Nghiên Cứu Thống Kê Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Tại Việt Nam Giai Đoạn 1993-2005

Chuyên khảo phân tích Nghiên cứu thống kê đầu tư trực tiếp nước ngoài ở việt nam giai đoạn 1993 2005 luận văn thạc sỹ, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Tác giả: Đinh Thị Thuý Phương
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Đức Triệu
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Thống Kê
• Đề tài: Nghiên Cứu Thống Kê Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Tại Việt Nam Giai Đoạn 1993-2005
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ĐẦU TƯ, ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI
• 1.1. Một số khái niệm và lý thuyết về đầu tư và đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.1.1. Khái niệm đầu tư và FDI
• 1.1.2. Một số lý thuyết FDI
• 1.2. Phân loại FDI
• 1.2.1. Xét theo hình thức đầu tư
• 1.2.2. Xét theo khu vực kinh tế đầu tư
• 1.2.3. Xét theo vùng kinh tế đầu tư
• 1.2.4. Xét theo ngành kinh tế đầu tư
• 1.2.5. Xét theo hiện trạng vốn đầu tư
• 1.3. Một số đặc điểm FDI
• 1.4. Những nhân tố ảnh hưởng FDI
• 1.5. Hiệu quả FDI
• 1.6. Vai trò FDI đối với tăng trưởng và phát triển ở Việt Nam
• 1.7. Định hướng phát triển và chính sách pháp luật Việt Nam đối với FDI
• 2. CHƯƠNG 2: XÁC ĐỊNH HỆ THỐNG CHỈ TIÊU VÀ LỰA CHỌN MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP THỐNG KÊ PHÂN TÍCH FDI
• 2.1. Xác định hệ thống chỉ tiêu thống kê FDI
• 2.2. Những nguyên tắc chủ yếu xác định hệ thống chỉ tiêu thống kê FDI
• 2.3. Hệ thống chỉ tiêu thống kê phản ánh FDI
• 2.4. Lựa chọn một số phương pháp thống kê phân tích FDI
• 2.4.1. Nguyên tắc lựa chọn phương pháp phân tích FDI
• 2.4.2. Các phương pháp thống kê phân tích FDI
• 2.4.3. Đặc điểm vận dụng từng phương pháp phân tích thống kê FDI
• 2.4.3.1. Phương pháp phân tổ thống kê
• 2.4.3.2. Phương pháp đồ thị thống kê
• 2.4.3.3. Phương pháp so sánh hai dãy số song song
• 2.4.3.4. Phương pháp phân tích dãy số biến động theo thời gian
• 2.4.3.5. Phương pháp hồi quy tương quan
• 2.4.3.6. Phương pháp chỉ số
• 2.5. Thực trạng số liệu thống kê FDI ở Việt Nam trong những năm qua
• 3. CHƯƠNG 3: VẬN DỤNG MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP CHỦ YẾU PHÂN TÍCH THỐNG KÊ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1993-2005
• 3.1. Tổng quan chung tình hình FDI ở Việt Nam. Phân tích biến động quy mô FDI giai đoạn 1993-2005
• 3.2. Phân tích biến động cơ cấu FDI giai đoạn 1993-2005
• 3.2.1. Phân tích biến động cơ cấu FDI theo hình thức đầu tư
• 3.2.2. Phân tích biến động cơ cấu FDI theo khu vực kinh tế
• 3.2.3. Phân tích biến động cơ cấu FDI theo vùng
• 3.2.4. Phân tích cơ cấu FDI theo đối tác đầu tư
• 3.2.5. Phân tích biến động FDI do ảnh hưởng biến động của nhân tố giá và nhân tố khối lượng
• 3.3. Phân tích hiệu quả FDI và tác dụng FDI ở Việt Nam giai đoạn 1993-2005
• 3.3.1. FDI với tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 3.3.2. FDI cải thiện kim ngạch xuất nhập khẩu và cán cân thanh toán quốc tế
• 3.3.3. FDI tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước
• 3.3.4. FDI tạo việc làm cho người lao động
• 3.3.5. FDI với chuyển giao, đổi mới công nghệ và tăng năng suất lao động
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên Cứu Thống Kê Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Tại Việt Nam

Nghiên cứu về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại Việt Nam giai đoạn 1993-2005 là một chủ đề quan trọng, phản ánh sự phát triển kinh tế của đất nước. Giai đoạn này chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ của FDI, đóng góp vào sự chuyển mình của nền kinh tế Việt Nam. Các chính sách khuyến khích đầu tư nước ngoài đã được ban hành, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về thống kê đầu tư nước ngoài mà còn chỉ ra những thách thức và cơ hội trong việc thu hút vốn FDI.

1.1. Khái niệm và vai trò của Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là hình thức đầu tư mà nhà đầu tư nước ngoài trực tiếp tham gia vào hoạt động sản xuất, kinh doanh tại Việt Nam. FDI không chỉ mang lại nguồn vốn mà còn chuyển giao công nghệ, tạo việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh cho nền kinh tế. Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, FDI đã đóng góp đáng kể vào GDP của Việt Nam trong giai đoạn này.

