Nghiên Cứu Tội Cưỡng Đoạt Tài Sản Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tội cưỡng đoạt tài sản trong luật hình sự việt nam trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh đắk, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Y Phi Kbuôr
• Người hướng dẫn: TS. Trịnh Tiến Việt
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Nghiên Cứu Tội Cưỡng Đoạt Tài Sản Trong Luật Hình Sự Việt Nam: Thực Tiễn Tại Đắk Lắk
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI CƯỠNG ĐOẠT TÀI SẢN TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. KHÁI NIỆM VÀ Ý NGHĨA CỦA VIỆC QUY ĐỊNH TỘI CƯỠNG ĐOẠT TÀI SẢN TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.2. KHÁI QUÁT LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN QUY ĐỊNH VỀ TỘI CƯỠNG ĐOẠT TÀI SẢN TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ SAU CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945 ĐẾN NAY
• 1.3. QUY ĐỊNH VỀ TỘI CƯỠNG ĐOẠT TÀI SẢN TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỚI MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI
• 2. CHƯƠNG 2: TỘI CƯỠNG ĐOẠT TÀI SẢN TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN XÉT XỬ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK GIAI ĐOẠN 2010 - 2015
• 2.1. CÁC DẤU HIỆU PHÁP LÝ HÌNH SỰ CỦA TỘI CƯỠNG ĐOẠT TÀI SẢN
• 2.2. HÌNH PHẠT ĐỐI VỚI TỘI CƯỠNG ĐOẠT TÀI SẢN
• 2.3. SO SÁNH TỘI CƯỠNG ĐOẠT TÀI SẢN VỚI MỘT SỐ TỘI DANH KHÁC
• 2.4. THỰC TIỄN XÉT XỬ TỘI CƯỠNG ĐOẠT TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK GIAI ĐOẠN 2010 - 2015
• 3. CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ TIẾP TỤC HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TỘI CƯỠNG ĐOẠT TÀI SẢN VÀ CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG
• 3.1. SỰ CẦN THIẾT CỦA VIỆC TIẾP TỤC HOÀN THIỆN BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TỘI CƯỠNG ĐOẠT TÀI SẢN
• 3.2. NỘI DUNG TIẾP TỤC HOÀN THIỆN BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM NĂM 2015 VỀ TỘI CƯỠNG ĐOẠT TÀI SẢN
• 3.3. CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM NĂM 2015 VỀ TỘI CƯỠNG ĐOẠT TÀI SẢN
• 3.4. CÁC GIẢI PHÁP KHÁC
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Tội Cưỡng Đoạt Tài Sản Khái Niệm Ý Nghĩa

Nghiên cứu về tội cưỡng đoạt tài sản trong Luật Hình sự Việt Nam là vô cùng quan trọng. Bài viết này sẽ đi sâu vào khái niệm và ý nghĩa của việc quy định tội này trong hệ thống pháp luật. Cưỡng đoạt tài sản không chỉ xâm phạm quyền sở hữu hợp pháp của công dân mà còn gây ảnh hưởng xấu đến trật tự xã hội. Việc hiểu rõ bản chất của tội phạm này là cơ sở để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm. Theo thống kê, tình hình tội phạm cưỡng đoạt tài sản diễn biến phức tạp, đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt từ các cơ quan chức năng và toàn xã hội.

1.1. Tài Sản Đối Tượng Tác Động Của Tội Xâm Phạm Sở Hữu

Theo Bộ luật Dân sự, tài sản bao gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và các quyền tài sản. Tuy nhiên, trong Luật Hình sự, tài sản là đối tượng của tội cưỡng đoạt tài sản phải thỏa mãn các đặc trưng: có giá trị vật chất, có chủ sở hữu cụ thể và có khả năng chuyển giao. Tài sản phải được thể hiện dưới dạng vật chất, có giá trị và giá trị sử dụng. Theo đó, tài sản này là thước đo giá trị lao động của con người được kết tinh, đồng thời phải thỏa mãn được các nhu cầu về vật chất hoặc tinh thần của con người.

1.2. Khái Niệm Tội Cưỡng Đoạt Tài Sản Theo Luật Hình Sự

Khái niệm tội cưỡng đoạt tài sản được định nghĩa rõ ràng trong Điều 170 Bộ luật Hình sự. Đây là hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc có hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm chiếm đoạt tài sản. Hành vi này xâm phạm trực tiếp đến quyền sở hữu tài sản của người khác, gây mất an ninh trật tự xã hội. Việc xác định đúng các yếu tố cấu thành tội cưỡng đoạt tài sản là vô cùng quan trọng trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử.

1.3. Ý Nghĩa Của Việc Quy Định Tội Cưỡng Đoạt Tài Sản

Việc quy định tội cưỡng đoạt tài sản trong Luật Hình sự có ý nghĩa to lớn trong việc bảo vệ quyền sở hữu tài sản của công dân, đảm bảo trật tự an toàn xã hội. Đồng thời, nó răn đe, phòng ngừa các hành vi xâm phạm đến tài sản của người khác. Việc xét xử tội cưỡng đoạt tài sản nghiêm minh góp phần giáo dục ý thức pháp luật cho người dân và củng cố niềm tin vào công lý.

