CHƯƠNG 1: TÒNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN cứu VÀ Cơ SỞ LÍ THUYẾT CỦA ĐỀ TÀI Tiêu thuyết hiện đại Đức có vị trí quan trọng đổi với văn học thế giới. Đây là thế loại văn học có nhiều tác gia đóng góp về tên tuổi cũng như về những cách tân nghệ thuật cúa thế ki 20. Tiểu thuyết hiện đại Đức đồng hành với sự phát triển cua văn học Đức, với dân tộc Đức cũng như với các vấn dề dược đặt ra một cách nghiêm túc và trách nhiệm: hệ tư tưởng, sự tìm kiếm những lí giải về tinh thần con người, sự tro mình và xây dựng đất nước từ đống tro tàn sau chiến tranh. Đe tài luận án vấn đề tiếp nhận tiêu thuyết hiện đại Đúc ờ Việt Nam đặt ra nhiều nội dung cần được quan tâm, kháo sát.
Dây là đề tài có nguồn tài liệu phong phú, các đánh giá cùa các nhà nghiên cứu đứng trên nhiều phương diện về mặt quan điểm cũng như phương pháp tiếp cận qua các thời kì khác nhau. Ờ chương Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sờ lí thuyết của đề tài, ngoài nghiên cứu diện mạo tiếp nhận tiêu thuyết hiện đại Đức ờ Việt Nam, luận án còn khai thác những đặc điềm chính cúa li thuyết tiếp nhận trường phái Konstanz, các công trinh lí thuyết được dịch cũng như những ứng dụng trong nghiên cứu tiếp nhận. Đồng thời, ở chương này, chúng tôi còn giới thuyết về các thuật ngừ “hiện đại”, “tiểu thuyết hiện đại Đức” của tên đề tài luận án để thấy được đây là thề loại quan trọng và có ảnh hướng nhất của Đức đối với nước ngoài trong thế kỉ 20 và 21. Tống quan tình hình nghiên cứu Đối với vãn học Việt Nam từ xưa cho đến nay, các nền văn học Trung Quốc, Nga, Pháp đà đê lại nhiều dấu ấn tiếp nhận và tác động sâu sắc xuất phát từ những hoàn cảnh đặc biệt về lịch sử và văn hóa.
Ngoài ba nen văn học lớn được ke trên, văn học Đức cùng là nền vãn học lớn trên thế giới được các nhà nghiên cứu, các nhà văn, các dịch giá và bạn đọc Việt Nam quan tâm do những đặc diem riêng cua nó. Văn học Đức có sự gắn bó giừa những tư tương triết học, tư tưởng chính trị và văn hóa, nên nó thường được gọi là nền văn học tư tưởng. Đây là nền văn học có nhiều tác giả lớn nổi tiếng trên the giới, có những nguồn gốc và tiến trình phát triên chung với nhiều nền văn học lớn ở châu Âu. Văn học Đức gắn với nhiều sự kiện lịch sử và chính 8 trị lớn trên thế giới như cái cách tôn giáo, cách mạng vô sản và thế chiến.
Bẽn cạnh đó, nền văn học này cũng có những tác động, những ảnh hường nhất định đến văn học Việt Nam, độc giả Việt Nam. Sự tác động và ánh hường ấy đã đè lại nhừng dấu ấn cũng như những âm vang qua việc dịch và qua các sáng tác. Ngoài ra, sự ảnh hương còn thê hiện trong các bài giới thiệu và nghiên cứu của các dịch giả cũng như các nhà nghicn cứu và nhà văn Việt Nam. Những kết quả tiếp nhận trôn là nguồn tài liệu nghiên cứu quan trọng cúa đồ tài.
về tư liệu phần Tông quan tình hình nghiên cứu đề tài, chúng tôi chú trọng những ban dịch sang tiếng Việt cúa tiếu thuyết hiện đại Đức, đế thấy bức tranh dịch thuật tiểu thuyết hiện đại Đức ở nước ta. Bẽn cạnh đó, những bài viết, công trinh nghiên cứu, giới thiệu lien quan đen tiểu thuyết hiện đại Đức từ trước đen nay cũng được đề cập để tìm ra các mô hình cùng như phương hướng chu yếu trong việc tiếp nhận tiểu thuyết hiện đại Đức ở Việt Nam. Chúng tôi xác định nội dung nghiên cứu việc tiếp nhận tiểu thuyết Đức ơ giai đoạn hiện đại, chu yếu là thế ki 20 tại Việt Nam qua từng giai đoạn lịch sử của đất nước chúng ta. Do vậy, chúng tôi tiến hành khao sát tư liệu về nghiên cứu tiều thuyết hiện đại Đức ờ Việt Nam cũng như việc dịch tiều thuyết hiện đại Đức qua những ngôn ngữ như Pháp, Anh, và nguyên bán.