1.2. Tình hình FDI tại Việt Nam giai đoạn 1993 2005

Giai đoạn 1993-2005, Việt Nam đã thu hút được nhiều dự án FDI từ các quốc gia trên thế giới. Sự gia tăng này không chỉ thể hiện qua số lượng dự án mà còn qua quy mô vốn đầu tư. Các lĩnh vực như công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp đã trở thành điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

II. Những Thách Thức Trong Việc Thu Hút Đầu Tư Nước Ngoài

Mặc dù có nhiều thành công, nhưng việc thu hút đầu tư nước ngoài tại Việt Nam cũng gặp không ít thách thức. Các vấn đề như môi trường đầu tư chưa hoàn thiện, chính sách pháp luật còn nhiều bất cập và sự cạnh tranh từ các quốc gia khác là những yếu tố cần được giải quyết. Để tăng cường thu hút FDI, cần có những cải cách mạnh mẽ trong chính sách và môi trường đầu tư.

2.1. Môi Trường Đầu Tư Chưa Hoàn Thiện

Môi trường đầu tư tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế, bao gồm thủ tục hành chính phức tạp và thiếu minh bạch. Điều này khiến cho các nhà đầu tư nước ngoài cảm thấy không yên tâm khi quyết định đầu tư. Cần có những cải cách để tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi hơn.

2.2. Cạnh Tranh Từ Các Quốc Gia Khác

Việt Nam không phải là điểm đến duy nhất cho FDI. Các quốc gia trong khu vực như Thái Lan, Malaysia và Indonesia cũng đang tích cực thu hút đầu tư nước ngoài. Sự cạnh tranh này đòi hỏi Việt Nam phải nâng cao chất lượng dịch vụ và cải thiện chính sách để thu hút các nhà đầu tư.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Thống Kê Đầu Tư Nước Ngoài

Để phân tích và đánh giá hiệu quả của đầu tư trực tiếp nước ngoài, cần áp dụng các phương pháp thống kê phù hợp. Các phương pháp này giúp xác định các chỉ tiêu quan trọng và đánh giá tác động của FDI đến nền kinh tế. Việc sử dụng các công cụ thống kê hiện đại sẽ giúp nâng cao độ chính xác trong nghiên cứu.

3.1. Các Chỉ Tiêu Thống Kê Quan Trọng

Các chỉ tiêu thống kê như tổng vốn đầu tư, số lượng dự án và lĩnh vực đầu tư là những yếu tố quan trọng trong việc đánh giá FDI. Những chỉ tiêu này giúp cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Thống Kê

Phân tích dữ liệu thống kê là bước quan trọng trong nghiên cứu FDI. Sử dụng các phương pháp như hồi quy, phân tích tương quan sẽ giúp xác định mối quan hệ giữa FDI và các yếu tố kinh tế khác, từ đó đưa ra những nhận định chính xác hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu FDI Tại Việt Nam

Nghiên cứu về thống kê đầu tư nước ngoài không chỉ mang lại giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn cao. Các kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để cải thiện chính sách thu hút FDI, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế. Việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sẽ giúp nâng cao hiệu quả của FDI tại Việt Nam.

4.1. Cải Thiện Chính Sách Đầu Tư

Các kết quả nghiên cứu có thể giúp chính phủ điều chỉnh và cải thiện chính sách đầu tư, tạo ra môi trường thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài. Việc này không chỉ thu hút thêm vốn mà còn nâng cao chất lượng đầu tư.

4.2. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực đầu tư là rất cần thiết. Các chương trình hợp tác với các tổ chức quốc tế sẽ giúp Việt Nam học hỏi kinh nghiệm và thu hút thêm nguồn vốn FDI.

V. Kết Luận Về Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Tại Việt Nam

Nghiên cứu về đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam giai đoạn 1993-2005 cho thấy FDI đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế. Tuy nhiên, để phát huy tối đa tiềm năng của FDI, cần có những cải cách mạnh mẽ trong chính sách và môi trường đầu tư. Tương lai của FDI tại Việt Nam phụ thuộc vào khả năng cải thiện môi trường đầu tư và thu hút các nhà đầu tư nước ngoài.

