Nghiên cứu chi tiết về tính đa dạng sinh học tại xã Đồng Văn, huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh

Luận văn nghiên cứu tính đa dạng sinh học tại xã Đồng Văn, huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh, phân tích hệ sinh thái và đề xuất giải pháp bảo tồn hiệu quả.

• Tác giả: Trần Văn Thống
• Người hướng dẫn: ThS. Phạm Đức Chính
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nông Lâm Kết Hợp
• Đề tài: Nghiên cứu tính đa dạng sinh học hệ thực vật tại xã Đồng Văn, huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Một số khái niệm
• 2.1.1. Đa dạng sinh học
• 2.1.2. Rừng và thảm thực vật
• 2.1.3. Tính cấp thiết của vấn đề bảo vệ đa dạng sinh học
• 2.2. Cơ sở khoa học
• 2.2.1. Về cơ sở sinh học
• 2.2.2. Về cơ sở bảo tồn
• 2.3. Tổng quan về tình hình nghiên cứu thực vật
• 2.3.1. Trên thế giới
• 2.3.2. Những nghiên cứu về đa dạng phổ dạng sống các loài thực vật
• 2.3.3. Những nghiên cứu về hệ thực vật
• 2.3.4. Tình hình nghiên cứu động, thực vật quý hiếm
• 2.3.5. Tổng quan về khu vực nghiên cứu
• 2.3.5.1. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 2.3.5.2. Những lợi thế để phát triển kinh tế xã hội
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.1. Phỏng vấn người dân về thực trạng các loại động, thực vật tại khu vực nghiên cứu
• 3.2.2. Nghiên cứu tính đa dạng về thành phần hệ động thực vật trong vùng nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp nghiên cứu chung
• 3.3.2. Phương pháp điều tra thu thập số liệu thực địa
• 3.3.3. Phương pháp nội nghiệp
• 4. PHẦN 4: PHÂN TÍCH VÀ KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC
• 4.1. Phỏng vấn người dân về thực trạng các loại động, thực vật tại khu vực nghiên cứu
• 4.2. Nghiên cứu tính đa dạng về thành phần thực vật trong vùng nghiên cứu
• 4.2.1. Phổ dạng sống các loài thực vật trong khu vực
• 4.2.2. Tính đa dạng ở mức độ ngành
• 4.2.3. Tính đa dạng của họ - chi - loài
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá đa dạng sinh học của hệ thực vật tại xã Đồng Văn, huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh. Mục tiêu chính là tìm hiểu hiện trạng và mức độ đa dạng thực vật trong khu vực, nhằm góp phần bảo tồn và phát triển các nguồn gen quý hiếm. Nghiên cứu này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, giúp hiểu rõ hơn về sự phân bố và đặc điểm sinh thái của các loài thực vật, đồng thời ứng dụng kiến thức vào công tác bảo vệ và phát triển rừng.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm mục tiêu tìm hiểu hiện trạng và mức độ đa dạng thực vật tại xã Đồng Văn, từ đó đề xuất các biện pháp bảo tồn hiệu quả. Đây là cơ sở để bảo vệ và phát triển các nguồn gen quý hiếm, góp phần duy trì hệ sinh thái bền vững.

1.2. Ý nghĩa của nghiên cứu

Nghiên cứu mang lại ý nghĩa khoa học thông qua việc đánh giá đặc điểm sinh thái và tình trạng phân bố của các loài thực vật. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu giúp nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của công tác bảo tồn và phát triển rừng, đồng thời ứng dụng kiến thức vào thực tiễn sản xuất.

II. Tổng quan về đa dạng sinh học

Đa dạng sinh học là sự phồn thịnh của sự sống trên Trái Đất, bao gồm các loài động vật, thực vật, vi sinh vật, gen và các hệ sinh thái. Tại xã Đồng Văn, huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh, hệ sinh thái vẫn còn tương đối nguyên vẹn, mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng địa phương. Tuy nhiên, sự suy giảm đa dạng sinh học đang là thách thức lớn, đòi hỏi các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

2.1. Khái niệm đa dạng sinh học

Theo Quỹ Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới, đa dạng sinh học được xem xét ở ba mức độ: loài, gen và hệ sinh thái. Sự đa dạng này là nền tảng cho sự sống còn và thịnh vượng của con người, cũng như sự bền vững của thiên nhiên.

2.2. Tầm quan trọng của bảo tồn đa dạng sinh học

Bảo tồn đa dạng sinh học là nhiệm vụ cấp thiết nhằm duy trì cân bằng sinh thái và bảo vệ các loài quý hiếm. Các biện pháp bảo tồn hiệu quả sẽ góp phần phục hồi các hệ sinh thái bị suy thoái và bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp điều tra thực địa và phân tích nội nghiệp để đánh giá đa dạng sinh học tại xã Đồng Văn. Các tuyến điều tra và ô tiêu chuẩn được thiết lập để thu thập dữ liệu về thành phần loài và đặc điểm sinh thái của thực vật. Phương pháp này đảm bảo tính chính xác và khách quan trong việc đánh giá hiện trạng đa dạng sinh học.

3.1. Phương pháp điều tra thực địa

Các tuyến điều tra được thiết lập để thu thập dữ liệu về thành phần loài và đặc điểm sinh thái của thực vật. Phương pháp này giúp đánh giá hiện trạng đa dạng sinh học một cách toàn diện.

3.2. Phương pháp phân tích nội nghiệp

Dữ liệu thu thập được phân tích để xác định mức độ đa dạng loài và đặc điểm sinh thái của các loài thực vật. Phương pháp này đảm bảo tính chính xác và khách quan trong việc đánh giá hiện trạng đa dạng sinh học.

IV. Kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã xác định được mức độ đa dạng sinh học cao tại xã Đồng Văn, với sự hiện diện của nhiều loài thực vật quý hiếm. Các loài thực vật được phân loại theo phổ dạng sống, ngành, họ, chi và loài, cho thấy sự phong phú về thành phần loài và đặc điểm sinh thái. Kết quả này là cơ sở để đề xuất các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

4.1. Phổ dạng sống của thực vật

Các loài thực vật được phân loại theo phổ dạng sống, bao gồm cây gỗ lớn, cây bụi và thảm thực vật. Sự đa dạng này phản ánh mối quan hệ chặt chẽ giữa thực vật và điều kiện môi trường.

4.2. Đa dạng ở mức độ ngành và họ

Nghiên cứu đã xác định sự đa dạng ở mức độ ngành và họ, với nhiều loài thực vật quý hiếm được ghi nhận. Đây là cơ sở để đề xuất các biện pháp bảo tồn và phát triển bền vững.

V. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu đã khẳng định giá trị đa dạng sinh học cao tại xã Đồng Văn, huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh. Các biện pháp bảo tồn cần được triển khai để duy trì và phát triển nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá này. Nghiên cứu cũng đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của bảo tồn đa dạng sinh học.

5.1. Kết luận

Nghiên cứu đã xác định mức độ đa dạng sinh học cao tại xã Đồng Văn, với sự hiện diện của nhiều loài thực vật quý hiếm. Đây là cơ sở để đề xuất các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

5.2. Kiến nghị

Cần triển khai các biện pháp bảo tồn và phát triển bền vững để duy trì đa dạng sinh học tại xã Đồng Văn. Nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của bảo tồn thiên nhiên là yếu tố then chốt.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đa dạng sinh học đóng vai trò thiết yếu đối với sự tồn tại của con người thông qua việc cung cấp lương thực, thực phẩm, dược liệu, vật liệu xây dựng và duy trì cân bằng hệ sinh thái. Tuy nhiên, các tác động nhân sinh như khai thác quá mức, phá hủy sinh cảnh tự nhiên và sự xuất hiện của các loài ngoại lai đang khiến tài nguyên sinh vật suy giảm nghiêm trọng. Nhằm kiểm soát thực trạng này, Việt Nam đã ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về đa dạng sinh học đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020 nhằm củng cố hệ thống rừng đặc dụng, phục hồi các hệ sinh thái suy thoái và bảo vệ các nguồn gen quý hiếm, nguy cấp.

Huyện Bình Liêu là địa bàn miền núi nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Quảng Ninh, sở hữu hệ sinh thái rừng tự nhiên có độ che phủ cao và giá trị bảo tồn sinh học đáng kể. Trong đó, xã Đồng Văn là khu vực vùng cao vẫn duy trì được các diện tích rừng tự nhiên tương đối nguyên vẹn, mang lại nguồn lợi lâm sản ngoài gỗ trực tiếp cho cộng đồng dân tộc bản địa. Mặc dù vậy, tài nguyên thực vật tại khu vực này chủ yếu mới được ghi nhận qua các khảo sát sơ bộ, chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu và hệ thống về cấu trúc phân loại cũng như phổ dạng sống. Do đó, tác giả Trần Văn Thống đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp "Nghiên cứu tính đa dạng sinh học hệ thực vật tại xã Đồng Văn, huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh" thuộc chuyên ngành Nông Lâm Kết Hợp, Khoa Lâm Nghiệp, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên (năm 2017).

Nhiệm vụ và mục tiêu của đề tài được xác định cụ thể gồm hai nội dung:

1. Tìm hiểu hiện trạng đa dạng thực vật tại khu vực địa phương.
2. Tìm hiểu mức độ đa dạng thực vật của khu vực nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Mức độ đa dạng sinh học hệ thực vật và hiện trạng phân bố các loài thực vật tại địa phương.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Đồng Văn, huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh.
• Phạm vi thời gian: Đề tài được thực hiện từ ngày 01/01/2017 đến ngày 30/05/2017, trong đó giai đoạn điều tra thực địa ngoại nghiệp diễn ra từ ngày 01/03/2017 đến ngày 30/04/2017.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập nền tảng nghiên cứu dựa trên các khái niệm sinh thái học, hệ thống phân loại học thực vật và các quy định pháp luật hiện hành của Nhà nước:

• Khung lý thuyết và phân loại: Định nghĩa đa dạng sinh học theo IUCN/UNEP/WWF (1996); quan điểm phân loại thảm thực vật của Thái Văn Trừng (1978); hệ thống phân loại dạng sống thực vật của Raunkiaer (1934) với 5 nhóm chính và hệ thống của Serebriakov (1964); hệ thống kiểm tra và hiệu chỉnh danh pháp họ, chi theo Brummit (1992) kết hợp với Danh lục các loài thực vật Việt Nam.
• Khung pháp lý và phân cấp bảo tồn: Tiêu chuẩn đánh giá tình trạng đe dọa của IUCN (1994, 2004); Sách đỏ Việt Nam (2007, phần thực vật với 847 loài); Nghị định số 32/2006/NĐ-CP ngày 30/03/2006 của Chính phủ về quản lý thực vật, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm (chia thành Nhóm IA và Nhóm IIA); Quyết định số 2415/QĐ-UBND ngày 12/09/2013 của UBND tỉnh Quảng Ninh về đề án khung nhiệm vụ khoa học và công nghệ quỹ gen giai đoạn 2015–2020.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa điều tra ngoại nghiệp trên thực địa và xử lý số liệu nội nghiệp:

• Phương pháp điều tra theo tuyến: Bố trí 10 tuyến điều tra đại diện cắt qua các trạng thái rừng chính tại các thôn bản với tổng chiều dài 72.805 m. Cứ cách 100 m trên tuyến chính, tác giả mở các tuyến phụ hình xương cá sang hai bên và ghi nhận các loài thực vật trong phạm vi dải 10 m khi có sự thay đổi đai thực vật.
• Phương pháp lập ô tiêu chuẩn (OTC): Thiết lập 15 ô tiêu chuẩn điển hình với diện tích mỗi ô là 2.000 m² (kích thước 50 m x 40 m), hoặc 500 m² tại các khu vực địa hình quá dốc. Trong mỗi OTC, bố trí 5 ô dạng bản (ODB) diện tích 25 m² (5 m x 5 m) tại 4 góc và vị trí trung tâm để điều tra tái sinh tự nhiên, tầng cây bụi và thảm tươi bằng phương pháp đo dây cắt chéo xác định độ che phủ. Các chỉ tiêu tầng cây cao được đo đếm gồm đường kính ngang ngực ($D_{1.3}$) và chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$).
• Phương pháp phỏng vấn xã hội học: Tiến hành phỏng vấn trực tiếp bằng phiếu hỏi đối với 60 hộ gia đình (30 hộ tại thôn Khe Mọi và 30 hộ tại thôn Khe Tiền) kết hợp tham vấn ý kiến cán bộ kiểm lâm và người am hiểu cây thuốc bản địa để đánh giá nhu cầu khai thác, sử dụng tài nguyên thực vật.
• Phương pháp nội nghiệp: Xử lý mẫu khô bằng cồn, khâu đính tiêu bản giấy Croki, đối chiếu định loại danh pháp khoa học và xử lý dữ liệu thống kê bằng phần mềm Microsoft Excel và hệ thông tin địa lý GIS.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của công tác bảo tồn đa dạng sinh học trong bối cảnh suy thoái tài nguyên rừng và biến đổi khí hậu toàn cầu. Đặt vấn đề nghiên cứu cụ thể cho xã Đồng Văn, huyện Bình Liêu; xác định rõ 2 mục tiêu nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn trong công tác quản lý bảo vệ rừng tại địa phương.