II. Lịch Sử Hình Thành Phát Triển Quy Định Về Tội Cưỡng Đoạt

Quy định về tội cưỡng đoạt tài sản trong Luật Hình sự Việt Nam đã trải qua một quá trình hình thành và phát triển lâu dài, gắn liền với sự phát triển của đất nước và hệ thống pháp luật. Từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến nay, các quy định về tội này đã được sửa đổi, bổ sung để phù hợp với tình hình thực tế và yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm. Việc nghiên cứu lịch sử hình thành và phát triển của quy định này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản chất và ý nghĩa của nó.

2.1. Giai Đoạn Từ 1945 Đến Trước Bộ Luật Hình Sự 1985

Trong giai đoạn này, các quy định về tội xâm phạm sở hữu nói chung và tội cưỡng đoạt tài sản nói riêng còn sơ khai. Pháp luật tập trung vào bảo vệ tài sản của Nhà nước và tập thể. Các hành vi xâm phạm tài sản cá nhân cũng được xử lý nhưng chưa được quy định cụ thể và chi tiết như sau này.

2.2. Giai Đoạn Từ Bộ Luật Hình Sự 1985 Đến 1999

Bộ luật Hình sự năm 1985 đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc pháp điển hóa các quy định về tội phạm. Các tội xâm phạm sở hữu được quy định cụ thể hơn, trong đó có tội cưỡng đoạt tài sản. Tuy nhiên, các quy định này vẫn còn nhiều hạn chế và chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn.

2.3. Giai Đoạn Từ Bộ Luật Hình Sự 1999 Đến Nay

Bộ luật Hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) đã hoàn thiện hơn các quy định về tội cưỡng đoạt tài sản. Các yếu tố cấu thành tội phạm được quy định rõ ràng, chi tiết hơn. Khung hình phạt tội cưỡng đoạt tài sản cũng được điều chỉnh để phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội. Bộ luật Hình sự năm 2015 tiếp tục có những sửa đổi, bổ sung quan trọng về tội này.

III. So Sánh Quy Định Tội Cưỡng Đoạt Tài Sản Việt Nam Thế Giới

Để có cái nhìn khách quan và toàn diện về tội cưỡng đoạt tài sản, việc so sánh quy định của Luật Hình sự Việt Nam với pháp luật của một số nước trên thế giới là cần thiết. Bài viết này sẽ so sánh quy định về tội này với Bộ luật Hình sự của Nga, Trung Quốc, Nhật Bản và một số nước ASEAN. Qua đó, rút ra những điểm tương đồng và khác biệt, đồng thời học hỏi kinh nghiệm của các nước trong việc đấu tranh phòng chống tội phạm này.

3.1. So Sánh Với Bộ Luật Hình Sự Liên Bang Nga

Nga có những quy định riêng về tội cưỡng đoạt tài sản, tập trung vào các hành vi xâm phạm quyền sở hữu bằng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực. So sánh với Việt Nam, có những điểm tương đồng về cấu thành tội phạm, nhưng cũng có những khác biệt về mức độ nghiêm trọng và hình phạt.

3.2. So Sánh Với Bộ Luật Hình Sự Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa

Trung Quốc có hệ thống pháp luật hình sự nghiêm khắc, với các quy định chi tiết về tội cưỡng đoạt tài sản. So sánh với Việt Nam, có những điểm khác biệt về cách tiếp cận và xử lý tội phạm, đặc biệt là trong các trường hợp liên quan đến tham nhũng và lợi ích nhóm.

3.3. So Sánh Với Bộ Luật Hình Sự Nhật Bản

Nhật Bản có hệ thống pháp luật hình sự hiện đại, với các quy định rõ ràng và minh bạch về tội cưỡng đoạt tài sản. So sánh với Việt Nam, có những điểm khác biệt về cách tiếp cận và xử lý tội phạm, đặc biệt là trong các trường hợp liên quan đến tội phạm có tổ chức.

IV. Dấu Hiệu Pháp Lý Hình Phạt Tội Cưỡng Đoạt Tài Sản Phân Tích

Để xác định một hành vi có phải là tội cưỡng đoạt tài sản hay không, cần phải xem xét các dấu hiệu pháp lý hình sự của tội phạm này. Bài viết này sẽ phân tích các dấu hiệu pháp lý như khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan của tội cưỡng đoạt tài sản. Đồng thời, sẽ trình bày về khung hình phạt tội cưỡng đoạt tài sản theo quy định của Bộ luật Hình sự.

4.1. Khách Thể Của Tội Cưỡng Đoạt Tài Sản

Khách thể của tội cưỡng đoạt tài sản là quyền sở hữu tài sản hợp pháp của công dân. Hành vi cưỡng đoạt xâm phạm trực tiếp đến quyền này, gây thiệt hại về tài sản cho người bị hại. Việc xác định đúng khách thể của tội phạm là cơ sở để định tội danh chính xác.

4.2. Mặt Khách Quan Của Tội Cưỡng Đoạt Tài Sản

Mặt khách quan của tội cưỡng đoạt tài sản thể hiện ở hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc có hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm chiếm đoạt tài sản. Hành vi này phải có mối quan hệ nhân quả với hậu quả là người bị hại mất tài sản.

