Nghiên Cứu Truyền Kì Việt Nam Thời Trung Đại: Huyền Thoại và Nghệ Thuật

Tài liệu nghiên cứu Truyền kì việt nam thời trung đại từ góc nhìn huyền thoại đối chiếu với truyền kì trung hoa thời, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Đề tài: Nghiên Cứu Truyền Kì Việt Nam Thời Trung Đại: Huyền Thoại và Nghệ Thuật
• Loại tài liệu: luận án

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRUYỀN KÌ VIỆT NAM THỜI TRUNG ĐẠI VÀ HƯỚNG TIẾP CẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu truyền kì Việt Nam thời trung đại
• 1.2. Nghiên cứu truyền kì Việt Nam thời trung đại từ góc độ thể loại
• 1.3. Tên gọi
• 2. HUYỀN THOẠI VÀ SỰ THỂ HIỆN HUYỀN THOẠI TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM
• 2.1. Tư duy huyền thoại
• 2.1.1. Sự đồng nhất các phạm trù
• 2.1.2. Sự dung chứa các cổ mẫu
• 2.1.3. Nghệ thuật huyền thoại
• 2.2. Sự thể hiện huyền thoại trong văn học Việt Nam
• 2.2.1. Văn học dân gian
• 3. TRUYỀN KÌ VIỆT NAM THỜI TRUNG ĐẠI – NHÌN TỪ PHƯƠNG DIỆN TƯ DUY HUYỀN THOẠI (ĐỐI CHIẾU VỚI TRUYỀN KÌ TRUNG HOA THỜI TRUNG ĐẠI)
• 3.1. Thần thánh hóa các nhân vật của dân gian
• 3.1.1. Nhân vật lịch sử
• 3.1.2. Nhân vật tôn giáo
• 3.2. Tái sinh các cổ mẫu
• 3.2.1. Cổ mẫu thần
• 3.2.2. Cổ mẫu yêu ma
• 3.2.3. Cổ mẫu nước
• 3.2.4. Cổ mẫu đêm
• 4. TRUYỀN KÌ VIỆT NAM THỜI TRUNG ĐẠI – NHÌN TỪ PHƯƠNG DIỆN NGHỆ THUẬT BIỂU HIỆN HUYỀN THOẠI (ĐỐI CHIẾU VỚI TRUYỀN KÌ TRUNG HOA THỜI TRUNG ĐẠI)
• 4.1. Mô típ huyền thoại trong truyền kì Việt Nam thời trung đại
• 4.1.1. Mô típ hiển linh
• 4.1.2. Mô típ biến hình
• 4.1.3. Mô típ chinh phục cái chết
• 4.1.4. Mô típ kết duyên kì lạ
• 4.2. Không gian huyền thoại trong truyền kì Việt Nam thời trung đại
• 4.2.1. Không gian đồng hiện thực giới và hư giới
• 4.2.2. Không gian đồng hiện trung tâm thần thiêng và ngoại vi thế tục
• 4.3. Thời gian huyền thoại trong truyền kì Việt Nam thời trung đại
• 4.3.1. Thời gian đồng hiện đồng đại
• 4.3.2. Thời gian đồng hiện lịch đại
• DANH MỤC BÀI BÁO, CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Truyền Kì Việt Nam Thời Trung Đại

Nghiên cứu truyền kì Việt Nam thời trung đại là một lĩnh vực quan trọng trong văn học trung đại Việt Nam. Các nhà nghiên cứu đã tiếp cận thể loại này từ nhiều góc độ khác nhau, bao gồm thể loại học, tác phẩm học, so sánh văn học và văn hóa dân gian. Việc xác định phạm vi khảo sát các tác phẩm truyền kì tiêu biểu của Việt Nam thời trung đại bao gồm các tác phẩm chủ yếu sau: Thánh Tông di thảo (Lê Thánh Tông ?), Truyền kỳ mạn lục (Nguyễn Dữ), Truyền kỳ tân phả (Đoàn Thị Điểm), Tân truyền kỳ lục (Phạm Quý Thích), Truyện ký trích lục (Khuyết danh), Vân nang tiểu sử (Phạm Đình Dục), Lan Trì kiến văn lục (Vũ Trinh). Các công trình nghiên cứu đã góp phần làm sáng tỏ giá trị nội dung và nghệ thuật của truyền kì, đồng thời khẳng định vị trí của nó trong lịch sử văn học dân tộc. Tuy nhiên, việc nghiên cứu truyền kì từ góc độ huyền thoại vẫn còn là một khoảng trống cần được khám phá.

