Chương 1: Một số van đề lí luận chung về trách nhiệm bảo đảm thực hiện quyên tiếp cận thông tin Chương 2: Thực trạng trách nhiệm bảo đảm thực hiện quyền tiếp cận thông tin ở Việt Nam hiện nay Chương 3: Quan điểm, giải pháp nâng cao trách nhiệm bảo đảm thực hiện quyên tiếp cận thông tin ở Việt Nam hiện nay 4 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHUONG 1: MOT SO VAN DE LY LUAN VE TRACH NHIEM BAO DAM THUC HIEN QUYEN TIEP CAN THONG TIN 1. Khai niệm quyền tiếp cận thông tin Quyên TCTT là khả năng của cá nhân được biết thông tin của nhà nước theo quy định của pháp luật. Quyền TCTT bao gồm những khả năng sau: Thr nhất, cá nhân tự mình tiếp cận những thông tin được các CQNN công khai theo quy định của pháp luật. Thur hai, cá nhân yêu cầu các CQNN cung cấp thông tin.
Thứ ba, cá nhân yêu cầu các CQNN có thâm quyền bảo vệ quyền TCTT của mình khi bi xâm hại. Quyền TCTT có các đặc điểm cơ bản sau: Thứ nhất, quyền TCTT là cơ sở dé thực hiện các quyền khác. Thứ hai, quyền TCTT gắn liền với trách nhiệm cung cấp thông tin của CQNN. The ba, moi ca nhân, không phan biệt độ tuôi, trình độ, giới tính, năng lực nhận thức.
đều có quyên biết được thông tin của nhà nước. Quyền TCTT được qui định trong pháp luật quốc tế và hệ thống pháp luật quốc gia; tuy nhiên, quyền này chỉ thực sự có ý nghĩa khi được hiện thực hóa trong thực tiễn thông qua trách nhiệm của các chủ thé có liên quan. Khái niệm trách nhiệm bảo đảm thực hiện quyền tiếp cận thông tin Trong khoa học pháp lý, có hai nhóm bảo đảm thực hiện quyền TCTTT là: bảo đảm chung và bảo đảm pháp lý. Trong đó, bảo đảm pháp lý co vai trò đặc biệt quan trọng, tac động trực tiếp và hiệu quả nhất đến việc bảo đảm thực hiện quyền TCTT trong thực tế.
Trong xã hội, mọi cá nhân, tổ chức tùy vào điều kiện của mình, đều có những khả năng nhất định thực hiện các biện pháp pháp lý dé bảo đảm thực hiện quyền TCTT. Tuy nhiên, nhà nước là chủ thể có trách nhiệm 5 hàng đầu, bảo đảm thực hiện quyền TCTT quan trọng nhất và các biện pháp pháp lý cũng phát huy được hiệu quả nhất khi được thực hiện băng quyền lực nhà nước. Trách nhiệm bảo đảm thực hiện quyên TCTT là trách nhiệm cua nhà nước trong việc đưa ra các biện pháp pháp lý nhằm công khai thông tin, cung cấp thông tin theo yêu cầu, ngăn chặn hành vi vi phạm quyên của bên thứ ba nhằm bao dam quyền TCTT của ca nhân được thực hiện hiệu quả trên thực té. - Đặc điểm trách nhiệm bảo dam thực hiện quyền TCTT: Thứ nhất, về chủ thé bao gồm: Chủ thé được bảo đảm thực hiện quyền TCTT là mọi người và chủ thể có trách nhiệm bảo đảm: tất cả các CQNN phải có trách nhiệm cung cấp thông tin cho cá nhân.