4.3. Hình Phạt Đối Với Tội Cưỡng Đoạt Tài Sản

Điều 170 Bộ luật Hình sự quy định các khung hình phạt khác nhau đối với tội cưỡng đoạt tài sản, tùy thuộc vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Hình phạt có thể là phạt tù có thời hạn hoặc phạt tiền.

V. Phân Biệt Tội Cưỡng Đoạt Với Các Tội Chiếm Đoạt Tài Sản Khác

Trong thực tế, việc phân biệt tội cưỡng đoạt tài sản với các tội chiếm đoạt tài sản khác như tội cướp tài sản, tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản là rất quan trọng. Bài viết này sẽ so sánh các yếu tố cấu thành tội phạm của các tội này để giúp các cơ quan tiến hành tố tụng xác định đúng tội danh và xử lý vụ án một cách chính xác.

5.1. So Sánh Với Tội Cướp Tài Sản Điều 168 BLHS

Tội cướp tài sản và tội cưỡng đoạt tài sản đều là các tội xâm phạm sở hữu, nhưng có sự khác biệt về hành vi. Tội cướp tài sản sử dụng vũ lực ngay lập tức để chiếm đoạt tài sản, trong khi tội cưỡng đoạt tài sản có thể sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực để người bị hại phải giao tài sản.

5.2. So Sánh Với Tội Bắt Cóc Nhằm Chiếm Đoạt Tài Sản Điều 169 BLHS

Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản là hành vi bắt giữ người trái pháp luật nhằm gây áp lực để người thân của người bị bắt cóc phải giao tài sản. Trong khi đó, tội cưỡng đoạt tài sản không nhất thiết phải có hành vi bắt giữ người.

VI. Thực Tiễn Xét Xử Tội Cưỡng Đoạt Tài Sản Tại Đắk Lắk 2010 2015

Nghiên cứu thực tiễn xét xử tội cưỡng đoạt tài sản trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn 2010-2015 giúp chúng ta có cái nhìn cụ thể về tình hình tội phạm này tại địa phương. Bài viết này sẽ phân tích số liệu thống kê về số vụ án, số bị cáo, hình phạt áp dụng và các vấn đề còn tồn tại trong quá trình xét xử. Từ đó, đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng chống tội phạm này.

6.1. Khái Quát Điều Kiện Kinh Tế Xã Hội Tỉnh Đắk Lắk

Đắk Lắk là một tỉnh miền núi có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, trình độ dân trí còn thấp. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình hình tội phạm nói chung và tội cưỡng đoạt tài sản nói riêng diễn biến phức tạp.

6.2. Thống Kê Phân Tích Số Liệu Xét Xử Tội Cưỡng Đoạt

Trong giai đoạn 2010-2015, số vụ án cưỡng đoạt tài sản được đưa ra xét xử tại Đắk Lắk có xu hướng tăng giảm không đều qua các năm. Hình phạt chủ yếu là phạt tù có thời hạn. Tuy nhiên, vẫn còn một số trường hợp áp dụng pháp luật chưa chính xác, dẫn đến việc bỏ lọt tội phạm hoặc kết án oan người vô tội.

6.3. Tồn Tại Hạn Chế Nguyên Nhân Trong Xét Xử

Một số tồn tại, hạn chế trong quá trình xét xử tội cưỡng đoạt tài sản tại Đắk Lắk bao gồm: việc thu thập chứng cứ còn gặp nhiều khó khăn, trình độ nghiệp vụ của một số cán bộ còn hạn chế, sự phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng chưa chặt chẽ. Nguyên nhân chủ yếu là do điều kiện kinh tế - xã hội còn khó khăn, trình độ dân trí còn thấp và công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật chưa hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 6 năm từ năm 2010 đến năm 2015, tình hình an ninh trật tự và tội phạm xâm phạm quyền sở hữu trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk có nhiều diễn biến phức tạp. Theo thống kê thực tiễn tư pháp, Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Đắk Lắk đã đưa ra xét xử sơ thẩm tổng cộng 58 vụ án với 122 bị cáo về tội cưỡng đoạt tài sản. Quyền sở hữu tài sản là quyền cơ bản của công dân và tổ chức, được quy định chặt chẽ tại Chương XIV Bộ luật Hình sự năm 1999 và tiếp tục hoàn thiện tại Chương XVI Bộ luật Hình sự năm 2015. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các hành vi uy hiếp tinh thần, đe dọa vũ lực nhằm chiếm đoạt tài sản, đặc biệt dưới hình thức đòi nợ thuê hoặc bảo kê mùa vụ, đã tạo ra nhiều khó khăn cho công tác tư pháp.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là làm rõ các vấn đề lý luận, phân tích lịch sử lập pháp từ năm 1945, so sánh kinh nghiệm pháp lý quốc tế và đánh giá toàn diện thực tiễn xét xử tội cưỡng đoạt tài sản tại tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn 2010 - 2015. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các bản án hình sự đã có hiệu lực pháp luật tại 15 đơn vị hành chính cấp huyện thuộc tỉnh. Công trình hướng tới mục tiêu cung cấp giải pháp lập pháp và áp dụng pháp luật nhằm giảm thiểu tỷ lệ án bị hủy, sửa do lỗi chủ quan của Thẩm phán xuống dưới mức 1%, đồng thời đảm bảo 100% các quyết định định tội danh và quyết định hình phạt được áp dụng đúng đắn, nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm trong bối cảnh thực thi Bộ luật Hình sự năm 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết cấu thành tội phạm trong khoa học luật hình sự Việt Nam để phân tích tội cưỡng đoạt tài sản dựa trên 4 yếu tố pháp lý cơ bản. Về khách thể, tội phạm xâm phạm cùng lúc hai quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ là quyền sở hữu (khách thể chính) và quyền nhân thân về mặt tinh thần (khách thể phụ). Về mặt khách quan, hành vi thể hiện qua thủ đoạn đe dọa sẽ dùng vũ lực hoặc thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần người quản lý tài sản. Về chủ thể, người phạm tội là cá nhân có đủ năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi luật định theo Điều 12 Bộ luật Hình sự. Về mặt chủ quan, tội phạm được thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp và mục đích chiếm đoạt tài sản được hình thành từ trước.