Những nội dung trên đã dược trình bày qua sách, báo, tạp chí, luận án và các công trình khác. Cụ thể như sau: M ___ •> ĩ 1. Búc tranh nghiên cứu, phê bình vê văn học Đúc và tiêu thuyêt Đức Khoang 7 thập niên đồng hành cùng người đọc Việt Nam, tiêu thuyết hiện đại Đức đã trờ nên quen thuộc với bạn đọc Việt. Đây là một quá trình “tuyển mộ” người đọc, có dược từ những viên gạch dầu tiên qua những ban trích dịch và những lời giới thiêu ngắn về văn học Đức, cho đen nay với các thiết chc/định chế của truyền thông da phương tiện có nhiều lợi thế kết nối thông tin, văn học Đức cũng như tiểu thuyết hiện đại Đức đến Việt Nam nhanh chóng và dễ dàng hơn.
Ngoài nguồn bạn đọc thông qua các bân dịch, nhùng người yêu mến văn học Đức còn thực hiện các công trình kháo cứu. giới thiệu, phê bình về nen văn học này 9 cũng như về tiểu thuyết hiện đại Đức. Bức tranh nghiên cứu, phê bình về văn học Đức và tiểu thuyết Đức được đề tài luận án khảo sát qua các giáo trình, công trình, bài viết như sau: Thứ nhất, các giáo trình về văn học Đức ở Việt Nam đã hồ trợ cho chúng tôi khảo sát đề tài này. Đầu tiên, Đồ Ngoạn là một trong nhùng nhà nghiên cứu đà giới thiệu văn học Đức ở Việt Nam theo xu hướng nghiên cứu và học thuật.
Ông đã đóng góp những cuốn giáo trình lịch sử văn học Đức ở dạng phác thao. Ông cũng là người dịch phẩn I vở kịch Faust ra tiếng Việt. Các cuốn giáo trình văn học Đức giới thiệu ờ Việt Nam từ năm 1971 như Lịch sứ văn học Đức thế kỷ thứ XVIII (năm 1972 in ớ đại học Tồng hợp Hà Nội là Giáo trình văn học Đức thề kỹ’ 18Ỵ, Giáo trình văn học Đức nứa đầu thế kỳ 19 (Bộ Đại học và THCN năm 1975). Năm 2004, tác giả Đồ Ngoạn tuyến dịch và giới thiệu cuốn Tuyến tập ván học Đức (Đại học Ọuổc gia Hà Nội).
Có thể nói, các cuốn giáo trình và tuyến tập văn học Đức cua ông cung cấp thông tin về văn học Đức và tiểu thuyết hiện đại Đức ờ Việt Nam. Bên cạnh đó, các bài viết về Goethe, Heinrich Heine, Anna Seghers. của Đồ Ngoạn xuất hiện từ năm 1962 đã cung cấp thông tin quan trọng cho luận án này. Bôn cạnh Đô Ngoạn, tác già Lương Văn Hông xuât bản các cuôn vê lược sử văn học Đức như Lược sư văn học Đức từ khới thủy tới 1930, Lược sử văn học Đức (Phần II, 1815 - 1930) in tại nhà xuất bàn Đại học Ọuốc gia, Thành phố Hồ Chí Minh vào các năm 2000 và 2002.
