Nghiên Cứu Tiêu Chí Phân Vùng Thích Nghi Đất Đai Ứng Dụng Công Nghệ Cao Cho Sản Xuất Lúa Và Rau Màu

Nghiên cứu tiêu chí phân vùng thích nghi đất đai ứng dụng công nghệ cao cho sản xuất lúa và rau màu tại An Giang… 189 trang · Trường Đại Học Cần Thơ · 2021.

• Tác giả: Phan Chí Nguyện
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thanh Vũ
• Trường học: Trường Đại Học Cần Thơ
• Chuyên ngành: Quản Lý Đất Đai
• Đề tài: Nghiên Cứu Tiêu Chí Phân Vùng Thích Nghi Đất Đai Ứng Dụng Công Nghệ Cao Cho Sản Xuất Lúa Và Rau Màu Tại An Giang
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI TRI ÂN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tổng quan về nông nghiệp công nghệ cao
• 2.1.1. Khái niệm nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao
• 2.1.2. Sơ lược về các tiêu chí nông nghiệp công nghệ cao
• 2.1.3. Sự hình thành và phát triển nông nghiệp công nghệ cao
• 2.1.4. Thể chế và chính sách phát triển nông nghiệp công nghệ cao
• 2.1.5. Yêu cầu và đặc tính cho phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao
• 2.2. Tổng quan về cây Lúa
• 2.2.1. Đặc tính sinh trưởng và phát triển của cây Lúa
• 2.2.2. Đặc điểm sinh lý và sự ảnh hưởng của điều kiện khí hậu
• 2.2.3. Tình hình ứng dụng công nghệ cao trong canh tác lúa tại Việt Nam
• 2.3. Tổng quan về cây ngô
• 2.3.1. Đặc tính sinh trưởng và phát triển của cây ngô
• 2.3.2. Ảnh hưởng của điều kiện đất đai và khí hậu đến cây ngô
• 2.3.3. Tình hình sản xuất ngô ứng dụng công nghệ cao tại Việt Nam
• 2.4. Phương pháp đánh giá đất đai
• 2.5. Nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, thực trạng phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại Việt Nam và tỉnh An Giang
• 2.5.1. Nghiên cứu ngoài nước
• 2.5.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.5.3. Thực trạng sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại Việt Nam
• 2.5.4. Định hướng và thực trạng phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tỉnh An Giang
• 2.5.4.1. Đặc điểm vùng nghiên cứu
• 2.5.4.2. Điều kiện tự nhiên
• 2.5.4.3. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 2.5.4.4. Điều kiện kỹ thuật canh tác, môi trường và chính sách đất đai trong phát triển nông nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương tiện nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3. Nội dung 1: Đánh giá thực trạng sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và hệ thống hóa cơ sở lý luận xây dựng các tiêu chí cho ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 3.4. Nội dung 2: Xác định cơ sở và tiêu chí cho sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao
• 3.5. Nội dung 3: Thành lập quy trình xây dựng bảng phân cấp yêu cầu cho sản xuất lúa và ngô ứng dụng công nghệ cao dạng sản xuất đại trà
• 3.6. Nội dung 4: Đề xuất các vùng có khả năng phát triển sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tỉnh An Giang
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ THẢO LUẬN
• 4.1. Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp và các yếu tố tác động đến việc sản xuất nông nghiệp công nghệ cao
• 4.2. Hệ thống hóa cơ sở lý luận xây dựng các yêu cầu cho phát triển lúa và cây ngô ứng dụng công nghệ cao
• 4.3. Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp và nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại tỉnh An Giang
• 4.4. Xác định yêu cầu cho sản xuất lúa và ngô ứng dụng công nghệ cao tại tỉnh An Giang
• 4.4.1. Yêu cầu cho phát triển lúa ứng dụng công nghệ cao tại tỉnh An Giang
• 4.4.2. Yêu cầu cho sản xuất ngô ứng dụng công nghệ cao
• 4.5. Xây dựng yêu cầu, yêu cầu chất lượng và tiêu chí chẩn đoán cho sản xuất lúa và ngô ứng dụng công nghệ cao tỉnh An Giang
• 4.6. Ứng dụng xây dựng bảng phân cấp yêu cầu cho phát triển lúa và ngô ứng dụng công nghệ cao
• 4.7. Quy trình xây dựng tiêu chí, yêu cầu và bảng phân cấp khả năng phù hợp cho sản xuất lúa và ngô ứng dụng công nghệ cao
• 4.8. Phân vùng có khả năng phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao cho các loại cây trồng chủ lực cho tỉnh An Giang
• 4.9. Xây dựng cơ sở dữ liệu và thành lập bản đồ đặc tính cho phát triển lúa và ngô ứng dụng công nghệ cao tỉnh An Giang
• 4.10. Phân vùng thích nghi đất đai cho phát triển lúa và ngô ứng dụng công nghệ cao
• 4.11. Giải pháp cho phát triển lúa và ngô ứng dụng công nghệ cao
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• Tài liệu tham khảo
• Danh mục các công trình đã công bố liên quan đến luận án
• Phụ lục 1
• Danh sách hình
• Danh sách bảng
• Danh sách từ viết tắt

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Tiêu Chí Phân Vùng Thích Nghi Đất Đai

Nghiên cứu tiêu chí phân vùng thích nghi đất đai ứng dụng công nghệ cao cho sản xuất lúa và rau màu tại An Giang là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Việc áp dụng công nghệ cao trong nông nghiệp không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn đảm bảo tính bền vững cho sản xuất nông nghiệp. Nghiên cứu này nhằm xác định các tiêu chí cụ thể để phân vùng đất đai, từ đó tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên đất cho sản xuất lúa và rau màu.

1.1. Ý Nghĩa Của Nghiên Cứu Tiêu Chí Phân Vùng

Nghiên cứu này không chỉ giúp xác định vùng đất thích hợp cho sản xuất mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững nông nghiệp tại An Giang. Việc phân vùng thích nghi đất đai sẽ giúp nông dân lựa chọn phương pháp canh tác phù hợp, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất.