Bên cạnh đó, nghiên cứu áp dụng lý thuyết phân hóa trách nhiệm hình sự và cá thể hóa hình phạt để đánh giá tính nghiêm minh, công bằng của chế tài. Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm then chốt: khái niệm "tài sản" theo quy định tại Điều 163 Bộ luật Dân sự năm 2005 và Điều 105 Bộ luật Dân sự năm 2015; khái niệm "hành vi chiếm đoạt"; khái niệm "uy hiếp tinh thần"; và đặc trưng của "tội phạm có cấu thành hình thức" vốn coi tội phạm hoàn thành ngay khi hành vi đe dọa được thực hiện nhằm mục đích chiếm đoạt.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm 58 hồ sơ vụ án hình sự sơ thẩm và các vụ án phúc thẩm về tội cưỡng đoạt tài sản, kết hợp cùng các báo cáo tổng kết công tác xét xử 6 năm (2010 - 2015) của Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk. Cơ sở dữ liệu pháp lý được xây dựng từ Điều 135 Bộ luật Hình sự năm 1999, Điều 170 Bộ luật Hình sự năm 2015, Thông tư liên tịch số 02/2001/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BCA-BTP và Nghị quyết số 01/2006/NQ-HĐTP.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 58 vụ án với 122 bị cáo bị đưa ra xét xử trong mốc thời gian từ ngày 01/01/2010 đến ngày 31/12/2015, đạt tỷ lệ bao phủ mẫu 100% đối với tội danh này tại địa bàn tỉnh Đắk Lắk. Phương pháp chọn mẫu toàn thể được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện tuyệt đối và tránh sai lệch thống kê. Quá trình xử lý dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, phương pháp lịch sử - logic và phương pháp so sánh luật học. Nghiên cứu đối chiếu quy định của Việt Nam với Điều 163 Bộ luật Hình sự Liên bang Nga, Điều 249 Bộ luật Hình sự Nhật Bản và quy định tại Điều 383 - 384 Bộ luật Hình sự Singapore, Malaysia nhằm tìm ra giải pháp tối ưu cho việc hoàn thiện pháp luật hình sự trong nước.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích số liệu thực tiễn giai đoạn 2010 - 2015 tại Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk mang lại 4 phát hiện quan trọng:

• Sự biến động mạnh về số lượng vụ án: Năm 2010 có 10 vụ với 23 bị cáo; năm 2011 tăng đột biến lên 18 vụ với 36 bị cáo (chiếm 31,03% tổng số vụ trong 6 năm); năm 2012 có 9 vụ với 12 bị cáo; năm 2013 ghi nhận 13 vụ với 30 bị cáo; năm 2014 giảm sâu xuống 2 vụ với 3 bị cáo (chiếm 3,45%); và năm 2015 tăng lên 6 vụ với 18 bị cáo.
• Tính chất đồng phạm và tổ chức cao: Trung bình mỗi vụ án có 2,1 bị cáo tham gia. Đáng chú ý, tỷ lệ bị cáo trong độ tuổi từ 18 đến 30 tuổi chiếm tới 72,13% (88/122 bị cáo), phần lớn không có việc làm ổn định hoặc có tiền án, tiền sự liên quan đến các băng nhóm đòi nợ thuê.
• Cơ cấu áp dụng khung hình phạt theo Điều 135 Bộ luật Hình sự năm 1999: Các Tòa án chủ yếu xét xử theo Khoản 1 với tỷ lệ 63,79% (37 vụ); xét xử theo Khoản 2 (các tình tiết định khung như có tổ chức, tái phạm nguy hiểm) chiếm 31,03% (18 vụ); các trường hợp thuộc Khoản 3 và Khoản 4 chiếm tỷ lệ thấp khoảng 5,18% (3 vụ).
• Sai sót trong phân loại và định tội danh: Có khoảng 5,17% số vụ việc gặp khó khăn trong việc phân định giữa tội cưỡng đoạt tài sản với tội cướp tài sản (Điều 133 Bộ luật Hình sự năm 1999) hoặc nhầm lẫn với các quan hệ tranh chấp tài sản dân sự khi chủ nợ tự ý đe dọa thu hồi nợ.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu xét xử của Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Đắk Lắk được mô tả chi tiết qua hệ thống 9 bảng số liệu thống kê và 1 biểu đồ tổng hợp trong luận văn. Cụ thể, Bảng 2.2 và Bảng 2.6 phản ánh toàn diện tương quan giữa số lượng vụ án thụ lý và kết quả giải quyết án hình sự, cho thấy tỷ lệ giải quyết án đạt trên 95% hàng năm.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự gia tăng tội phạm cưỡng đoạt tài sản tại Đắk Lắk bắt nguồn từ sự phát triển nhanh của các ngành kinh tế nông sản như cà phê, hồ tiêu, cao su, kéo theo các giao dịch vay mượn tài chính tự phát và hoạt động tín dụng đen. Khi phát sinh nợ quá hạn, nhiều đối tượng đã thuê các băng nhóm sử dụng hung khí, tin nhắn đe dọa, hoặc tạt chất bẩn để uy hiếp tinh thần người vay nợ nhằm cưỡng đoạt tiền bạc, tài sản.