1.1. Các Tên Gọi Khác Nhau Của Thể Loại Truyền Kì

Các tác phẩm truyền kì được gọi bằng nhiều tên khác nhau như truyện truyền kì, tiểu thuyết truyền kì, truyện chữ Hán. Trần Đình Sử xếp truyện truyền kì vào loại hình truyện chữ Hán. Biện Minh Điền xem truyền kì vừa là thể loại, vừa là xu hướng. Nguyễn Huệ Chi khẳng định truyện truyền kì là một bộ phận của truyện chữ Hán, có yếu tố kì ảo và kết cấu độc đáo. Việc sử dụng nhiều tên gọi cho thấy sự đa dạng và phức tạp của thể loại truyền kì.

1.2. Vị Trí Của Truyền Kì Trong Văn Học Trung Đại Việt Nam

Truyền kì là một trong những thể loại tiêu biểu của văn xuôi tự sự trung đại Việt Nam. Thể loại này đánh dấu bước phát triển về chất của văn xuôi tự sự. Truyền kì kết hợp ghi chép hiện thực và hư cấu, tạo nên hình thức mới lạ, hấp dẫn. Các tác phẩm truyền kì phản ánh hiện thực xã hội, tư tưởng con người, đặc biệt là những vấn đề tình cảm cá nhân.

II. Nghiên Cứu Truyền Kì Việt Nam Góc Độ Thể Loại Tác Phẩm

Các nghiên cứu về truyền kì Việt Nam thường tập trung vào phân tích thể loại và tác phẩm cụ thể. Các nhà nghiên cứu đã đi sâu vào tìm hiểu đặc trưng thể loại của truyền kì, bao gồm nguồn gốc, cấu trúc, nội dung và nghệ thuật. Bên cạnh đó, nhiều công trình nghiên cứu đã tập trung vào phân tích các tác phẩm truyền kì tiêu biểu như Truyền kì mạn lục, Việt điện u linh, Thánh Tông di thảo, làm rõ giá trị nội dung và nghệ thuật của từng tác phẩm. Tuy nhiên, việc nghiên cứu truyền kì từ góc độ huyền thoại vẫn chưa được quan tâm đúng mức.

2.1. Phân Tích Đặc Trưng Thể Loại Của Truyền Kì

Các nghiên cứu về thể loại truyền kì tập trung vào các yếu tố như nguồn gốc từ chí quái của Trung Quốc, sự kết hợp giữa yếu tố hiện thực và hư cấu, sử dụng văn biền ngẫu và thơ ca. Đinh Phan Cẩm Vân cho rằng truyền kì có nguồn gốc từ chí quái, nhưng đã có sự phát triển vượt bậc về nội dung và nghệ thuật. Các tác giả truyền kì thường bày tỏ nỗi bất bình trước thời cuộc và sử dụng yếu tố hư cấu để tăng tính hấp dẫn cho tác phẩm.

2.2. Nghiên Cứu Các Tác Phẩm Truyền Kì Tiêu Biểu

Nhiều công trình nghiên cứu đã tập trung vào phân tích các tác phẩm truyền kì tiêu biểu như Truyền kì mạn lục của Nguyễn Dữ, Việt điện u linh và Thánh Tông di thảo. Các nghiên cứu này tập trung vào phân tích nội dung phản ánh hiện thực xã hội, tư tưởng của tác giả và các yếu tố nghệ thuật như cốt truyện, nhân vật, ngôn ngữ. Các tác phẩm này thường được nghiên cứu riêng lẻ dưới góc độ xã hội học, thi pháp học.