1.2. Tình Hình Nông Nghiệp Tại An Giang

An Giang là một trong những tỉnh có nền nông nghiệp phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là sản xuất lúa và rau màu. Tuy nhiên, việc áp dụng công nghệ cao trong sản xuất vẫn còn nhiều hạn chế, cần có những tiêu chí rõ ràng để hướng dẫn nông dân.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Sản Xuất Nông Nghiệp

Sản xuất nông nghiệp tại An Giang đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và sự cạnh tranh từ các sản phẩm nhập khẩu. Những vấn đề này đòi hỏi cần có những giải pháp hiệu quả để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

2.1. Biến Đổi Khí Hậu Ảnh Hưởng Đến Nông Nghiệp

Biến đổi khí hậu đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp, như hạn hán, lũ lụt và sự thay đổi của các điều kiện khí hậu. Điều này làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

2.2. Ô Nhiễm Môi Trường Trong Sản Xuất Nông Nghiệp

Ô nhiễm từ hóa chất nông nghiệp và nước thải đã ảnh hưởng đến chất lượng đất đai và nguồn nước. Việc áp dụng công nghệ cao có thể giúp giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ môi trường.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tiêu Chí Phân Vùng Thích Nghi

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp đánh giá đa mục tiêu để xác định các tiêu chí phân vùng thích nghi đất đai. Các phương pháp này bao gồm phỏng vấn nông dân, tham vấn chuyên gia và phân tích dữ liệu thứ cấp.

3.1. Phỏng Vấn Nông Dân Để Thu Thập Dữ Liệu

Phỏng vấn 200 nông dân là một phần quan trọng trong nghiên cứu, giúp thu thập thông tin thực tế về điều kiện sản xuất và nhu cầu của nông dân trong việc áp dụng công nghệ cao.

3.2. Tham Vấn Chuyên Gia Để Xác Định Tiêu Chí

Tham vấn 114 chuyên gia trong lĩnh vực nông nghiệp và quản lý đất đai giúp xác định các tiêu chí quan trọng cho việc phân vùng đất đai, từ đó xây dựng bộ tiêu chí cụ thể.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tiêu Chí Phân Vùng Thích Nghi

Kết quả nghiên cứu đã xác định được 21 tiêu chí cho sản xuất lúa và 20 tiêu chí cho sản xuất rau màu ứng dụng công nghệ cao. Những tiêu chí này sẽ giúp nông dân lựa chọn vùng đất phù hợp để tối ưu hóa sản xuất.

4.1. Các Tiêu Chí Đối Với Sản Xuất Lúa

Nghiên cứu đã xác định 21 tiêu chí cho sản xuất lúa, bao gồm các yếu tố như độ pH của đất, độ ẩm và khả năng thoát nước. Những tiêu chí này giúp nông dân lựa chọn đất phù hợp cho sản xuất.

4.2. Các Tiêu Chí Đối Với Sản Xuất Rau Màu

Đối với sản xuất rau màu, 20 tiêu chí đã được xác định, bao gồm điều kiện ánh sáng, độ dinh dưỡng của đất và khả năng chống chịu sâu bệnh. Những tiêu chí này sẽ hỗ trợ nông dân trong việc canh tác hiệu quả.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Tại An Giang

Kết quả nghiên cứu không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn cao. Việc áp dụng các tiêu chí phân vùng thích nghi đất đai sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp tại An Giang.

5.1. Tăng Cường Hiệu Quả Sản Xuất Nông Nghiệp

Việc áp dụng công nghệ cao và các tiêu chí phân vùng sẽ giúp nông dân tăng cường hiệu quả sản xuất, từ đó nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Phát Triển Bền Vững

Nghiên cứu cũng đề xuất các giải pháp về cơ sở hạ tầng, thị trường tiêu thụ và chính sách hỗ trợ để phát triển nông nghiệp bền vững tại An Giang.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu tiêu chí phân vùng thích nghi đất đai ứng dụng công nghệ cao cho sản xuất lúa và rau màu tại An Giang đã mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp tỉnh nhà. Tương lai của nông nghiệp An Giang sẽ phụ thuộc vào việc áp dụng hiệu quả các tiêu chí này.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng phát triển nông nghiệp tại An Giang, giúp nông dân có cơ sở để đưa ra quyết định sản xuất hợp lý.

6.2. Hướng Đi Tương Lai Cho Nông Nghiệp

Tương lai của nông nghiệp An Giang sẽ cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các tiêu chí mới, đồng thời áp dụng công nghệ cao để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ "Nghiên cứu tiêu chí phân vùng thích nghi đất đai ứng dụng công nghệ cao cho sản xuất lúa và rau màu (Nghiên cứu cụ thể trong điều kiện tỉnh An Giang)" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Phan Chí Nguyện, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Phạm Thanh Vũ và GS. Lê Quang Trí, bảo vệ tại Trường Đại học Cần Thơ vào tháng 03 năm 2021, thuộc chuyên ngành Quản lý Đất đai, mã số 98 05 01 03.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, phát triển sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao là định hướng quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Tỉnh An Giang là địa phương có sản lượng lúa dẫn đầu vùng Đồng bằng sông Cửu Long và sở hữu diện tích rau màu tập trung lớn. Mặc dù tỉnh đã ban hành các chủ trương, đề án nhằm đưa khoa học kỹ thuật vào sản xuất, hiệu quả triển khai thực tế chưa cao, việc nhân rộng mô hình còn thiếu tính đồng bộ. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc quy mô đất đai còn manh mún, thiếu quy hoạch tập trung và đặc biệt là chưa có hệ thống tiêu chí rõ ràng, cụ thể làm cơ sở khoa học cho việc đánh giá, phân vùng thích nghi đất đai phục vụ sản xuất đại trà ngoài đồng ruộng. Các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành như Quyết định số 66/2015/QĐ-TTg quy định tiêu chí vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao nhưng còn mang tính khái quát, các tiêu chuẩn diện tích tối thiểu (như 100 ha đối với rau an toàn) chưa tương thích với thực trạng phân bố đất đai tại địa phương. Do đó, việc xây dựng bộ tiêu chí và quy trình phân vùng thích nghi đất đai cho cây lúa và cây rau màu (cụ thể là cây ngô) tại An Giang là một đòi hỏi bức thiết từ thực tiễn quản lý đất đai.

Mục tiêu chung của luận án là xác định các cơ sở về điều kiện tự nhiên, kỹ thuật, kinh tế - xã hội, môi trường và chính sách đất đai nhằm phục vụ việc xây dựng các tiêu chí cho sản xuất lúa và rau màu ứng dụng công nghệ cao của tỉnh An Giang.

Mục tiêu cụ thể được xác định gồm bốn nội dung:

1. Xác định và đánh giá hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp, ứng dụng công nghệ cao cho sản xuất lúa và rau màu (ngô) tỉnh An Giang.
2. Xác định các điều kiện về tự nhiên, kỹ thuật, kinh tế - xã hội, môi trường và chính sách đất đai để bước đầu xây dựng các tiêu chí sản xuất lúa và rau màu (ngô) ứng dụng công nghệ cao.
3. Xây dựng quy trình thực hiện phân cấp tiêu chí phù hợp cho đánh giá phân vùng khả năng thích nghi đất đai cho phát triển lúa và ngô ứng dụng công nghệ cao tại tỉnh An Giang.
4. Ứng dụng phân vùng khả năng phát triển cho sản xuất lúa và rau màu ứng dụng công nghệ cao và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất lúa và ngô tại tỉnh An Giang.