Phần 2: Tổng quan nghiên cứu

Chương này tổng hợp các công trình nghiên cứu về đa dạng sinh học, thảm thực vật, phổ dạng sống và thực vật quý hiếm trên phạm vi quốc tế và Việt Nam. Tổng quan tình hình bảo tồn nguồn gen tại tỉnh Quảng Ninh theo Quyết định 2415/QĐ-UBND với các loài đặc hữu như Trà hoa vàng, Ba kích tím, Bình vôi hoa đầu, Bảy lá một hoa, Hoa tiên. Đồng thời, tác giả mô tả chi tiết điều kiện tự nhiên của huyện Bình Liêu: địa hình núi cao trung bình 500–600 m thuộc cánh cung Đông Triều - Móng Cái, khí hậu nhiệt đới gió mùa có nhiệt độ trung bình năm 34°C, lượng mưa trung bình 1.868–2.100 mm, tổng quỹ đất tự nhiên 47.306 ha (trong đó đất lâm nghiệp chiếm 20.049 ha, tương đương 42,48%).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày cụ thể quy trình khảo sát thực địa với danh sách 10 tuyến điều tra và 15 ô tiêu chuẩn (diện tích 2.000 m²/ô) phân bố tại các thôn: Phạt Chỉ, Cốc Đốc, Nà Tao, Phiêng Tâm, Ngàn Chi, Đồng Tâm, Khe Tiền, Khe Mọi và khu vực rừng giáp lâm trường. Mô tả chi tiết kỹ thuật đo đếm lâm học tầng cây cao, phương pháp xác định tỷ lệ che phủ tầng cây bụi/thảm tươi qua ô dạng bản 25 m², mẫu phiếu phỏng vấn cộng đồng 60 hộ dân và quy trình xử lý tiêu bản thực vật nội nghiệp.

Phần 4: Phân tích và kết quả đạt được

Chương này phân tích toàn bộ dữ liệu thực nghiệm thu thập được. Về mặt xã hội, khảo sát 60 hộ dân ghi nhận người dân nhận biết và sử dụng 97 loài cây thân gỗ và 6 loài thủy sinh phục vụ lấy gỗ, làm thuốc, thực phẩm và thương mại. Về mặt phân loại học, nghiên cứu đã lập danh lục 354 loài thực vật thuộc 251 chi, 99 họ của 2 ngành thực vật bậc cao có mạch. Tác giả phân tích chi tiết cấu trúc taxon ngành, lớp và phổ dạng sống của hệ thực vật theo thang phân loại Raunkiaer; chỉ ra 4 họ có số lượng loài phong phú nhất; đồng thời phân tích những thuận lợi, khó khăn và thách thức trong công tác quản lý tài nguyên rừng tại địa phương.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng hợp những kết luận then chốt về thành phần loài, tính đa dạng họ - chi và đặc điểm phổ dạng sống của hệ thực vật xã Đồng Văn. Trên cơ sở đó, tác giả xây dựng hệ thống giải pháp bảo tồn và phát triển toàn diện bao gồm: giải pháp nâng cao nhận thức cộng đồng, hoàn thiện cơ chế chính sách lâm nghiệp, nâng cao năng lực đội ngũ kiểm lâm, thực thi giải pháp kỹ thuật bảo tồn nguyên vị (In-situ) và chuyển vị (Ex-situ), cùng các chương trình phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội nhằm giảm áp lực khai thác rừng tự nhiên.

---

Kết quả và đóng góp

1. Kết quả nghiên cứu đa dạng thành phần loài và taxon thực vật

Kết quả khảo sát đã thống kê được hệ thực vật bậc cao có mạch tại xã Đồng Văn gồm 354 loài thuộc 251 chi và 99 họ, phân bố trong 2 ngành thực vật.

STT	Ngành / Lớp phân loại	Số loài	Tỷ lệ (%)
1	Ngành Hạt trần (Pinophyta)	8	2,26
2	Ngành Ngọc lan / Hạt kín (Magnoliophyta)	346	97,74
-	+ Lớp Một lá mầm (Monocotyledonae)	5	1,41
-	+ Lớp Hai lá mầm (Dicotyledonae)	341	96,33
Tổng cộng	2 ngành	354	100,00

Phân tích ở cấp độ họ thực vật cho thấy hệ thực vật có sự tập trung cao vào một số họ ưu thế:

• Họ Ba mảnh vỏ (Euphorbiaceae): Đa dạng nhất với 26 loài thuộc 19 chi (tiêu biểu: Thẩu tấu, đom đóm, lá nến, bò cu vẽ, cọc rào, bã đậu, bỏng nổ, áng nước...).
• Họ Dâu tằm (Moraceae): Đứng thứ hai với 22 loài thuộc 9 chi (tiêu biểu: Sui, mít, chay, dướng, dây mỏ quạ, ngái, sung ta, si, dâu tằm, mít rừng...).
• Họ Re (Lauraceae): Đứng thứ ba với 18 loài thuộc 9 chi (tiêu biểu: Mò vối thuốc, re bầu, re hương, vù hương, nanh chuột, lòng trứng, mò lông, màng tang...).
• Họ Đậu (Fabaceae): Đứng thứ tư với 12 loài thuộc 7 chi (tiêu biểu: Cam thảo dây, vẩy ốc gỗ, dây sưa, vông nem, thàn mát, dây máu chó, ràng ràng mít, ràng ràng xanh...).
• Các họ có từ 5 đến 10 loài gồm: Họ Vang (Caesalpiniaceae), họ Xoan (Meliaceae), họ Dẻ (Fagaceae), họ Trinh nữ (Mimosaceae).
• Các họ có từ 1 đến 4 loài gồm: Họ Hồi (Illiciaceae), họ Chùm bao (Kygelariaceae), họ Ban (Hypericaceae), họ Hà nu (Linnaceae), họ Mã tiền (Loganiaceae).