5.1. Tương Lai Của FDI Tại Việt Nam

Tương lai của FDI tại Việt Nam sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm chính sách đầu tư, môi trường kinh doanh và sự cạnh tranh từ các quốc gia khác. Cần có những chiến lược dài hạn để thu hút và giữ chân các nhà đầu tư nước ngoài.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Đầu Tư

Đề xuất các chính sách đầu tư cần tập trung vào việc cải thiện môi trường đầu tư, đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng dịch vụ. Những chính sách này sẽ giúp Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kể từ khi Luật Đầu tư nước ngoài được Quốc hội ban hành vào tháng 12 năm 1987, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một trong những trụ cột quan trọng nhất thúc đẩy công cuộc đổi mới và phát triển kinh tế tại Việt Nam. Bước sang đầu thế kỷ 21, Nghị quyết số 01/2004/NQ-CP của Chính phủ đã xác định việc tăng cường thu hút vốn đầu tư nước ngoài và cải thiện môi trường kinh doanh là nhiệm vụ chiến lược hàng đầu. Tiếp đó, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng Cộng sản Việt Nam đặt ra mục tiêu quyết liệt: phấn đấu thu hút vốn FDI đạt trên một phần ba (khoảng 33,3%) tổng nguồn vốn đầu tư phát triển toàn xã hội trong giai đoạn 2006-2010 nhằm chuẩn bị nền tảng vững chắc cho quá trình hội nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Luận văn thạc sĩ kinh tế chuyên ngành Thống kê của tác giả Đinh Thị Thuý Phương, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Bùi Đức Triệu tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (năm 2006), tập trung giải quyết vấn đề đánh giá toàn diện bức tranh FDI tại Việt Nam qua chuỗi thời gian 13 năm (1993-2005). Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận, xây dựng hệ thống chỉ tiêu thống kê chuẩn mực, vận dụng các công cụ thống kê nâng cao để phân tích thực trạng biến động quy mô, cơ cấu, hiệu quả và tác động lan tỏa của dòng vốn FDI. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ nguồn vốn FDI từ các quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam trên phạm vi 8 vùng kinh tế và 3 khu vực kinh tế then chốt. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp bằng chứng định lượng về mức tăng trưởng kinh tế bình quân 7,5% mỗi năm của khu vực FDI, đồng thời chỉ rõ những bất cập trong công tác thu thập số liệu thống kê giữa Tổng cục Thống kê và Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tạo tiền đề khoa học vững chắc cho việc hoàn thiện chính sách kinh tế đối ngoại trong giai đoạn mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa các học thuyết kinh tế vĩ mô và vi mô về dịch chuyển tư bản quốc tế:

Thứ nhất, Lý thuyết chu kỳ sản phẩm của Raymond Vernon (năm 1966) giải thích động cơ chuyển dịch cơ sở sản xuất của các công ty đa quốc gia sang các nước đang phát triển khi sản phẩm bước vào giai đoạn chín muồi và tiêu chuẩn hóa nhằm tối ưu hóa chi phí lao động.

Thứ hai, Lý thuyết lợi thế độc quyền của Stephen Hymer và Charles Kindleberger cùng Mô hình chiết trung OLI của John Dunning (thập niên 1970) làm rõ 3 điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp thực hiện FDI: Lợi thế sở hữu (Ownership), Lợi thế vị thế địa điểm (Location) và Lợi thế nội hóa (Internalization).

Thứ ba, Mô hình đàn nhạn bay (Flying Geese) của Kaname Akamatsu (năm 1960) lý giải xu hướng chuyển dịch các ngành công nghiệp thâm dụng lao động từ các nền kinh tế phát triển sang các nước láng giềng đang phát triển như Việt Nam.

Thứ tư, Mô hình tăng trưởng Harrod - Domar được áp dụng để xác định mối quan hệ giữa tích lũy vốn đầu tư, hiệu quả sử dụng vốn thông qua hệ số ICOR và tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP).

Các khái niệm chuyên ngành then chốt được chuẩn hóa bao gồm: Vốn đầu tư đăng ký (VĐK), Vốn FDI thực hiện (giá thực tế và giá so sánh năm 1994), Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài (DN100%VNN), Doanh nghiệp liên doanh (DNLD), Hợp đồng hợp tác kinh doanh (HĐHTKD), Giá trị sản xuất (GTSX) và Giá trị tăng thêm (VA).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chính thống từ Niên giám Thống kê của Tổng cục Thống kê và các báo cáo tổng hợp từ Cục Đầu tư nước ngoài - Bộ Kế hoạch và Đầu tư trong suốt giai đoạn 13 năm (1993-2005). Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 100% các dự án FDI được cấp phép và triển khai hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ tổng thể được áp dụng nhằm loại bỏ hoàn toàn sai số chọn mẫu, phản ánh bức tranh thực tế chính xác tuyệt đối.