Luận án tập trung giải quyết bốn câu hỏi nghiên cứu:

1. Để phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao dạng sản xuất vùng thì cần những yêu cầu nào? Từ những yêu cầu trên thì những tiêu chí nào được chọn cho phát triển sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao?
2. Trong điều kiện cụ thể của tỉnh An Giang để phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao thì cần những tiêu chí sản xuất nào cho phát triển lúa và rau màu?
3. Vùng nào có khả năng phát triển sản xuất lúa và rau màu (ngô) ứng dụng công nghệ cao trên địa bàn tỉnh An Giang?
4. Những vấn đề gì cần giải quyết để nâng cao khả năng phát triển sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao cho nông nghiệp ở tỉnh An Giang?

Giả thuyết nghiên cứu đặt ra là để xây dựng vùng sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đại trà đạt hiệu quả, ổn định năng suất, gia tăng giá trị, giảm chi phí đầu tư và bảo vệ môi trường, cần xác định được hệ thống yêu cầu và tiêu chí định lượng phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các cơ sở khoa học để xây dựng bộ tiêu chí ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp đối với lúa và rau màu (trong đó cây ngô được lựa chọn làm đối tượng đại diện cho nhóm rau màu do chiếm diện tích lớn, phù hợp thổ nhưỡng địa phương, năng suất cao và thuận lợi trong khâu bảo quản, tiêu thụ). Hình thức nghiên cứu là loại hình sản xuất theo vùng, canh tác ngoài đồng ruộng ở quy mô đại trà.

Phạm vi nghiên cứu về không gian bao gồm 11 đơn vị hành chính cấp huyện thuộc tỉnh An Giang: huyện Thoại Sơn, Tri Tôn, Tịnh Biên, An Phú, Chợ Mới, Châu Phú, Phú Tân, Châu Thành, thị xã Tân Châu, thành phố Châu Đốc và thành phố Long Xuyên. Phạm vi thời gian tập trung vào dữ liệu hiện trạng năm 2019, cùng chuỗi số liệu thống kê biến động diện tích lúa giai đoạn 2001-2019 và diện tích ngô giai đoạn 2010-2019.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các quan niệm và công trình nghiên cứu về nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trong và ngoài nước:

Tại Ấn Độ, nghiên cứu của Dương Hoa Xô và Phạm Hữu Nhượng (2006) ghi nhận khái niệm này xuất hiện từ năm 1999, gắn liền với các biện pháp kỹ thuật như biến đổi gen, vi nhân giống, tưới và bón phân nhỏ giọt, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và cảnh báo dịch bệnh sớm. Tại Tây Âu, nông nghiệp công nghệ cao nhấn mạnh tính hiện đại hóa, cơ giới hóa, vận dụng công nghệ sinh học và sinh thái môi trường hướng đến phát triển bền vững. Tại Trung Quốc, khái niệm bao gồm việc áp dụng công nghệ sinh học, công nghệ thông tin, viễn thám, tự động hóa, vật liệu mới và laser vào sản xuất.

Ở Việt Nam, định nghĩa từ Vụ Khoa học Công nghệ (2006), Luật Công nghệ cao (2008), Chính phủ (2015) và Nguyễn Văn Bộ (2007) xác định nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao là nền nông nghiệp ứng dụng tổng hợp các giải pháp cơ giới hóa, tự động hóa, công nghệ thông tin, công nghệ vật liệu mới, công nghệ sinh học và giống chất lượng cao nhằm khai thác hiệu quả tài nguyên đất đai. Ban Quản lý Khu Nông nghiệp Công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh (2008) và Nguyễn Thơ (2012) nhấn mạnh các tiêu chuẩn về hàm lượng chất xám, tính thích ứng địa phương, hiệu quả kinh tế và an toàn sản phẩm.

Về kinh nghiệm quốc tế, các khu nông nghiệp công nghệ cao phát triển qua nhiều giai đoạn: Mỹ khởi đầu từ năm 1939 (đạt trên 100 khu vào thập niên 1980, ứng dụng cảm biến, GPS, phần mềm quản lý đất đai và tự động hóa); Anh xây dựng vườn khoa học Jian Qiao năm 1961 (đạt 38 vườn vào năm 1988); Phần Lan và Bắc Âu phát triển từ 1981; Trung Quốc có hơn 400 khu kỹ thuật vào năm 2002; Đức phát triển mô hình sản xuất khép kín cuối thập niên 1990; Israel phát triển nông nghiệp công nghệ cao trên vùng đất sa mạc từ thập niên 1950, đạt giá trị trên 7 tỷ USD/năm với năng suất cà chua trong nhà kính đạt 400 tấn/ha/năm; Đài Loan năm 1978 ứng dụng nhà lưới và thủy canh đạt năng suất cà chua trên 300 tấn/ha/năm; Úc năm 1994 ứng dụng tưới tiết kiệm trên cây xoài đạt năng suất trên 25 tấn/ha.

Các nghiên cứu kỹ thuật chuyên sâu được tác giả tổng hợp gồm:

• Công nghệ sinh học và cây trồng biến đổi gen (CERA, 2012; GMO Compass, 2008; Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, 2014) với 181,5 triệu ha canh tác tại 128 quốc gia.
• Ứng dụng GIS, viễn thám và mô hình mô phỏng máy tính trong quy hoạch nông nghiệp (Sivakumar và Donald; Jones et al., 2003; Thornly và France, 2007; Raes et al.). Phần mềm quản lý dinh dưỡng của IRRI áp dụng cho lúa và ngô tại các nước Châu Á.
• Kỹ thuật san phẳng đồng ruộng bằng máy có hỗ trợ laser (General technical information, 2007; IRRI, 2007; Walker, 1989) giúp tiết kiệm trên 35% nước tưới và nâng cao sản lượng 50%.
• Kỹ thuật xử lý nước tưới Nano (Bogatin et al., 1999; Goldsworthy et al.; Hilal, 2005) và kỹ thuật tưới ngập khô luân phiên AWD (Tuong et al., 2005; Bouman et al., 2007; Richards và Schafer, 2014) giúp tiết kiệm 15-30% nước tưới và giảm 20-70% lượng phát thải khí metan (CH4).

Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Phạm Văn Hiển (2014), Lê Tất Khương và Trần Anh Tuấn (2014), Đỗ Kim Chung (2018), Nguyễn Tiến Dũng và Lê Khương Ninh (2015), Bùi Thị Minh Nguyệt và Trần Văn Hùng (2016), Ngô Thành Vinh (2016) đã chỉ ra các hạn chế về quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thiếu vốn, thiếu liên kết chuỗi giá trị và thị trường tiêu thụ không ổn định. Đến thời điểm nghiên cứu, cả nước có 34 khu nông nghiệp công nghệ cao được quy hoạch (trong đó có 3 khu do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Bạc Liêu, Hậu Giang, Phú Yên; các khu còn lại do UBND cấp tỉnh thành lập).

Về cơ sở sinh học và điều kiện phát triển cây trồng:

• Cây lúa: Sinh trưởng qua ba giai đoạn gồm tăng trưởng (dinh dưỡng), sinh sản (trung bình 30 ngày) và chín (trung bình 30 ngày, gồm các thời kỳ chín sữa, chín sáp, chín vàng và chín hoàn toàn) (IRRI, 1991; Nguyễn Ngọc Đệ, 2008). Cây thích hợp với đất thịt, thịt pha sét, pH từ 5,5 đến 7,5, ngưỡng nhiệt độ sinh trưởng từ 10°C đến 35°C (Yoshida, 1981).
• Cây ngô: Tên khoa học Zea mays L. (Linnaeus, 1737; Nguyễn Như Hà, 2006). Sinh trưởng qua giai đoạn sinh dưỡng (từ VE đến VT) và sinh thực (từ R1 đến R6) (Ngô Hữu Tình, 2003). Đất trồng thích hợp có pH từ 5,5 đến 7,0; nhiệt độ nảy mầm tối thích từ 25°C đến 30°C, nhiệt độ phát triển từ 21°C đến 27°C (Trần Văn Dư và ctv., 2011; Wallace và Bressman, 1937; Hanna, 1929; Dương Minh, 1999; Nguyễn Xuân Trường và ctv., 2000). Cây ngô cần khoảng 370 lít nước để tạo ra 1 kg chất khô.

Về thể chế, luận án rà soát hệ thống văn bản pháp lý Trung ương (Luật Công nghệ cao 2008; các Quyết định số 176/2010/QĐ-TTg, 1895/2012/QĐ-TTg, 575/2015/QĐ-TTg, 19/2015/QĐ-TTg, 66/2015/QĐ-TTg, 738/QĐ-BNN-KHCN; Nghị quyết số 46/NQ-CP) và các văn bản chỉ đạo của tỉnh An Giang (Nghị quyết 09-NQ/TU; Quyết định số 2163/QĐ-UBND, 494/QĐ-UBND, 1350/QĐ-UBND, 1351/QĐ-UBND, 1433/QĐ-UBND, 929/QĐ-UBND, 1004/QĐ-UBND) cùng văn bản quy định của TP. Hồ Chí Minh (Quyết định số 6150/QĐ-UBND, 25/2017/QĐ-UBND).

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Phần lớn các công trình trước đây tập trung vào mô hình khu nông nghiệp công nghệ cao dạng tập trung khép kín (nhà màng, nhà kính) hoặc đưa ra các tiêu chí chung cho cả nước mà chưa xây dựng bộ tiêu chí cụ thể, có thể lượng hóa và bản đồ hóa trên nền tảng GIS để phân vùng thích nghi đất đai cho cây lúa và cây ngô canh tác đại trà ngoài đồng ruộng tại một địa bàn cụ thể như An Giang.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng khung lý thuyết đánh giá đất đai của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO, 1976 và 2007) và các hướng dẫn chuyên ngành của Beek cũng như Lê Quang Trí (2010). Khung phân hạng thích nghi đất đai được chia thành 4 cấp:

• Bộ (Order): Gồm Bộ thích nghi (S) và Bộ không thích nghi (N).
• Lớp (Class): Thích nghi cao (S1), Thích nghi trung bình (S2), Thích nghi kém (S3), Không thích nghi hiện tại (N1), Không thích nghi vĩnh viễn (N2).
• Lớp phụ (Subclass): Phản ánh các yếu tố hạn chế chính cần cải tạo.
• Đơn vị (Unit): Phân biệt các đặc tính quản lý hoặc khác biệt nhỏ về môi trường, kinh tế.

Luận án dựa trên khung phân loại 5 nhóm yêu cầu sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao theo quy định hiện hành:

STT	Yêu cầu sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao	Đặc tính sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao
1	Yêu cầu tự nhiên	Đất, Nước, Khí hậu
2	Yêu cầu kinh tế	Thị trường tiêu thụ, Nguồn vốn đầu tư, Lợi nhuận, Hiệu quả đồng vốn
3	Yêu cầu kỹ thuật	Kỹ thuật áp dụng, Cơ giới hóa, Giống sản xuất, Công nghệ áp dụng, Chất lượng sản phẩm, Cơ sở hạ tầng
4	Yêu cầu xã hội	Nguồn lao động, Trình độ lao động, Chính sách đất đai, Quy mô canh tác, Phù hợp quy hoạch, Tổ chức sản xuất
5	Yêu cầu môi trường	Thân thiện với môi trường

Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp bao gồm:

• Điều tra phỏng vấn trực tiếp 200 nông dân sản xuất lúa và ngô tại 11 đơn vị hành chính của tỉnh An Giang bằng phiếu khảo sát cấu trúc.
• Tổ chức 11 cuộc đánh giá nhanh nông thôn (RRA) tại các huyện, thị xã, thành phố trong vùng nghiên cứu.
• Tham vấn chuyên gia thông qua phương pháp nhóm người am hiểu (Key Informant Panel - KIP) với sự tham gia của 114 chuyên gia gồm nông dân giàu kinh nghiệm, nhà quản lý và nhà khoa học để đánh giá mức độ quan trọng và xác định trọng số các tiêu chí.

Phương pháp xử lý và phân tích số liệu:

• Sử dụng phương pháp đánh giá đa mục tiêu để xác định và chuẩn hóa các chỉ số yêu cầu cho cây lúa và ngô.
• Ứng dụng công nghệ GIS để xây dựng cơ sở dữ liệu không gian, số hóa và biên tập các bản đồ đơn tính về điều kiện tự nhiên (độ sâu tầng sinh phèn/tầng phèn, sa cấu đất, ngập lũ, thời gian cần tưới bổ sung mùa khô), các đặc tính kinh tế, xã hội, môi trường năm 2019, từ đó thực hiện chồng lớp bản đồ để thành lập bản đồ phân vùng thích nghi đất đai.