2. Kết quả phân tích phổ dạng sống (Life-forms)

Căn cứ vào tiêu chuẩn phân loại của Raunkiaer (1934), 354 loài thực vật tại xã Đồng Văn được phân chia thành các nhóm dạng sống với tỷ lệ cụ thể như sau:

Ký hiệu	Nhóm dạng sống theo Raunkiaer	Đặc điểm chiều cao / sinh thái	Số loài	Tỷ lệ (%)
Mg	Megaphanerophytes	Cây chồi trên mặt đất, cây gỗ lớn ($H > 25\text{ m}$)	35	9,9
Me	Mesophanerophytes	Cây chồi trên mặt đất, cây gỗ nhỡ ($H = 8 - 25\text{ m}$)	106	30,0
Mi	Microphanerophytes	Cây chồi trên mặt đất, cây gỗ nhỏ ($H = 2 - 8\text{ m}$)	118	33,3
Na	Nanophanerophytes	Cây chồi lùn trên mặt đất ($H = 0,3 - 3\text{ m}$)	30	8,5
Lp	Lianas phanerophytes	Dây leo (hóa gỗ hoặc không hóa gỗ)	61	17,2
Aerophytes	Aerophytes	Cây ký sinh và bán ký sinh	4	1,1
Tổng	-	-	354	100,0

Dữ liệu chỉ ra rằng nhóm cây chồi trên mặt đất dạng gỗ nhỏ (Mi) và gỗ nhỡ (Me) chiếm ưu thế áp đảo (tổng cộng 63,3%), phản ánh đặc trưng sinh thái của kiểu rừng thứ sinh phục hồi sau khai thác tại khu vực vùng cao Bình Liêu.

3. Đề xuất giải pháp bảo tồn và phát triển của tác giả

Khóa luận đã hệ thống hóa các nhóm giải pháp ứng dụng thực tế:

• Biện pháp đối với cộng đồng: Đẩy mạnh giáo dục truyền thông Luật Bảo vệ và Phát triển rừng; tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật; ký cam kết bảo vệ rừng cấp thôn bản; thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo gắn với hỗ trợ phát triển các loài cây bản địa có giá trị kinh tế.
• Biện pháp chính sách và thể chế: Ban hành các hướng dẫn thi hành Luật Đa dạng sinh học; phân định rõ trách nhiệm quản lý nhà nước; giải quyết tình trạng chồng chéo chức năng; xây dựng chính sách hưởng lợi rõ ràng và chế độ đãi ngộ cho lực lượng kiểm lâm; triển khai cơ chế tín dụng ưu đãi hỗ trợ sinh kế.
• Biện pháp tổ chức và nhân lực: Đào tạo chuyên môn cho kiểm lâm cơ sở về nhận diện loài thực vật quý hiếm và kỹ năng PCCC rừng; thành lập, duy trì các tổ tuần tra rừng cộng đồng; xử phạt nghiêm minh các hành vi vi phạm lâm luật.
• Biện pháp kỹ thuật và phát triển cộng đồng: Ưu tiên bảo tồn nguyên vị (In-situ) tại sinh cảnh tự nhiên kết hợp bảo tồn chuyển vị (Ex-situ) thông qua gây trồng nhân tạo; đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng (điện, đường, trường, trạm) và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi năng suất cao.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Thời gian thực tập tốt nghiệp và điều tra thực địa tương đối ngắn (ngoại nghiệp từ tháng 3 đến tháng 4/2017); điều kiện địa hình miền núi hiểm trở, bị chia cắt mạnh gây khó khăn cho việc tiếp cận các đai rừng trên núi cao. Khảo sát chỉ mới tập trung chủ yếu vào các loài thực vật bậc cao có mạch (thân gỗ, cây bụi, dây leo) và chưa định lượng đầy đủ trữ lượng sinh khối cũng như biến động cá thể của từng loài nguy cấp.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi điều tra sang các nhóm thực vật khuyết mầm, rêu, nấm và các đai độ cao hiểm trở trên đỉnh Ba Lanh; tiến hành điều tra chuyên đề về mật độ quần thể và hiện trạng bảo tồn của các loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam và Nghị định 32/2006/NĐ-CP (đặc biệt là loài Hoàng đằng, Trà hoa vàng, Vù hương) để xây dựng phương án bảo tồn loài mục tiêu.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Tài liệu phục vụ trực tiếp cho sinh viên, học viên chuyên ngành Lâm nghiệp, Nông lâm kết hợp, Quản lý tài nguyên rừng và Sinh thái học trong việc tham khảo phương pháp điều tra thực địa theo tuyến và ô tiêu chuẩn. Đồng thời, khóa luận là nguồn tư liệu cơ sở cho Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Ninh, Hạt Kiểm lâm huyện Bình Liêu và chính quyền xã Đồng Văn trong công tác lập quy hoạch bảo tồn đa dạng sinh học cấp cơ sở.
• Nội dung giá trị nhất: Hệ thống bảng biểu tọa độ 10 tuyến điều tra (dài 72.805 m), tọa độ 15 ô tiêu chuẩn (2.000 m²), dữ liệu định lượng về phổ dạng sống theo Raunkiaer và danh mục phân loại chi tiết của 4 họ thực vật ưu thế (Euphorbiaceae, Moraceae, Lauraceae, Fabaceae).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận đã ghi nhận được bao nhiêu loài thực vật tại xã Đồng Văn và phân bố cấu trúc phân loại học như thế nào? Nghiên cứu đã ghi nhận tổng cộng 354 loài thực vật thuộc 251 chi và 99 họ của 2 ngành thực vật bậc cao có mạch. Trong đó, ngành Ngọc lan (Magnoliophyta) chiếm đa số tuyệt đối với 346 loài (97,74% - gồm 341 loài thuộc lớp Hai lá mầm và 5 loài thuộc lớp Một lá mầm), ngành Hạt trần (Pinophyta) chỉ có 8 loài (chiếm 2,26%).

2. Phổ dạng sống thực vật tại xã Đồng Văn theo phân loại Raunkiaer có đặc điểm gì nổi bật? Hệ thực vật có 6 nhóm dạng sống: Microphanerophytes (Mi, cây gỗ nhỏ 2–8 m) chiếm tỷ lệ cao nhất với 118 loài (33,3%); tiếp theo là Mesophanerophytes (Me, cây gỗ nhỡ 8–25 m) với 106 loài (30,0%); Lianas phanerophytes (Lp, dây leo) có 61 loài (17,2%); Megaphanerophytes (Mg, cây gỗ lớn >25 m) có 35 loài (9,9%); Nanophanerophytes (Na, cây chồi lùn) có 30 loài (8,5%); và Aerophytes (cây ký sinh, bán ký sinh) có 4 loài (1,1%).

3. Quy mô điều tra thực địa ngoại nghiệp được tác giả triển khai với dung lượng mẫu như thế nào? Tác giả đã lập 10 tuyến điều tra với tổng chiều dài 72.805 m (mở tuyến phụ cách nhau 100 m theo hình xương cá phạm vi 10 m), thiết lập 15 ô tiêu chuẩn (OTC) diện tích 2.000 m²/ô (mỗi OTC chứa 5 ô dạng bản 25 m² để đo tầng cây bụi/tái sinh) và phỏng vấn xã hội học 60 hộ gia đình tại hai thôn Khe Mọi và Khe Tiền.

