Nghiên Cứu Truyền Thoáng và Biến Đổi trong Ca Dao Dân Ca Nam Bộ

Chuyên khảo phân tích Truyền thống và biến đổi trong ca dao dân ca nam bộ, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Chương
• Trường học: Đại Học Quốc Gia TP.HCM
• Chuyên ngành: Ngữ Văn
• Đề tài: Nghiên Cứu Truyền Thoáng và Biến Đổi trong Ca Dao Dân Ca Nam Bộ
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THUYẾT VỀ TRUYỀN THOÁNG VÀ BIẾN ĐỔI TRONG CA DAO DÂN CA
• 1.1. Khái quát về truyền thoáng và biến đổi trong ca dao dân ca
• 1.2. Khái quát về truyền thoáng và biến đổi
• 1.3. Về truyền thoáng và biến đổi trong văn học dân gian
• 1.4. Cơ sở truyền thoáng và biến đổi
• 1.5. Vùng văn hóa truyền thoáng Bắc và Trung Bộ
• 1.6. Vùng văn hóa Nam Bộ
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG BIỂU HIỆN CỦA TRUYỀN THOÁNG VÀ BIẾN ĐỔI TRONG CA DAO DÂN CA NAM BỘ
• 2.1. Lịch sử – văn hóa
• 2.2. Đời sống tình cảm
• 2.3. Cấu trúc mẫu đề
• 2.3.1. Mẫu đề 1: Đặc thù địa phương
• 2.3.2. Mẫu đề 2: Những loại ngỏ tình cảm
• 2.3.3. Mẫu đề 3: Tâm trạng thời gian
• 2.3.4. Mẫu đề 4: Tâm trạng không gian
• 2.4. Thể lực bật
• 2.5. Lực bật biến thể
• 2.6. Thể hoãn hợp
• 3. CHƯƠNG 3: Ý NGHĨA CỦA TRUYỀN THOÁNG VÀ BIẾN ĐỔI TRONG CA DAO DÂN CA NAM BỘ
• 3.1. Ý nghĩa của truyền thoáng
• 3.2. Ý nghĩa của truyền thoáng trong ca dao dân ca thể hiện dưới hai góc cảnh
• 3.3. Ý nghĩa của truyền thoáng về mặt lý thuyết
• 3.4. Ý nghĩa của hiện tượng biến đổi
• 3.5. Ca dao dân ca Nam Bộ góp phần làm phong phú ca dao dân ca Việt Nam
• 3.6. Ca dao dân ca Nam Bộ góp phần làm phong phú về mặt từ ngữ
• 3.7. Phản ánh tính đặc thù về môi trường sinh thái
• 3.8. Phản ánh tính đặc thù về lịch sử – văn hóa
• 3.9. Nét đặc thù về xã hội và tính cách con người Nam Bộ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Ca Dao Dân Ca Nam Bộ Giá Trị Cốt Lõi

Việc sưu tầm và nghiên cứu văn học dân gian, đặc biệt là ca dao dân ca Nam Bộ, là một hoạt động không mới ở Việt Nam. Tuy nhiên, việc nghiên cứu chuyên sâu về ca dao dân ca của từng vùng miền vẫn luôn mang lại những giá trị độc đáo. Nghiên cứu này giúp ta hiểu sâu hơn về văn hóa vùng, thiên nhiên, lịch sử - xã hội và con người nơi đó. Văn học dân gian là một hình thái ý thức xã hội, tồn tại và phát triển vì nhu cầu sáng tạo của người bình dân. Ca dao dân ca Việt Nam đã có từ lâu đời, mang đậm tính truyền thống dân tộc, đặc biệt ở vùng Bắc và Trung Bộ. Tiếp cận với kho tàng ca dao dân ca Việt Nam, ta thấy ca dao dân ca Nam Bộ không chỉ chiếm số lượng lớn mà còn chứa đựng nhiều vấn đề mới cần tìm hiểu và nghiên cứu.

1.1. Lịch Sử Nghiên Cứu Ca Dao Dân Ca Từ Khởi Thủy Đến Nay

Nghiên cứu ca dao dân ca Nam Bộ đã được nhiều nhà nghiên cứu văn học, văn hóa dân gian quan tâm và đạt được nhiều thành tựu khoa học. Người đầu tiên đề cập đến ca dao miền Nam với tư cách nghiên cứu là tác giả Nguyễn Kiến Thiết, với tiểu luận "Cao học văn chương: Tính cách đặc thù của ca dao miền Nam", hoàn thành năm 1972. Tác giả cho rằng những đặc tính của miền Nam về lịch sử, địa dư, ngôn ngữ đã tạo cho ca dao miền này một khuôn mặt khá đặc biệt so với ca dao miền Bắc và miền Trung. Các công trình nghiên cứu sau này tiếp tục khai thác và làm sâu sắc thêm những đặc điểm này.

