Luận án tiến sĩ thông điệp về tham nhũng trên báo in nghiên cứu trường hợp báo nhân dân báo lao động báo tuổi trẻ giai đoạn 2005 2014

Luận án tiến sĩ nghiên cứu thông điệp về tham nhũng trên báo in nghiên cứu trường hợp báo nhân dân báo lao động báo tuổi trẻ, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề

• Tác giả: Nguyễn Thị Tuyết Minh
• Người hướng dẫn: PGS. Mai Quỳnh Nam
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Thông điệp về tham nhũng trên báo in (Nghiên cứu trường hợp báo Nhân dân, báo Lao động, báo Tuổi trẻ giai đoạn 2005 – 2014)
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ THÔNG ĐIỆP THAM NHŨNG TRÊN BÁO IN
• 2. CHƯƠNG 2: THÔNG ĐIỆP VỀ THAM NHŨNG TRÊN BÁO IN - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN
• 3. CHƯƠNG 3: NỘI DUNG THÔNG ĐIỆP THAM NHŨNG TRÊN BÁO TUỔI TRẺ, NHÂN DÂN, LAO ĐỘNG
• 4. CHƯƠNG 4: HÌNH THỨC THÔNG ĐIỆP VỀ THAM NHŨNG TRÊN BÁO TUỔI TRẺ, NHÂN DÂN, LAO ĐỘNG
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC NHỮNG BÀI BÁO, CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC ẢNH
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục đích nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng nghiên cứu
• 0.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.5. Phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp và mẫu nghiên cứu

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu thông điệp tham nhũng trên báo in 2005 2014

Nghiên cứu thông điệp tham nhũng trên báo in giai đoạn 2005-2014 là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh xã hội hiện nay. Tham nhũng không chỉ là vấn đề của riêng một quốc gia mà còn là mối lo ngại toàn cầu. Trong giai đoạn này, báo chí đã đóng vai trò quan trọng trong việc phản ánh và đấu tranh chống tham nhũng. Các tờ báo như Nhân dân, Lao động và Tuổi trẻ đã có những bài viết nổi bật, góp phần nâng cao nhận thức của công chúng về vấn đề này. Nghiên cứu này sẽ phân tích nội dung và hình thức thông điệp về tham nhũng trên các tờ báo này, từ đó đưa ra những nhận định và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thông điệp trong công tác phòng chống tham nhũng.

1.1. Tính cấp thiết của nghiên cứu thông điệp tham nhũng

Tham nhũng là một vấn đề nghiêm trọng tại Việt Nam, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế và xã hội. Nghiên cứu này nhằm làm rõ vai trò của báo chí trong việc nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành động chống tham nhũng.

1.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu của nghiên cứu là phân tích nội dung và hình thức thông điệp về tham nhũng trên báo in, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng thông điệp trong công tác phòng chống tham nhũng.

II. Vấn đề và thách thức trong thông điệp tham nhũng trên báo in

Mặc dù báo chí đã có những đóng góp quan trọng trong việc phản ánh tham nhũng, nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Các thông điệp về tham nhũng đôi khi chưa đủ mạnh mẽ để tạo ra tác động tích cực. Việc thiếu thông tin chính xác và kịp thời cũng là một vấn đề lớn. Hơn nữa, sự can thiệp từ các yếu tố bên ngoài có thể làm giảm tính độc lập của báo chí trong việc đưa tin về tham nhũng.

2.1. Những thách thức trong việc đưa tin về tham nhũng

Báo chí thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin chính xác về các vụ tham nhũng. Điều này dẫn đến việc thông điệp không đầy đủ và thiếu sức thuyết phục.

2.2. Tác động của tham nhũng đến xã hội

Tham nhũng không chỉ ảnh hưởng đến nền kinh tế mà còn làm giảm lòng tin của người dân vào các cơ quan nhà nước. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn, khiến cho công tác phòng chống tham nhũng trở nên khó khăn hơn.

III. Phương pháp nghiên cứu thông điệp tham nhũng trên báo in

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích nội dung để đánh giá 3729 tin bài về tham nhũng trên ba tờ báo lớn. Phương pháp này cho phép xác định các xu hướng và mẫu hình trong thông điệp về tham nhũng. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng áp dụng phương pháp định lượng và định tính để đảm bảo tính khách quan và chính xác.