4. Bốn họ thực vật nào có số lượng loài phong phú nhất tại khu vực nghiên cứu? Bốn họ giàu loài nhất gồm có: họ Ba mảnh vỏ - Euphorbiaceae (26 loài, 19 chi), họ Dâu tằm - Moraceae (22 loài, 9 chi), họ Re - Lauraceae (18 loài, 9 chi) và họ Đậu - Fabaceae (12 loài, 7 chi).

5. Kết quả phỏng vấn 60 hộ dân bản địa phản ánh thực trạng khai thác thực vật ra sao? Người dân địa phương nhận biết và sử dụng 97 loài cây thân gỗ và 6 loài thủy sinh cho các mục đích: lấy gỗ xây dựng, làm thuốc chữa bệnh, làm lương thực - thực phẩm, làm cây cảnh, lấy củi đun và bán thương phẩm. Hoạt động khai thác tự do lâm sản và lâm sản ngoài gỗ vẫn diễn ra do hoàn cảnh kinh tế còn khó khăn và nhận thức lâm luật chưa đồng đều.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Văn Thống đã đánh giá toàn diện hiện trạng đa dạng sinh học hệ thực vật tại xã Đồng Văn, huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh qua việc ghi nhận 354 loài thực vật thuộc 251 chi, 99 họ của 2 ngành thực vật có mạch. Nghiên cứu đã xác lập cấu trúc phổ dạng sống thực vật với sự chiếm ưu thế của nhóm cây chồi trên mặt đất gỗ nhỏ và gỗ nhỡ (tổng cộng 63,3%), đồng thời phân tích thực trạng sử dụng 97 loài cây thân gỗ của 60 hộ dân bản địa. Công trình đã đề xuất hệ thống giải pháp bảo tồn nguyên vị, chuyển vị kết hợp nâng cao sinh kế cộng đồng và hoàn thiện cơ chế quản lý lâm nghiệp, cung cấp cơ sở dữ liệu thực địa có giá trị khoa học cho công tác quản lý tài nguyên rừng tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Đadạngsinhhọc(ĐDSH)làthuậtngữdùngđểchỉsựphồnthịnhcủa cuộcsốngtrêntráiđấtbao gồm cácloàiđộng,thựcvật,visinhvật,nhữnggen chứađựngtrongcácloài vàtính đa dạngcủa cáchệsinh thái trên tráiđất. ĐDSH cóvaitròvôcùngtolớnquyếtđịnhsựtồntàivàpháttriểncủaconngƣờivìnólà nguồn cung cấplƣơngthực,thựcphẩm, thuốcchữabệnh,nguyênliệuchocác ngànhcôngnghiệp,làtấmláchắnche chởvàbảo vệcon ngƣời,.Tuynhiêncho đếnnaynguồntàinguyênnàyđãbịsuygiảmđến mứcbáođộng.Đólà mộtthách thứcmàcon ngƣờiđangphải đốimặt vìsựsuygiảmĐDSHsẽlàm mất cân bằng sinhthái. Đó là cơ sở của sự sống còn và thịnh vƣợng của loài ngƣời và sự bền vững của thiên nhiên trên trái đất. Tuy nhiên sự tuyệt chủng hàng loạt ngày nay có thể so sánh với sự tuyệt chủng của các thời kỳ địa chất trong quá khứ, trong đó hàng chục ngàn, thậm chí hàng triệu loài bị tiêu diệt do các thảm họa tự nhiên, có thể là sự va chạm của các thiên thạch, động đất, hỏa hoạn…nhiều loài đang bị suy giảm một cách nhanh chóng, thậm chí một số loài đang ở ngƣỡng cửa của tuyệt chủng mà nguyên nhân chủ yếu là do săn bắn quá mức, do sinh cảnh bị phá hủy và do sự xâm nhập của các loài ngoại lai.

Đến nay cả nƣớc ta đã có tới 31 Vƣờn Quốc gia (VQG) và hàng trăm khu bảo tồn thiên nhiên (BTTN) đƣợc Nhà nƣớc công nhận. Chính phủ nƣớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã có quyết định phê duyệt “Kế hoạch hành động quốc gia về đa dạng sinh học đến năm 2010 và định hƣớng đến năm 2020 thực hiện công ƣớc đa dạng sinh học và Nghị định thƣ Caitagena về an toàn sinh học”. Một trong những mục tiêu cụ thể của bản kế hoạch đã c 2 đƣợc phê duyệt là từ nay đến năm 2010 củng cố hoàn thiện và phát triển hệ thống rừng đặc dụng, bảo vệ có hiệu quả các loài động vật, thực vật quý hiếm, nguy cấp có nguy cơ bị tuyệt chủng, phục hồi hệ sinh thái đã bị suy thoái. Bình Liêu là một huyện miền núi nằm ở phía đôngbắc của tỉnh Quảng Ninh.

Với điều kiện tự nhiên tƣơng đối thuận lợi đã giúp cho hệ sinh thái của huyện có mức độ đa dạng sinh học cao và giá trị bảo tồn không nhỏ. Đặc biệt là hai xã vùng cao là xã đồng văn và huyện bình liêu vẫn còn duy trì đƣợc hệ sinh thái tƣơng đối nguyên vẹn mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng ngƣời dân tại địa phƣơng. Cho đến nay đã có một số nghiên cứu về tài nguyên thực vật đƣợc triển tại xã Đồng Văn, nhƣng chƣa có công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ. Vì vậy, chúng tôi đề xuất đề tài nghiên cứu “Nghiên cứu tính đa dạng sinh học tại xã Đồng Văn,Huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh” góp phần bảo tồn và phát triển các nguồn gen thực vật quý hiếm, bảo vệ tính đa dạng sinh học trong khu vực và nâng cao vai trò của rừng tự nhiên đối với sự phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh Quảng Ninh và cộng đồng dân cƣ sinh sống xung quanh khu vực này.

Mục tiêu nghiên cứu Đề tài thực hiện nhằm các mục tiêu sau: - Tìm hiểu hiện trạng đa dạng thực vật tại khu vực địa phƣơng - Tìm hiểu mức độ đa dạng thực vật của khu vực nghiên cứu. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Việc nghiên cứu và đánh giá đặc điểm sinh thái, tình trạng phân bố và mức độ tác động của các loài thực vật nhằm đề xuất một số Biện pháp bảo tồn. Ý nghĩa trong thực tiễn - Giúp tôi hiểu thêm về sự phân bố và các đặc điểm sinh thái các động, thực vật trong khu vực nghiên cứu.

