ĐẶT VẤN ĐỀ Kinh tế xã hội ngày một phát triển, nhu cầu của con người ngày một nâng cao, bởi vậy các sản phẩm chăn nuôi là nguồn thực phẩm chính cung cấp cho con người, các yêu cầu đặt ra ngày một tăng lên. Với mục tiêu phát triển chăn nuôi theo hướng tập trung công nghiệp với quy mô vừa và lớn, có năng suất, chất lượng, hiệu quả đảm bảo vệ sinh thú y, môi trường và an toàn thực phẩm. Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chính sách lớn khuyến khích ngành chăn nuôi phát triển đã và đang mang lại nguồn lợi kinh tế khả quan và thiết thực cho người chăn nuôi. Trong ngành chăn nuôi gia cầm nói chung và chăm nuôi gà nói riêng ở nước ta ngày càng phát triển (với tốc độ bình quân 5% năm, trong đó chăn nuôi trang trại chiếm tỷ lệ 20%).
Hiện nay, chăn nuôi trang trại cung cấp 30% lượng thịt gà trên thị trường. Thịt gà là thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao vì có đầy đủ các axit amin thiết yếu, giàu nguyên tố khoáng đa vi lượng rất thơm ngon, hợp với khẩu vị của mọi vùng miền, dân tộc khác nhau. Cùng với sự phát triển chăn nuôi thì dịch bệnh cũng thường xuyên xảy ra, trong đó bệnh cầu trùng là phổ biến, bệnh hay xảy ra trong những điều kiện nóng ẩm, mưa nhiều. Bệnh cầu trùng là bệnh ký sinh trùng gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi gà, đặc biệt là gà công nghiệp.
Bệnh có tính chất lây lan mạnh thấy ở mọi lứa tuổi gà. Gà mắc bệnh còi cọc, chậm lớn, tỷ lệ chết cao ở gà con nếu không chữa trị kịp thời và làm giảm số lượng trứng ở gà đẻ. Mỗi giống gà khác nhau, những lúa tuổi khác nhau có sự mẫn cảm khác nhau. Để thấy rõ hơn ảnh hưởng của bệnh cầu trùng tới giống gà Isa Shaver và HA1 nuôi tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, chúng tôi tiến hành 14 thực hiện đề tài: “Tình hình nhiễm cầu trùng giữa hai giống gà Isa Shaver và HA1 nuôi tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên và biện pháp phòng trị”.
Mục tiêu nghiên cứu - Xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng giữa hai giống gà Isa Shaver và HA1 nuôi tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. - Xác định Hiệu lực của một số loại thuốc điều trị bệnh cầu trùng từ đó có biện pháp phòng và trị bệnh cho gà có hiệu quả. Mục đích nghiên cứu Làm sáng tỏ thông tin về bệnh cầu trùng gà, từ kết quả nghiên cứu đưa ra đề xuất góp phần kiểm soát bệnh cầu trùng giữa hai giống gà Isa Shaver và HA1 ở trường Nông Lâm Thái Nguyên. Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa khoa học: Đề tài là thông tin khoa học về đặc điểm của bệnh cầu trùng gà ở gà Isa Shaver và gà HA1 nuôi tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên - Ý nghĩa thực tiễn: Đề ra biện pháp phòng và trị bệnh có hiệu quả, hạn chế những thiệt hại do bệnh cầu trùng gây ra.
TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Đặc điểm sinh lý, trao đổi chất ở gia cầm Khả năng chuyển hóa thức ăn Trong chăn nuôi nói chung và chăn nuôi gia cầm nói riêng, việc tạo ra giống mới có năng suất cao thì chưa đủ, mà còn phải tạo ra nguồn thức ăn giàu chất dinh dưỡng phù hợp với đặc tính sinh lý, phù hợp với mục đích sản xuất của từng giống, dòng và phù hợp với từng giai đoạn phát triển của vật nuôi. Gia cầm cũng giống như tất cả các loài vật nuôi khác, chúng đều là sinh vật tự dưỡng, không có khả năng tổng hợp các chất hữu cơ cần thiết cho sự sống như: protein, gluxit, lipid.