Các phương pháp phân tích thống kê chủ yếu bao gồm:

• Phương pháp phân tổ thống kê: Phân loại dữ liệu theo 8 vùng kinh tế, 3 khu vực kinh tế (Khu vực I: Nông - Lâm - Thủy sản, Khu vực II: Công nghiệp - Xây dựng, Khu vực III: Dịch vụ), hình thức đầu tư và quốc gia đối tác.
• Phương pháp dãy số thời gian và so sánh hai dãy số song song: Xác định lượng tăng giảm tuyệt đối và tốc độ phát triển định gốc, liên hoàn của vốn FDI.
• Phương pháp chỉ số kinh tế: Tách biệt mức độ biến động vốn FDI thực hiện do ảnh hưởng của hai nhân tố độc lập gồm nhân tố giá (chỉ số giá) và nhân tố khối lượng vốn thực tế.
• Phương pháp hồi quy tương quan: Tác giả xây dựng và kiểm định 3 dạng mô hình xu thế (tuyến tính, bậc hai và bậc ba). Kết quả kiểm định thống kê cho thấy phương trình tuyến tính có dạng Y = 13.7646 + b*t với sai số chuẩn Se = 2759,34 là mô hình tối ưu nhất để dự báo xu thế vận động của dòng vốn FDI.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình xử lý dữ liệu thống kê giai đoạn 1993-2005 đã chỉ ra 4 phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, quy mô vốn FDI biến động mạnh qua 3 chu kỳ rõ rệt: Giai đoạn 1993-1996 ghi nhận tốc độ tăng trưởng vốn FDI thực hiện bình quân năm cao nhất lịch sử kể từ khi mở cửa; giai đoạn 1997-2000 chứng kiến sự sụt giảm sâu do tác động kép từ cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ châu Á năm 1997 và các rào cản hành chính trong nước; giai đoạn 2001-2005 đánh dấu sự phục hồi mạnh mẽ cả về số lượng dự án lẫn quy mô vốn thực hiện.

Thứ hai, có sự chuyển dịch mang tính bước ngoặt về hình thức đầu tư: Trong giai đoạn 1993-2000, hình thức Doanh nghiệp liên doanh (DNLD) chiếm tỷ trọng áp đảo với trên 60% tổng vốn thực hiện. Tuy nhiên, sang giai đoạn 2001-2005, hình thức Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài (DN100%VNN) đã bứt phá mạnh mẽ, chiếm vị trí chủ đạo do các nhà đầu tư quốc tế muốn chủ động hoàn toàn quyền điều hành sản xuất kinh doanh.

Thứ ba, cơ cấu FDI theo đối tác và vùng lãnh thổ có sự phân hóa sâu sắc: Trên 70% tổng vốn FDI vào Việt Nam có nguồn gốc từ khu vực châu Á, đặc biệt là nhóm các nước và vùng lãnh thổ công nghiệp mới (NIEs như Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore) và Nhật Bản; trong khi khối Bắc Mỹ (Hoa Kỳ, Canada) chiếm tỷ trọng dưới 10%. Về mặt địa lý, hơn 80% dòng vốn FDI tập trung dày đặc tại Vùng Đông Nam Bộ và Vùng Đồng bằng Sông Hồng, trong khi Vùng Tây Bắc Bộ và Tây Nguyên chỉ thu hút chưa đầy 2% tổng vốn FDI đăng ký.

Thứ tư, phân tích phương pháp chỉ số cho thấy giai đoạn 1993-1996 yếu tố biến động giá tác động gấp gần 2 lần yếu tố khối lượng vốn; ngược lại ở giai đoạn 2001-2005, sự gia tăng của khối lượng vốn thực tế đã đóng góp gấp gần 4 lần yếu tố giá cả, khẳng định quy mô vốn đưa vào thực tế tăng trưởng thực chất.

Thảo luận kết quả

Khi xem xét tác động vĩ mô, khu vực FDI duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 7,5% mỗi năm, đóng vai trò đầu tàu kéo theo sự tăng trưởng của toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Để chứng minh tác động này, dữ liệu thực nghiệm có thể được trình bày rõ nét qua đồ thị so sánh tốc độ tăng trưởng GDP thực tế với kịch bản giả định không có khu vực FDI (dựa trên mô hình Harrod - Domar), qua đó cho thấy nếu không có dòng vốn FDI, tốc độ tăng GDP của Việt Nam trong giai đoạn 1996-2005 sẽ sụt giảm từ 1,5 đến 2,2 điểm phần trăm mỗi năm.

Về hiệu quả sử dụng vốn, phân tích hệ số ICOR cho thấy khu vực FDI và khu vực kinh tế ngoài nhà nước có hệ số ICOR liên tục giảm qua các năm (chứng minh hiệu quả sử dụng vốn tăng lên), trong khi hệ số ICOR của khu vực kinh tế nhà nước có xu hướng tăng do phải gánh vác các dự án hạ tầng cơ sở có thời gian thu hồi vốn dài.