Sau đó, năm 2005 và 2006, Lương Văn Hồng cùng Triệu Xuân chú biên 02 tập Hợp tuyên vãn học Đức, trong đó phần “Lịch sử văn học Đức” (tập 2) ờ mức độ giới thiệu, phác thảo ngăn gọn diện mạo nén văn học Đức. Như vậy cho đen nay, Đồ Ngoạn và Lương Văn Hồng vần được xem là hai học gia giới thiệu lịch sừ văn học Đức một cách sơ lược, cơ bàn và hệ thống ở Việt Nam. Đồng thời, những cuốn giáo trình văn học phương Tây có đề cập den văn học Đức và ticu thuyết Đức, cung cấp thông tin cho đề tài luận án này như là: cuốn Văn học phương Tây của nhóm Đặng Anh Đào, Hoàng Nhân, Lương Duy Trung, Nguyền Đức Nam (nhà xuất ban Giáo dục, 2006); cuốn Giáo trình văn học phương Tây cua nhóm tác giã Lê Huy Bắc, Lê Nguyên cấn, Nguyền Linh Chi (nhà xuất băn giáo dục Việt Nam, 2011). 10 Một sổ tạp chi chuyên trang hoặc chuyên đề văn học Đức đã dành nhiều không gian để giới thiệu về các tác già Đức.
Cụ thể, miền Nam Việt Nam trước năm 1975 có Tập san Cổ/Ỉ chương tư tướng nghệ thuật, số 7 năm 1964 giới thiệu về Stefan Zweig (nhà văn tiếng Đức); số 70 năm 1966 có chuyên trang về Hermann Hesse; giới thiệu Thomas Mann, so 95 năm 1967. Đong thời, trên Tạp chí Văn học nước ngoài, nhiều số chuyên trang vồ văn học Đức được ấn hành, cụ thố là ờ năm 2002 có sổ 6; năm 2005 có số 5; năm 2007 có số 4; năm 2011 có sổ 4. Như vậy, có the thấy, báo chuyên ngành cúa hai miền Việt Nam trước đây liên tục dành những chuyên đề cho văn học Đức, cụ thê như Tập san Văn chương tư tường nghệ thuật, Tạp chí Bách Khoa ở miền Nam hay Tạp chí Văn học ờ miền Bắc. Đây chính là nguôn tư liệu quý, tính cập nhật đương thời cao, thế hiện sức sống mãnh liệt cua nền văn học dịch đi liền với các học thuyết hiện đại phương Tây đang du nhập vào Việt Nam, nhất là ờ miền Nam trước 1975.
Tiếp theo, các bài viết ngắn về vãn học của Trần Đương được tập hợp in trong cuôn Văn hoả Đức tiếp xúc và cám nhận năm 2011 (nhà xuất bán Thế giới) có liên quan trực tiếp đến một số tác giả được chúng tôi tiến hành khao sát trong luận án này: Thomas Mann, Hermann Hesse, Anna Seghers, Christa Wolf, Heinrich Boll, Gunter Grass. Các bài Viet ngắn này chú yếu là giới thiệu về nhà văn, cung cấp thông tin về các tác gia lớn của nền văn học Đức. Ngoài ra, cuốn sách này còn nhiều bài viết khác liên quan đến lĩnh vực văn chương, âm nhạc, sân khấu, điện anh, hội họa cùng với các tác giả lớn của những lình vực đó. Đồng thời, ngoài giới thiệu vãn hóa Đức vào Việt Nam, Tran Đương còn tập hợp nhiều bài viết giới thiệu văn hóa Việt Nam ở Đức, làm nhịp cầu hữu nghị trong việc trao đôi hai nền văn hóa này.
Tồng quan tư liệu của đề tài còn phải kể đến các bài viết liên quan đến tiểu thuyết gia Đức thế kí 20, tác phâm Đức xuất hiện tại Việt Nam theo các giai đoạn lịch sư như miền Nam, miền Bắc trước nãm 1975 và toàn Việt Nam sau này. Các bài viết này được chủng tôi khảo sát trong các chương của luận án về tiếp nhận tiếu thuyết Đức qua các giai đoạn lịch sử cụ thế ờ Việt Nam. Các bài viết tập trung vào nhũng tiểu thuyết gia Đức được quan tâm tại Việt Nam từ rất sớm như Hermann Hesse, Heinrich Mann, Thomas Mann, Heinrich Boll, Gunter Grass, Anna Seghers, Erich 11 Maria Remarque. Sự giới thiệu về nền văn chương Đức tại Việt Nam gẳn liền với nhừng tên tuổi cùa những dịch giả như Đồ Ngoạn, Quang Chiến, Hoài Khanh, Phùng Khánh, Phùng Thăng, Lỷ Quốc Sinh, Võ Toàn, Dương Tường.