So sánh với các nghiên cứu thực tiễn tại các tỉnh khác như Bình Định (giai đoạn 2006 - 2010), tội cưỡng đoạt tài sản tại Đắk Lắk mang tính chất manh động hơn về phương thức uy hiếp nhưng mức độ sử dụng vũ lực ngay tức khắc lại thấp hơn. Quy định tại Điều 170 Bộ luật Hình sự năm 2015 đã có bước tiến lớn khi lượng hóa giá trị tài sản chiếm đoạt thành các mức cụ thể (từ 50 triệu đến dưới 200 triệu đồng; từ 200 triệu đến dưới 500 triệu đồng; và từ 500 triệu đồng trở lên), loại bỏ các khái niệm định tính trừu tượng như "hậu quả nghiêm trọng" hay "hậu quả rất nghiêm trọng" từng gây nhiều lúng túng khi áp dụng Thông tư liên tịch số 02/2001/TTLT.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật và kiềm chế tội phạm cưỡng đoạt tài sản, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể:

• Ban hành Nghị quyết hướng dẫn áp dụng Điều 170 Bộ luật Hình sự năm 2015: Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao cần sớm ban hành văn bản giải thích chi tiết các tình tiết định khung mới như "lợi dụng thiên tai, dịch bệnh", "lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh" và "gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội" trước quý IV năm 2017, nhằm giảm 100% tình trạng thiếu thống nhất giữa các cấp Tòa án.
• Thiết lập quy chế phối hợp liên ngành tư pháp: Cơ quan Cảnh sát điều tra, Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk cần hoàn thiện quy chế phối hợp thu thập và đánh giá chứng cứ phi truyền thống (dữ liệu điện tử, ghi âm cuộc gọi, tin nhắn đe dọa) trong vòng 48 giờ kể từ khi thụ lý tin báo, đảm bảo không bỏ lọt tội phạm.
• Tăng cường quản lý nhà nước đối với hoạt động tín dụng và dịch vụ cầm đồ: Ủy ban nhân dân và Công an tỉnh Đắk Lắk cần tiến hành rà soát, kiểm tra 100% các cơ sở kinh doanh cầm đồ, cho vay tài chính trên địa bàn 15 huyện, thị xã, thành phố trong giai đoạn 2017 - 2020, triệt phá các tổ chức đòi nợ thuê để giảm ít nhất 30% nguyên nhân phát sinh tội phạm cưỡng đoạt tài sản.
• Đẩy mạnh tuyên truyền và giáo dục pháp luật tại cộng đồng: Sở Tư pháp tỉnh Đắk Lắk phối hợp với chính quyền cơ sở tổ chức định kỳ trên 50 đợt phổ biến pháp luật mỗi năm, tập trung nâng cao nhận thức về ranh giới giữa quyền đòi nợ hợp pháp và hành vi phạm tội cưỡng đoạt tài sản cho trên 80% người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số tại các buôn làng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Hội thẩm nhân dân: Tài liệu giúp nâng cao kỹ năng xác định chính xác cấu thành tội phạm, phân biệt rõ thời điểm đe dọa dùng vũ lực giữa tội cưỡng đoạt tài sản và tội cướp tài sản, áp dụng chính xác các khung hình phạt từ 1 năm đến 20 năm tù.
• Kiểm sát viên và Điều tra viên thuộc các cơ quan tiến hành tố tụng: Hỗ trợ phương pháp đánh giá chứng cứ về hành vi uy hiếp tinh thần, chứng minh lỗi cố ý trực tiếp và xử lý các vụ án đồng phạm có tổ chức phức tạp liên quan đến tín dụng đen.
• Luật sư và Chuyên viên tư vấn pháp lý: Cung cấp hệ thống luận cứ khoa học để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, nhận diện sự chuyển hóa giữa các giao dịch dân sự đòi nợ và hành vi phạm tội hình sự.
• Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Học viên cao học chuyên ngành Luật hình sự: Nguồn tài liệu tham khảo giá trị về kỹ thuật lập pháp so sánh giữa Việt Nam và các quốc gia trên thế giới, đồng thời cung cấp bộ dữ liệu thực tiễn 6 năm có tính xác thực cao.