1.2. Phạm Vi Nghiên Cứu Ca Dao Dân Ca và Mối Quan Hệ

Trong giới nghiên cứu, ca dao và ca dao dân ca là những thuật ngữ quen thuộc để chỉ các hiện tượng và hoạt động ca hát. Nguyễn Xuân Kính cho rằng từ cuối thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XX, các nhà nho đã sưu tầm, biên soạn những câu hát thôn dã và các tên gọi ca dao, phong dao chính thức ra đời. Tuy nhiên, ranh giới giữa ca dao và dân ca có thể nói là không rõ ràng. Nhiều định nghĩa về các thuật ngữ này tồn tại, nhưng đều chỉ những bài thơ dân gian. Trong luận văn này, chúng tôi gọi chung là Ca dao dân ca.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Bảo Tồn Giá Trị Ca Dao Dân Ca

Một trong những thách thức lớn nhất trong việc nghiên cứu ca dao dân ca Nam Bộ là làm sao để bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh xã hội hiện đại đang thay đổi nhanh chóng. Sự du nhập của các luồng văn hóa ngoại lai, sự phát triển của công nghệ và sự thay đổi trong lối sống của người dân đang tạo ra những áp lực lớn đối với sự tồn tại và phát triển của ca dao dân ca. Cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả để bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa độc đáo của ca dao dân ca Nam Bộ.

2.1. Ảnh Hưởng Của Văn Hóa Hiện Đại Đến Ca Dao Dân Ca

Sự phát triển của xã hội hiện đại, đặc biệt là sự du nhập của các luồng văn hóa ngoại lai, đang tạo ra những ảnh hưởng không nhỏ đến ca dao dân ca Nam Bộ. Các loại hình giải trí mới, các phương tiện truyền thông hiện đại đang dần thay thế những hình thức sinh hoạt văn hóa truyền thống, trong đó có ca dao dân ca. Điều này dẫn đến việc giới trẻ ngày càng ít quan tâm đến ca dao dân ca, thậm chí không biết đến những giá trị văn hóa độc đáo của nó.

2.2. Nguy Cơ Mai Một Thực Trạng Đáng Báo Động Về Dân Ca

Thực trạng đáng báo động hiện nay là số lượng người biết và có thể hát ca dao dân ca Nam Bộ đang ngày càng giảm sút. Nhiều làn điệu cổ, nhiều bài hát hay đang dần bị lãng quên. Nếu không có những biện pháp kịp thời, nguy cơ mai một của ca dao dân ca Nam Bộ là hoàn toàn có thể xảy ra. Cần có những chương trình, dự án cụ thể để sưu tầm, bảo tồn và truyền dạy ca dao dân ca cho thế hệ trẻ.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tiếp Cận Thi Pháp Văn Học Dân Gian

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi vận dụng lý thuyết nghiên cứu thi pháp văn học dân gian để nghiên cứu về tính truyền thống và biến đổi của ca dao dân ca Nam Bộ. Mặt khác, cần phải sử dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành, chủ yếu là: ngôn ngữ học, văn hóa học, địa lý, lịch sử… Trong quá trình thực hiện, chúng tôi lần lượt tiến hành khảo sát, thống kê, miêu tả, phân tích, so sánh giữa ca dao dân ca truyền thống và ca dao dân ca Nam Bộ để tìm hiểu những yếu tố truyền thống và yếu tố biến đổi, đồng thời lý giải các hiện tượng ấy.

3.1. Khảo Sát Thống Kê Thu Thập Dữ Liệu Ca Dao Dân Ca

Quá trình khảo sát và thống kê đóng vai trò quan trọng trong việc thu thập dữ liệu về ca dao dân ca Nam Bộ. Chúng tôi đã tiến hành thu thập từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm các công trình nghiên cứu, các сборник sưu tầm, các tư liệu điền dã và các nguồn trực tuyến. Dữ liệu thu thập được sau đó được thống kê và phân loại theo các tiêu chí khác nhau, như chủ đề, thể loại, địa phương, thời gian sáng tác, v.v.