- Ứng dụng những kiến thức đã học vào trong thực tiễn. - Biết đƣợc tầm quan trọng của công tác bảo tồn trong sự nghiệp bảo vệ và phát triển rừng hiện nay. c 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Một số khái niệm 2.

Đa dạng sinh học TheoQuỹBảotồnthiênnhiênThếgiớikháiniệm ĐDSH nhƣsau:ĐDSH làsựphồnthịnhcủacuộcsốngtrêntráiđất,làhàng triệuloàithực vật,độngvậtvàvisinhvật,lànhững genchứađựngtrong các loàivàlànhững hệsinhtháivôcùngphức tạpcùngtồntạitrongmộtmôi trƣờng. Nhƣvậy,ĐDSH đƣợcxemxétởcả3mứcđộ:ĐDSHởcấpđộloài baogồm toànbộcácsinhvậtsốngtrêntráiđất,từvikhuẩnđếncácloàiđộng - thựcvậtvàcácloàinấm.Ở mứcđộcaohơn,ĐDSHbaogồmcảsựkhácbiệt vềgengiữacácloài,giữacácquầnthểsốngcáchlynhauvềđịalýcũngnhƣgiữacáccáth ểcùngchungsốngtrongmộtquầnthể.ĐDSHcònbaogồmcảsự khácbiệtgiữacác quầnxãmàtrongđócácloàisinhsống,giữacáchệ sinhthái,nơimàcácloàicũngnhƣcácquầnxãsinhvậttồntạivàcảsựkhácbiệtcủacácm ôitrƣờngsốngtƣơngtácgiữachúngvớinhau.baogồmcảcácnguồntàinguyên ditruyền,cáccơ thểhaycácphầncủacơthể,cácquầnthểhaycáchợpphầnsinhhọckháccủahệ sinhthái,hiệnđangcógiátrịsửdụnghaycótiềmnăngsửdụngcholoàingƣời ( IUCN, UNEP,WWF (1996) [10]. Rừng và thảm thực vật - Rừnglàmộtkiểuthảmthựcvậtmangcácđặctrƣngriêng,chẳnghạn nhƣtrongrừngcâygỗ(haytrenứa)làyếutố chủđạo,trongđócâygỗ phảicóchiềucao 5mtrở lên so với mặtđấtvàđộ tànche(k)củachúngđạttừ0,3,đốivớitrenứađộtànche>0,5. Nếuk<0,3thìchƣathànhrừng,k=0,3-0,6làrừngthƣa,k>0,6làrừngkín.

c 5 - Thảmthựcvậtlàcác quầnhệthựcvậtphủtrênmặtđấtnhƣmộttấmthảmxanh. Thảmthựcvậtlàtoànbộlớpphủthựcvậtởmộtvùngcụthểhaytoànbộlớpphủthựcvậ ttrênbềmặttráiđất.Theokháiniệmnày,thảmthựcvậtmớichỉlàmộtkháiniệmchun g,chƣachỉrõđặctrƣnghayphạmvikhônggiancủa mộtđốitƣợngcụthể.Nóchỉcó nộihàmcụthể khicótínhngữkèmtheonhƣ“thảmthựcvậtMêLinh”hay“thảmthựcvậtTamĐảo”, “thảmthựcvậtcâybụi”,…v.Thànhphần chủyếucủathảmthựcvậtlàcâycỏ,nhƣngđốitƣợngnghiêncứuchủyếucủathảmthự cvậtlàtậpthểcâycốiđƣợchìnhthànhdomộtsốlƣợngnhữngcáthểcủaloàithựcvậttậ phợplại (TháiVănTrừng,1978) [16].2 Tínhcấpthiếtcủavấnđềbảovệđadạngsinhhọc Vấn đề về Biến đổi khí hậu (BĐKH) là một vấn đề đang đƣợc tất cả các nƣớc trên thế giới quan tâm một cách sâu sắc. Các hiện tƣợng thiên tai, biến đổi khí hậu không chỉ ảnh hƣởng tới tính mạng, tài sản con ngƣời mà còn gây nguy hại tới tƣơng lai của các thế hệ mai sau. Tháng6năm1992,hộinghịthƣợngđỉnhbànvềmôitrƣờngvàđadạng sinhvậtđƣợctổchứctạiRiodeJaneiro(Brazil)có150nƣớckývàoCôngƣớc về đa dạngsinhvậtvàbảovệchúng.Sau hộinghịnày, cónhiềucuộchộithảođã đƣợctổchứcnhằmthảoluậnchiếnlƣợcvàkếhoạchhànhđộngđểbảovệđa dạng sinhhọc;nhiềutổchức quốctếhaykhuvựcđƣợcthànhlậpthànhmạng lƣớiphụcvụchoviệcđánhgiábảotồnvàpháttriểnđadạngsinhhọc.Đặc biệt,nhiềunƣớcđãxâydựngcácbộluậtbảovệđadạngsinhhọc.Cóthể nêumộtsốluậtcủa cácnƣớcnhƣ: - Luật bảo tồn hệ động vật và thực vật bị đe dọa 1994 của Nhật Bản.

- Luậtbảovệđộngvật1997củaBaLan. - Luậtđadạngsinhhọcrừng1997củaMỹ. c 6 - LuậtbảovệmôitrƣờngvàbảotồnĐDSH1999củaÔxtraylia. - Luậtbảotồnthiênnhiênnăm2002củaĐức.

- Luật đa dạng sinh học, luật bảo vệ đời sống hoang dã 2003 của Ấn Độ. Cùngvớicácvănbản phápluật nêu trên,nhiềucôngtrìnhnghiêncứunhằm mụcđíchtuyêntruyền,giáodục,phổbiếnkiếnthức,hƣớngdẫnkỹthuật,kỹ năngtrongbảo vệ,khai thácvà sửdụngbềnvữngđadạngsinh họcđãđƣợcxuất bản.Tấtcảcáctàiliệu đã đƣợcxuất bản đều nhằmmục đích hƣớngdẫnvàđềra cácphƣơngphápđểbảo tồnđadạngsinh học,làmnền tảng cho côngtácbảo tồn vàpháttriểntrongtƣơnglai. Đãcónhiều tổchứcquốctếđƣợcrađờinhằm bảovệvàpháttriểnđadạng sinhvậtnhƣ:HiệphộiQuốctếBảovệThiênnhiên(IUCN), Chƣơng trìnhMôi TrƣờngLiênhợpquốc(UNEP),Quỹquốctếvề bảovệ thiênnhiên(WWF),Viện TàinguyênDitruyềnQuốctế(IPGRI). Nghịđịnh32/2006CP [14].