3.1. Phân tích nội dung báo chí

Phân tích nội dung giúp xác định các chủ đề chính và cách thức mà báo chí truyền tải thông điệp về tham nhũng. Điều này cho phép nhận diện được các xu hướng trong việc đưa tin.

3.2. Định lượng và định tính trong nghiên cứu

Sử dụng cả hai phương pháp này giúp cung cấp cái nhìn toàn diện về thông điệp tham nhũng, từ đó đưa ra những nhận định chính xác hơn về vai trò của báo chí trong công tác phòng chống tham nhũng.

IV. Kết quả nghiên cứu thông điệp tham nhũng trên báo in

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng thông điệp về tham nhũng trên báo in đã có những thay đổi đáng kể trong giai đoạn 2005-2014. Các tờ báo đã phản ánh nhiều khía cạnh khác nhau của tham nhũng, từ nguyên nhân đến hậu quả và giải pháp. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần cải thiện để thông điệp có thể phát huy hiệu quả cao hơn.

4.1. Nội dung chính của thông điệp tham nhũng

Các thông điệp chủ yếu tập trung vào thực trạng tham nhũng, nguyên nhân và giải pháp phòng chống tham nhũng. Điều này cho thấy báo chí đã nhận thức được vai trò của mình trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng.

4.2. Hình thức và tần suất thông điệp tham nhũng

Tần suất xuất hiện của các bài viết về tham nhũng trên báo in đã tăng lên đáng kể, cho thấy sự quan tâm của báo chí đối với vấn đề này. Tuy nhiên, cần cải thiện về mặt hình thức để thu hút sự chú ý của độc giả hơn.

V. Kết luận và khuyến nghị cho tương lai nghiên cứu thông điệp tham nhũng

Nghiên cứu thông điệp tham nhũng trên báo in giai đoạn 2005-2014 đã chỉ ra rằng báo chí đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành động chống tham nhũng. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả hơn nữa, cần có những cải tiến trong cách thức đưa tin và nội dung thông điệp. Các cơ quan báo chí cần chú trọng đến việc cung cấp thông tin chính xác và kịp thời, đồng thời tạo ra các chiến dịch truyền thông mạnh mẽ hơn.

5.1. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thông điệp

Cần xây dựng các chiến lược truyền thông rõ ràng và hiệu quả hơn để nâng cao chất lượng thông điệp về tham nhũng. Điều này bao gồm việc đào tạo phóng viên và biên tập viên về cách thức đưa tin về tham nhũng.

5.2. Tương lai của nghiên cứu thông điệp tham nhũng

Nghiên cứu về thông điệp tham nhũng cần tiếp tục được mở rộng và cập nhật để phản ánh đúng thực trạng và xu hướng mới trong xã hội. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tham nhũng trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Xã hội học với đề tài "Thông điệp về tham nhũng trên báo in (Nghiên cứu trường hợp báo Nhân dân, báo Lao động, báo Tuổi trẻ giai đoạn 2005 – 2014)" do nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Tuyết Minh thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Mai Quỳnh Nam, bảo vệ tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2019 (Mã số: 62 31 30 01).

Về tính cấp thiết, tham nhũng được xác định là một hiện tượng xã hội gắn liền với sự tồn tại và phát triển của bộ máy nhà nước, là vấn đề nghiêm trọng và là mối quan tâm hàng đầu của hệ thống chính trị và toàn xã hội Việt Nam. Trong tiến trình phòng, chống tham nhũng (PCTN), báo chí giữ vai trò là một thiết chế xã hội thực hiện chức năng cung cấp thông tin, hình thành, định hướng và phản ánh dư luận xã hội. Tuy nhiên, việc nhận diện một cách hệ thống thông điệp truyền thông về tham nhũng trên các cơ quan báo chí chính thống dưới góc độ xã hội học báo chí vẫn còn là một khoảng trống nghiên cứu cần được luận giải dựa trên các cứ liệu thực nghiệm.

Mục đích nghiên cứu của luận án là ứng dụng cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu xã hội học vào phân tích thông điệp về tham nhũng trên báo in, từ đó đề xuất và luận giải cơ sở khoa học của các nhóm giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của thông điệp PCTN trên báo in.

Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định gồm 4 nội dung:

1. Làm rõ cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu xã hội học, xã hội học báo chí trong nghiên cứu thông điệp về tham nhũng trên báo in.
2. Chỉ ra nội dung thông điệp về tham nhũng trên báo in.
3. Chỉ ra hình thức thông điệp về tham nhũng trên báo in.
4. Đề xuất, luận giải và phân tích cơ sở khoa học của các nhóm giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả thông điệp trong PCTN trên báo in.

Câu hỏi nghiên cứu của luận án gồm 3 câu hỏi:

1. Nội dung thông điệp về tham nhũng trên báo in là gì?
2. Hình thức thông điệp về tham nhũng trên báo in như thế nào?
3. Làm thế nào để nâng cao chất lượng và hiệu quả thông điệp trong PCTN trên báo in?

Đối tượng nghiên cứu: Thông điệp về tham nhũng trên báo in.

Phạm vi nghiên cứu:

• Không gian: Khảo sát ấn phẩm nhật báo (báo giấy) của 3 cơ quan báo chí: Báo Nhân dân (cơ quan trung ương của Đảng Cộng sản Việt Nam), Báo Lao động (cơ quan ngôn luận của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam), và Báo Tuổi trẻ (cơ quan ngôn luận của Đoàn Thanh niên Cộng sản Thành phố Hồ Chí Minh).
• Thời gian: Giai đoạn 2005 – 2014. Mốc 2005 đánh dấu thời điểm Luật Phòng, chống tham nhũng được Quốc hội thông qua và có hiệu lực; mốc 2012 – 2014 gắn liền với việc triển khai Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI) về xây dựng Đảng và đẩy mạnh công tác PCTN.

Thông số nghiên cứu	Nội dung xác lập
Cơ quan đào tạo	Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội
Chuyên ngành / Mã số	Xã hội học / 62 31 30 01
Tác giả / Người hướng dẫn	Nguyễn Thị Tuyết Minh / PGS. Mai Quỳnh Nam
Khách thể khảo sát	Ấn phẩm nhật báo: Báo Nhân dân, Báo Lao động, Báo Tuổi trẻ
Khung thời gian dữ liệu	2005 – 2014 (10 năm)
Dung lượng mẫu phân tích	3.729 tin, bài có chứa từ khóa về tham nhũng

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tổng thuật các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo hai trục chính: vai trò của báo chí trong PCTN và phân tích thông điệp báo in về tham nhũng.

Về hướng nghiên cứu quốc tế:

• Vai trò của báo chí: Sheila S. Coronel nhấn mạnh khái niệm quyền lực thứ tư và trách nhiệm giải trình xã hội của báo chí đối với việc giám sát quyền lực nhà nước. Tuyên bố Lima tại Hội nghị Chống tham nhũng quốc tế lần thứ 8 (IACC 8, 1997) với Hành động 35 và 36 khẳng định vai trò của truyền thông độc lập và đạo đức báo chí. Báo cáo tại IACC 9 (1999) ghi nhận các phân tích của Stephen Tanner về hạn chế kỹ năng pháp lý của phóng viên và Maryan Padayachee về áp lực kinh tế và sự suy giảm của báo chí điều tra. Rudiger Ahrend (2002), Aymo Brunetti và Beatrice Weder (2001) chứng minh thực nghiệm mối quan hệ thuận chiều giữa tự do báo chí và việc giảm thiểu tham nhũng. Tobias Dahlström (2011) chỉ ra tự do báo chí chỉ phát huy tác dụng khi đi kèm nguồn tin chính xác. Andrey Kalikh (2015) nghiên cứu vai trò của nhà báo tại Nga và Ba Lan; Aidan White (Liên đoàn Nhà báo Quốc tế - IFJ) phân tích sự phối hợp giữa báo chí và xã hội dân sự tại châu Âu; Lưu Hiểu Ba (Liu Xiaobo, 2004) đề cập đến tham nhũng trong chính hệ thống truyền thông tại Trung Quốc.
• Phân tích nội dung thông điệp báo in: Kế thừa nền tảng từ Max Weber và Harold Lasswell. C. Steenkamp (2000 – 2001) khảo sát 1.705 tin bài tại Nam Phi, trong đó 239 tin bài khu vực công phản ánh các hành vi: hối lộ (32,6%), tham nhũng chung (29,7%), gian lận (12%), sai phạm quản lý (8,3%), biển thủ (5%), lạm dụng quyền lực (4,6%), xung đột lợi ích (4,6%), rửa tiền (0,4%). Nghiên cứu của Shruti Singh (2012) tại Ấn Độ trên báo Prabhat Khabar (6.440 tin bài); Erzsébet Németh, Gábor Körmendi và Beatrix Kiss (2011) tại Hungary khảo sát tần suất từ khóa trên 2 nhật báo chính trị; Lucy Karanja (2013) tại Kenya khảo sát báo Nation; Adikea Paul (2016) tại Nigeria phân tích 379 tin bài trên báo Sun, Vanguard, Guardian, chỉ ra 58% tin bài là tin tức trực tiếp và 13% xuất hiện ở trang nhất.