Bốn nội dung nghiên cứu chính được triển khai:

• Nội dung 1: Đánh giá thực trạng sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và hệ thống hóa cơ sở lý luận xây dựng các tiêu chí cho ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp.
• Nội dung 2: Xác định cơ sở và tiêu chí cho sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao.
• Nội dung 3: Thành lập quy trình xây dựng bảng phân cấp yêu cầu cho sản xuất lúa và ngô ứng dụng công nghệ cao dạng sản xuất đại trà.
• Nội dung 4: Đề xuất các vùng có khả năng phát triển sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tỉnh An Giang.

Cây ngô được phân tích các giai đoạn sinh trưởng theo phân loại của Ngô Hữu Tình (2003):

Giai đoạn sinh dưỡng	Giai đoạn sinh thực
VE (mọc)	R1 (phun râu)
V1 (lá thứ nhất)	R2 (mẩy hạt)
V2 (lá thứ 2)	R3 (sữa)
V3 (lá thứ ba)	R4 (sáp)
...	R5 (xuất hiện răng ngựa)
Vn (lá thứ n)	R6 (chín sinh lý)
VT (trỗ cờ)

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu

Chương 1 thiết lập khung nghiên cứu tổng thể của luận án. Nội dung chương trình bày bối cảnh phát triển nông nghiệp công nghệ cao của cả nước và tỉnh An Giang, xác định khoảng trống nghiên cứu về sự thiếu hụt hệ thống tiêu chí phân vùng thích nghi đất đai cho cây trồng đại trà ngoài đồng ruộng. Chương làm rõ mục tiêu chung, 4 mục tiêu cụ thể, xác định đối tượng nghiên cứu (cơ sở xây dựng tiêu chí cho lúa và cây ngô), phạm vi nghiên cứu trên 11 đơn vị hành chính tỉnh An Giang, xây dựng giả thuyết khoa học, 4 câu hỏi nghiên cứu và nêu rõ 2 đóng góp mới của đề tài.

Chương 2: Tổng quan tài liệu

Chương 2 tổng hợp cơ sở lý luận và thực tiễn liên quan đến đề tài. Chương phân tích các khái niệm về nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, khu nông nghiệp công nghệ cao, vùng nông nghiệp công nghệ cao và doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao; rà soát lịch sử hình thành và phát triển mô hình này tại Mỹ, Anh, Phần Lan, Trung Quốc, Đức, Israel, Đài Loan, Úc và thực trạng tại Việt Nam (với 34 khu nông nghiệp công nghệ cao được quy hoạch). Chương hệ thống hóa toàn bộ văn bản quy phạm pháp luật của Trung ương và tỉnh An Giang; trình bày chi tiết đặc tính sinh học, nhu cầu sinh thái của cây lúa và cây ngô; phân tích phương pháp phân hạng thích nghi đất đai theo FAO (1976, 2007); đồng thời nêu bật các đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội, kỹ thuật canh tác và chính sách đất đai của tỉnh An Giang.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày chi tiết hệ thống phương pháp và phương tiện kỹ thuật được sử dụng để giải quyết 4 nội dung nghiên cứu. Chương mô tả quy trình chọn mẫu và thu thập số liệu sơ cấp qua 200 phiếu điều tra nông hộ tại 11 huyện/thị/thành phố, 11 cuộc đánh giá nhanh nông thôn, tham vấn 114 chuyên gia (KIP); quy trình thu thập dữ liệu thứ cấp về bản đồ hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp năm 2019; phương pháp đánh giá đa mục tiêu để xác định trọng số tiêu chí; và quy trình chồng lớp bản đồ chuyên đề trên phần mềm GIS phục vụ phân vùng thích nghi đất đai.

Chương 4: Kết quả thảo luận

Chương 4 là chương trọng tâm trình bày toàn bộ kết quả phân tích và thảo luận của luận án:

• Phân tích hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp năm 2019, biến động diện tích lúa giai đoạn 2001-2019 và diện tích ngô giai đoạn 2010-2019 tại 11 đơn vị hành chính tỉnh An Giang; chỉ ra các hình thức công nghệ đang được áp dụng (như tưới tiết kiệm, nhà lưới tại Chợ Mới) cùng các hạn chế trong thực tiễn sản xuất.
• Xác định và chuẩn hóa các chỉ số yêu cầu cho cây lúa và ngô dựa trên ý kiến của 114 chuyên gia.
• Xác định được 9 yêu cầu chất lượng chung và thiết lập bộ 21 tiêu chí chẩn đoán đối với lúa, bộ 20 tiêu chí chẩn đoán đối với cây ngô ứng dụng công nghệ cao.
• Xây dựng quy trình 4 bước thành lập bảng phân cấp yêu cầu và bảng phân cấp khả năng phù hợp (Bảng 4.20 cho lúa và Bảng 4.21 cho ngô).
• Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu và bản đồ đơn tính năm 2019 của tỉnh An Giang: bản đồ độ sâu xuất hiện tầng phèn/tầng sinh phèn, sa cấu đất, ngập lũ, thời gian tưới bổ sung mùa khô, cùng các bản đồ đặc tính kinh tế, xã hội và môi trường.
• Tổng hợp bản đồ phân vùng thích nghi đất đai cho cây lúa và cây ngô: Kết quả cho thấy diện tích thuộc vùng không thích nghi (N) chiếm tỷ lệ cao nhất đối với cả hai loại cây trồng; mức độ thích nghi cao nhất hiện tại ở tỉnh An Giang chỉ đạt mức thích nghi trung bình (S2), chưa có diện tích đạt mức thích nghi cao (S1).
• Đề xuất các nhóm giải pháp nhằm tháo gỡ các yếu tố hạn chế, nâng cấp khả năng phù hợp cho các vùng canh tác lúa và ngô.

Chương 5: Kết luận và đề xuất (Kết luận và kiến nghị)

Chương tổng kết các kết quả đạt được về mặt lý luận, phương pháp và thực tiễn phân vùng; đồng thời đưa ra các đề xuất cụ thể đối với Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang, các sở ban ngành liên quan và nông dân nhằm hoàn thiện hạ tầng, chính sách đất đai, nguồn vốn và liên kết chuỗi giá trị phục vụ phát triển sản xuất lúa và ngô ứng dụng công nghệ cao.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đạt được các kết quả cụ thể và mang lại hai đóng góp mới chính:

Thứ nhất, về mặt phương pháp luận, luận án đã xây dựng thành công quy trình thiết lập bảng phân cấp yêu cầu cho sản xuất lúa và ngô ứng dụng công nghệ cao dạng sản xuất đại trà ngoài đồng ruộng, bao gồm 4 bước thực hiện:

1. Xác định các yêu cầu sơ bộ.
2. Xác định yêu cầu chung và yêu cầu cụ thể.
3. Xây dựng yêu cầu chất lượng và các tiêu chí chẩn đoán.
4. Xây dựng bảng phân cấp khả năng phù hợp ứng dụng công nghệ cao.

