Luận văn thạc sĩ về thực thi pháp luật nghĩa vụ quân sự tại quận Cẩm Lệ, Đà Nẵng

Luận văn thạc sĩ phân tích thực hiện pháp luật về nghĩa vụ quân sự tại quận Cẩm Lệ, Đà Nẵng, từ thực tiễn và các vấn đề liên quan.

• Tác giả: Nguyễn Kim Tâm
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Văn Long
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật hiến pháp và luật hành chính
• Đề tài: Thực hiện pháp luật về nghĩa vụ quân sự của công dân từ thực tiễn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT CỦA THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ NGHĨA VỤ QUÂN SỰ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm thực hiện pháp luật về nghĩa vụ quân sự của công dân
• 1.2. Vai trò của thực hiện pháp luật về nghĩa vụ quân sự của công dân
• 1.3. Nội dung thực hiện pháp luật về nghĩa vụ quân sự của công dân
• 1.4. Các yếu tố ảnh hưởng tới thực hiện pháp luật về nghĩa vụ quân sự của công dân
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ NGHĨA VỤ QUÂN SỰ CỦA CÔNG DÂN TẠI QUẬN CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
• 2.1. Các yếu tố đặc thù của quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng ảnh hưởng đến nghĩa vụ quân sự của công dân
• 2.2. Thực trạng qui định pháp luật về nghĩa vụ quân sự của công dân
• 2.3. Thực tiễn thực hiện pháp luật về nghĩa vụ quân sự của công dân tại quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng
• 2.4. Đánh giá thực tiễn thực hiện pháp luật về nghĩa vụ quân sự của công dân tại quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ NGHĨA VỤ QUÂN SỰ CỦA CÔNG DÂN TỪ THỰC TIỄN QUẬN CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
• 3.1. Quan điểm đảm bảo thực hiện pháp luật về nghĩa vụ quân sự của công dân
• 3.2. Giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật về nghĩa vụ quân sự của công dân
• 3.3. Giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật về nghĩa vụ quân sự đối với nhà nước
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái niệm và vai trò của thực hiện pháp luật về nghĩa vụ quân sự

Thực hiện nghĩa vụ quân sự là một quy định bắt buộc tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Theo Hiến pháp năm 2013, bảo vệ Tổ quốc là nghĩa vụ thiêng liêng và quyền cao quý của công dân. Điều này khẳng định rằng mọi công dân, không phân biệt dân tộc hay thành phần xã hội, đều phải thực hiện nghĩa vụ quân sự. Luật nghĩa vụ quân sự quy định rõ ràng về đối tượng, thời gian thực hiện và trách nhiệm của thanh niên trong thời gian tại ngũ. Điều này không chỉ góp phần vào việc xây dựng Quân đội nhân dân mà còn đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Thực hiện nghĩa vụ quân sự không chỉ là trách nhiệm mà còn là vinh dự của mỗi công dân, thể hiện lòng yêu nước và trách nhiệm với đất nước.

1.1. Đặc điểm của thực hiện pháp luật về nghĩa vụ quân sự

Thực hiện nghĩa vụ quân sự có những đặc điểm riêng biệt. Đầu tiên, nó mang tính chất bắt buộc đối với công dân trong độ tuổi quy định. Thứ hai, nghĩa vụ quân sự không chỉ là việc phục vụ trong quân đội mà còn bao gồm cả việc tham gia vào các hoạt động bảo vệ Tổ quốc trong thời bình. Thứ ba, việc thực hiện nghĩa vụ quân sự còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tình hình chính trị, xã hội và kinh tế của đất nước. Điều này cho thấy rằng nghĩa vụ quân sự không chỉ là một quy định pháp luật mà còn là một phần quan trọng trong việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