Về hướng nghiên cứu tại Việt Nam:

• Vai trò của báo chí: Trần Quang Nhiếp (2005) xác định 3 phương thức đấu tranh (trực diện; nêu gương; kết hợp xây và chống). Kỷ yếu "Báo chí với cuộc đấu tranh chống tiêu cực" của Hội Nhà báo Việt Nam (2003) với các bài viết của Vũ Văn Hiền, Hồng Vinh, Chu Thái Thành, Phan Văn Tú phân tích trách nhiệm xã hội, đạo đức nghề nghiệp, cơ chế nhuận bút và quảng cáo. Báo cáo của Thanh tra Chính phủ và Ngân hàng Thế giới (2013) chỉ ra 93% người dân biết thông tin tham nhũng qua truyền thông, 80% doanh nghiệp và công chức thừa nhận báo chí phát hiện thành công nhiều vụ việc, nhưng 71,7% doanh nghiệp cho rằng báo chí có sự thổi phồng. Tổ chức Hướng tới Minh bạch (2011a, 2011b, 2016b, 2017) đánh giá thực thi UNCAC và khảo sát 7 cơ quan báo chí, chỉ ra xu hướng giảm tin bài giai đoạn 2006 – 2011 do rủi ro tác nghiệp, 51% tin bài thuần túy đưa tin tư pháp và 56% phản ánh cấp tỉnh.
• Thông điệp tham nhũng: Catherine McKinley (2009) khảo sát báo chí Việt Nam với 3 vai trò (theo dõi hoạt động nhà nước, phản ánh vụ việc, tạo diễn đàn) và phân tích tác động sau vụ án PMU18. Lương Khắc Hiếu (2010) phân tích bài viết trên 3 báo (Nhân dân, Lao động, Tuổi trẻ) các năm 2005, 2008 và đầu năm 2009, nhận thấy phần lớn tin bài nằm ở mục Thời sự, phản ánh khu vực đô thị và đối tượng vi phạm đa số là nam giới.

Khoảng trống luận án giải quyết: Phần lớn các công trình trong nước tiếp cận dưới dạng bài báo, kỷ yếu hội thảo hoặc báo cáo khảo sát thời gian ngắn. Luận án giải quyết khoảng trống về một công trình xã hội học thực nghiệm quy mô lớn, phân tích nội dung toàn diện 3.729 tin bài trong suốt 10 năm (2005 – 2014) trên 3 cơ quan báo chí đại diện cho 3 nhóm thiết chế: cơ quan ngôn luận của Đảng (Báo Nhân dân), tổ chức công đoàn (Báo Lao động) và tổ chức đoàn thể xã hội có sức ảnh hưởng đại chúng (Báo Tuổi trẻ).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án xây dựng khung phân tích dựa trên sự kết hợp giữa lý luận Xã hội học truyền thông đại chúng và Xã hội học báo chí:

• Khung lý thuyết và khái niệm: Tiếp cận báo chí như một thiết chế xã hội mang tính độc lập tương đối, thực hiện chức năng thông tin, giám sát và phản biện xã hội. Sử dụng mô hình truyền thông để bóc tách yếu tố "thông điệp" (nội dung và hình thức). Vận dụng các định nghĩa pháp lý và xã hội học về tham nhũng theo Luật Phòng, chống tham nhũng Việt Nam và các văn kiện chỉ đạo của Đảng (Nghị quyết Trung ương 3 khóa X năm 2006, Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI năm 2012).