3.2. Phân Tích So Sánh Tìm Ra Yếu Tố Truyền Thống và Biến Đổi

Sau khi thu thập và thống kê dữ liệu, chúng tôi tiến hành phân tích và so sánh giữa ca dao dân ca truyền thống và ca dao dân ca Nam Bộ. Mục tiêu là tìm ra những yếu tố truyền thống được kế thừa và phát huy, cũng như những yếu tố biến đổi do tác động của môi trường tự nhiên, lịch sử - xã hội và văn hóa. Quá trình này giúp chúng tôi hiểu rõ hơn về sự phát triển và biến đổi của ca dao dân ca Nam Bộ.

IV. Biểu Hiện Truyền Thống và Biến Đổi Trong Ca Dao Dân Ca

Chương này tập trung vào việc mô tả và phân tích những biểu hiện của truyền thống và biến đổi trong ca dao dân ca Nam Bộ. Các yếu tố như lịch sử, văn hóa, đời sống tình cảm, cấu trúc mẫu đề, thể lục bát và thể hỗn hợp được xem xét kỹ lưỡng để làm rõ sự biến đổi so với ca dao dân ca truyền thống. Sự biến đổi này phản ánh những đặc trưng riêng của vùng đất Nam Bộ, đồng thời thể hiện sự sáng tạo của người dân trong việc gìn giữ và phát huy văn hóa dân gian.

4.1. Lịch Sử Văn Hóa Ảnh Hưởng Đến Nội Dung Ca Dao

Lịch sử và văn hóa của vùng đất Nam Bộ có ảnh hưởng sâu sắc đến nội dung của ca dao dân ca. Những sự kiện lịch sử, những phong tục tập quán, những tín ngưỡng dân gian đều được phản ánh một cách chân thực và sinh động trong ca dao dân ca. Sự biến đổi trong lịch sử và văn hóa cũng kéo theo sự biến đổi trong nội dung của ca dao dân ca, tạo nên những nét đặc trưng riêng của vùng đất này.

4.2. Cấu Trúc Mẫu Đề Sự Sáng Tạo Trong Thể Hiện

Cấu trúc mẫu đề của ca dao dân ca Nam Bộ cũng có những sự biến đổi so với ca dao dân ca truyền thống. Người dân Nam Bộ đã sáng tạo ra những mẫu đề mới, phù hợp với đời sống và tâm tư tình cảm của mình. Sự sáng tạo này thể hiện sự linh hoạt và khả năng thích ứng của văn hóa dân gian trong bối cảnh mới.

V. Ý Nghĩa Truyền Thống và Biến Đổi Giá Trị Văn Hóa Nam Bộ

Chương này đề cập đến những ý nghĩa của truyền thống và ý nghĩa của biến đổi trong ca dao dân ca Nam Bộ. Ca dao dân ca Nam Bộ góp phần làm phong phú ca dao dân ca Việt Nam về mặt từ ngữ, phản ánh tính đặc thù về môi trường sinh thái, lịch sử - văn hóa, xã hội và tính cách con người Nam Bộ. Sự biến đổi trong ca dao dân ca không chỉ là sự thay đổi về hình thức mà còn là sự thay đổi về nội dung, phản ánh sự phát triển của xã hội và con người.

5.1. Giá Trị Lý Thuyết Đóng Góp Vào Nghiên Cứu Văn Hóa

Nghiên cứu về truyền thống và biến đổi trong ca dao dân ca Nam Bộ có giá trị lý thuyết quan trọng, góp phần vào việc nghiên cứu văn hóa dân gian Việt Nam nói chung và văn hóa Nam Bộ nói riêng. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để giảng dạy, nghiên cứu và bảo tồn văn hóa dân gian.

5.2. Giá Trị Thực Tiễn Phát Huy Trong Đời Sống Hiện Đại

Những giá trị văn hóa được thể hiện trong ca dao dân ca Nam Bộ có thể được phát huy trong đời sống hiện đại. Ca dao dân ca có thể được sử dụng để giáo dục thế hệ trẻ về lịch sử, văn hóa và truyền thống của dân tộc. Ngoài ra, ca dao dân ca cũng có thể được sử dụng để quảng bá du lịch và phát triển kinh tế - xã hội của vùng đất Nam Bộ.

VI. Kết Luận Tương Lai Của Ca Dao Dân Ca Nam Bộ

Nghiên cứu về truyền thống và biến đổi trong ca dao dân ca Nam Bộ cho thấy sự sống động và khả năng thích ứng của văn hóa dân gian trong bối cảnh xã hội hiện đại. Để bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa độc đáo của ca dao dân ca Nam Bộ, cần có sự chung tay của cộng đồng, các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý văn hóa và các cơ quan truyền thông. Cần có những chính sách và giải pháp cụ thể để hỗ trợ việc sưu tầm, bảo tồn, truyền dạy và quảng bá ca dao dân ca Nam Bộ.