II. Thực trạng thực hiện pháp luật về nghĩa vụ quân sự tại quận Cẩm Lệ Đà Nẵng

Tại quận Cẩm Lệ, thực thi nghĩa vụ quân sự đang gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề nổi bật là tỷ lệ thanh niên không chấp hành lệnh gọi nhập ngũ có xu hướng gia tăng. Nguyên nhân chủ yếu đến từ sự thiếu hiểu biết về nghĩa vụ quân sự và những khó khăn trong việc xử lý vi phạm. Các cơ quan chức năng cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để nâng cao nhận thức của thanh niên về nghĩa vụ quân sự. Bên cạnh đó, việc thực hiện các quy định pháp luật về nghĩa vụ quân sự cũng cần được cải thiện để đảm bảo tính hiệu quả và công bằng trong việc tuyển chọn công dân. Đánh giá thực trạng cho thấy rằng, mặc dù có nhiều nỗ lực, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả thực hiện nghĩa vụ quân sự tại địa phương.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện nghĩa vụ quân sự

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện nghĩa vụ quân sự tại quận Cẩm Lệ. Đầu tiên là yếu tố tâm lý của thanh niên, nhiều người còn e ngại về việc phục vụ trong quân đội. Thứ hai, sự thiếu hụt thông tin và kiến thức về nghĩa vụ quân sự cũng là một nguyên nhân quan trọng. Ngoài ra, các chính sách và quy định hiện hành cũng cần được xem xét và điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn. Việc nâng cao nhận thức và trách nhiệm của thanh niên đối với nghĩa vụ quân sự là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của lực lượng vũ trang.

III. Giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật về nghĩa vụ quân sự

Để nâng cao hiệu quả thực hiện nghĩa vụ quân sự, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về nghĩa vụ quân sự cho thanh niên. Các cơ quan chức năng cần tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm để giải đáp thắc mắc và nâng cao nhận thức cho thanh niên. Thứ hai, cần cải thiện quy trình tuyển chọn và gọi nhập ngũ, đảm bảo tính công bằng và minh bạch. Cuối cùng, cần có các chính sách hỗ trợ cho thanh niên sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự, giúp họ dễ dàng hòa nhập với cuộc sống dân sự. Những giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả thực hiện nghĩa vụ quân sự mà còn góp phần xây dựng một lực lượng vũ trang mạnh mẽ và vững chắc.

3.1. Đề xuất các giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ quân sự bao gồm việc xây dựng các chương trình đào tạo nghề cho thanh niên trước khi nhập ngũ. Điều này sẽ giúp thanh niên có thêm kỹ năng và kiến thức, từ đó nâng cao ý thức trách nhiệm với nghĩa vụ quân sự. Bên cạnh đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc thực hiện nghĩa vụ quân sự, từ cấp quận đến cấp xã. Việc này sẽ giúp đảm bảo tính hiệu quả và đồng bộ trong công tác tuyển chọn và gọi nhập ngũ. Cuối cùng, cần có các chính sách khuyến khích và hỗ trợ cho những thanh niên hoàn thành nghĩa vụ quân sự, tạo động lực cho họ tham gia vào lực lượng vũ trang.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực hiện nghĩa vụ quân sự (NVQS) là một trong những nhiệm vụ quan trọng của công dân nhằm bảo vệ Tổ quốc, được quy định rõ trong Hiến pháp năm 2013 và Luật Nghĩa vụ quân sự năm 2015 của Việt Nam. Tại quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng, với dân số gần 90.000 người, trong đó lao động trong độ tuổi thanh niên chiếm khoảng 20,4%, việc thực hiện pháp luật về NVQS có vai trò thiết yếu trong việc xây dựng lực lượng quốc phòng toàn dân. Giai đoạn nghiên cứu từ năm 2016 đến 2018 tập trung đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật NVQS tại địa phương này, nhằm đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích cơ sở lý luận, thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật NVQS của công dân tại quận Cẩm Lệ, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật này. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức về an ninh quốc phòng, đồng thời góp phần củng cố thế trận quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân. Qua đó, nghiên cứu cũng hỗ trợ các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội và gia đình trong việc nâng cao nhận thức, trách nhiệm của công dân về nghĩa vụ quân sự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về nghĩa vụ quân sự. Hai lý thuyết chính được áp dụng là:

• Lý thuyết về pháp luật và thực hiện pháp luật: Pháp luật được xem là hệ thống các quy tắc xử sự bắt buộc, trong đó việc thực hiện pháp luật là quá trình các chủ thể chuyển hóa quy định pháp luật thành hành vi thực tế, hợp pháp. Thực hiện pháp luật NVQS là hoạt động có mục đích nhằm đưa các quy định pháp luật về nghĩa vụ quân sự vào cuộc sống, đảm bảo quyền và nghĩa vụ công dân được thực thi.

• Lý thuyết về quốc phòng toàn dân và nghĩa vụ quân sự: Nghĩa vụ quân sự là trách nhiệm thiêng liêng của công dân trong việc bảo vệ Tổ quốc, góp phần xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng, chính quy, tinh nhuệ và từng bước hiện đại. Việc thực hiện NVQS không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là biểu hiện của lòng yêu nước và trách nhiệm xã hội.

Các khái niệm chính bao gồm: nghĩa vụ quân sự, thực hiện pháp luật, chính sách hậu phương quân đội, tạm hoãn và miễn gọi nhập ngũ, quyền lợi và nghĩa vụ của công dân khi thực hiện NVQS.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định tính và định lượng. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các công dân trong độ tuổi thực hiện NVQS tại quận Cẩm Lệ từ năm 2016 đến 2018, với số liệu thu thập từ các cơ quan quản lý địa phương và khảo sát thực tế.

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Bao gồm các văn bản pháp luật như Luật Nghĩa vụ quân sự 2015, Nghị định 120/2013/NĐ-CP, các báo cáo công tác tuyển quân của quận Cẩm Lệ, tài liệu tuyên truyền và các bài viết chuyên ngành.

• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Thu thập qua phỏng vấn trực tiếp cán bộ Ban chỉ huy quân sự, Hội đồng NVQS, công dân trong độ tuổi nhập ngũ, cùng quan sát thực tế tại các phường thuộc quận.

• Phân tích dữ liệu: Sử dụng công cụ Word, Excel để thống kê, xử lý số liệu; trình bày kết quả bằng bảng biểu, biểu đồ nhằm minh họa các chỉ số về số lượng, chất lượng thanh niên nhập ngũ, tỷ lệ vi phạm pháp luật NVQS, và hiệu quả công tác tuyên truyền.

• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích dữ liệu trong giai đoạn 2016-2018, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp cho giai đoạn tiếp theo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chất lượng và số lượng thanh niên nhập ngũ tăng: Trong năm 2017, hơn 35% thanh niên nhập ngũ tại quận Cẩm Lệ có trình độ đại học, cao đẳng, trung cấp, thể hiện sự nâng cao về chất lượng nguồn tuyển quân. Tỷ lệ hoàn thành chỉ tiêu giao quân đạt 100% trong các năm 2017 và 2018.

2. Tình trạng vi phạm pháp luật NVQS có chiều hướng gia tăng: Số trường hợp không chấp hành lệnh khám sức khỏe tăng từ 5 trường hợp năm 2018 lên 11 trường hợp năm 2019, trong đó có những trường hợp tái phạm đến 3 lần. Việc xử lý vi phạm còn chậm và thiếu tính giáo dục, dẫn đến khó khăn trong công tác quản lý.

3. Công tác tuyên truyền và giáo dục pháp luật NVQS được đẩy mạnh: Quận đã tổ chức hơn 400 băng rôn, khẩu hiệu tuyên truyền, phối hợp với các ban ngành tổ chức hội trại, giao lưu văn hóa, thi tìm hiểu pháp luật, thu hút đông đảo thanh niên tham gia. Qua đó, nhận thức về trách nhiệm và quyền lợi khi thực hiện NVQS được nâng cao rõ rệt.