Về cơ cấu ngành, bảng số liệu phân tổ phản ánh vốn FDI tập trung trên 65% vào Khu vực II (Công nghiệp và Xây dựng), thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại hóa nhưng còn bộc lộ hạn chế khi Khu vực I (Nông nghiệp) chỉ chiếm dưới 5% tổng vốn. Khu vực FDI đóng góp trên 50% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước (không kể dầu thô), tạo ra hàng triệu việc làm trực tiếp với năng suất lao động trong ngành công nghiệp FDI cao gấp từ 1,8 đến 2,5 lần năng suất lao động bình quân chung toàn ngành công nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Chuẩn hóa và hiện đại hóa hệ thống thống kê FDI quốc gia: Tổng cục Thống kê phối hợp chặt chẽ với Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) tiến hành chuẩn hóa thuật ngữ đầu tư nước ngoài trong Niên giám Thống kê. Cơ quan chức năng cần tách bạch rõ ràng giữa dòng vốn FDI và đầu tư gián tiếp (FII); đồng thời khi tính vốn FDI thực hiện, phải kiên quyết loại trừ phần vốn góp đối ứng của đối tác Việt Nam và vốn vay thương mại nội địa. Mục tiêu hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu điện tử liên thông giữa các bộ ngành trong giai đoạn 2006-2008 nhằm đảm bảo độ chính xác dữ liệu đạt trên 98%.

2. Đẩy mạnh cải cách hành chính và thực thi Luật Đầu tư năm 2005: Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cần cắt giảm ít nhất 30% thời gian thẩm định và cấp phép dự án. Cơ quan quản lý cần tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng, xóa bỏ mọi rào cản phân biệt đối xử giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ngay từ đầu năm 2006.

3. Chuyển dịch định hướng thu hút FDI từ số lượng sang chất lượng cao: Chính phủ và Bộ Công Thương cần ban hành danh mục ưu đãi đặc thù hướng vào các tập đoàn kinh tế xuyên quốc gia (TNCs) thuộc các ngành công nghệ nguồn, viễn thông, cơ khí chế tạo và công nghiệp phụ trợ. Mục tiêu nâng tỷ lệ dự án có cam kết chuyển giao công nghệ tiên tiến lên mức 25-30% tổng số dự án mới trong giai đoạn 2006-2010.

4. Quy hoạch phân bổ không gian kinh tế và tái cân bằng vùng: Ban chỉ đạo phát triển kinh tế vùng cần xây dựng gói chính sách ưu đãi vượt trội về thuế thu nhập doanh nghiệp và tiền thuê đất để định hướng dòng vốn FDI vào các địa bàn khó khăn như Tây Nguyên, Tây Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, đặt mục tiêu nâng tỷ trọng thu hút FDI của các vùng này lên mức 10-15% tổng vốn đăng ký toàn quốc vào năm 2010.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn to lớn cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính và Tổng cục Thống kê: Công trình cung cấp phương pháp luận chuẩn xác để thiết lập hệ thống chỉ tiêu thống kê FDI, hỗ trợ xây dựng các báo cáo giám sát dòng vốn ngoại và điều chỉnh khung khổ pháp lý cho giai đoạn hậu gia nhập WTO.

Thứ hai, giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên các khối ngành Kinh tế, Thống kê học và Kinh tế quốc tế: Tài liệu đóng vai trò là một case study mẫu mực về việc ứng dụng phân tích chuỗi thời gian, phương pháp chỉ số và mô hình hồi quy kinh tế lượng trên bộ số liệu thực tế của Việt Nam.

Thứ ba, các tổ chức xúc tiến thương mại và hiệp hội doanh nghiệp nước ngoài (EuroCham, AmCham, KorCham): Nguồn thông tin phân tích cơ cấu ngành, đối tác và hình thức đầu tư giúp các nhà đầu tư quốc tế nắm bắt quy luật biến động thị trường và xây dựng chiến lược thâm nhập tối ưu.

Thứ tư, chuyên viên phân tích vĩ mô tại các quỹ đầu tư và viện nghiên cứu kinh tế: Dữ liệu thực nghiệm 13 năm (1993-2005) là cơ sở dữ liệu quý báu để đối sánh xu thế chu kỳ kinh tế và đánh giá hiệu quả đóng góp của vốn ngoại vào GDP và xuất khẩu.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn lựa chọn phạm vi nghiên cứu 13 năm (1993-2005) vì lý do gì? Giai đoạn 1993-2005 là thời kỳ bản lề của nền kinh tế Việt Nam sau 5 năm thử nghiệm Luật Đầu tư nước ngoài năm 1987. Đây là khoảng thời gian chứng kiến trọn vẹn 3 chu kỳ thăng trầm của dòng vốn FDI dưới tác động của khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 và quá trình chuẩn bị gia nhập WTO năm 2006, tạo ra chuỗi số liệu đủ dài để phân tích xu thế thống kê chính xác.

Vì sao hình thức Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài lại áp đảo Doanh nghiệp liên doanh trong giai đoạn 2001-2005? Trong giai đoạn 1993-2000, các nhà đầu tư nước ngoài phải liên doanh với doanh nghiệp nhà nước để tận dụng lợi thế đất đai và thủ tục. Sang giai đoạn 2001-2005, môi trường pháp lý mở rộng cùng sự am hiểu thị trường giúp nhà đầu tư ngoại ưu tiên thành lập doanh nghiệp 100% vốn nhằm linh hoạt điều hành, bảo mật công nghệ và tối ưu hóa lợi nhuận mà không gặp bất đồng quản trị.

