chương 1 của luận án). Vì vậy, dưới cái nhìn lịch sử thì không thể áp đặt dòng họ Khun Ha trong truyện thơ là đại diện cho bọn bành trướng Đại Hán. Trong cuốn sách Trƣờng ca Ú Thêm (xuất bản năm 1990), nhà nghiên cứu Đặng Nghiêm Vạn đã viết lời giới thiệu. Tác giả khẳng định nguồn gốc của truyện là “xuất phát từ một truyện cổ Ấn Độ, được Khơme hóa, Lào hóa, Thái hóa, thậm chí Việt hóa nữa qua sự bành trướng của Đạo Phật” [11, tr.
Tác giả nhận xét rằng Ú Thêm là sự kết hợp của hai cốt truyện cổ tích: truyện U Thến và truyện Tạo Thi Thốn. Tuy nhiên “tình tiết hai câu chuyện cùng chung một motif (LUAN.nam 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.nam này rất khác nhau ở các địa phương, các tộc người” nhưng điều đáng lưu ý là “tác giả đã dựa vào cốt truyện chính, vay mượn hoặc tự tạo ra những tình tiết thích hợp với nội dung câu chuyện mình định tạo dựng, phù hợp với không gian xã hội mà mình đương sống… đó là phần sáng tạo của tác giả” [11, tr. Nhà nghiên cứu Đặng Nghiêm Vạn nhận thấy điểm mới của tác phẩm là “sự kết thúc bi thảm của hai nhân vật trung tâm của câu chuyện: Ú Thêm (Xi Thuần) và Khăm Ín (Pho No Hoa)”, với cách kết thúc mang tính bi thảm đó, theo tác giả “phải chăng gợi ra một sự mâu thuẫn cho dù lấp lửng còn hơn là thỏa mãn với một trật tự xã hội không đẹp gì và bênh vực nó” [11, tr. Trên tạp chí Văn hóa dân gian, số 4, năm 1991, Nguyễn Tấn Đắc có bài viết “Thử tìm nguồn gốc của truyện U Thềm của ngƣời Thái ở Việt Nam” (truyện thơ Ú Thêm còn có tên khác là U Thềm).
Bài viết đã đưa ra cách tiếp cận truyện thơ trong mối quan hệ khu vực. Ông phát hiện ra rằng truyện thơ là sự kết hợp hai type: type truyện chàng Rothixen (hay type quỷ móc mắt các bà hoàng hậu) và type truyện người trần lấy vợ tiên (type con gái thượng giới xuống trần tắm bị người trần bắt giữ lại làm vợ, sau đó bỏ về trời và người vợ đi tìm trên thượng giới). Qua việc so sánh với các kiểu truyện cùng thể loại của năm nước Đông Nam Á, tác giả đưa ra nhận xét “tuy cùng tiếp nhận từ hai type truyện của Ấn Độ, các bản của Lào, Cămpuchia, Thái Lan, Miến Điện đã giữ gần nguyên vẹn vũ trụ, văn hóa Ấn Độ và hệ thống type, tiết – motif của từng truyện; trong khi đó người Thái ở Việt Nam lại có xu hướng tước bỏ nhiều yếu tố đặc trưng của vũ trụ và văn hóa Ấn Độ và mức thay đổi một số tiết, motif cũng lớn hơn” [50, tr. Tác giả bài báo đã giải thích nguyên nhân của việc xử lý ấy là vì người Thái ở Việt Nam đã biến đổi các type đó cho phù hợp với quan niệm đạo đức, vũ trụ, văn hóa của mình; trong khi đó các nước khác lại tiếp nhận nó cùng với cả nền văn hóa, tôn giáo Ấn Độ.