từ những chất vô cơ đơn giản như sinh vật dị dưỡng, nhu cầu về các chất hữu cơ này của cơ thể gia cầm chỉ có thể được đáp ứng thông qua thức ăn nhờ quá trình tiêu hóa, hấp thu của hệ tiêu hóa. Trong chăn nuôi ngoài việc tạo ra các giống mới có năng suất cao thì các nhà chăn nuôi cần phải chú ý tới 15 nguồn thức ăn cân bằng đầy đủ các chất dinh dưỡng phù hợp với đặc tính sinh vật học của gia cầm và phù hợp với mục đích sản xuất của từng giống, dòng, phù hợp với từng giai đoạn phát triển của cơ thể, mà vẫn đảm bảo được các chỉ tiêu về kinh tế, vì chi phí cho thức ăn thường chiếm tới 70% giá thành sản phẩm. Để đánh giá về vấn đề này người ta đưa ra chỉ tiêu: “Tiêu tốn thức ăn cho một kg tăng khối lượng”. Tiêu tốn thức ăn trên kg tăng khối lượng càng thấp thì hiệu quả kinh tế càng cao và ngược lại.
Tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng là tỷ lệ chuyển hoá thức ăn để đạt được 1 kg thịt cho việc tăng khối lượng. Nếu tăng khối lượng càng nhanh thì cơ thể đồng hoá, dị hoá tốt hơn, khả năng trao đổi chất cao, do vậy hiệu quả sử dụng thức ăn cao dẫn đến tiêu tốn thức ăn thấp. Tiêu tốn thức ăn trên một đơn vị sản phẩm là chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật quan trọng. Tiêu tốn thức ăn chính là hiệu suất giữa thức ăn/kg tăng khối lượng, chỉ tiêu này càng thấp thì hiệu quả kinh tế càng cao.
Bằng thực nghiệm đã chứng minh tiêu tốn thức ăn cho tăng khối lượng phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như: Giống, tuổi, tính biệt, mùa vụ, chế độ chăm sóc nuôi dưỡng cũng như tình hình sức khỏe của đàn gia cầm. Hệ số tương quan di truyền giữa khối lượng cơ thể và tăng khối lượng với tiêu tốn thức ăn thường rất cao. Thức ăn/kg tăng khối lượng phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có độ tuổi. Con vật còn non thì chỉ tiêu này thấp, càng về sau chỉ tiêu này càng cao hơn.
Sinh trưởng nhanh và tiêu tốn thức ăn thấp luôn là mục tiêu của nhiều công trình nghiên cứu về lai tạo giống gia cầm. Đại cương về cầu trùng * Nguồn gốc bệnh cầu trùng Rivolta năm 1863 phát hiện ra một loài ký sinh trùng mới trong phân gà. Đến năm 1864 Eimer mới xác định đây là một loài nguyên sinh động vật thuộc lớp Spooa, bộ coccidian, bộ phụ Eimridiae từ đó loài ký sinh trùng này được đặt tên là Eimeria. Bệnh do 9 chủng cầu trùng gây ra, trong đó có 6 chủng thường gặp nhất, gây ra cầu trùng manh tràng, cầu trùng ruột non, cầu trùng ruột già phụ thuộc vào nơi chúng khu trú… 16 E.
tenela ký sinh ruột thừa, E. acervulina ký sinh tá tràng, E. necaltrix ký sinh ở ruột non nhưng không có ở tá tràng, E. Mitis cuối ruột non đầu ruột già, E.
maxima ở ruột non nhưng không ở tá tràng, E. mivati ký sinh ở tá tràng và ruột non. Cả 9 chủng cầu trùng đều là các loại đơn bào ký sinh trong các tế bào niêm mạc ruột, phá hủy cấu trúc ruột, gây chảy máu và tạo điều kiện cho các vi khuẩn có cơ hội gây ra nhiều bệnh thứ phát khác, đặc biệt là E. coli gây bại huyết.