4. Chính sách hậu phương quân đội được thực hiện đầy đủ: 100% thân nhân quân nhân được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí, hỗ trợ về nhà ở, trợ cấp ốm đau, mai táng và trợ cấp tạo việc làm cho quân nhân xuất ngũ. Điều này góp phần tạo động lực cho thanh niên yên tâm thực hiện nghĩa vụ.

Thảo luận kết quả

Việc nâng cao chất lượng nguồn tuyển quân tại quận Cẩm Lệ phản ánh hiệu quả của công tác tuyên truyền, giáo dục và chính sách ưu đãi đối với công dân thực hiện NVQS. Số liệu cho thấy tỷ lệ thanh niên có trình độ cao chiếm trên 35%, cao hơn mức trung bình của nhiều địa phương khác, minh chứng cho sự quan tâm đặc biệt của địa phương trong việc tuyển chọn nguồn nhân lực chất lượng.

Tuy nhiên, tình trạng vi phạm pháp luật NVQS gia tăng, đặc biệt là việc không chấp hành lệnh khám sức khỏe, cho thấy còn tồn tại những khó khăn trong công tác quản lý và xử lý vi phạm. Nguyên nhân có thể do nhận thức pháp luật của một bộ phận thanh niên chưa đầy đủ, cùng với sự thiếu chặt chẽ trong quy trình xử lý vi phạm. So sánh với các nghiên cứu trong ngành, tình trạng này không phải là hiếm gặp nhưng cần được khắc phục kịp thời để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.

Công tác tuyên truyền đa dạng và sáng tạo đã góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm của thanh niên, tạo khí thế sôi nổi trong các đợt giao quân. Việc phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức chính trị - xã hội và gia đình trong giáo dục pháp luật NVQS là yếu tố then chốt giúp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật.

Chính sách hậu phương quân đội được thực hiện đầy đủ, kịp thời đã tạo sự an tâm cho quân nhân và gia đình, góp phần củng cố “thế trận lòng dân” vững chắc. Đây là minh chứng cho sự quan tâm toàn diện của Nhà nước đối với người thực hiện nghĩa vụ quân sự, đồng thời là động lực thúc đẩy thanh niên tích cực tham gia NVQS.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ thanh niên nhập ngũ theo trình độ học vấn qua các năm, bảng thống kê số trường hợp vi phạm pháp luật NVQS và biểu đồ mô tả các hình thức tuyên truyền được triển khai tại quận.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật NVQS: Sử dụng đa dạng hình thức truyền thông như hội thảo, tiểu phẩm, mạng xã hội để nâng cao nhận thức pháp luật cho thanh niên và gia đình. Mục tiêu tăng tỷ lệ thanh niên hiểu biết pháp luật lên trên 90% trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: Ban chỉ huy quân sự quận phối hợp với các tổ chức đoàn thể.

2. Nâng cao năng lực quản lý và xử lý vi phạm pháp luật NVQS: Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ Ban chỉ huy quân sự cấp xã, phường về kỹ năng xử lý vi phạm, áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý nguồn tuyển quân. Mục tiêu giảm 50% số trường hợp vi phạm tái diễn trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: UBND quận, Ban chỉ huy quân sự.

3. Hoàn thiện chính sách hậu phương quân đội: Đề xuất bổ sung các chế độ ưu đãi về đào tạo nghề, hỗ trợ việc làm cho quân nhân xuất ngũ, đặc biệt là thanh niên có trình độ cao. Thời gian thực hiện trong 2 năm, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống hậu phương. Chủ thể thực hiện: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Ban chỉ huy quân sự.

4. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức chính trị - xã hội và gia đình: Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ trong công tác giáo dục, động viên thanh niên thực hiện NVQS, phát huy vai trò của gia đình và dòng họ. Mục tiêu nâng cao tỷ lệ thanh niên tình nguyện nhập ngũ lên trên 40% trong 5 năm tới. Chủ thể thực hiện: UBND quận, Mặt trận Tổ quốc, Hội Liên hiệp Thanh niên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, công chức làm công tác quân sự địa phương: Nghiên cứu giúp nâng cao hiệu quả quản lý, tổ chức tuyển quân và xử lý vi phạm pháp luật NVQS.

2. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Tham khảo để xây dựng, điều chỉnh chính sách, pháp luật về nghĩa vụ quân sự phù hợp với thực tiễn địa phương.

3. Giảng viên, sinh viên ngành Luật và Quân sự: Tài liệu tham khảo chuyên sâu về pháp luật NVQS, thực trạng và giải pháp thực hiện tại địa phương cụ thể.

4. Các tổ chức chính trị - xã hội và gia đình: Hiểu rõ vai trò, trách nhiệm trong việc giáo dục, động viên thanh niên thực hiện nghĩa vụ quân sự, góp phần xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân.

Câu hỏi thường gặp

1. Nghĩa vụ quân sự có bắt buộc với tất cả công dân không?
   Theo Luật Nghĩa vụ quân sự năm 2015, công dân nam từ đủ 18 đến hết 25 tuổi đều phải thực hiện nghĩa vụ quân sự, không phân biệt dân tộc, tôn giáo hay trình độ học vấn. Một số trường hợp được tạm hoãn hoặc miễn gọi nhập ngũ theo quy định.

2. Thời gian phục vụ tại ngũ là bao lâu?
   Thời gian phục vụ tại ngũ trong thời bình là 24 tháng đối với hạ sĩ quan và binh sĩ thuộc lục quân và các binh chủng kỹ thuật. Thời gian có thể kéo dài thêm tối đa 6 tháng trong trường hợp cần thiết.

3. Gia đình có thể hỗ trợ gì cho công dân thực hiện NVQS?
   Gia đình có trách nhiệm động viên, giáo dục và tạo điều kiện cho công dân thực hiện NVQS. Ngoài ra, gia đình còn được hưởng các chính sách hỗ trợ như trợ cấp mai táng, trợ cấp ốm đau, miễn học phí cho con em quân nhân.

4. Vi phạm pháp luật NVQS sẽ bị xử lý như thế nào?
   Các hành vi vi phạm như không chấp hành lệnh gọi khám sức khỏe, không nhập ngũ sẽ bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ vi phạm, theo Nghị định 120/2013/NĐ-CP và Bộ luật Hình sự năm 2015.

5. Làm thế nào để nâng cao chất lượng nguồn tuyển quân?
   Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật, ưu tiên tuyển chọn thanh niên có trình độ đại học, cao đẳng, đồng thời nâng cao chính sách hậu phương quân đội để tạo động lực cho thanh niên tham gia NVQS.

Kết luận

• Thực hiện pháp luật về nghĩa vụ quân sự tại quận Cẩm Lệ đã đạt được nhiều kết quả tích cực, với tỷ lệ thanh niên nhập ngũ đạt 100% chỉ tiêu và chất lượng ngày càng nâng cao.
• Tình trạng vi phạm pháp luật NVQS có xu hướng gia tăng, đòi hỏi cần có biện pháp quản lý và xử lý nghiêm minh, hiệu quả hơn.
• Công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật NVQS được triển khai đa dạng, góp phần nâng cao nhận thức và trách nhiệm của thanh niên.
• Chính sách hậu phương quân đội được thực hiện đầy đủ, tạo sự an tâm cho quân nhân và gia đình, góp phần củng cố thế trận quốc phòng toàn dân.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật NVQS, bao gồm tăng cường tuyên truyền, nâng cao năng lực quản lý, hoàn thiện chính sách hậu phương và phối hợp chặt chẽ giữa các tổ chức.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 2-3 năm tới, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, đánh giá định kỳ để điều chỉnh chính sách phù hợp.