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa định lượng và định tính:

• Phương pháp phân tích nội dung định lượng: Là phương pháp chủ đạo. Xây dựng bảng mã hóa chuẩn hóa gồm 2 phần: phần định danh hình thức (tên báo, năm, chuyên mục, trang, thể loại, cấp độ hành chính, lĩnh vực) và phần nội dung (thực trạng tham nhũng, thực trạng PCTN, nguyên nhân, hậu quả, nhóm giải pháp). Xử lý và phân tích tương quan nhị biến bằng phần mềm SPSS phiên bản 16.0.
• Phương pháp phân tích nội dung định tính: Sử dụng phần mềm NVivo phiên bản 8.0 để mã hóa chủ đề (coder), trích xuất thông tin chuyên sâu đối với tập dữ liệu các bài báo phân tích chuyên đề không gắn với vụ việc cụ thể và toàn bộ các tin bài về trường hợp vụ án PMU18.

Nguồn dữ liệu và quy trình chọn mẫu:

• Tổng dung lượng mẫu gồm 3.729 tin, bài được xuất bản trên nhật báo in của 3 tờ báo trong giai đoạn từ ngày 01/01/2005 đến ngày 31/12/2014.
• Bộ từ khóa thu thập và chọn lọc: tham nhũng, lợi dụng chức vụ quyền hạn, lạm dụng chức vụ quyền hạn, biển thủ công quỹ, hối lộ (nhận/đưa/môi giới hối lộ), biếu xén, suy đồi đạo đức, sai phạm, chi phí không chính thức, chung chi, gian lận, nhũng nhiễu, cố ý làm trái vì vụ lợi, không thực hiện nhiệm vụ vì vụ lợi.
• Nghiên cứu trường hợp điển hình: Vụ án Ban Quản lý Dự án 18 (PMU18) thuộc Bộ Giao thông vận tải bùng nổ năm 2006, liên quan đến sai phạm quản lý, cá độ bóng đá, dẫn đến việc xử lý nhiều cán bộ cấp cao và biến cố pháp lý đối với phóng viên điều tra năm 2008 (Nguyễn Văn Hải báo Tuổi trẻ, Nguyễn Việt Chiến báo Thanh niên).

Cơ quan báo chí	Cơ quan chủ quản	Ấn phẩm khảo sát	Đặc điểm thiết chế
Báo Nhân dân	Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam	Báo ngày (phát hành 180.000 bản/ngày)	Cơ quan ngôn luận chính thức của Đảng, phản ánh thông điệp chỉ đạo và thể chế
Báo Lao động	Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam	Báo ngày	Tiếng nói của công nhân, người lao động, gắn kết với tổ chức công đoàn và chính sách
Báo Tuổi trẻ	Đoàn TNCS Hồ Chí Minh TP. Hồ Chí Minh	Báo ngày	Cơ quan đoàn thể có thị phần lớn, có thế mạnh về điều tra và phản ánh xã hội

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan những công trình nghiên cứu về thông điệp tham nhũng trên báo in

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài. Luận án phân tích 3 nhóm vấn đề: (1) Vai trò giám sát của báo chí trên thế giới và mối liên hệ giữa tự do báo chí với mức độ minh bạch; (2) Các công trình quốc tế ứng dụng phương pháp phân tích nội dung thông điệp báo in về tham nhũng (tiêu biểu tại Nam Phi, Ấn Độ, Hungary, Kenya, Nigeria); (3) Thực trạng nghiên cứu vai trò và thông điệp PCTN của báo chí tại Việt Nam. Tác giả chỉ ra các thành tựu của báo chí Việt Nam trong việc tạo áp lực xử lý các đại án, đồng thời nêu bật những rào cản như cơ chế kinh tế báo chí, nguy cơ thương mại hóa, rủi ro pháp lý của phóng viên điều tra và sự phụ thuộc vào nguồn tin hành chính - tư pháp. Từ đó, chương 1 xác lập khoảng trống khoa học mà luận án tập trung thực hiện.