Câu hỏi thường gặp

• Điểm khác biệt cơ bản giữa tội cưỡng đoạt tài sản và tội cướp tài sản là gì? Tội cướp tài sản (Điều 133 BLHS 1999) sử dụng vũ lực ngay tức khắc hoặc đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc làm nạn nhân tê liệt ý chí kháng cự. Trong khi đó, tội cưỡng đoạt tài sản (Điều 135 BLHS 1999) chỉ đe dọa sẽ dùng vũ lực trong tương lai hoặc uy hiếp tinh thần, tạo khoảng cách thời gian để nạn nhân vẫn còn khả năng lựa chọn giao tài sản.

• Tội cưỡng đoạt tài sản được coi là hoàn thành ở thời điểm nào? Tội cưỡng đoạt tài sản là tội phạm có cấu thành hình thức. Tội phạm được coi là hoàn thành ngay từ thời điểm người phạm tội thực hiện hành vi đe dọa sẽ dùng vũ lực hoặc có thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần nhằm chiếm đoạt tài sản, không phụ thuộc vào việc người phạm tội đã lấy được tài sản hay chưa.

• Hành vi đe dọa để đòi lại khoản nợ có hợp đồng hợp pháp có phạm tội cưỡng đoạt tài sản không? Nếu chủ nợ dùng thủ đoạn đe dọa sẽ dùng vũ lực, uy hiếp tinh thần hoặc đe dọa gây thiệt hại về tính mạng, danh dự để ép buộc con nợ giao nộp tiền bạc hoặc tài sản khác trái ý muốn, hành vi đó vẫn cấu thành tội cưỡng đoạt tài sản vì phương thức thực hiện đã xâm phạm quan hệ nhân thân và trật tự an toàn xã hội.

• Bộ luật Hình sự năm 2015 có những điểm mới đột phá nào đối với tội danh này? Điều 170 Bộ luật Hình sự năm 2015 đã bổ sung các tình tiết định khung mới như phạm tội đối với người dưới 16 tuổi, phụ nữ có thai, người già yếu hoặc lợi dụng thiên tai, dịch bệnh. Đồng thời, điều luật đã bỏ các cụm từ định tính về hậu quả và thay bằng các định mức giá trị tài sản chiếm đoạt cụ thể từ 50 triệu đến trên 500 triệu đồng.

• Khung hình phạt nào được Tòa án tỉnh Đắk Lắk áp dụng phổ biến nhất trong giai đoạn 2010 - 2015? Khoản 1 Điều 135 Bộ luật Hình sự năm 1999 với mức phạt tù từ 1 năm đến 5 năm là khung hình phạt được áp dụng phổ biến nhất, chiếm 63,79% tổng số vụ án sơ thẩm được xét xử tại Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Đắk Lắk trong cả giai đoạn 6 năm nghiên cứu.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về cấu thành tội phạm và phân tích lịch sử lập pháp tội cưỡng đoạt tài sản từ năm 1945 đến Bộ luật Hình sự năm 2015.
• Cung cấp bức tranh thực tiễn chi tiết qua 58 vụ án và 122 bị cáo được xét xử tại Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2010 - 2015 với tỷ lệ người trẻ phạm tội chiếm 72,13%.
• Chỉ rõ các nguyên nhân kinh tế - xã hội đặc thù vùng Tây Nguyên và các tồn tại trong việc định tội danh giữa tội cưỡng đoạt tài sản và các tội xâm phạm sở hữu khác.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ về hoàn thiện pháp luật, phối hợp liên ngành tố tụng, quản lý tín dụng đen và tăng cường tuyên truyền pháp luật cộng đồng.
• Kế hoạch tiếp theo đòi hỏi các cơ quan tư pháp địa phương nhanh chóng triển khai áp dụng các quy định mới của Điều 170 Bộ luật Hình sự năm 2015 ngay khi luật có hiệu lực thi hành, các cán bộ tư pháp và người làm công tác nghiên cứu hãy tham khảo chi tiết toàn văn công trình để phục vụ hiệu quả công tác xét xử và học thuật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề chung về tội cưỡng đoạt tài sản trong luật hình sự Việt Nam. Chương 2: Tội cưỡng đoạt tài sản trong Bộ luật hình sự Việt Nam và thực tiễn xét xử trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2010 - 2015. Chương 3: Kiến nghị tiếp tục hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về tội cưỡng đoạt tài sản và các giải pháp bảo đảm áp dụng. 7 z Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI CƢỠNG ĐOẠT TÀI SẢN TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1.

KHÁI NIỆM VÀ Ý NGHĨA CỦA VIỆC QUY ĐỊNH TỘI CƯỠNG ĐOẠT TÀI SẢN TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Tài sản với tƣ cách là đối tƣợng tác động của các tội xâm phạm sở hữu trong luật hình sự Việt Nam Bộ luật dân sự Việt Nam năm 2005 thì "tài sản" được hiểu bao gồm "vật, tiền, giấy tờ có giá và các quyền tài sản" [37, Điều 163], trong đó "quyền tài sản" là các "quyền trị giá được bằng tiền và có thể chuyển giao trong giao dịch dân sự, kể cả quyền sở hữu trí tuệ" [37, Điều 181]. Đến Bộ luật dân sự năm 2015 vừa được Quốc hội thông qua có hiệu lực từ ngày 01/01/2017 thì cả hai khái niệm "tài sản" và "quyền tài sản" vẫn được định nghĩa như vậy [39, Điều 105, 115]. Trong khi đó, đối với các tội phạm xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt, trong đó có tội cưỡng đoạt tài sản thì không phải lúc nào tài sản theo quan niệm như trên của Bộ luật dân sự cũng được coi là đối tượng tác động của tội phạm này.