6.1. Bảo Tồn và Phát Huy Giải Pháp Cho Tương Lai

Để bảo tồn và phát huy ca dao dân ca Nam Bộ, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Cần tăng cường công tác sưu tầm, ghi chép và số hóa các tư liệu về ca dao dân ca. Đồng thời, cần có những chương trình truyền dạy ca dao dân ca cho thế hệ trẻ, thông qua các hoạt động giáo dục, văn hóa và nghệ thuật.

6.2. Ứng Dụng Công Nghệ Tiếp Cận Ca Dao Dân Ca Hiện Đại

Ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông là một giải pháp hiệu quả để tiếp cận ca dao dân ca một cách hiện đại và thu hút giới trẻ. Có thể xây dựng các ứng dụng di động, các trang web, các kênh YouTube để giới thiệu và quảng bá ca dao dân ca. Ngoài ra, có thể tổ chức các cuộc thi, các sự kiện trực tuyến để khuyến khích sự tham gia và sáng tạo của cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ca dao dân ca là một bộ phận quan trọng của văn học dân gian Việt Nam, phản ánh sâu sắc đời sống tinh thần, xã hội và văn hóa của các cộng đồng dân cư. Tại Nam Bộ, vùng đất mới được khai phá từ thế kỷ XVII, ca dao dân ca không chỉ kế thừa truyền thống mà còn có nhiều biến đổi đặc thù phù hợp với điều kiện tự nhiên, lịch sử và xã hội mới. Theo ước tính, kho tàng ca dao dân ca Việt Nam gồm hơn 12.000 bài, trong đó gần 50% đề cập đến tình yêu đôi lứa, phản ánh sự phong phú về chủ đề và cảm xúc. Nghiên cứu này tập trung phân tích hiện tượng truyền thống và biến đổi trong ca dao dân ca Nam Bộ, nhằm làm rõ các yếu tố truyền thống được bảo lưu và những biến đổi phát sinh trong quá trình phát triển văn hóa vùng đất mới.

Mục tiêu nghiên cứu là khảo sát các biểu hiện truyền thống và biến đổi trong ca dao dân ca Nam Bộ, từ đó đánh giá ý nghĩa của các biến đổi này đối với sự phát triển kho tàng ca dao dân ca Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các bài ca dao dân ca tiêu biểu của Nam Bộ, so sánh với ca dao dân ca truyền thống ở Bắc và Trung Bộ, trong khoảng thời gian từ thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XXI. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần làm sáng tỏ đặc điểm văn hóa vùng Nam Bộ, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc bảo tồn và phát huy giá trị ca dao dân ca trong bối cảnh hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết nghiên cứu thể loại văn học dân gian và mô hình biến đổi văn hóa trong quá trình di cư và hội nhập. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết truyền thống và biến đổi trong văn học dân gian: Truyền thống được hiểu là những yếu tố lâu đời, ổn định, được lưu truyền qua các thế hệ, còn biến đổi là sự thay thế hoặc điều chỉnh các yếu tố truyền thống để thích nghi với điều kiện mới. Sự tương tác giữa truyền thống và biến đổi tạo nên sự phát triển liên tục của văn học dân gian.

• Mô hình cấu trúc thể loại (folklore formula): Theo đó, ca dao dân ca được cấu thành từ các công thức folklore ổn định về đề tài, cấu trúc, thể loại và phong cách, nhưng có thể biến đổi linh hoạt theo bối cảnh lịch sử, xã hội và địa phương.

Các khái niệm chính bao gồm: truyền thống, biến đổi, ca dao dân ca, thể loại folklore, đặc điểm vùng miền, và biểu hiện văn hóa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu thi pháp văn học dân gian kết hợp với phương pháp liên ngành, bao gồm ngôn ngữ học, văn hóa học, địa lý và lịch sử. Nguồn dữ liệu chính là hơn 300 cặp bài ca dao dân ca Nam Bộ và ca dao dân ca truyền thống Bắc - Trung Bộ được tuyển chọn từ các công trình sưu tầm, nghiên cứu tiêu biểu.

Phân tích dữ liệu được thực hiện qua các bước: khảo sát, mô tả, phân tích và so sánh các biểu hiện truyền thống và biến đổi trong ca dao dân ca Nam Bộ. Cỡ mẫu gồm khoảng 600 bài ca dao (300 cặp), được chọn lọc theo tiêu chí có tính biến đổi rõ rệt so với ca dao truyền thống. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong 12 tháng, từ khảo sát tài liệu đến hoàn thiện luận văn.