III. Phương Pháp Tiếp Cận Truyền Kì Việt Nam Từ Góc Nhìn Huyền Thoại

Việc tiếp cận truyền kì Việt Nam từ góc nhìn huyền thoại là một hướng nghiên cứu mới mẻ và đầy tiềm năng. Phương pháp này cho phép khám phá những yếu tố huyền thoại ẩn sâu trong các tác phẩm truyền kì, từ đó hiểu rõ hơn về tín ngưỡng dân gian Việt Nam, tâm linh người Việt và văn hóa Việt Nam thời trung đại. Việc phân tích các motif huyền thoại, cổ mẫu và biểu tượng trong truyền kì sẽ giúp làm sáng tỏ ý nghĩa và giá trị của thể loại này.

3.1. Sử Dụng Lí Thuyết Huyền Thoại Học Để Phân Tích Truyền Kì

Lí thuyết huyền thoại học cung cấp công cụ để phân tích các yếu tố huyền thoại trong tác phẩm văn học. Các lí thuyết như lí thuyết cấu trúc, lí thuyết nhân học, lí thuyết phân tâm học có thể được sử dụng để phân tích các motif huyền thoại, cổ mẫu và biểu tượng trong truyền kì. Việc áp dụng các lí thuyết này sẽ giúp làm sáng tỏ ý nghĩa và chức năng của các yếu tố huyền thoại trong truyền kì.

3.2. Khảo Sát Các Yếu Tố Huyền Thoại Trong Truyền Kì

Việc khảo sát các yếu tố huyền thoại trong truyền kì bao gồm việc xác định các motif huyền thoại như hiển linh, biến hình, chinh phục cái chết, kết duyên kì lạ. Bên cạnh đó, cần phân tích các cổ mẫu như thần, yêu ma, nước, đêm và các biểu tượng liên quan đến tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Việc phân tích này sẽ giúp hiểu rõ hơn về nguồn gốc và ý nghĩa của các yếu tố huyền thoại trong truyền kì.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Truyền Kì Bảo Tồn Phát Huy Giá Trị

Nghiên cứu truyền kì Việt Nam từ góc độ huyền thoại không chỉ có giá trị về mặt học thuật mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong việc bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hóa dân tộc. Việc hiểu rõ hơn về các yếu tố huyền thoại trong truyền kì sẽ giúp nâng cao nhận thức về văn hóa dân gian Việt Nam, tín ngưỡng dân gian Việt Nam và tâm linh người Việt. Từ đó, góp phần vào việc bảo tồn và phát huy giá trị của truyền kì trong đời sống hiện đại.

4.1. Nâng Cao Nhận Thức Về Văn Hóa Dân Gian Việt Nam

Các yếu tố huyền thoại trong truyền kì phản ánh văn hóa dân gian Việt Nam, tín ngưỡng dân gian Việt Nam và tâm linh người Việt. Việc nghiên cứu truyền kì từ góc độ huyền thoại sẽ giúp nâng cao nhận thức về những giá trị văn hóa truyền thống này. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh văn hóa Việt Nam đang chịu nhiều tác động từ quá trình toàn cầu hóa.

4.2. Góp Phần Vào Giáo Dục Văn Học Trong Nhà Trường

Nghiên cứu truyền kì từ góc độ huyền thoại có thể được ứng dụng trong giáo dục văn học trong nhà trường. Việc giới thiệu các yếu tố huyền thoại trong truyền kì sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về giá trị văn hóa và nghệ thuật của thể loại này. Điều này cũng góp phần vào việc bồi dưỡng tình yêu văn học và lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ.