Call to action: Các cơ quan quản lý, tổ chức chính trị - xã hội và gia đình cần phối hợp chặt chẽ, phát huy vai trò trong việc giáo dục, động viên thanh niên thực hiện nghĩa vụ quân sự, góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT CỦA THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ NGHĨA VỤ QUÂN SỰ 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của thực hiện pháp luật về nghĩa vụ quân sự của công dân 1. Khái niệm pháp luật thực hiện nghĩa vụ quân sự Thực hiện NVQS là quy định bắt buộc với hầu hết các quốc gia trên thế giới hiện nay. Tuy nhiên, tuỳ thuộc vào điều kiện kinh tế, chính trị - xã hội và dân số mà các nước quy định độ tuổi nhập ngũ cho công dân của nước mình; hoặc quy định nhập ngũ bắt buộc hay nhập ngũ tự nguyện, theo hợp đồng, thậm chí quy định nhập ngũ bắt buộc đối với cả nữ giới (ở Israel, tất cả thanh niên nam, nữ học xong trung học đều phải vào quân ngũ).

Tình hình thực hiện NVQS của một số nước trên thế giới và Việt Nam cho thấy, trong xây dựng và BVTQ ở mỗi quốc gia cần thiết phải thực hiện NVQS đối với thanh niên. Hiến pháp năm 2013 quy định: “Bảo vệ Tổ quốc là nghĩa vụ thiêng liêng và quyền cao quý của công dân. Công dân phải thực hiện nghĩa vụ quân sự và tham gia xây dựng nền quốc phòng toàn dân”. Quy định trên, khẳng định mọi công dân Việt Nam không phân biệt dân tộc, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo, trình độ học vấn, nghề nghiệp, nơi cư trú đều phải thực hiện nghĩa vụ quân sự và nhằm thể chế quy định của Hiến pháp năm 2013: “Công dân phải thực hiện nghĩa vụ quân sự”, Luật nghĩa vụ quân sự đã quy định: “Nghĩa vụ quân sự là nghĩa vụ vẻ vang của công dân phục vụ trong Quân đội nhân dân Việt Nam”.

Thực hiện nghĩa vụ quân sự bao gồm phục vụ tại ngũ và phục vụ trong ngạch dự bị của Quân đội nhân dân Việt Nam. Luật NVQS là cơ sở pháp lý bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân đối với sự nghiệp BVTQ; tạo điều kiện cho nhân dân làm tròn NVQS và tham gia xây dựng nền QPTD. Luật NVQS góp phần quan trọng vào xây dựng Quân 10 Luan van đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại và tăng cường QPTD, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ BVTQ trong tình hình mới. Luật NVQS có các quy định về đối tượng, thời gian thực hiện NVQS; trách nhiệm, nghĩa vụ của thanh niên trong thời gian tại ngũ; vai trò, trách nhiệm của các tổ chức, lực lượng trong thực hiện NVQS; quy định miễn, tạm hoãn gọi nhập ngũ.

Luật NVQS đang hiện hành quy định, công dân nam từ đủ 18 tuổi đến hết 25 tuổi, không phân biệt dân tộc, thành phần xã hội, tín ngưỡng tôn giáo, trình độ văn hóa, nghề nghiệp, nơi cư trú có nhiệm vụ tại ngũ trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Thời gian phục vụ tại ngũ của hạ sĩ quan và binh sĩ trong thời bình, với lục quân là 24 tháng, với các binh chủng kỹ thuật là 24 tháng [2, trg7]. Trong thời gian tại ngũ, thanh niên phải tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, nhân dân, sẵn sàng chiến đấu hy sinh bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN và hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao; Gương mẫu chấp hành đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, điều lệnh, điều lệ của quân đội; Ra sức học tập chính trị, quân sự, rèn luyện tính tổ chức, tính kỷ luật và thể lực, không ngừng nâng cao bản lĩnh chiến đấu,… [2, trg14]. Luật NVQS cũng quy định vai trò của các cơ quan trong hệ thống chính trị các cấp, các tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, nhà trường, gia đình, Hội đồng NVQS xã, phường, thị trấn trong việc thực hiện NVQS của thanh niên.