Phương pháp phân tích chủ yếu là phân tích nội dung, so sánh thể loại và phân tích thi pháp nhằm làm rõ các yếu tố truyền thống và biến đổi trong ca dao dân ca Nam Bộ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Biểu hiện truyền thống trong ca dao dân ca Nam Bộ vẫn được bảo lưu rõ nét: Khoảng 60% bài ca dao Nam Bộ giữ nguyên đề tài, cấu trúc và phong cách truyền thống như ca dao Bắc - Trung Bộ, đặc biệt là các chủ đề về thiên nhiên, tình cảm gia đình và xã hội. Ví dụ, các bài ca dao về thiên nhiên vẫn sử dụng hình ảnh cây đa, giếng nước, sân đình quen thuộc.

2. Sự biến đổi rõ rệt về địa danh, ngôn ngữ và hình ảnh biểu cảm: Khoảng 40% bài ca dao Nam Bộ có sự thay đổi về địa danh (ví dụ từ “Cầu tre” thay cho “Cầu gỗ” ở miền Bắc), ngôn ngữ địa phương và hình ảnh thiên nhiên đặc trưng vùng sông nước như “luồng lạch”, “mương rạch”, “vườn cây ăn trái”. Điều này phản ánh sự thích nghi với môi trường sinh thái và xã hội mới.

3. Tình cảm trong ca dao Nam Bộ mang tính phóng khoáng, chân thật và mộc mạc hơn: So với ca dao Bắc Bộ có tính kín đáo, tế nhị, ca dao Nam Bộ thể hiện tình yêu đôi lứa, tình cảm gia đình một cách thẳng thắn, chân thành và đôi khi có phần mạnh mẽ. Tỷ lệ bài ca dao về tình yêu chiếm

Trích đoạn nội dung tài liệu

ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP.HCM TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN KHOA NGÖÕ VAÊN VAØ BAÙO CHÍ HUYØNH THÒ KIM LIEÂN TRUYEÀN THOÁNG VAØ BIEÁN ÑOÅI TRONG CA DAO DAÂN CA NAM BOÄ LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KHOA HOÏC NGÖÕ VAÊN CHUYEÂN NGAØNH VAÊN HOÏC VIEÄT NAM MAÕ SOÁ : 5.33 NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN KHOA HOÏC : TS. LEÂ VAÊN CHÖÔÛNG TP. HOÀ CHÍ MINH, thaùng 05 naêm 2006 MUÏC LUÏC MÔÛ ÑAÀU. Lyù do choïn ñeà taøi.

Lòch söû nghieân cöùu vaán ñeà. Ñoái töôïng, phaïm vi nghieân cöùu. Phöông phaùp nghieân cöùu. Ñoùng goùp cuûa luaän vaên.

Keát caáu luaän vaên. 8 Chöông 1 GIÔÙI THUYEÁT VEÀ TRUYEÀN THOÁNG VAØ BIEÁN ÑOÅI TRONG CA DAO DAÂN CA 1. Khaùi quaùt veà truyeàn thoáng vaø bieán ñoåi trong ca dao daân ca. Khaùi quaùt veà truyeàn thoáng vaø bieán ñoåi.

Veà truyeàn thoáng vaø bieán ñoåi trong vaên hoïc daân gian. Côû sôû truyeàn thoáng vaø bieán ñoåi. Vuøng vaên hoùa truyeàn thoáng Baéc vaø Trung Boä. Vuøng vaên hoùa Nam Boä.

25 Chöông 2 NHÖÕNG BIEÅU HIEÄN CUÛA TRUYEÀN THOÁNG VAØ BIEÁN ÑOÅI TRONG CA DAO DAÂN CA NAM BOÄ 2. Lòch söû – vaên hoùa. Ñôøi soáng tình caûm. Caáu truùc maãu ñeà.

Maãu ñeà 1: Ñaëc thuø ñòa phöông. Maãu ñeà 2: Nhöõng loái ngoõ tình caûm. Maãu ñeà 3: Taâm traïng thôøi gian. Maãu ñeà 4: Taâm traïng khoâng gian.

Theå luïc baùt. Luïc baùt bieán theå. Theå hoãn hôïp. 66 Chöông 3 YÙ NGHÓA CUÛA TRUYEÀN THOÁNG VAØ BIEÁN ÑOÅI TRONG CA DAO DAÂN CA NAM BOÄ 3.

YÙ nghóa cuûa truyeàn thoáng. YÙ nghóa cuûa truyeàn thoáng trong ca dao daân catheå hieän döôùi hai goùc caïnh. YÙ nghóa cuûa truyeàn thoáng veà maët lyù thuyeát. YÙ nghóa cuûa hieän töôïng bieán ñoåi.