đƣợcThủtƣớngChính phủ ban hành ngày 30 tháng 3 năm 2006nhằm quy địnhcácloàiđộngthực vậtnguycấp quýhiếm cầnđƣợc bảo vệtheoNghị địnhnày,cácloàithực vật đƣợcchiathành2nhóm:nhómIalànhóm thuộcdiệnnghiêmcấmkhaithác,sửdụngvìmụcđíchthƣơng mại,nhómIIalà nhómbịhạnchếkhaithácsửdụng.NhómIacó15loàivànhómloàithực vật; nhóm IIa có 37 loài và nhóm loài. Cácloàithực vật đƣợcnêutêntrongNghị địnhnàyđa dạng về dạngsốngvàcó nhiềugiá trị/côngdụng khác nhau: - Những loàicógiátrịlàmthuốcđangbị khaitháckiệttrongtự nhiênnhƣ:sâm ngọclinh(Panaxvietnamensis),thôngđỏnam(Taxuswallichiana), tamthấthoang(Panaxstipuleanatus),hoàngliêngai(Berberisjulianae),cácloàibìn hvôi (Stephaniaspp. c 7 - Nhữngloàichotinhdầulàmhƣơngliệuvàdƣợcphẩm,đãvàđang bị săn lùng ráo riết nhƣ: vù hƣơng (Cinnamomum parthenoxylon), gù hƣơng (C. - Những loài cho gỗ quý, có giá trị kinh tế cao trên thị trƣờng (bán theo kg) nhƣ: sƣa (Delbergiatorulosa), trắc (D.

- Những loài cho gỗ tốt đƣợc sử dụng trong xây dựng và đồ mộc đang bị khai thác nghiêm trọng sẽ dẫn đến tuyệt chủng trong tự nhiên nhƣ: lim xanh (Erythrophleum fordii), pơ mu (Fokienia hodginsii), thiết đinh (Markhamia stipulata). - Những loài cho hoa đẹp, có giá trị làm cảnh, đặc hữu đang bị khai thác hủy diệt trong tự nhiên nhƣ: các loài lan hài (Paphiopedilum spp.), các loài tuế (Cycas spp.) và thạch hộc (Dendrobium nobile). Việcxâydựngdanhmụccácloàithực vậtquýhiếm,nguycấpthiênnhiềuvề ý nghĩakhoahọc.Cácyếutốkhaithác,buônbán,sửdụng đƣợc đánhgiánhẹ hơn. Vídụ,trongNghịđịnh32/2006/NĐ-CP,nếuxéttheotiêuchíbịkhaithác,sử dụngvàbuôn bánquámức,thìmộtsốloàikhôngbịảnhhƣởng docácnguyên nhânnàynhƣ.Bêncạnhđó,việcđƣacácloàiđãtuyệt chủngtrong thiênnhiênvàodanhmục bảovệ làchƣa hợp lývàkhôngcầnthiết,vìviệcđƣa cácloàinàyvàodanhmụccũngkhôngcótácdụngbảotồn,màtráilại,cóthể gâymộtsốcảntrởđốivới việcpháttriểngâynuôi,nhângiốngphụcvụbảotồn hoặcpháttriểnkinhtế.Những loàiđãđƣợccoilàtuyệtchủnghoặckhôngbị đe dọadokhaithác,buônbánthìchỉnêndừngởmứcđƣavàoSáchĐỏđểnhằm mục đích cảnhbáo.

Cơ sở khoa học Về cơ sở sinh học Nghiên cứu đặc điểm sinh học của loài hết sức cần thiết và quan trọng, đây là cơ sở khoa học cho việc bảo vệ và sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên, ngăn ngừa suy thoái các loài nhất là những loàithực vật quý hiếm, ngăn ngừa ô nhiễm môi trƣờng.là cơ sở khoa học xây dựng mối quan hệ giữa con ngƣời và thế giới tự nhiên. Về cơ sở bảo tồn Hiện nay số lƣợng các loài thực vật đang giảm rất mạnh làm ảnh hƣởng rất lớn đến đa dạng sinh học. Sự sống của các loài động, thực vật đang bị đe dọa nghiêm trọng, đặc biệt là các loài thực vật quý hiếm. Vấn đề cấp thiết đặt ra là phải phân cấp đánh giá các loài thực vật để từ đó có thể đề xuất các Biện pháp nhằm bảo tồn chúng một cách có hiệu quả.

Dựa trên các tiêu chuẩn đánh giá tình trạng các loài của sách đỏ thế giới, Chính phủ Việt Nam cũng công bố Sách đỏ Việt Nam (2007), để hƣớng dẫn, thúc đẩy công tác bảo vệ tài nguyên sinh vật thiên nhiên. Đây cũng là tài liệu khoa học đƣợc sử dụng vào việc soạn thảo và ban hành các qui định, luật pháp của Nhà nƣớc về bảo vệ tài nguyên sinh vật thiên nhiên, tính đa dạng sinh học và môi trƣờng sinh thái. Các loài đƣợc xếp vào 9 bậc theo các tiêu chí về mức độ đe dọa tuyệt chủng nhƣ tốc độ suy thoái (rate of decline), kích thƣớc quần thể (population size), phạm vi phân bố (area of geographic distribution), và mức độ phân tách quần thể và khu phân bố (degree of population and distribution fragmentation). Để bảo vệ và phát triển các loài thực vật quý hiếm Chính phủ đã ban hành (Nghị định số 32 /2006/NĐ-CP) [14].

Nghị định quy định các loài động, thực vật quý, hiếm gồm hai nhóm chính: c 9 +IA,B Thực vật rừng, động vật rừng nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thƣơng mại (IA đối với thực vật rừng). +IIA,BThực vật rừng, hạn chế khai thác, sử dụng vì mục đích thƣơng mại(IIA đối với thực vật rừng). Căn cứ vào phân cấp bảo tồn loài và ĐDSH, tại xã Đồng Văn có một số loài thực vật đƣợc xếp vào cấp bảo tồn EN và VU cần đƣợc bảo tồn, nhằm gìn giữ nguồn gen quý giá cho thành phần đa dạng sinh học ở Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung, đây là cơ sở khoa học giúp tôi tiến hành đề tài này. Đối với bất kỳ công tác bảo tồn một loài thực vật nào đó thì việc đi tìm hiểu kỹ tình hình phân bố, hiện trạng nơi phân bố là điều cấp thiết nhất để đề xuất các phƣơng thức bảo tồn các loài thực vật quý hiếm.