V. So Sánh Truyền Kì Việt Nam Trung Hoa Giao Thoa Văn Hóa

So sánh truyền kì Việt Nam và truyền kì Trung Hoa từ góc độ huyền thoại là một cách tiếp cận hữu ích để hiểu rõ hơn về sự giao thoa văn hóa giữa hai quốc gia. Việc phân tích sự tương đồng và khác biệt trong việc sử dụng các yếu tố huyền thoại trong truyền kì của hai nước sẽ giúp làm sáng tỏ những ảnh hưởng và tiếp biến văn hóa. Đồng thời, cũng giúp khẳng định những giá trị văn hóa độc đáo của mỗi quốc gia.

5.1. Tìm Hiểu Sự Tương Đồng Trong Sử Dụng Yếu Tố Huyền Thoại

Cả truyền kì Việt Nam và truyền kì Trung Hoa đều sử dụng nhiều yếu tố huyền thoại như thần tiên, ma quỷ, biến hóa, hiển linh. Việc tìm hiểu sự tương đồng trong việc sử dụng các yếu tố này sẽ giúp hiểu rõ hơn về nguồn gốc và ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa đối với văn hóa Việt Nam.

5.2. Phân Tích Sự Khác Biệt Trong Biểu Hiện Huyền Thoại

Mặc dù có nhiều điểm tương đồng, nhưng truyền kì Việt Nam và truyền kì Trung Hoa cũng có những sự khác biệt trong việc biểu hiện các yếu tố huyền thoại. Sự khác biệt này phản ánh những đặc trưng văn hóa riêng của mỗi quốc gia. Ví dụ, truyền kì Việt Nam thường đề cao tinh thần yêu nước và ý thức tự cường dân tộc, trong khi truyền kì Trung Hoa thường tập trung vào các vấn đề đạo đức và luân lý.

VI. Kết Luận Giá Trị Nghiên Cứu Truyền Kì Hướng Phát Triển

Nghiên cứu truyền kì Việt Nam từ góc độ huyền thoại là một hướng đi đầy hứa hẹn, góp phần làm sáng tỏ những giá trị văn hóa và nghệ thuật của thể loại này. Việc tiếp tục nghiên cứu và phát triển hướng đi này sẽ giúp bảo tồn và phát huy giá trị của truyền kì trong đời sống hiện đại. Đồng thời, cũng góp phần vào việc nâng cao nhận thức về văn hóa dân gian Việt Nam và tâm linh người Việt.

6.1. Tổng Kết Các Kết Quả Nghiên Cứu Chính

Nghiên cứu truyền kì Việt Nam từ góc độ huyền thoại đã xác định và phân tích các yếu tố huyền thoại trong các tác phẩm truyền kì. Đồng thời, cũng đã so sánh truyền kì Việt Nam và truyền kì Trung Hoa để làm sáng tỏ sự giao thoa văn hóa giữa hai quốc gia.

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào phân tích sâu hơn các motif huyền thoại và cổ mẫu trong truyền kì Việt Nam. Bên cạnh đó, cũng cần nghiên cứu sự ảnh hưởng của truyền kì đối với văn học hiện đại Việt Nam. Ngoài ra, việc ứng dụng các phương pháp nghiên cứu mới như phân tâm học và cấu trúc luận cũng có thể mang lại những kết quả thú vị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu giới thiệu nhân vật, tên họ, quê quán, tính tình, phẩm hạnh. Kế đó là kể chuyện kì ngộ. Phần kết kể lí do kể chuyện. Nhân vật chủ yếu là nhân vật đời thường: thư sinh, con buôn, thiếu nữ… Thậm chí, các nhân vật kì ảo cũng thể hiện khía cạnh đời thường như thần thánh ham danh lợi, các nàng ma đa tình… Thời gian trong truyện là thời gian lịch sử ước lệ; thời gian thần thoại, vĩnh hằng; thời gian truyện khép kín.

Lời văn của truyền kì rất uyển chuyển, có sự kết hợp của văn xuôi, văn biền ngẫu, thơ. Nhà nghiên cứu Đinh Phan Cẩm Vân đã khẳng định “truyền kì có nghĩa là truyền đi một sự lạ” (Đinh Phan Cẩm Vân, 2011, tr. Theo nhà nghiên cứu này, thể loại truyền kì bắt nguồn từ Trung Hoa. Sự định hình thể loại của truyền kì Trung Hoa diễn ra vào đời Đường (617 – 907).