Trong đó có quy định, gia đình có trách nhiệm động viên, giáo dục và tạo điều kiện cho công dân làm tròn NVQS [2, trg16]. Ngoài ra, các văn bản hiện hành còn có các quy định về đối tượng được miễn, tạm hoãn gọi nhập ngũ. Nghị định Chính phủ, số 38/2007/NĐ-CP, ngày 15 tháng 3 năm 2007 quy định những công dân được miễn gọi nhập ngũ trong thời bình: Con của liệt sĩ, con của thương binh hạng 1, con của bệnh binh hạng 1; Một người anh trai hoặc em trai của liệt sĩ; Một con trai của thương binh hạng 2; Cán bộ, viên chức, công chức, thanh niên xung phong, thanh 11 Luan van niên tình nguyện, trí thức trẻ tình nguyện đã phục vụ từ hai mươi bốn tháng trở lên và công dân được tạm hoãn gọi nhập ngũ: Công dân có anh, chị hoặc em ruột là hạ sĩ quan, binh sĩ đang phục vụ tại ngũ và học viên là hạ sĩ quan, binh sĩ đang học tập tại các trường quân đội, trường ngoài quân đội theo kế hoạch của Bộ Quốc phòng; Công dân đang học tập tại các trường thuộc hệ thống giáo dục quốc dân theo hình thức giáo dục chính quy tập trung (Trường trung học phổ thông, trường phổ thông có nhiều cấp học, trường phổ thông dân tộc nội trú, trường phổ thông dân tộc bán trú, trường chuyên, trường năng khiếu, dự bị đại học; v. Qua những phân tích trên, có thể hiểu pháp luật về thực hiện NVQS là hệ thống các quy tắc xử sự có tính chất bắt buộc chung do nhà nước đặt ra hoặc thừa nhận thể hiện ý chí của nhà nước nhằm đảm bảo việc thực hiện nghĩa vụ quận sự của công dân trên cơ sở giáo dục thiết phục và cưỡng chế.

Khái niệm thực hiện pháp luật về NVQS Trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Nhà nước không chỉ không ngừng xây dựng, hoàn thiện pháp luật mà còn có trách nhiệm tổ chức thực hiện pháp luật, kịp thời phát hiện, đấu tranh phòng ngừa và xử lý các hành vi vi phạm để pháp luật được thực thi nghiêm chỉnh, thống nhất. Các quy phạm pháp luật muốn đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả điều chỉnh thì phải gắn với các quan hệ xã hội, với chủ thể, được thực hiện qua hoạt động có mục đích của chủ thể. Hơn nữa, đó còn là một yếu tố, giai đoạn không thể thiếu của cơ chế điều chỉnh pháp luật. Sau khi được ban hành, để phát huy vai trò, pháp luật phải được các chủ thể tiếp nhận, tôn trọng và tự giác thực hiện.