Lực lượng lao động trong khu vực FDI có đặc điểm gì nổi bật qua số liệu thống kê? Lao động trực tiếp trong khu vực FDI tăng nhanh qua các năm nhưng chỉ chiếm tỷ trọng khiêm tốn khoảng 2-3% tổng lực lượng lao động cả nước giai đoạn 2000-2005. Tuy nhiên, năng suất lao động của khối này trong ngành công nghiệp luôn cao vượt trội so với khu vực doanh nghiệp nhà nước và ngoài nhà nước nhờ trang thiết bị công nghệ hiện đại và kỷ luật lao động cao.

Tại sao luận văn nhấn mạnh việc sử dụng vốn FDI theo giá so sánh năm 1994? Việc sử dụng giá thực tế tại thời điểm cấp phép thường bị bóp méo bởi yếu tố lạm phát và biến động tỷ giá hối đoái qua các năm. Việc quy đổi về giá so sánh cố định năm 1994 giúp loại trừ hoàn toàn tác động của biến động giá cả, từ đó phản ánh chính xác khối lượng vốn vật chất và quy mô đầu tư thực chất đưa vào nền kinh tế.

Hạn chế lớn nhất của số liệu thống kê FDI tại Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu là gì? Tồn tại sự thiếu đồng bộ và vênh lệch số liệu giữa Tổng cục Thống kê và Bộ Kế hoạch và Đầu tư, đặc biệt là việc chưa theo dõi chặt chẽ vốn FDI thực hiện lũy kế còn hiệu lực hàng năm. Ngoài ra, việc gộp chung cả vốn vay thương mại nội địa và phần vốn đối ứng của bên Việt Nam vào vốn FDI thực hiện đã làm sai lệch bản chất nguồn vốn ngoại.

Kết luận

• Luận văn của tác giả Đinh Thị Thuý Phương (năm 2006) dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Bùi Đức Triệu đã hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý thuyết và phương pháp luận thống kê ứng dụng trong phân tích dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam.
• Kết quả nghiên cứu 13 năm (1993-2005) đã lượng hóa chính xác mức đóng góp tăng trưởng 7,5% mỗi năm của khu vực FDI, khẳng định vai trò trụ cột của khối doanh nghiệp ngoại đối với xuất khẩu, ngân sách và chuyển dịch cơ cấu công nghiệp.
• Công trình chỉ ra những chuyển dịch sâu sắc về cơ cấu hình thức đầu tư nghiêng hẳn về khối doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài và sự chênh lệch lớn về tỷ trọng thu hút FDI giữa các vùng kinh tế trọng điểm và vùng sâu vùng xa.
• Nghiên cứu đóng góp hệ thống giải pháp thiết thực nhằm hoàn thiện lược đồ thu thập số liệu thống kê FDI, phân định rõ vốn FDI thực chất và thúc đẩy môi trường đầu tư cạnh tranh theo Luật Đầu tư năm 2005.
• Trong giai đoạn hội nhập kinh tế sâu rộng, các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu cần tiếp tục kế thừa khung phân tích thống kê của luận văn để theo dõi sát sao chất lượng dòng vốn FDI công nghệ cao, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế nhanh và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHŨNG VẤN ĐỂ LÝ LUẬN c ơ BẢN VỂ ĐAU t ư , ĐẦU T ư TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI Trong chương này, luận văn tập trung làm rõ những vấn đề mang tính lý luận chung về đầu tư, đầu tư trực tiếp nước ngoài (viết tắt theo tiếng Anh là FDI) và một số lý thuyết FDI. Một sô khái niệm cơ bản về đầu tư, FDI và một số lý thuyết FDI 1. Khái niệm đầu tư và FDI a) K h á i n iệ m đầ u tư Đầu tư là việc nhà đầu tư bỏ vốn bằng các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của pháp luật [39] Căn cứ vào quan hệ quản lý, người ta phân hoạt động đầu tư thành hai loại: đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp. Căn cứ vào nguồn gốc của vốn đầu tư, người ta phân vốn đầu tư thành hai loại: vốn đầu tư trong nước và vốn đầu tư nước ngoài.

b) K h á i n iệ m F D I Đứng trên góc độ phương thức quản lý vốn, đầu tư nước ngoài (ĐTNN) bao gồm đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp. - Đ ầu tư gián tiếp nước ngoài (viết tắt theo tiếng Anh là FII): là loại hình đầu tư mà chủ đầu tư không trực tiếp quản lý việc sử dụng vốn, họ hưởng lợi ích theo một tỷ lệ cho trước của số vốn đầu tư thông qua cá nhân hoặc tổ chức ở nước nhận đầu tư. Các hình thức của đầu tư gián tiếp nước ngoài gồm: + H ỗ trợ p h á t triển chính thức (viết tắt theo tiếng Anh là ODA). + Tín dụng thương m ại quốc tế.