Đời Đường đánh dấu một thời kì hội tụ nhiều yếu tố “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” như kinh tế cực thịnh, tam giáo đồng nguyên, chế độ thi cử chuộng thơ ca, sự phát triển của các ngành nghệ thuật… không chỉ làm nảy sinh một thời đại thơ ca rực rỡ mà còn giúp cho văn xuôi như truyền kì định hình 17 thể loại và khẳng định vị thế của mình. Ở thời kì này, nhiều thành phố lớn xuất hiện như Trường An, Lạc Dương, Dương Châu, Thành Đô… Việc buôn bán, trao đổi hàng hóa trong và ngoài nước phát triển cao nhất so với các giai đoạn trước đó. Tầng lớp thị dân ngày càng lớn mạnh. Tầng lớp này có đời sống khá tự do so với nông dân.

Thị dân đòi hỏi những tác phẩm văn học ít gắn bó với đạo lí thánh hiền và phải gắn bó nhiều hơn với cuộc sống thực, với những vấn đề tình cảm, bản năng của con người… Chính vì vậy, truyền kì xuất hiện ngày càng nhiều để đáp ứng nhu cầu của thị dân và được họ yêu thích. Truyền kì nói nhiều về những tài tử giai nhân, những mối tình thư sinh và mĩ nữ, những anh học trò nghèo lên kinh ứng thí… Qua đó, truyền kì đã miêu tả, bênh vực cho tình yêu trai gái, giấc mộng công danh, những đổi thay trong chớp mắt của đời người. Như vậy, mặc dù cái “kì” trong truyền kì có nguồn gốc từ thể loại chí quái, từ đời sống của người nông dân nhưng đến đời Đường đã được chắp cánh bởi tầng lớp thị dân. Cái “kì” trong truyền kì không chỉ nằm ở nội dung mà còn ở tư tưởng, ở nghệ thuật.

Truyền kì Việt Nam đã tiếp nhận một cách sáng tạo một số mô típ của truyền kì Trung Hoa như mô típ hôn nhân khác thường (người lấy tiên; người chung sống với hồn phách; người chung sống với tinh loài vật, hồn cây cỏ), mô típ nhập mộng. Nhà nghiên cứu Nguyễn Đăng Na khẳng định truyền kì “dùng hình thức kì ảo làm phương thức chuyển tải nội dung” (Nguyễn Đăng Na, 2007, tr. Trong truyện truyền kì, không gian vô định, thời gian vĩnh hằng, nhân vật biến huyễn khôn lường. Tất cả đã tạo nên một thế giới truyền kì vừa ảo vừa thực, vừa cao thượng vừa thấp hèn.

Đặc biệt, truyện truyền kì hay sử dụng các mô típ của văn học dân gian. Tuy nhiên, truyền kì sử dụng những gì được kế thừa nhằm mục đích của mình: Trên con đường văn học hóa truyện dân gian, các tác gia truyện thế tục đã tìm được cho mình một hình thức nghệ thuật phù hợp với yêu cầu và tâm lí thời đại – hình thức truyền kì. Dưới hình thức truyền kì, người cầm bút có thể trực diện với hiện thực đương thời và dễ dàng lách vào những miền cấm kị (Nguyễn Đăng Na, 2007, tr. Luận án Truyện truyền kì Việt Nam thời trung đại (Nhìn từ phương diện tổ chức cốt truyện và xây dựng nhân vật) của Đỗ Thị Mỹ Phương đã phân tích cốt truyện và 18 nhân vật của các tác phẩm truyền kì.

Nếu nhìn tổ chức cốt truyện từ kết cấu cốt truyện, truyền kì có cốt truyện tuyến tính, lồng ghép, lắp ghép, hồi cố. Nếu nhìn tổ chức cốt truyện từ điểm nhìn trần thuật, truyền kì có sự trần thuật theo ngôi thứ nhất và ngôi thứ ba. Truyền kì vừa có sự hỗn dung các hình thức lời văn nghệ thuật vừa có xu hướng dùng ngôn ngữ văn xuôi đơn nhất. Về nhân vật, truyền kì có nhân vật kì ảo và nhân vật bình phàm.