Lý do không phải tài sản nào người phạm tội cũng có thể chiếm đoạt được từ chủ tài sản. Tài sản là đối tượng tác động của các tội phạm xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt nói chung và của tội cưỡng đoạt tài sản nói riêng, phải thỏa mãn ba đặc trưng cơ bản sau đây [13, tr. * Tài sản phải được thể hiện dưới dạng vật chất, có giá trị và giá trị sử dụng. Theo đó, tài sản này là thước đo giá trị lao động của con người được kết tinh, đồng thời phải thỏa mãn được các nhu cầu về vật chất hoặc tinh thần của con người.

* Tài sản phải có chủ sở hữu cụ thể với các quy định có tính chất pháp 8 z lý thể hiện quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản. Vì thế, nếu hành vi phạm tội khi xâm phạm sở hữu phải tác động tới các tài sản đã được xác lập quyền sở hữu bằng những quy định pháp lý đối với một chủ sở hữu nhất định (có thể là tổ chức, pháp nhân hoặc cá nhân) nên chỉ tài sản nào có chủ sở hữu cụ thể mới là đối tượng tác động của các tội xâm phạm sở hữu, còn tài sản vô chủ không phải là đối tượng tác động của các tội phạm này. * Tài sản phải có khả năng chuyển hóa được giữa các chủ sở hữu với nhau. Tương tự, nếu không có khả năng này thì tài sản không thuộc đối tượng tác động của các tội xâm phạm sở hữu nói chung và tội cưỡng đoạt tài sản nói riêng.

Lưu ý, nếu tài sản là đối tượng tác động của các tội xâm phạm sở hữu là tài sản có tính chất đặc biệt hoặc Nhà nước cấm tư nhân mua bán trao đổi sẽ là đối tượng tác động của các tội phạm khác quy định trong Bộ luật hình sự trên những cơ sở chung. Khái niệm tội cƣỡng đoạt tài sản Như vậy, trên cơ sở đặc điểm tài sản là đối tượng tác động của các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt tài sản, để đưa ra khái niệm tội cưỡng đoạt tài sản cần nghiên cứu, phân tích và làm rõ một số khái niệm và đặc điểm của hành vi chiếm đoạt. Thuật ngữ "chiếm đoạt", theo nghĩa Hán Việt, chiếm là "lấy làm của mình"; "chiếm đoạt" là "dùng sức mạnh, thế lực mà lấy làm của mình" [14, tr.142]; chiếm là: "giữ lấy làm của mình", đoạt là cướp lấy, chiếm đoạt là "cướp lấy bằng võ lực hay quyền thế" [14, tr.142]; chiếm đoạt còn được hiểu là "chiếm của người khác bằng cách dựa vào quyền hành, sức mạnh vũ lực" [69, tr. Dưới góc độ pháp lý hình sự, cụm từ "chiếm đoạt tài sản" là hành vi cố ý chuyển dịch trái pháp luật tài sản đang thuộc sự quản lý của chủ tài sản thành tài sản của mình [53, tr.366]; hoặc "hành vi cố ý chuyển biến một cách trái pháp luật tài sản của người khác thành tài sản của mình hoặc của một nhóm người 9 z hoặc cho người khác mà mình quan tâm" [3, tr.

Ở đây, khái niệm "quản lý" có thể hiểu là "trông coi, giữ gìn và theo dõi việc gì" [69, tr.1363], "chủ tài sản" được hiểu bao gồm chủ sở hữu tài sản hoặc người được giao quản lý tài sản đó (thông qua giao dịch dân sự hoặc theo quy định của pháp luật được giao nhiệm vụ quản lý tài sản). Hành vi chiếm đoạt tài sản có những đặc điểm chính sau đây: * Về mặt khách quan, hành vi chiếm đoạt là hành vi làm cho chủ tài sản (người là chủ sở hữu tài sản hoặc người có quyền quản lý tài sản) mất hẳn khả năng thực hiện quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản của mình và tạo cho người chiếm đoạt có thể thực hiện được việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt trái pháp luật tài sản đó. Như vậy, chiếm đoạt xét về mặt thực tế là quá trình vừa làm cho chủ tài sản mất tài sản vừa tạo cho người chiếm đoạt có tài sản đó, quá trình này xét về mặt pháp lý không làm cho chủ sở hữu mất quyền sở hữu của mình mà chỉ làm mất khả năng thực tế thực hiện các quyền cụ thể của quyền sở hữu. Bên cạnh đó, tài sản là đối tượng tác động của hành vi chiếm đoạt đòi hỏi phải có đặc điểm là vẫn còn nằm trong sự chiếm hữu, sự quản lý, kiểm soát của chủ tài sản.