Bài giới thiệu của tác giả Vương Anh trong cuốn sách Tiếp cận văn hóa bản Thái xứ Thanh đã đi sâu phân tích cốt truyện Ú Thêm để từ đó đưa ra kết luận về mối giao lưu văn hóa Thái với văn hóa Đông Nam Á. Ở đây, chúng ta thấy có sự đồng nhất trong quan điểm của tác giả với Đặng Nghiêm Vạn khi cho (LUAN.nam 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.nam rằng truyện Ú Thêm dựa vào nội dung hai câu chuyện U Thến và Tạo Thi Thốn. Phân tích nhân vật Ú Thêm, Vương Anh nhận xét nhân vật đó mang dáng dấp của người anh hùng Ramayana (Ấn Độ), Thi Thốn (Lào)… đó là những chàng trai tuấn tú, tài hoa, ngay thẳng, dũng cảm, hiếu thảo, thủy chung [10]. Nhìn chung, trong mỗi lần công bố một tác phẩm truyện thơ thường có bài bình luận, giới thiệu về nội dung, nghệ thuật; đồng thời giới thiệu về thời điểm, xuất xứ, hạn chế của tác phẩm.
Đúng như ý kiến của PGS. Lê Trường Phát đã đánh giá rằng: tuy chưa đặt vấn đề xem xét truyện thơ trong toàn cảnh của một thể loại văn học nhưng lại chứa đựng những nhận xét, những chỉ dẫn rất đáng quý đối với việc nghiên cứu truyện thơ như là một thể loại [152, tr. Ngoài các bài giới thiệu, bình luận, đánh giá mà chúng tôi điểm qua ở trên còn rất nhiều các bài viết đánh giá truyện thơ Thái ở khía cạnh này hay khía cạnh khác: ý kiến của tác giả Đỗ Bình Trị về truyện thơ Xống chụ xon xao trong cuốn Văn học dân gian Việt Nam (tập 1), ý kiến của PGS. Võ Quang Nhơn khi xếp truyện thơ Tiễn dặn ngƣời yêu vào nhóm truyện thơ kế thừa truyền thống trữ tình của thơ ca dân gian các dân tộc được in trong cuốn Văn học dân gian Việt Nam (Đinh Gia Khánh chủ biên, năm 2001), ý kiến của PGS.
Vũ Anh Tuấn về truyện thơ Xống chụ xon xao in trong cuốn sách Giảng văn Văn học Việt Nam, ý kiến của tác giả Cầm Cường về truyện Khun Lú nàng Ủa, Xống chụ xon xao trong cuốn sách Tìm hiểu văn học dân tộc Thái ở Việt Nam… Các bản luận văn Thạc sĩ nghiên cứu về truyện thơ Thái như: bản luận văn của tác giả người Thái Lò Bình Minh với đề tài Bi kịch tình yêu đôi lứa trong truyện thơ Khun Lú nàng Ủa bảo vệ năm 1989; năm 2001, tác giả Ngô Thị Thanh Quý đã bảo vệ luận văn với đề tài Nghiên cứu thi pháp truyện thơ Tiễn dặn ngƣời yêu (Xống chụ xon xao) của dân tộc Thái. Luận văn của tác giả Lò Xuân Dừa bảo vệ năm 2002 với đề tài Bƣớc đầu tìm hiểu một vài đặc điểm của truyện thơ Thái Chàng Lú Nàng Ủa (Khun Lú nàng Ủa) về phƣơng diện thi pháp. Tác giả Nguyễn Ngọc Anh với đề tài Truyện thơ Ú Thêm nhìn từ góc độ thế giới nhân vật bảo vệ năm 2005. Cũng trong năm 2005, Nguyễn Ngọc Bảo bảo vệ luận văn với đề tài Góp phần tìm hiểu thi pháp truyện thơ Tiễn dặn ngƣời yêu (Xống chụ xon xao) của dân tộc Thái.nam 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.nam Hoàng Thị Hương Loan với đề tài Số phận ngƣời phụ nữ Thái qua một số truyện thơ tiêu biểu của ngƣời Thái Tây Bắc bảo vệ năm 2006.
Năm 2009, tác giả Triệu Thị Phượng đã bảo vệ luận văn Thạc sĩ với đề tài Sự tƣơng đồng và khác biệt về nội dung giữa truyện thơ Tày và truyện thơ Thái. Như vậy, chúng tôi vừa điểm lại toàn bộ lịch sử của công tác sưu tầm và nghiên cứu truyện thơ của dân tộc Thái ở Việt Nam từ trước đến nay ở tất cả các phương diện. Chúng tôi có một số nhận xét như sau: Về công tác sưu tầm biên dịch: các nhà sưu tầm, các dịch giả giàu tâm huyết như: Điêu Chính Ngâu, Mạc Phi, Hà Văn Ban, Vương Anh, Lò Văn Cậy, Quán Vi Miên,. chúng tôi đánh giá rất cao đóng góp lớn lao của họ.