Nhân vật trong truyền kì được xây dựng theo nhiều phương thức khác nhau: kết hợp thực - ảo, tiếp cận nhân vật từ nhiều quan điểm, góc độ, tạo tình huống để nhân vật bộc lộ tính cách. Nhà nghiên cứu này cũng phân tích đặc điểm của người kể chuyện trong truyện truyền kì trung đại Việt Nam trong bài viết Người kể chuyện trong truyện truyền kì trung đại Việt Nam. Truyền kì Việt Nam đã có sự định hình thể loại về cả mặt nội dung và nghệ thuật. Truyền kì thường viết về các nhân vật đời thường.

Truyền kì phản ánh vấn đề cơ bản nhất của các nhân vật là tình yêu nam nữ. Nhìn chung, cho dù viết về loại nhân vật nào của cuộc sống đời thường, truyền kì luôn muốn truyền cái “kì” đến với người đọc. Về nghệ thuật, truyền kì đã tạo nên phong cách riêng của mình. Cốt truyện của thể loại này có thắt nút, phát triển và mở nút.

Truyền kì có thời gian và không gian vô định, nhân vật biến hóa phi phàm, nhiều mô típ kì ảo của văn học dân gian… Những đặc điểm nội dung và nghệ thuật độc đáo đã tạo nên truyền kì – một thể loại văn xuôi độc đáo của văn học Việt Nam. Nghiên cứu truyền kì Việt Nam thời trung đại từ góc độ tác phẩm Với vai trò là tác phẩm khởi đầu và cũng là tác phẩm xuất sắc nhất của truyền kì Việt Nam, Truyền kì mạn lục (Nguyễn Dữ) được đề cập hoặc phân tích nhiều lần trong nhiều bài viết, sách, luận án. Trong Giáo trình văn học trung đại Việt Nam (Lê Trí Viễn chủ biên), Truyền kì mạn lục được khái quát những vấn đề tiêu biểu nhất về nội dung và nghệ thuật. Tác phẩm này phê phán những bất công của xã hội phong kiến đang suy thoái, đề cao thái độ “lánh đục về trong”, đề cập đến tình yêu đôi lứa và phản ánh khát vọng hạnh phúc của con người cá nhân, thể hiện một tinh thần dân tộc mạnh mẽ đồng thời thể hiện sự rạn nứt của ý thức hệ phong kiến trong tác giả.

Về nghệ thuật, Truyền kì mạn lục vừa có tính chất luận thuyết vừa có nhiều bài thơ trữ tình. Trong Văn học Việt Nam – Văn học trung đại những công trình nghiên cứu, bài 19 viết Tìm hiểu khuynh hướng sáng tác trong “Truyền kì mạn lục” của Nguyễn Dữ của Nguyễn Phạm Hùng đã khẳng định các yếu tố hoang đường kì ảo trong tác phẩm chủ yếu phục vụ cho nhu cầu nhận thức cuộc sống thực tế của con người. Nó chủ yếu là phương tiện nghệ thuật chứ không còn là mục đích miêu tả. Trong Văn học trung đại Việt Nam: thể loại, con người, ngôn ngữ, nhà nghiên cứu Đinh Thị Khang có bài viết Nguyễn Dữ và “Truyền kì mạn lục” khẳng định tác phẩm này có tiếng nói phê phán hiện thực xã hội, tiếng nói cảm thông với số phận người phụ nữ và khát vọng tình yêu, hạnh phúc lứa đôi.