+ H uy động từ việc bán tín phiếu, trái phiếu, c ổ phiếu. - Đ ầu tư trực tiếp nước ngoài: là sự đầu tư của các tổ chức (phần lớn của các công ty đa quốc gia) hoặc cá nhân nước ngoài (nhà ĐTNN) đưa vốn bằng tiền hoặc bất kỳ tài sản nào vào nước tiếp nhận để thực hiện các hoạt động sản xuất, kinh doanh và dịch vụ Ill nhằm thu hút lợi nhuận. Đây là loại hình di chuyển vốn quốc tế trong đó nhà ĐTNN trực tiếp sở hữu, quản lý và điều hành việc sử dụng vốn, nhà ĐTNN phải đóng góp một lượng vốn tối thiểu tuỳ theo quy định của mỗi nước. Đứng trên góc độ của nước tiếp nhận, dòng vốn nhận được theo hình thức đầu tư này gọi là vốn FDI Nhiều nhà kinh tế khác cũng có cách tiếp cận tương tự, như “F D I là m ột loại hình di chuyển vốn quốc tế, trong đó người chủ sở hữu vốn đồng thời là người trực tiếp quản lý và điều hành hoạt động sử dụng vốn ” [1] Kế thừa các kết quả nghiên cứu về FDI của các nhà kinh tế, xuất phát từ bản chất, mục đích và giải pháp để đạt được mục đích của nhà đầu tư và theo Luật ĐTNN tại Việt Nam ngày 12/11/1996, F D I là việc nhà Đ T N N đưa vào V iệt N a m vốn bằng tiền hoặc bất kỳ tài sản nào đ ể tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của L uật Đ T N N tại V iệt Nam.

Một số lý thuyết FDI a. Lý thuyết chu kỳ sản phẩm của Vernon b. Mô hình FDI theo định hướng phát triển thị trường c. Lý thuyết lợi thế độc quyền về FDI d.

Lý thuyết chiết trung hay mô hình OLI của Dunning e. Mô hình đàn nhạn của Akamatshu 1. Phân loại FDI 1. Xét theo hình thức đầu tư: Căn cứ luật Đầu tư được Quốc hội Việt Nam thông qua ngày 29 tháng 11 năm 2005, FDI vào Việt Nam được thực hiện theo các hình thức sau: * Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài (DN100%VNN); * Doanh nghiệp liên doanh (DNLD); * Hợp đồng hợp tác kinh doanh (HĐHTKD); * Các hình thức BOT, BTO, BT; * Các hình thức khác.

Xét theo khu vực kinh tế: FDI vào khu vực I (Nông, Lâm nghiệp và Thuỷ ! sản); FDI vào khu vực II (Công nghiệp và Xây dựng); FDI vào khu vực m (Dịch vụ). Xét theo vùng kinh t ế đầu tư: FDI được phân chia 8 vùng: Vùng Đông Bắc Bộ, vùng Tây Bắc Bộ, vùng Tây Nguyên, vùng Đồng Bằng Sông Hồng, vùng Đổng Bằng Sông Cửu Long, vùng Bắc Trung Bộ, vùng Duyên Hải Nam Trung Bộ và vùng Đông Nam Bộ. Xét theo ngành kinh t ế đầu tư: FDI được phân chia theo những ngành kinh tế chủ yếu: Ngành Nông, Lâm nghiệp- ngành Thuỷ sản; ngành Công nghiệp, ngành Xây dựng, ngành Khách sạn - Du lịch, ngành Giao thông vận tải, Bưu điện, ngành Tài chính, Ngân hàng và các ngành Dịch vụ khác. Xét theo hiện trạng vốn đầu tư: FDI được phân chia ra: vốn thực hiện; vốn pháp định; vốn tăng thêm; vốn giải thể trước thời hạn; vốn hết hạn; vốn còn hiệu lực 1.

Một sô đặc điểm FDI T h ứ n h ấ t, nhà ĐTNN trực tiếp bỏ vốn và chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động san xuât kinh doanh cua mình. Do vậy, FDI một măt vẫn bổ sung được nguồn vốn thiếu hụt và tăng khả năng sử dụng các tiềm năng sẵn có của nước tiếp nhận, mặt khác lại không làm tăng gánh nợ nước ngoài của nước tiếp nhận. T h ứ hai, các chủ đầu tư thực hiện đầu tư tại nước sở tại nên phải tuân thủ theo các quy định mà pháp luật nước đó đề ra đối với doanh nghiệp có vốn ĐTNN. T h ứ ba, sự phân chia quyền quản lý các doanh nghiệp phụ thuộc vào mức độ đóng góp vốn.