Thứ hai, về mặt dữ liệu và tiêu chí khoa học, từ kết quả tham vấn 114 chuyên gia và khảo sát thực địa, luận án đã xác định được 9 yêu cầu chất lượng và xây dựng hệ thống tiêu chí định lượng hoàn chỉnh gồm:

• 21 tiêu chí đối với cây lúa ứng dụng công nghệ cao.
• 20 tiêu chí đối với cây ngô ứng dụng công nghệ cao.

Thứ ba, về mặt ứng dụng thực tiễn, luận án đã xây dựng cơ sở dữ liệu GIS và thành lập bản đồ phân vùng khả năng thích nghi đất đai cho lúa và ngô tại 11 đơn vị hành chính tỉnh An Giang. Kết quả đánh giá phân hạng xác định:

• Luận án phân định được 3 vùng khả năng sản xuất (S2, S3, N).
• Diện tích vùng không thích nghi (N) chiếm tỷ lệ lớn nhất trên địa bàn tỉnh đối với cả cây lúa và cây ngô.
• Mức độ phù hợp cao nhất trong điều kiện thực tế năm 2019 của tỉnh An Giang là mức thích nghi trung bình (S2), chưa có vùng đạt mức thích nghi cao (S1) do sự chi phối của các yếu tố hạn chế về thổ nhưỡng (phèn), ngập lũ, chế độ nước tưới, hạ tầng và quy mô đất đai.

Về mặt giải pháp, luận án đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao khả năng thích nghi và hiệu quả sản xuất bao gồm: hoàn thiện cơ sở hạ tầng giao thông - thủy lợi nội đồng, mở rộng thị trường tiêu thụ có truy xuất nguồn gốc, đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật, hỗ trợ nguồn vốn đầu tư, điều chỉnh chính sách tích tụ đất đai mở rộng quy mô canh tác và hoàn thiện các chính sách hỗ trợ liên kết chuỗi giá trị giữa doanh nghiệp và nông hộ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, phạm vi khảo sát thực nghiệm của luận án tập trung chủ yếu trên địa bàn 11 đơn vị hành chính của tỉnh An Giang và đánh giá chuyên sâu cho hai đối tượng cây trồng cụ thể là cây lúa và cây ngô (đại diện cho nhóm rau màu). Dữ liệu không gian và kinh tế - xã hội được tổng hợp tại mốc thời gian năm 2019. Luận án tập trung vào hình thức sản xuất đại trà theo vùng ngoài đồng ruộng, chưa mở rộng đánh giá đối với các mô hình nông nghiệp công nghệ cao quy mô nhỏ trong môi trường kiểm soát hoàn toàn (như nhà màng, nhà kính kín).

Về hướng nghiên cứu tiếp theo, quy trình xây dựng bảng phân cấp và phương pháp phân vùng thích nghi đất đai của luận án có thể được mở rộng áp dụng cho các loại cây rau màu khác, cây ăn trái và các đối tượng cây trồng chủ lực tại các tỉnh lân cận thuộc vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Đồng thời, hệ thống tiêu chí cần tiếp tục được cập nhật theo chu kỳ phát triển công nghệ mới và các biến động về khí hậu, thủy văn trong giai đoạn tiếp theo.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng cho nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách (Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh An Giang và các tỉnh vùng Đồng bằng sông Cửu Long): Luận án cung cấp cơ sở khoa học, cơ sở dữ liệu GIS và bản đồ phân vùng để phục vụ công tác quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp, quy hoạch các vùng chuyên canh sản xuất lúa và ngô ứng dụng công nghệ cao, tránh đầu tư dàn trải. Phần quy trình 4 bước và bảng phân cấp yêu cầu là công cụ quản lý cụ thể có thể tham khảo trực tiếp.
• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Quản lý Đất đai, Khoa học Đất, Nông nghiệp và Môi trường: Luận án là tài liệu học thuật giá trị về phương pháp tích hợp quy trình đánh giá đất đai FAO (1976, 2007) với phương pháp đánh giá đa mục tiêu và kỹ thuật GIS trong việc định lượng hóa các tiêu chuẩn kỹ thuật, kinh tế, xã hội và môi trường.
• Đối với doanh nghiệp nông nghiệp và hợp tác xã: Luận án cung cấp các thông tin phân tích về điều kiện tự nhiên, hạ tầng, các yếu tố hạn chế của từng tiểu vùng tại An Giang, giúp doanh nghiệp định hướng địa bàn đầu tư, liên kết sản xuất và lựa chọn giải pháp kỹ thuật canh tác phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao luận án lựa chọn cây ngô làm đối tượng đại diện cho nhóm rau màu tại tỉnh An Giang?
Cây ngô được chọn vì đây là cây trồng chủ lực có diện tích canh tác lớn nhất trong nhóm rau màu tại tỉnh An Giang, có tính thích ứng cao với điều kiện thổ nhưỡng địa phương, cho năng suất cao, đồng thời có lợi thế về kỹ thuật bảo quản sau thu hoạch và thị trường tiêu thụ nông sản ổn định trong và ngoài nước.

2. Hệ thống tiêu chí phân vùng thích nghi đất đai ứng dụng công nghệ cao cho cây lúa và cây ngô gồm những nội dung gì?
Luận án xác định được 9 yêu cầu chất lượng chung dựa trên tham vấn 114 chuyên gia và xây dựng bộ tiêu chí chẩn đoán gồm 21 tiêu chí đối với cây lúa và 20 tiêu chí đối với cây ngô, bao quát đầy đủ 5 nhóm yếu tố: điều kiện tự nhiên (đất, nước, khí hậu), kỹ thuật canh tác, kinh tế, xã hội và môi trường.

3. Quy trình xây dựng bảng phân cấp yêu cầu cho sản xuất lúa và ngô gồm những bước nào?
Quy trình gồm 4 bước thực hiện:

• Bước 1: Xác định các yêu cầu sơ bộ.
• Bước 2: Xác định yêu cầu chung và yêu cầu cụ thể.
• Bước 3: Xây dựng yêu cầu chất lượng và các tiêu chí chẩn đoán.
• Bước 4: Xây dựng bảng phân cấp khả năng phù hợp ứng dụng công nghệ cao.