Tác phẩm này sử dụng nhiều yếu tố kì ảo, chất luận thuyết, sử dụng nhiều thể tài như văn xuôi, thơ, văn biền ngẫu. Nhà nghiên cứu Lê Văn Tấn quan tâm đến loại hình tác giả nhà nho ẩn dật và số phận người phụ nữ trong tác phẩm Truyền kì mạn lục qua các bài viết “Truyền kì mạn lục” và sự thể hiện tư tưởng ẩn dật của Nguyễn Dữ, Thể nghiệm lối sống ẩn dật của Nguyễn Dữ qua truyện “Từ Thức lấy vợ tiên”, Quan điểm chính trị và lối sống ẩn dật của Nguyễn Dữ qua “Chuyện đối đáp của người tiều phu ở núi Na”, Số phận người phụ nữ trong “Truyền kì mạn lục” của Nguyễn Dữ: nghiên cứu trường hợp Vũ Thị Thiết và Nhị Khanh, Nhà nho Nguyễn Dữ: trong tư cách là người phê bình (Lê Văn Tấn, 2019)… Một số nhà nghiên cứu khác quan tâm tác giả, bản dịch và một số vấn đề khác của Truyền kì mạn lục. Tiêu biểu là: - Nhà nghiên cứu Nguyễn Đăng Na đã có bài viết “Truyền kì mạn lục” có 20 hay 22 truyện ? và khẳng định bản ghi 20 truyện là chính xác nhất (Nguyễn Đăng Na, 2006). - Nhà nghiên cứu Nguyễn Kim Châu quan tâm đến vấn đề thời gian của Truyền kì mạn lục qua bài viết Cấu trúc phức của thời gian trần thuật trong “Truyền kỳ mạn lục” (Nguyễn Kim Châu, 2013) - Nhà nghiên cứu Nguyễn Nam nghi vấn về vấn đề tên gọi của tác giả Nguyễn Dữ hay Nguyễn Tự ? (Nguyễn Nam, 2002).

Nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Hồng cũng cho rằng nên có chú thích là Nguyễn Tự cho tác giả Truyền kì mạn lục trong bài viết Vấn đề đọc tên tác giả “Truyền kì mạn lục” (Nguyễn Quang Hồng, 2003) 20 - Trong bài viết Một vài nghi vấn về bản “Truyền kì mạn lục” hiện đang lưu hành, nhà nghiên cứu Vũ Tố Hảo khẳng định bản Truyền kì mạn lục đang lưu hành có nhiều tác phẩm do người đời sau thêm vào (Vũ Tố Hảo, 1978) - Nhà nghiên cứu Nguyễn Nam khẳng định việc đưa Chinh phụ ngâm vào tác phẩm Nam Xương nữ tử lục là kết quả của quá trình đưa các yếu tố ngoài văn bản vào văn bản một cách có ý thức nhằm tăng hiệu quả nghệ thuật của tác phẩm (Nguyễn Nam, 2000) - Trong bài viết Đoán định lại thân thế Nguyễn Dữ và thời điểm sáng tác “Truyền kì mạn lục”, nhà nghiên cứu Nguyễn Phạm Hùng khẳng định Nguyễn Dữ là một nho sĩ, ẩn sĩ viết Truyền kì mạn lục trước năm 1525 (Nguyễn Phạm Hùng, 2006). - Nhà nghiên cứu Đinh Văn Minh trình bày quan điểm của ông về tác phẩm Tân biên Truyền kỳ mạn lục (Đinh Văn Minh, 1996) - Nhà nghiên cứu Kawamoto Kurive có bài viết Những vấn đề khác nhau liên quan đến “Truyền kỳ mạn lục” (Ngân Xuyên dịch) (Kawamoto Kurive, 1996) Bên cạnh những nghiên cứu về toàn bộ tập truyện, Truyền kì mạn lục còn được phân tích ở cấp độ từng truyện đối với một số truyện tiêu biểu. Trong Văn hóa tính dục ở Việt Nam thế kỉ X – XIX (Phạm Văn Hưng), Truyện kì ngộ ở trại Tây (thuộc Truyền kì mạn lục) được phân tích để cho thấy tác phẩm này có thái độ rất cởi mở, phóng khoáng đối với vấn đề tính dục.