Ca dao daân ca Nam Boä goùp phaàn laøm phong phuù ca dao daân ca Vieät Nam. Ca dao daân ca Nam Boä goùp phaàn laøm phong phuù veà maët töø ngöõ. Phaûn aùnh tính ñaëc thuø veà moâi tröôøng sinh thaùi. Phaûn aùnh tính ñaëc thuø veà lòch söû – vaên hoùa.

Neùt ñaëc thuø veà xaõ hoäi vaø tính caùch con ngöôøi Nam Boä. 97 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO. Lyù do choïn ñeà taøi: Vieäc söu taàm, nghieân cöùu vaên hoïc daân gian noùi chung vaø ca dao daân ca noùi rieâng laø moät vieäc khoâng phaûi môùi ôû Vieät Nam cuõng nhö treân theá giôùi. Theo nhaø nghieân cöùu Vuõ Ngoïc Phan thì ôû Vieät Nam ta, vieäc söu taàm, bieân soaïn ca dao daân ca chæ môùi baét ñaàu töø khoaûng cuoái theá kyû XVIII, caùc soaïn giaû “ghi cheùp tuïc ngöõ - ca dao baèng chöõ Noâm roài ñònh ra chöõ Haùn vaø chuù thích” [48,7] vaø“Sang ñaàu theá kyû XX, chuùng ta môùi coù nhöõng saùch söu taäp ca dao - daân ca baèng chöõ quoác ngöõ” [48,7], theo thôøi gian, vieäc nghieân cöùu ca dao daân ca ñaõ coù nhieàu thaønh töïu, giaûi quyeát ñöôïc nhieàu vaán ñeà quan troïng, coù tính chaát lyù luaän veà baûn chaát, ñaëc tröng, phöông phaùp nghieân cöùu… Trong taát caû caùc vaán ñeà caàn ñöôïc nghieân cöùu cuûa ca dao daân ca thì vieäc nghieân cöùu veà ca dao daân ca cuûa moät vuøng mieàn laø ñieàu raát caàn thieát vaø cuõng raát thuù vò.

Ñieàu ñoù seõ giuùp ta hieåu theâm veà vaên hoaù vuøng, veà thieân nhieân, lòch söû - xaõ hoäi, con ngöôøi… mang nhöõng neùt ñaëc tröng cuûa vuøng aáy. Vaên hoïc daân gian laø moät hình thaùi yù thöùc xaõ hoäi, noù toàn taïi vaø phaùt trieån tröôùc heát laø vì nhu caàu ñöôïc saùng taïo cuûa ngöôøi bình daân, ca dao daân ca cuõng laø moät boä phaän cuûa söï saùng taïo aáy. Coù theå noùi ca dao daân ca Vieät Nam ñaõ coù töø raát laâu ñôøi, vôùi nhöõng noäi dung vaø ngheä thuaät mang ñaäm tính truyeàn thoáng daân toäc, nhaát laø ôû vuøng Baéc vaø Trung Boä. Tieáp caän vôùi kho taøng ca dao daân ca Vieät Nam, chuùng toâi thaáy ca dao daân ca Nam Boä khoâng nhöõng chieám moät soá löôïng khaù lôùn maø coøn coù nhieàu vaán ñeà môùi caàn tìm hieåu, nghieân cöùu.

Nam Boä laø moät boä phaän cuûa ñaát nöôùc 1 ta, ñöôïc caùc theá heä ñi tröôùc töø mieàn ngoaøi, nhaát laø mieàn Trung ñeán khai phaù caùch ñaây treân 300 naêm. Ñaây laø vuøng ñaát môùi, vöøa coù nhöõng neùt truyeàn thoáng, vöøa coù nhöõng neùt ñaëc thuø veà thieân nhieân, lòch söû - vaên hoaù, cho neân ñaõ coù nhieàu coâng trình tìm hieåu, nghieân cöùu döôùi nhieàu goùc ñoä khaùc nhau, trong ñoù coù ca dao daân ca. Duø ñaõ coù nhieàu ñeà taøi nghieân cöùu veà ca dao daân ca Nam Boä ñöôïc coâng boá nhöng chöa coù coâng trình naøo ñeà caäp cuï theå ñeán vaán ñeà truyeàn thoáng vaø bieán ñoåi cuûa ca dao vuøng naøy. Baûn thaân ngöôøi vieát ñöôïc sinh ra vaø lôùn leân ôû vuøng soâng nöôùc Nam Boä neân toâi choïn ñeà taøi “Truyeàn thoáng vaø bieán ñoåi trong ca dao daân ca Nam Boä” nhaèm tìm hieåu nhieàu hôn veà theå loaïi ca dao daân ca cuûa vuøng ñaát môùi, nôi mình sinh soáng coù nhöõng bieán ñoåi gì so vôùi ca dao daân ca truyeàn thoáng.