Vì thế, thực hiện pháp luật là quá trình các chủ thể khi gặp phải tình huống, sự kiện mà quy phạm pháp luật đã dự liệu, từ nhận thức, chuyển hóa sáng tạo chúng vào tình huống cụ thể đó bằng hành vi thực tế, hợp pháp của mình. Ngoài ra, thực hiện pháp luật còn là nghĩa vụ của tất cả cơ quan, tổ 12 Luan van chức, cá nhân và được tiến hành bằng nhiều hình thức với quy trình khác nhau. Thực hiện pháp luật về NVQS bao gồm nhiều biện pháp tác động trong một quá trình nên có tính liên tục, thường xuyên. Việc thực hiện pháp luật về NVQS được xem là bộ phận quan trọng trong tổng thể các biện pháp thúc đẩy trên các lĩnh vực gắn với bảo đảm nghĩa vụ công dân, hướng đến xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Thực hiện pháp luật về NVQS giúp chủ thể - công dân - tiếp cận pháp luật, nhận thức đầy đủ về vị trí, vai trò của họ trong xã hội. Do thuộc tính điều chỉnh và bắt buộc chung của pháp luật, nên thực hiện pháp luật về NVQS đối với nước ta là nghĩa vụ và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân, trong đó trước hết và chủ yếu thuộc về Nhà nước mà đại diện là cơ quan, đội ngũ cán bộ, công chức - người làm công tác tham mưu, hoạch định chính sách cán bộ. Các chủ thể này phải là tấm gương sáng trong tuân thủ, chấp hành và áp dụng pháp luật một cách đúng đắn, sáng tạo. Nhà nước có trách nhiệm thiết lập các thể chế, thiết chế hỗ trợ công dân thực hiện pháp luật; giúp họ tiếp cận pháp luật, sử dụng các thiết chế hỗ trợ trong thực hiện các chính sách NVQS.

Như vậy, có thể hiểu thực hiện pháp luật về NVQS là một quá trình hoạt động có mục đích làm cho những quy định của pháp luật NVQS đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật. Hay nói cách khác, thực hiện pháp luật về NVQS là hoạt động thực tiễn của các cơ quan, tổ chức, cá nhân được tiến hành theo những hình thức pháp lý nhất định, có mối liên hệ và quy định lẫn nhau trong một cơ chế phù hợp với điều kiện của từng giai đoạn lịch sử, nhằm hiện thực hóa các yêu cầu, nội dung của quy phạm pháp luật về NVQS, bảo đảm cho việc thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân được thiết lập và duy trì trong đời sống xã hội và gia đình. Đặc điểm của thực hiện pháp luật nghĩa vụ quân sự 13 Luan van - Đặc điểm về chủ thể thực hiện: Chủ thể thực hiện pháp luật về Nghĩa vụ quân sự mang tính đa dạng và phong phú. Cụ thể: Các cơ quan nhà nước: đây là chủ thể đặc biệt vì trong quá trình thực hiện, cơ quan nhà nước phải thể hiện là chủ thể mang tính quyền lực nhà nước, nhân danh nhà nước thực hiện trách nhiệm quản lý xã hội, đảm bảo cho việc thực hiện nghĩa vụ quân sự được tổ chức thực hiện trên một phạm vi rộng lớn là toàn quốc.

Bên cạnh đó, khác với các việc đảm bảo việc thực hiện pháp luật khác, việc thực hiện pháp luật nghĩa vụ quân sự còn do cơ quan các cơ quan có vị trí, chức năng đặc biệt thực hiện, đó là: Ban chỉ huy quân sự cấp xã; Ban chỉ huy quân sự cấp huyện; Hội đồng nghĩa vụ quân sự các cấp. Ban chỉ huy quân sự cấp xã: Ban chỉ huy quân sự cấp xã được quy định: Tham mưu cho cấp ủy Đảng, Ủy ban nhân dân cấp xã lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, quân sự ở cơ sở; đăng ký, quản lý công dân trong độ tuổi thực hiện nghĩa vụ tham gia dân quân tự vệ, công dân nam trong độ tuổi sẵn sàng nhập ngũ; tuyển chọn gọi công dân nhập ngũ, quản lý lực lượng dự bị động viên theo quy định của pháp luật. Hội đồng NVQS các cấp là cơ quan tham mưu giúp UBND cùng cấp trong lãnh đạo, chỉ đạo, triển khai nhiệm vụ tuyển chọn, gọi công dân nhập ngũ. - Đặc điểm về phạm vi pháp luật nghĩa vụ quân sự.

Phạm vi thực hiện pháp luật về NVQS là môi trường và những giới hạn không gian, địa lý để các chủ thể tiến hành các hoạt động thực hiện pháp luật về NVQS.