Nếu không có những người luôn nặng lòng với cội nguồn dân tộc, luôn có ý thức gìn giữ trân trọng nguồn văn hóa truyền thống dân tộc, không có ý chí quyết tâm và nghị lực phi thường thì làm sao có những bản Xống chụ xon xao, Khun Lú nàng Ủa, Ú Thêm… như ngày hôm nay. Chính họ là những người đã đặt bàn chân đầu tiên đi khám phá nền văn hóa độc đáo và giàu bản sắc dân tộc của người Thái, để đến hôm nay chúng tôi mới có điều kiện tiếp nối công việc đầy ý nghĩa và giá trị này. Về lịch sử nghiên cứu truyện thơ các dân tộc thiểu số Việt Nam nói chung và truyện thơ của dân tộc Thái nói riêng, nhìn chung đã đạt được những thành tựu bước đầu. Từ những bài giới thiệu trong các cuốn sách, tuyển tập… đến những bài viết được công bố ở các tập san, tạp chí cho đến những luận án Tiến sĩ, Thạc sĩ đều tập trung xem xét và nghiên cứu truyện thơ Thái ở nhiều khía cạnh khác nhau.
Những công trình nghiên cứu này đã có ý nghĩa quan trọng mở ra cho chúng ta con đường để tiếp cận văn học dân gian nói chung. Đáng ghi nhận là công lao của các nhà nghiên cứu như GS. TSKH Phan Đăng Nhật, PGS. Võ Quang Nhơn, PGS.
Lê Trường Phát, PGS. Vũ Anh Tuấn… Họ là những người có các công trình nghiên cứu có chất lượng cao và có giá trị khoa học thực sự. Tuy nhiên, so với số lượng công trình nghiên cứu về các thể loại khác như: truyện cổ tích, sử thi, dân ca thì số lượng công trình nghiên cứu về thể loại truyện thơ trong đó có truyện thơ Thái còn khá khiêm tốn. Mặt khác, đối với việc khảo sát, nghiên cứu một cách toàn diện và đầy đủ về truyện thơ của dân tộc Thái ở Việt Nam thì (LUAN.nam 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.nam chưa có một công trình nào, có chăng chỉ là việc khảo sát từng tác phẩm lẻ tẻ, trên một hoặc một vài phương diện.
Ngoài ra, còn một vấn đề đã và đang đặt ra, đó là việc từ trước đến nay giới nghiên cứu chỉ mới nghiên cứu thể loại truyện thơ của dân tộc Thái ở Việt Nam trên cơ sở là bản dịch chứ chưa căn cứ và xem xét trên nguyên bản của nó. Lê Trường Phát đã có ý kiến rằng bản thân trong quá trình làm luận án đã vấp phải một trở ngại thực tế là chỉ có thể tiếp xúc với tác phẩm thông qua bản dịch sang tiếng phổ thông của những dịch giả thời hiện đại. Thế mà, trong khi tiến hành dịch thuật, mặc dù đã cố gắng các dịch giả vẫn không sao tránh được cái tình trạng như ngạn ngữ đã tổng kết dịch tức là phản3. Tác giả đặt ra một số khía cạnh có tính chất phương pháp luận khi phân tích ngôn ngữ của tác phẩm thông qua bản dịch, đó là: cần tính đến khoảng cách văn hóa giữa lời thơ dịch với lời thơ nguyên văn, sự thay đổi phong cách học từ bản dịch so với nguyên bản, cần lưu ý đến khoảng cách có tính thời đại giữa bản dịch với nguyên bản thể hiện ở giọng điệu thơ [152].
Những vấn đề phương pháp luận mà tác giả đặt ra đã có ý nghĩa thiết thực đối với chúng tôi trong quá trình nghiên cứu. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là thể loại truyện thơ của dân tộc Thái ở Việt Nam. Tuy nhiên, nếu nghiên cứu toàn bộ các tác phẩm truyện thơ Thái (kể cả những tác phẩm chưa được biên dịch sang tiếng phổ thông) thì luận án sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình nghiên cứu.