Đây là cơ sở tiếp theo để tôi thực hiện nghiên cứu của mình. Tổng quan về tình hình nghiên cứuthực vật 2.1 Trên thế giới 2.1 Nhữngnghiêncứu về đadạng phổdạngsống các loài thực vật Vì dạngsốnglàmộtđặctínhbiểuhiệnsựthíchnghicủathựcvậtvớiđiều kiệnmôitrƣờng nên việcnghiêncứudạngsốngsẽchothấymốiquanhệ chặtchẽcủacácdạngsốngvớiđiềukiện tựnhiên củatừngvùngvàbiểuhiệnsự tácđộngcủađiềukiệnsinhtháiđốivớiloàithựcvật. Raunkiaer(1934)[ 1 7 ] chọnvịtrícủachồinằmởđâutrênmặtđấttrong suốtthờigianbấtlợitrongnăm đểphânchiadạngsốngthựcvật.Theođócó5 nhómdạngsốngcơbảnnhƣsau: - Phanerophytes(Ph):nhómcâycóchồitrênmặtđất +Câygỗlớncaotrên30m(Mg) + Câylớncóchồitrênđấtcao8–30m(Me) + Câynhỏcó chồitrênđất2-8m(Mi) c 10 + Câynhỏcó chồitrênđấtlùndƣới2m(Na) + Câycóchồitrênđấtleoquốn(Lp) + Câycóchồitrênđấtsốngnhờvà sốngbám(Ep) + Câycóchồitrênđấtthânthảo(Hp) + Câymọngnƣớc(Succ) - Chamaetophytes(Ch):nhómcâycóchồisátmặtđất - Hemicryptophytes(He):nhómcâycóchồinửaẩn - Cryptophytes(Cr):nhómcâycóchồiẩn - Therophytes(Th):nhómcâysống1năm Tácgiảđãtínhtoánchohơn1.000loàicâyởcácvùngkhácnhautrêntráiđấtvàtìm đƣợctỷlệ%trungbìnhchotừngloài,gộplạithànhphổdạngsống tiêuchuẩn(kýhiệuSN). Ph Ch Hm Cr Th 46 9 26 6 13 HaySN=46Ph+9Ch+26Hm+6Cr+13Th Xêrêbriacốp(1964)đƣarabảngphânloạidạngsốngkháccótínhchất sinhtháihọchơnsovớibảngphânloạicủaRaunkiaer.Trongbảngphânloại này,ngoàinhững dấuhiệuhìnhtháisinhtháiôngđãsửdụngcảnhững dấuhiệu vềvận hậu nhƣraquảnhiềulầnhaymột lầntrongcảđờicủa cáthểvàphânchia thànhcácbậc:ngành,kiểu,lớpvàlớpphụ; cácđơnvịnhỏhơnlànhóm, nhóm phụ,tổvàcácdạngđặcthù.

Nhƣvậy,khinghiên cứuhệthựcvậtởmột khuvựccụthể,cáctácgiảđều phânchiavàsắpxếpcácloàithựcvậtthànhcácnhómdạngsốngtùytheotiêu chícủatừngtácgiả.Trong sốđóthìhệthốngphâncủaRaunkiaer vừađảmbảo tínhkhoahọcvừadễ áp dụngvì nódựatrênnhữngđặcđiểmcơbản củathựcvật, nghĩalàdựatrênđặcđiểmcấutạo,phƣơngthứcsốngcủathựcvật,đólàkếtquả tácđộngtổnghợpcủacácyếutố môitrƣờngtạonên.2 Những nghiên cứu về hệ thực vật Việcnghiên cứucáchệthựcvậttrênthếgiớiđãcótừlâu,tuynhiênnhững côngtrìnhnghiên cứucógiátrịlạichủyếuxuất hiệnvàothếkỷ XIX–XXnhƣ: ThựcvậtchíHồngKông,1861;ThựcvậtchíAustralia,1866;Thựcvậtchívùng tâyBắcvàtrungtâmẤnĐộ,1874;ThựcvậtchíẤnĐộ(1872-1897); Thựcvật chíMiếnĐiện,1877;ThựcvậtchíMalaixia,1892-1925;ThựcvậtchíHảiNam, 1972-1977;ThựcvậtchíVânNam,1977;Ngatừnăm1928đến1932đƣợc xemlà thờikỳmởđầu choviệc nghiêncứuhệthựcvậtcụ thể. Theo Đào Ngọc Tú, (2010) [15]. Đối với từng châu lục, G. Slucop (1962) đƣa ra số lƣợng các loài thực vật hạt kín phân bố ở các châu lục nhƣ sau.1: Số loài thực vật đƣợc mô tả trên toàn thế giới %sốloài Bậcphânloại Tênthƣờnggọi Sốloàimôtả đãđƣợc môtả Fungi Nấm 100.000 0,90 Lycopodiophyta NgànhThôngđất 1.275 0,07 Polypodiophyta NgànhDƣơngxỉ 9.500 0,50 Pinophyta NgànhThông 601 0,03 Magnoliophyta NgànhNgọclan 233.

Trênthếgiớinhữngnghiêncứuvề thànhphầnloàiđã đƣợctiếnhànhtừkhá lâu.LiênXô(cũ)cócácnghiêncứucủaVƣsotxki(1915),Alokhin(1904), Craxit(1927),Sennhicốp(1933),Creepva(1978),…Theocáctácgiả c 12 thìmỗivùngsinhtháikhácnhausẽhìnhthànhnhữngkiểuthảmthựcvậtkhácnhau.Sự khácbiệtnàyđƣợcthểhiệnbởithànhphầnloài,nhómdạngsống,cấutrúcvàđộngthái củathảmthựcvật.Vìvậy,nghiêncứuthànhphần,dạngsốngcủahệthựcvậtlàchỉtiêuq uantrọngtrongphânloạithảmthựcvật.4Tình hình nghiên cứu động, thực vật quý hiếm. Để nâng cao nhận thức trong xã hội và toàn cộng đồng về tính cấp thiết của việc bảo tồn đa dạng sinh học và tạo cứ liệu quan trọng cho công tác bảo tồn, từ năm 1964, hiệp hội bảo tồn thiên nhiên thế giới, đã cho xuất bản các Bộ sách đỏ nhằm cung cấp một cách khoa học và có hệ thống danh sách về tình trạng bảo tồn và đa dạng của các loài thực vật đang có nguy cơ tuyệt chủng trên thế giới. Năm 1994, IUCN đã đề xuất những thứ hạng và tiêu chuẩn mới cho việc phân hạng tình trạng các loài thực vật bị đe doạ trên thế giới.