Ngoaøi ra, ñeà taøi naøy coøn goùp phaàn vaøo vieäc nghieân cöùu vaø giaûng daïy vaên hoïc daân gian, trong ñoù coù ca dao daân ca. Lòch söû nghieân cöùu vaán ñeà: Nhö ñaõ trình baøy ôû phaàn treân, vieäc nghieân cöùu ca dao daân ca Nam Boä ñaõ ñöôïc nhieàu nhaø nghieân cöùu vaên hoïc, vaên hoaù daân gian quan taâm, vaø ñaõ coù nhieàu thaønh töïu mang tính khoa hoïc. Theo söï tìm hieåu cuûa chuùng toâi thì coù theå noùi ngöôøi ñaàu tieân ñeà caäp ñeán ca dao mieàn Nam vôùi tö caùch nghieân cöùu laø taùc giaû Nguyeãn Kieán Thieát, vôùi tieåu luaän Cao hoïc vaên chöông: Tính caùch ñaëc thuø cuûa ca dao mieàn Nam, hoaøn thaønh naêm 1972 taïi Ñaïi hoïc Vaên khoa Saøi Goøn. Trong coâng trình cuûa mình, taùc giaû cho raèng:“nhöõng ñaëc tính cuûa mieàn Nam veà lòch söû, ñòa dö, ngoân ngöõ ñaõ taïo cho ca dao mieàn naøy moät khuoân maët khaù ñaëc bieät so vôùi ca dao mieàn Baéc vaø mieàn Trung”.

Trong baøi vieát Maáy suy nghó veà ca dao cuûa vuøng ñaát môùi cuûa Thaïch Phöông ñaêng treân taïp chí Vaên hoïc soá thaùng 6 - 1981, taùc giaû coù noùi ñeán ca dao vuøng ñaát môùi Nam Boä nhö sau:“Ca dao Nam Boä, tröôùc heát, phaûn aùnh hai 2 hieän thöïc lôùn : böùc tranh thieân nhieàu maøu saéc cuûa moät vuøng ñaát truø phuù, meânh moâng vôùi muøa möa naéng roõ reät vaø coâng cuoäc khai sôn phaù thaïch cuûa lôùp ngöôøi tieàn phong ñi môû nöôùc, cuøng söï nghieäp chieán ñaáu ñeå baûo veä ñaát ñai vaø thaønh quaû lao ñoäng ñaõ ñöôïc döïng leân baèng moà hoâi vaø xöông maùu cuûa hoï” [50,18] vaø “… qua ca dao Nam Boä, ta cuõng caûm nhaän raát roõ daáu aán ñaäm neùt veà tính caùch, taâm lyù, tình caûm cuûa con ngöôøi vaø phaàn naøo nhöõng taäp quaùn, sinh hoaït khaùc cuûa xaõ hoäi treân vuøng ñaát phöông Nam cuûa Toå quoác” [50, 28] Naêm 1984, trong quyeån Ca dao - daân ca Nam boä cuûa nhoùm taùc giaû: Baûo Ñònh Giang, Buøi Maïnh Nhò, Nguyeãn Taán Phaùt, Traàn Taán Vónh söu taàm vaø giôùi thieäu coù phaàn tieåu luaän 117 trang, caùc taùc giaû neâu leân vaán ñeà tính ñòa phöông cuûa ca dao daân ca Nam Boä so vôùi ca dao daân ca truyeàn thoáng. Cuï theå ôû baøi vieát cuûa Nguyeãn Taán Phaùt :Vaøi neùt veà noäi dung ca dao daân ca Nam Boä, oâng nhaän xeùt :“Ca dao daân ca söu taàm ôû Nam Boä thoáng nhaát vôùi ca dao daân ca caùc mieàn khaùc cuûa ñaát nöôùc veà coäi nguoàn” [17,25]. OÂng cuõng neâu leân nhöõng luaän ñieåm chung veà tính thoáng nhaát cuûa ca dao daân ca Nam Boä:“ôû vuøng ñaát môùi Nam Boä, ta vaãn thaáy nhöõng baøi ca cuõ (töùc ca dao truyeàn thoáng) coøn giöõ nguyeân veïn phaàn lôøi, phaàn nghóa, chæ thay ñoåi veà moâi tröôøng dieãn xöôùng” [17,26]. Cuõng trong coâng trình söu taàm naøy, Phoù Giaùo Sö Buøi Maïnh Nhò coù baøi : Moät soá ñaëc ñieåm ngheä thuaät cuûa ca dao daân ca Nam Boä, trong ñoù taùc giaû xeùt ca dao Nam Boä trong töông quan so saùnh vôùi ca dao Baéc Boä :“Ca dao daân ca Nam Boä luoân phaùt trieån theo phöông höôùng chung, moät xu theá chung luoân lónh hoäi vaø caûm thuï nhöõng truyeàn thoáng chung cuûa ca dao daân ca toaøn daân toäc, ñoàng thôøi noù luoân phaùt huy nhöõng ñaëc ñieåm rieâng gaén vôùi hoaøn caûnh töï nhieân, hoaøn caûnh lòch söû, vaên hoaù, xaõ hoäi, taâm lyù tính caùch cuøa con ngöôøi ôû ñòa phöông” [17,59].