Nếu tài sản đã thoát ly khỏi sự chiếm hữu, sự quản lý, kiểm soát của chủ tài sản (bị thất lạc) thì không còn là đối tượng của hành vi chiếm đoạt. Chỉ khi tài sản còn đang do chủ tài sản chiếm hữu thì mới có thể có hành vi chiếm đoạt, cũng như mới có hành vi làm mất khả năng chiếm hữu của chủ tài sản. * Về mặt chủ quan, chiếm đoạt là hành vi được người phạm tội thực hiện có mục đích nên ở đây, lỗi của người có hành vi chiếm đoạt là lỗi cố ý trực tiếp. Người thực hiện hành vi chiếm đoạt biết tài sản chiếm đoạt là tài sản đang có người quản lý nhưng vẫn mong muốn biến tài sản đó thành tài sản của mình.

Những trường hợp lầm tưởng là tài sản của mình hoặc tài sản không có người quản lý đều không phải là trường hợp có hành vi chiếm đoạt. 10 z Trong khi đó, "cưỡng đoạt", theo Từ điển tiếng Việt định nghĩa là "chiếm đoạt bằng lối cưỡng bức"; "cưỡng bức" là "dùng vũ lực hoặc thủ đoạn dồn người khác vào thế bắt buộc phải làm, dù không muốn cũng không được" [14, tr. Còn trong khoa học luật hình sự Việt Nam, tuy có nhiều cách thể hiện khác nhau, song về cơ bản các quan điểm đều thống nhất về xác định nội hàm của hành vi cưỡng đoạt tài sản. Phạm Văn Beo định nghĩa: "Cưỡng đoạt tài sản là hành vi đe dọa dùng vũ lực hoặc có thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần người khác nhằm chiếm đoạt tài sản" [3, tr.

Đinh Văn Quế tiếp cận dưới góc độ thực tiễn xét xử quan niệm: "Cưỡng đoạt tài sản là tìm mọi cách làm cho người có tài sản hoặc người có trách nhiệm về tài sản sợ hãi phải giao tài sản cho người phạm tội”. Như vậy, hành vi đe dọa sẽ dùng vũ lực hoặc có thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần người khác mà người phạm tội thực hiện là nhằm chiếm đoạt tài sản.Nếu hành vi đe dọa sẽ dùng vũ lực hoặc có thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần người khác nhưng không nhằm chiếm đoạt tài sản thì không phải là tội cưỡng đoạt tài sản, mà tùy từng trường hợp cụ thể mà người có hành vi phạm các tội như: bức tử; cưỡng dâm hoặc cưỡng dâm trẻ em; cưỡng ép hôn nhân,. Còn Giáo trình Luật hình sự Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội thì tội phạm này được định nghĩa như sau: "Tội cưỡng đoạt tài sản là hành vi đe dọa sẽ dùng vũ lực hoặc có thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần người khác nhằm chiếm đoạt tài sản" [53, tr. Đặc biệt, PGS.

Nguyễn Ngọc Chí viết: "Tội cưỡng đoạt tài sản là việc người phạm tội với mục đích chiếm đoạt tài sản của người khác bằng thủ đoạn đe dọa sẽ dùng vũ lực hoặc thủ đoạn uy hiếp tinh thần của chủ sở hữu người quản lý tài sản hoặc người khác có liên quan" [13, tr. 11 z Như vậy, có thể nhận thấy, tuy có nhiều cách thể hiện khác nhau, nhưng hành vi cưỡng đoạt tài sản thường được hiểu là hành vi đe dọa sẽ dùng vũ lực hoặc có thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần người khác nhằm chiếm đoạt tài sản. Mặc dù vậy, vẫn còn có quan điểm mới chỉ đề cập đến dấu hiệu pháp lý hình sự và hành vi khách quan, chứ chưa đề cập đến dấu hiệu chủ thể của tội phạm (độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự và năng lực trách nhiệm hình sự hoặc yếu tố khách thể của tội phạm). Như vậy, tội cưỡng đoạt tài sản thực chất là hành vi đe dọa sẽ dùng vũ lực hoặc có thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần người khác nhằm mục đích chiếm đoạt tài sản.

Hành vi đe dọa sẽ dùng vũ lực hoặc thủ đoạn khác với mục đích bắt người có tài sản lo sợ và phải tự nguyện chuyển giao tài sản cho người cưỡng đoạt. Đặc trưng cơ bản của tội cưỡng đoạt tài sản là người phạm tội đã có hành vi uy hiếp tinh thần của người có trách nhiệm về tài sản bằng những thủ đoạn đe dọa sẽ dùng vũ lực hoặc thủ đoạn khác làm cho người có trách nhiệm về tài sản lo sợ mà phải miễn cưỡng giao tài sản cho người phạm tội. Ngoài ra, thực tiễn cho thấy, sau khi người có tài sản bị đe dọa sẽ dùng vũ lực và các thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần thì người có tài sản do lo sợ sẽ ảnh hưởng đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm nên sẽ tự nguyện chuyển giao tài sản cho người cưỡng đoạt nên dễ chuyển sang thành giao dịch dân sự nếu người bị cưỡng đoạt tài sản không tố giác.