Nếu đóng góp 100% vốn thì doanh nghiệp hoàn toàn do chủ ĐTNN điều hành và quản lý. T h ư tư, lợi nhuận cua các chủ đầu tư phụ thuộc vào kết quả hoat động kinh doanh và được phân chia theo tỷ lệ góp vốn sau khi nộp thuế và trả lợi tức cổ phần. T h ư na m , FDI được thực hiện thông qua viêc xây dựng doanh nghiêp mới, mua lai toàn bộ hoặc từng phần doanh nghiệp đang hoạt động hoặc sáp nhập các doanh nghiệp với nhau. T h ứ sáu, FDI không chỉ gắn liền với di chuyển vốn mà còn gắn liền với chuyển giao cong nghẹ, chuyên giao kiên thức và kinh nghiêm quản lý, và tao ra thi trường mới cho cả phía đầu tư và phía nhận đầu tư.

Những nhân tố ảnh hưởng FDI 1. C ác nhân t ố thuộc quốc gia tiếp nhận vốn Đây là nhân tố cơ bản quyết định đến biến động FDI của một quốc gia, các nhân tố này có thể được xem là những nhân tố bên trong tác động trực tiếp tới sự di chuyển và hoạt động của dòng FDI vào một quốc gia. Đó là: - Chiến lược huy động vốn phục vụ phát triển kinh tế. - Mối quan hệ kinh tế quốc tế của quốc gia tiếp nhận vốn.

- Thiết lập các điều kiện thu hút FDI và hoạt động-của FDI. - Các nguồn lực và lợi thế so sánh của nước tiếp nhận FDI. C ác nhân t ố bên ngoài quốc gia tiếp nhận vốn. - Hướng chuyển dịch dòng FDI quốc tế.

- Môi trường kinh tế thế giới. - Những nhân tố liên quan tới nhà ĐTNN. Hiệu quả FDI a ) K h á i n iệ m Hiệu quả đầu tư nói chung hay hiệu quả FDI nói riêng đều là sự so sánh giữa lợi ích thu được và chi phí bỏ ra. Với cùng mức chi phí, khoản đầu tư nào đem lại lợi ích lớn hơn thì hiệu quả sẽ lớn hơn và ngược lại, với cùng lợi ích thu được thì khoản đầu tư nào được thực hiện với chi phí thấp hơn thì có hiệu quả cao hơn.

b ) P h â n lo ạ i h iệ u q u ả đ ầ u t ư T h e o p h ư ơ n g t h ứ c x á c đ ịn h h iệ u q u ả , c ó h a i lo ạ i: - H iệu quả tuyệt đối: là hiệu số giữa kết quả đầu tư và chi phí đầu tư. *- H iệu quả tương đối: là tỷ số giữa kết quả đầu tư và chi phí đầu tư. T h e o p h ạ m v ỉ đ á n h g iá , c ó h a i lo ạ i: - Hiệu quả cấp vỉ m ô: là hiệu quả đầu tư của một dự án FDI hay một doanh nghiệp FDI hoạt động. - H iệu quả cấp v ĩ m ô: là hiệu quả FDI được xem xét trên phạm vi một ngành, một địa phương hay trên phạm vi toàn bộ nền kinh tế quốc dân.

T h e o tín h c h ấ t tá c đ ộ n g , c ó t h ể c h ia t h à n h : VI - H iệu quả kinh tế: là hiệu quả có được về lợi ích kinh tế. Nó là hiệu số (hoặc tỷ số) giữa kết quả kinh tế thu được với chi phí đầu tư bỏ ra. Hiệu quả kinh tế có thể được đo lường một cách định tính hoặc định lượng, thông qua hệ thống các chỉ tiêu hiệu quả. - H iệu qu ả x ã hội: là hiệu quả có được về lợi ích xã hội nhờ hoạt động đầu tư như tạo việc làm, nâng cao trình độ quản lý, trình độ tay nghề, rèn luyện tác phong công nghiệp, v.

Nhìn chung, các lợi ích xã hội do FDI mang lại khó có thể lượng hoá được mà chủ yếu được đánh giá một cách định tính. T h eo đặc đ iể m tác động, có th ể chia th à n h : - H iệu q u ả trực tiếp: là hiệu quả có được một cách trực tiếp từ hoạt động đầu tư. - H iệu quả gián tiếp: là hiệu quả có được một cách gián tiếp, thông qua tác động, ảnh hưởng của hoạt động đầu tư tới các lĩnh vực khác trong nền kinh tế xã hội. Vai trò FDI đối với tăng trưởng và phát triển ở Việt Nam FDI chiếm một vị trí rất quan trọng trong toàn xã hội nói chung và trong nền kinh tế nói riêng, điều đó thể hiện thông qua: - FDI hàng năm bổ sung thêm cho vốn đầu tư toàn xã hội và giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế.

- FDI giúp Việt Nam trong vấn đề tăng nguồn thu ngân sách nhà nước, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá hiện đại hoá; giải quyết công ăn việc làm cho người lao động; góp phần tăng giá trị xuất khẩu và cải thiện cán cân thanh toán; chuyển giao công nghệ và củng cố vị thế Việt Nam trên thương trường quốc tế .