3 Treân taïp chí ngoân ngöõ soá thaùng 1 naêm 1984, Buøi Maïnh Nhò coøn coù baøi : Moät soá ñaëc ñieåm ngoân ngöõ cuûa ca dao daân ca Nam Boä, coù ñoaïn oâng vieát : “Dieän maïo ngoân ngöõ ca dao daân ca Nam Boä laø moät quaù trình hoäi tuï, phaùt huy nhöõng truyeàn thoáng cuûa ngoân ngöõ ca dao daân ca daân toäc maø cha oâng ta töø caùc mieàn ngoaøi mang vaøo, ñoàng thôøi laø quaù trình saùng taïo lieân tuïc tröôùc nhöõng ñoøi hoûi cuûa cuoäc soáng ôû moïi hoaøn caûnh, moïi muïc ñích giao tieáp ñang ñoåi môùi khoâng ngöøng”[45,26] Naêm 1994, Tieán só Leâ Vaên Chöôûng coù coâng trình nghieân cöùu caáp Boä: Hieän töôïng chuyeån hoaù trong ca dao daân ca Nam Boä, taùc giaû cho raèng:“caùc ñieàu kieän töï nhieân, cö daân, lòch söû vaên hoaù ñaõ taïo ra söï chuyeån hoaù trong ca dao daân ca Nam Boä”. Vaø treân cô sôû choïn ra treân döôùi 100 baøi ca dao daân ca ba mieàn, taùc giaû cho raèng trong ca dao daân ca coù hai yeáu toá: baát bieán vaø khaû bieán. Gaàn ñaây coù theâm moät soá luaän aùn cao hoïc vaø tieán só nghieân cöùu ca dao daân ca Nam Boä nhö :Thieân nhieân trong ca dao tröõ tình Nam Boä cuûa Traàn Thò Dieãm Thuyù. ÔÛ coâng trình naøy taùc giaû xaùc ñòmh :“thieân nhieân gaén chaët vôùi ñôøi soáng vaên hoaù con ngöôøi.

Thieân nhieân thay ñoåi trong tieán trình khai phaù thì vaên hoaù daân gian cuõng in daáu roõ neùt” vaø töø vieäc tìm hieåu “moái quan heä vôùi thieân nhieân Nam Boä, ñeà taøi cuõng goùp phaàn tìm hieåu maáy ñaëc ñieåm rieâng cuûa vaên hoaù vuøng”. Coøn ôû luaän aùn khaùc :“Bieåu tröng trong ca dao Nam Boä ( khaûo saùt döôùi goùc ñoä thi phaùp )” cuûa Traàn Vaên Nam, taùc giaû cho neâu muïc ñích coâng trình cuûa mình laø“muoán goùp phaàn nghieân cöùu saâu saéc hôn veà caùc bieåu tröng ngheä thuaät - moät yeáu toá thi phaùp quan troïng cuûa ca dao, töø ñoù goùp theâm tieáng noùi veà ñaëc tröng cuûa theå loaïi naøy, chæ ra ñöôïc moät soá ñaëc ñieåm cuûa ca dao Nam Boä veà maët thi phaùp”. 4 Nhöõng phöông dieän, khía caïnh nghieân cöùu cuûa nhöõng coâng trình noùi treân laø nhöõng gôïi yù quyù giaù ñoái vôùi chuùng toâi veà maët lyù luaän, phöông phaùp vaø noäi dung nghieân cöùu. Rieâng coâng trình cuûa Tieán só Leâ Vaên Chöôûng coù ñeà caäp ñeán hieän töôïng chuyeån hoaù trong ca dao daân ca Nam Boä nhöng vaãn coøn boû ngoû moät soá vaán ñeà.