Thứ hai, về nội dung: trách nhiệm bảo đảm thực hiện quyền TCTT chủ yếu hướng đến CỌNN, nhân viên nhà nước. Doi hỏi các CQNN, nhân viên nhà nước cần có những biện pháp pháp lý hữu hiệu để bảo đảm thực hiện quyền TCTT của cá nhân. Thứ ba, về khách thé: thông tin mà cá nhân cần tiếp cận có liên quan đến hầu hết tất cả các lĩnh vực trong tô chức và hoạt động của CỌNN, nhân viên nhà nước (trừ những thông tin liên quan đến bí mật cá nhân, bí mật gia đình, bí mật quốc gia). Vì vậy, trách nhiệm bảo đảm thực hiện quyền TCTT bao quát hết tất cả các lĩnh vực tô chức và hoạt động của CỌNN.
- Vai trò của nhà nước trong việc bảo đảm thực hiện quyển tiếp cận thông tin Thứ nhất, thực hành và phát huy rộng rãi dân chủ Thứ hai, tang cường tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình của nhà nước Thứ ba, thúc đây thực hiện pháp luật nghiêm chỉnh 6 1. Cơ sở xác định trách nhiệm bảo đảm thực hiện quyền tiếp cận thông tin 1. Cơ sở pháp luật quốc tế: Pháp luật quốc té quy định trách nhiệm va nghĩa vụ hàng đầu dé thúc day và bảo vệ các quyền con người và những tự do co bản, trong đó có quyền TCTT thuộc về các nhà nước. Cơ sở pháp luật quốc gia Cơ sở pháp luật quốc gia xác định trách nhiệm của nhà nước trong việc bảo đảm thực hiện quyền TCTT là hệ thống các văn bản pháp luật áp dụng chung cho việc TCTT của cá nhân và các văn bản pháp luật có liên quan khác.
Hiện nay, hệ thống văn bản pháp luật của Việt Nam trong lĩnh vực này bao gồm: Hiến pháp năm 2013; Luật, Nghị định 13/2018/NĐ-CP quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật; Thông tư 46/2018/TT-BTC quy định chi tiết chi phí thực tế dé in, sao, chụp và gửi thông tin. Nội dung trách nhiệm bảo đảm thực hiện quyền tiếp cận thông tin 1. Trách nhiệm công khai thông tin Pháp luật hầu hết các quốc gia đều có quy định chung, yêu cầu các CQNN có nghĩa vụ công khai thông tin quan trọng, ngay cả khi không có yêu cầu của cá nhân. CQNN công khai thông tin là một trong những biện pháp quan trọng nhất để thúc đây thực hiện quyền TCTT.
Trách nhiệm cung cấp thông tin theo yêu cau Các CQNN cung cấp các loại thông tin theo yêu cầu của cá nhân đã được pháp luật quy định. Việc cung cấp thông tin theo yêu cầu cần phải tuân theo trình tự, thủ tục công khai, minh bạch, thuận lợi nhất và nhanh chóng cho người dân. Trong trường hợp thông tin được yêu cầu rơi vào trường hợp bị từ chối thì CQNN phải thông báo cho người yêu cầu bang văn bản về việc từ chối và ly do từ chối cung cấp thông tin. Trách nhiệm về bảo vệ quyên tiếp cận thông tin Nhà nước thành lập thiết chế thực hiện nhiệm vụ bảo vệ quyền TCTT của cá nhân.
Nhà nước quy định các biện pháp pháp lý phòng ngừa, xử lý vi phạm các hành vi xâm hại quyền TCTT của cá nhân. Đông thời, nhà nước phải xử lý 7 kịp thời, khách quan, công bằng và nghiêm minh các hành vi vi phạm quyền TCTT của công dân là phương thức bảo vệ quyền TCTT của cá nhân rất hiệu quả, phòng ngừa những hành vi tương tự khác. Trách nhiệm tổ chức thực hiện pháp luật quyền tiếp cận thông tin Nhà nước cần tạo lập các điều kiện về vật chất và tinh thần cần thiết để thực hiện pháp luật quyền TCTT như: tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, phát triển hệ thống dữ liệu quốc gia về cung cấp thông tin. Hơn nữa, các nhân viên nhà nước phải được đào tạo về cách thức thực hiện day du cac nghia vu của họ theo quy định của pháp luật, cach thức dé hồ sơ được thu thập và lưu trữ trong các hệ thống lưu trữ hồ sơ đáng tin cậy, phải được kiểm soát chặt chẽ và có lịch trình đê lưu giữ và công khai tài liệu.