* Đặc điểm của mầm bệnh Cầu trùng thuộc ngành Protozoa, lớp Sporozoa, bộ Coccidia, họ Eimeridae. Họ này gồm nhiều giống nhưng có hai giống có quan hệ y học và thú y học là Eimeria và Isospora. Khi cầu trùng mới theo phân ra ngoài là một kén hay một noãn nang, noãn nang là những bào tử hình bầu dục, hình trứng, hình cầu có 3 lớp vỏ: Lớp ngoài cùng rất mỏng, bên trong có chứa nguyên sinh chất lổn nhổn thành hạt, giữa nguyên sinh chất có chứa một nhân tương đối to. Cầu trùng thuộc giống Eimeria thì nhân và nguyên sinh chất sẽ hình thành 4 bào tử, mỗi bào tử hình thành 2 bào tử con bào tử con có hình lê, chính bào tử con này sẽ xâm nhập vào niêm mạc ruột.
Giống Isospora ít gặp hơn và thường thấy ở chó, mèo. * Sức đề kháng của mầm bệnh Nghiên cứu sức đề kháng của noãn nang với ngoại cảnh đặc biệt là một số yếu tố lý hóa có ý nghĩa quan trọng trong thực tế. - Đối với nhiệt độ: Theo Lê Văn Năm (2003) [13], nhiệt độ thích hợp cho quá trình phát triển bào tử nang ở ngoài cơ thể là 15 - 35oC. Lạnh -15oC và nóng trên 40oC bào tử nang sẽ chết.
C (1986) [27], điều kiện nhiệt độ thấp noãn nang đã sinh bào tử tồn tại được 14 ngày ở 12 - 40oC, những noãn nang chưa sinh bào tử chịu đựng được không quá 56 giờ. Ngoài ra, theo những nghiên cứu của (Win Tondeur, 2004 [31]) cho thấy ở 4oC noãn nang sống được 4 năm, 50oC sống được 1 giờ, 80oC sống được 15 phút, 100oC sống được 2 phút. 17 - Đối với độ ẩm: Vai trò của độ ẩm rất quan trọng cho sự phân chia nang trứng. Theo Steve Henry (2002) [30], nang trứng cầu trùng chứa trong phân thải ra để nhiệt độ 20oC và thoáng gió thì không phát triển được sau 48 giờ, ở 30oC là 12 giờ.
Với độ ẩm là 400 mg% gần một nửa số nang trứng bị tiêu diệt. Độ ẩm thích hợp của cầu trùng là 85 - 95 mg%. - Đối với ôxy: Nang trứng phát triển được đòi hỏi phải có ôxy. Trong môi trường thối nát nang trứng không phát triển được và phân bào ngừng lại.
- Đối với hóa chất: Cầu trùng có sức đề kháng với các chất sát trùng bằng hợp chất có thể xâm nhập và tế bào cầu trùng. Horton Smith (1996) [30], cho biết dung dịch 5% sẽ giết chết noãn nang non và thành thục sau 20 - 30 ngày. Cũng theo Smith tác dụng diệt noãn nang mạnh nhất là Amoniac 10%. * Vòng đời của cầu trùng gà Chu trình phát triển của cầu trùng gà trải qua 3 giai đoạn phát triển: sinh sản vô tính, sinh sản hữu tính, sinh sản bào tử.
Hai giai đoạn đầu thực hiện trong tế bào niêm mạc ruột của ký chủ nên còn được gọi là giai đoạn nội sinh sản (kéo dài 5 - 7 ngày), giai đoạn 3 được tiến hành ở môi trường bên ngoài. - Giai đoạn 1: sinh sản vô tính tự nhân đôi của cầu trùng trong tế bào biểu bì để hình thành nên các thể phân lập gọi là Schizogonia. Các thể phân lập riêng biệt được gọi là Sizont. - Giai đoạn 2: là giai đoạn sinh sản hữu tính, tức thế hệ Sizont cuối cùng chúng phân biệt thành các giao tử đực và giao tử cái, giao tử đực chui vào giao tử cái để thụ tinh tạo nên các hợp tử, vì vậy giai đoạn 2 của quá trình sinh sản gọi là Gematogonia.