4. Kết quả phân vùng thích nghi đất đai ứng dụng công nghệ cao tại tỉnh An Giang cho thấy đặc điểm gì nổi bật?
Kết quả cho thấy diện tích thuộc vùng không thích nghi (N) chiếm tỷ lệ cao nhất đối với cả cây lúa và cây ngô. Mức độ thích nghi cao nhất hiện tại trên địa bàn tỉnh chỉ đạt mức thích nghi trung bình (S2), chưa có vùng nào đạt mức thích nghi cao (S1) do bị giới hạn bởi tầng sinh phèn, tình trạng ngập lũ, yêu cầu tưới bổ sung mùa khô và quy mô sản xuất còn phân tán.

5. Luận án đã sử dụng cỡ mẫu điều tra thực tế như thế nào?
Luận án đã điều tra bảng hỏi đối với 200 nông hộ trực tiếp canh tác lúa và ngô, tiến hành 11 cuộc đánh giá nhanh nông thôn (RRA) tại 11 đơn vị hành chính cấp huyện, và tổ chức tham vấn chuyên gia (KIP) với 114 đại biểu gồm người dân am hiểu, nhà quản lý và nhà khoa học.

Kết luận

Luận án của tác giả Phan Chí Nguyện đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng thành công quy trình 4 bước thành lập bảng phân cấp yêu cầu cùng bộ tiêu chí đánh giá thích nghi đất đai cho cây lúa (21 tiêu chí) và cây ngô (20 tiêu chí) ứng dụng công nghệ cao dạng sản xuất đại trà. Kết quả ứng dụng công nghệ GIS phân vùng tại 11 đơn vị hành chính tỉnh An Giang năm 2019 đã xác định hiện trạng thích nghi cao nhất đạt mức trung bình (S2) và diện tích không thích nghi (N) còn chiếm tỷ lệ lớn. Công trình cung cấp cơ sở dữ liệu và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ về hạ tầng, đất đai, vốn, nhân lực và thị trường, đóng góp luận cứ khoa học cho công tác quy hoạch và quản lý sử dụng đất nông nghiệp tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Nông nghiệp công nghệ cao bao gồm nhiều lĩnh vực như: nghiên cứu và phát triển công nghệ sản xuất, ứng dụng vật liệu mới, công nghệ thông tin và công nghệ quản lý sản xuất vào các lĩnh vực sản xuất nông sản hàng hóa; xây dựng các vùng sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và các khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao (Lê Tất Khương và Trần Anh Tuấn, 2014); đào tạo nguồn nhân lực công nghệ cao; ươm tạo công nghệ và doanh nghiệp công nghệ cao; xúc tiến thương mại công nghệ cao; phát triển dịch vụ nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, kể cả dịch vụ du lịch, tham quan, nghỉ dưỡng, vui chơi, giải trí trong các khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và trong các vùng sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao (Luật công nghệ cao, 2008). Tuy vậy, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao được hiểu một cách đơn giản hơn là việc ứng dụng công nghệ và kỹ thuật tiên tiến mới vào quá trình sản xuất nông nghiệp nhằm tạo ra các sản phẩm hàng hóa có năng suất, chất lượng, hiệu quả, an toàn thực phẩm, có khả năng cạnh tranh cao và thân thiện với môi trường (Chính phủ, 2015; Dương Hoa Xô và Phạm Hữu Nhượng, 2006). Đây là xu hướng tất yếu nhằm tạo bước đột phá để nâng cao sức cạnh tranh của nền sản xuất nông nghiệp trong quá trình hội nhập quốc tế và là bước đi quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia trên thế giới. Trên thế giới việc ứng dụng công nghệ cao vào trong quá trình sản xuất nông nghiệp đã được nhân rộng ở các nước như Mỹ, Anh, Nhật Bản, Hà Lan, Israel, Đài Loan, Ấn Độ, Trung Quốc đã mang lại hiệu quả kinh tế cao (Phạm Văn Hiển, 2014).

Ở Việt Nam, việc ứng dụng công nghệ cao vào trong sản xuất nông nghiệp chỉ mới xuất hiện chủ yếu tại Hà Nội, Quảng Ninh, Đà Lạt, Vũng Tàu, Thành phố Hồ Chí Minh bước đầu mang lại hiệu quả về kinh tế cao và tạo ra môi trường thân thiện. Từ đó cho thấy việc nghiên cứu ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp là nhu cầu cần thiết để phát triển kinh tế, tăng thu nhập góp phần xóa đói giảm nghèo cho người dân. Hiện nay, việc ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất nông nghiệp vừa là đòi hỏi bức thiết từ thực tiễn sản xuất, vừa là một trong các giải pháp quan trọng để thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn (Phạm Văn Hiển, 2014). Trong những năm qua, An Giang đã thực hiện chủ trương ứng dụng công nghệ cao vào trong sản xuất nông nghiệp với mục tiêu phát triển kinh tế và ứng dụng rộng rãi, có hiệu quả các công nghệ mới, công 1 nghệ tiên tiến trong và ngoài nước như quy hoạch vùng sản phẩm, lựa chọn công nghệ, đào tạo và thu hút nguồn nhân lực và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Sản xuất hàng hóa phải đáp ứng với nhu cầu và tiêu chuẩn của thị trường có truy xuất nguồn gốc, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh (UBND tỉnh An Giang, 2017). Đảm bảo an ninh lương thực, hàng hóa xuất khẩu, tiêu dùng, bảo vệ tốt môi trường với mục tiêu cuối cùng là góp phần tăng thu nhập cho nông dân. Bên cạnh những thành tựu đã đạt được trong sản xuất nông nghiệp như thế, nhưng vẫn còn những hạn chế trong việc thực hiện ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp như về quy mô sản xuất nông nghiệp còn nhỏ lẽ, manh mún, thiếu quy hoạch, chưa hình thành các vùng sản xuất tập trung quy mô lớn (Đỗ Kim Chung, 2018; Nguyễn Tiến Dũng & Lê Khương Ninh, 2015); việc áp dụng các tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất còn hạn chế, chưa mạnh dạng áp dụng các tiến bộ trong lựa chọn giống cây trồng vật nuôi, ứng dụng công nghệ sinh học nên năng suất cây trồng thấp, chất lượng sản phẩm không cao, khả năng cạnh tranh của sản phẩm thấp, vốn đầu tư cho sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao chiếm khá nhiều (Lê Tất Khương và Trần Anh Tuấn, 2014; Phạm Văn Hiển, 2014) và đặc biệt là tiêu chí làm cơ sở xây dựng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao vẫn chưa được hoàn thiện. Vì vậy, đề tài “Nghiên cứu xây dựng tiêu chí phân vùng thích nghi đất đai ứng dụng công nghệ cao cho sản xuất lúa và rau màu (Nghiên cứu cụ thể trong điều kiện tỉnh An Giang)” là rất cần thiết được nghiên cứu, thực hiện trong giai đoạn hiện nay trên địa bàn tỉnh An Giang.2 Mục tiêu nghiên cứu 1.1 Mục tiêu chung Nghiên cứu xác định các cơ sở về điều kiện tự nhiên, kỹ thuật, kinh tế - xã hội, môi trường và chính sách đất đai nhằm phục vụ việc xây dựng các tiêu chí cho sản xuất lúa và rau màu ứng dụng công nghệ cao của tỉnh An Giang.2 Mục tiêu cụ thể - Xác định và đánh giá hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp, ứng dụng công nghệ cao cho sản xuất lúa và rau màu (ngô) tỉnh An Giang.