8 CHƯƠNG 2: THUC TRẠNG TRÁCH NHIEM BAO DAM THUC HIỆN QUYEN TIEP CAN THONG TIN O VIET NAM HIEN NAY 2. Quy định pháp luật về trách nhiệm bảo đảm thực hiện quyền tiếp cận thông tin 2. Quy định về nguyên tắc bảo đảm quyên tiếp cận thông tin Thứ nhất, mọi công dân đều bình đăng, không bị phân biệt đối xử trong việc thực hiện quyền TCTT. Thur hai, thông tin được cung cấp phải chính xác, đầy đủ.
Thứ ba, việc cung cấp thông tin phải kip thời, minh bạch, thuận lợi cho công dân; đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật. Thi tư, việc hạn chế quyền TCTT phải do luật định trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng. Thứ năm, việc thực hiện quyền TCTT cua công dân không được xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc, quyên và lợi ich hợp pháp của cơ quan, t6 chức hoặc của người khác. Thr sáu, nhà nước tạo điều kiện thuận lợi để người khuyết tật, người sinh sống ở khu vực biên giới, hải đảo, miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn thực hiện quyền TCTT.
Quy định về chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin Luật quy định tat cả các CQNN trong bộ máy nhà nước, từ cơ quan hành pháp, tư pháp đến cơ quan lập pháp đều phải có trách nhiệm cung cấp thông tin cho công dân. CQNN chỉ có trách nhiệm cung cấp các thông tin thuộc phạm vi thông tin được tiếp cận và do mình tạo ra (Luật giao thêm trách nhiệm cho UBND cấp xã thực hiện việc cung cấp thông tin do mình nhận được từ cơ quan khác đề trực tiếp thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình - Điều 9), Để triển khai thi hành việc cung cấp thông tin cho người dân, các CQNN có trách nhiệm quy định don vi làm đầu mối cung cấp thông tin. Quy định vé trách nhiệm công khai thông tin Luật đã quy định liệt kê tat cả các thông tin mà CQNN phải có trách nhiệm công khai rộng rãi, ngay cả khi không có yêu cầu của người dân (Khoản 1, Điều 17). Đề tao sự thuận lợi cho người dân khi TCTT, Luật quy định CQNN phải công khai theo những hình thức nhất định và được chủ động xác định hình thức công khai thông tin phù hợp với khả năng, điều kiện TCTT của người dân.
Quy định về trách nhiệm cung cấp thông tin theo yêu cau Luật quy định rõ các loại thông tin được cung cấp theo yêu cầu (Điều 23 Luật); Quy trình cung cấp thông tin theo yêu cầu như trình tự, thủ tục cung cấp thông tin trực tiếp tại trụ sở cơ quan cung cấp thông tin (Điều 29); trình tự, thủ tục cung cấp thông tin qua mạngđiện tử (Điều 30) và trình tự, thủ tục cung cấp thông tin qua dịch vụ bưu chính, fax (Điều 31). Quy định về khiếu nại, khởi kiện, tô cáo liên quan đến quyên tiếp cận thông tin Việc khiếu nại, khởi kiện, tố cáo trong việc TCTT được thực hiện theo quy định của pháp luật về khiếu nại, tổ cáo và pháp luật về tố tụng hành chính (Điều 14 Luật). Quy định về trách nhiệm thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực thi pháp luật bảo đảm thực hiện quyền tiếp cận thông tin Luật quy định hoạt động thanh tra, kiểm tra do các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện, còn hoạt động giám sát được thực hiện bởi Quốc hội và Hội đồng nhân dân.