- Xác định các điều kiện về tự nhiên, kỹ thuật, kinh tế - xã hội, môi trường và chính sách đất đai để bước đầu xây dựng các tiêu chí sản xuất lúa và rau màu (ngô) ứng dụng công nghệ cao; 2 - Xây dựng quy trình thực hiện phân cấp tiêu chí phù hợp cho đánh giá phân vùng khả năng thích nghi đất đai cho phát triển Lúa và Ngô ứng dụng công nghệ cao tại tỉnh An Giang. - Ứng dụng phân vùng khả năng phát triển cho sản xuất lúa và rau màu ứng dụng công nghệ cao và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất lúa và ngô tại tỉnh An Giang.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1.1 Phạm vi nghiên cứu An Giang là tỉnh có tiềm năng phát triển nông nghiệp, là một tỉnh sản xuất lúa đứng đầu của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, cùng với đó là diện tích rau màu lớn, những vùng tập trung phát triển rau màu và có khả năng xuất khẩu. Đồng thời tỉnh An Giang cũng có chủ trương và chính sách cho phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, chọn những vùng sản xuất có điều kiện phù hợp và cây trồng chủ lực nhằm phát triển kinh tế nông nghiệp của tỉnh. Trên cơ sở đó nghiên cứu đã chọn tỉnh An Giang làm điểm nghiên cứu cụ thể, từ đó có thể triển khai sang các tỉnh lân cận ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Nghiên cứu thực hiện trên 11 đơn vị hành chính cấp huyện thuộc tỉnh An Giang: huyện Thoại Sơn, Tri Tôn, Tịnh Biên, An Phú, Chợ Mới, Châu Phú, Phú Tân, Châu Thành, TX. Tân Châu, TP. Châu Đốc và Long Xuyên.2 Đối tượng nghiên cứu - Nghiên cứu cơ sở để xây dựng các tiêu chí ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp cho lúa và rau màu của tỉnh An Giang. Trong nghiên cứu này đối tượng rau màu được chọn để đánh giá là cây ngô, đây là loại cây trồng chủ lực của địa phương, chiếm diện tích lớn trong diện tích rau màu của tỉnh.

Đồng thời cây ngô tại tỉnh An Giang có khả năng phù hợp với thổ nhưỡng và có năng suất cao. Ngoài ra, để phát triển ứng dụng công nghệ cao thì cây ngô có điều kiện thuận lợi trong quá trình bảo quản sản phẩm và cung ứng cho thị trường trong và ngoài nước. - Nghiên cứu thực hiện với loại hình sản xuất theo vùng, cách thức sản xuất ngoài đồng ruộng, sản xuất dạng đại trà nhằm khai thác và sử dụng tài nguyên đất đai hiệu quả. Ý nghĩa nghiên cứu khoa học - Xác định, nghiên cứu các cơ sở cho xây dựng tiêu chí ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả về năng suất và 3 chất lượng sản phẩm, thân thiện với môi trường, tạo điều kiện ổn định về thị trường tiêu thụ, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng đất cũng như nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân của tỉnh An Giang.

- Xây dựng bảng phân cấp và các tiêu chí sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao để đánh giá khả năng phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại tỉnh An Giang nói riêng và vùng Đồng bằng sông Cửu Long nói chung phù hợp với thực tiễn. - Góp phần phục vụ cho các công trình nghiên cứu khoa học, trong giáo dục cũng như góp phần xây dựng các điều kiện phục vụ cho sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao của toàn vùng ĐBSCL. Giả thuyết nghiên cứu Để có cơ sở xây dựng các vùng sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại tỉnh An Giang thì cần có những tiêu chí, yêu cầu nào để giúp nhà quản lý định hướng và đề xuất giải pháp nào giúp phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao mang tính đại trà mang tính hiệu quả. Bên cạnh đó, việc xây dựng vùng sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao để có sản phẩm có chất lượng tốt, giá trị tăng cao, đồng nhất, thân thiện với môi trường, đảm bảo được sản lượng nông sản nhằm ổn định thị trường, giảm chi phí đầu tư, tăng lợi nhuận.

Câu hỏi nghiên cứu - Để phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao dạng sản xuất vùng thì cần những yêu cầu nào? Từ những yêu cầu trên thì những tiêu chí nào được chọn cho phát triển sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. - Trong điều kiện cụ thể của tỉnh An Giang để phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao thì cần những tiêu chí sản xuất nào cho phát triển lúa và rau màu? - Vùng nào có khả năng phát triển sản xuất lúa và rau màu (ngô) ứng dụng công nghệ cao trên địa bàn tỉnh An Giang? - Những vấn đề gì cần giải quyết để nâng cao khả năng phát triển sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao cho nông nghiệp ở tỉnh An Giang. Đóng góp mới của nghiên cứu (1) Nghiên cứu đã tổng hợp và xây dựng được các tiêu chí cho phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao cho cây lúa và ngô trên địa bàn tỉnh An Giang; Từ kết quả tổng hợp và xây dựng các tiêu chí trên đã ứng dụng để phân vùng khả năng phát triển lúa và ngô ứng dụng công nghệ cao cho tỉnh. 4 (2) Nghiên cứu đã xây dựng được quy trình thực hiện bảng phân cấp khả năng phù hợp cho việc xác định vùng có khả năng phát triển sản xuất lúa và ngô ứng dụng công nghệ cao.

5 Chương 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Tổng quan về nông nghiệp công nghệ cao 2.