Chương 2: Thông điệp về tham nhũng trên báo in - Những vấn đề lý luận, thực tiễn

Chương 2 làm rõ hệ thống lý luận và bối cảnh thể chế của nghiên cứu. Tác giả phân tích khái niệm thông điệp truyền thông, bản chất của báo in như một phương tiện tác động vào nhận thức lý tính thông qua ngôn ngữ viết và cấu trúc tư duy logic. Luận án phân loại hành vi tham nhũng theo quy định pháp luật Việt Nam và chuẩn mực quốc tế, phân tích các lý thuyết xã hội học về kiểm soát xã hội và truyền thông đại chúng. Bên cạnh đó, chương 2 tổng hợp các quan điểm của Đảng qua các kỳ Đại hội, Nghị quyết Trung ương 3 (khóa X), Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI), cùng khuôn khổ pháp lý của Luật Phòng, chống tham nhũng (2005) và Luật Báo chí, xác định rõ trách nhiệm xã hội và hành lang tác nghiệp của báo chí trong việc phòng chống tiêu cực.

Chương 3: Nội dung thông điệp tham nhũng trên báo Tuổi trẻ, Nhân dân, Lao động

Chương 3 trình bày các kết quả phân tích nội dung từ 3.729 tin bài, làm rõ 5 nhóm thông điệp cốt lõi:

• Thông điệp về thực trạng tham nhũng: Phân tích tần suất các hành vi cụ thể (hối lộ, lạm quyền, cố ý làm trái, tham ô). Số lượng hành vi vi phạm được phản ánh trong mỗi tin bài và thời điểm xảy ra vụ việc so với thời điểm đăng tải.
• Thông điệp về thực trạng phòng chống tham nhũng: Đánh giá cách thức báo chí phản ánh tiến trình xử lý án, vai trò của các cơ quan thanh tra, công an, viện kiểm sát, tòa án. Phân tích định tính trường hợp vụ án PMU18 qua các giai đoạn phát hiện, khởi tố, xét xử và các tranh luận chính sách.
• Thông điệp về nguyên nhân tham nhũng: Tỷ lệ tin bài đề cập đến nguyên nhân; phân bố giữa nhóm nguyên nhân do cơ chế quản lý, kẽ hở pháp luật, sự buông lỏng kiểm tra giám sát và nhóm nguyên nhân do suy thoái đạo đức, lối sống của cán bộ, công chức.
• Thông điệp về hậu quả tham nhũng: Phản ánh thiệt hại về kinh tế, ngân sách nhà nước, suy giảm niềm tin của nhân dân đối với chế độ, sự cản trở phát triển kinh tế - xã hội và nguy cơ đe dọa sự tồn vong của hệ thống chính trị.
• Thông điệp về giải pháp phòng chống tham nhũng: Tỷ lệ các nhóm giải pháp xuất hiện trên mặt báo, bao gồm: hoàn thiện thể chế và chính sách; nâng cao hiệu lực kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm minh; giáo dục phẩm chất đạo đức cán bộ; phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc, nhân dân và báo chí.

Chương 4: Hình thức thông điệp về tham nhũng trên báo Tuổi trẻ, Nhân dân, Lao động

Chương 4 tập trung lượng hóa các khía cạnh hình thức và phương thức chuyển tải thông điệp:

• Tần suất đăng tải theo thời gian: Biến động số lượng tin bài trong 10 năm (2005 – 2014), phân tích các điểm cực đại gắn liền với sự kiện đại án PMU18 (2006) và các đợt sinh hoạt chính trị thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI (2012).
• Chuyên mục đăng tải: Khảo sát mẫu chuyên mục (n = 3.209), chỉ ra sự phân bổ chủ yếu ở chuyên mục Thời sự, Pháp luật, Xã hội; so sánh sự khác biệt về vị trí trang mục giữa Báo Nhân dân, Báo Lao động và Báo Tuổi trẻ.
• Thể loại báo chí: Thống kê tỷ lệ các thể loại tin tức ngắn, bài phản ánh, phóng sự, điều tra, bình luận, phỏng vấn, xã luận. Thể loại tin tức trực tiếp chiếm tỷ trọng lớn nhất, trong khi thể loại điều tra chuyên sâu và xã luận chiếm tỷ lệ thấp.
• Lĩnh vực tham nhũng được phản ánh: Tỷ lệ tin bài theo các ngành: giao thông vận tải, quản lý đất đai - xây dựng, tài chính - ngân hàng, quản lý doanh nghiệp nhà nước, tư pháp và hành chính công.
• Cấp độ và phạm vi địa lý: Phân tích mẫu cấp độ tham nhũng (n = 3.729 và n = 2.815), làm rõ tỷ lệ tin bài phản ánh cấp trung ương, cấp tỉnh/thành phố và cấp cơ sở (quận, huyện, xã, phường), cũng như sự phân bố địa danh theo các vùng miền Bắc - Trung - Nam.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận:

• Hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận của Xã hội học truyền thông đại chúng và Xã hội học báo chí trong nghiên cứu về chủ đề tham nhũng.
• Khẳng định và hoàn thiện quy trình ứng dụng phương pháp phân tích nội dung (kết hợp phân tích định lượng bằng SPSS 16.0 và định tính bằng NVivo 8.0) vào nghiên cứu văn bản báo chí tại Việt Nam.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn:

• Cung cấp bức tranh toàn cảnh, chân thực và có căn cứ số liệu khoa học về thông điệp PCTN trên 3 tờ nhật báo chính thống tiêu biểu (Nhân dân, Lao động, Tuổi trẻ) xuyên suốt 10 năm.
• Nhận diện rõ nét sự phân hóa và tương quan giữa tính chất cơ quan chủ quản với nội dung, hình thức thông điệp: Báo Nhân dân tập trung vào chủ trương, văn bản pháp luật, quan điểm chỉ đạo và xử lý của Đảng; Báo Lao động nhấn mạnh khía cạnh quản lý, đời sống của người lao động và bảo vệ tài sản công; Báo Tuổi trẻ thể hiện tính xung kích trong việc bám sát vụ việc, đưa tin nhanh và chi tiết về các diễn biến điều tra tiêu cực.
• Chỉ ra các điểm nghẽn thực tế: tin bài còn thiên về tường thuật hành chính - tư pháp, đưa tin thụ động theo kết luận của cơ quan điều tra; thiếu vắng các bài phân tích lý luận chuyên sâu; tỷ lệ bài điều tra độc lập và theo dõi vụ việc đến giai đoạn thi hành án còn hạn chế.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất:

• Nhóm giải pháp hoàn thiện thể chế và cơ chế quản lý báo chí: Xây dựng cơ chế tiếp cận thông tin minh bạch, bảo vệ an toàn cho nhà báo tác nghiệp điều tra, hoàn thiện quy chế phát ngôn và cung cấp thông tin của các cơ quan công quyền.
• Nhóm giải pháp nâng cao năng lực tòa soạn và nhà báo: Tăng cường đào tạo kiến thức pháp lý, kỹ năng điều tra cho phóng viên; giữ vững đạo đức nghề nghiệp, giảm thiểu hiện tượng thương mại hóa, tống tiền hoặc đưa tin sai lệch; đầu tư kinh phí thỏa đáng cho mảng phóng sự điều tra.
• Nhóm giải pháp tối ưu hóa thông điệp: Đa dạng hóa thể loại bài viết (tăng cường bình luận, điều tra, xã luận); cân đối phản ánh giữa các cấp hành chính và vùng miền; kết hợp hài hòa giữa phê phán sai phạm ("chống") và biểu dương nhân tố tích cực, dũng cảm đấu tranh PCTN ("xây").

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Phương pháp phân tích nội dung chỉ tập trung giải mã bản thân văn bản thông điệp trên mặt báo, chưa đo lường trực tiếp mức độ tiếp nhận, nhận thức và biến đổi hành vi của công chúng độc giả (cần một nghiên cứu xã hội học độc lập khảo sát công chúng để kiểm chứng mối quan hệ này).
• Khách thể khảo sát giới hạn ở 3 ấn phẩm nhật báo in, chưa bao quát ấn phẩm báo điện tử, truyền hình, phát thanh cũng như truyền thông mạng xã hội và các trang tin không chính thống.
• Quy trình thu thập dữ liệu bằng từ khóa thủ công và qua ảnh chụp tư liệu lịch sử có thể để sót một tỷ lệ nhỏ các bài viết liên quan đến tham nhũng nhưng không xuất hiện từ khóa trực tiếp.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phân tích sang các loại hình báo điện tử, mạng xã hội và báo chí đa phương tiện trong bối cảnh chuyển đổi số.
• Thực hiện các cuộc điều tra xã hội học định lượng kết hợp phỏng vấn sâu với công chúng và đội ngũ nhà báo để đánh giá tác động xã hội thực tế của thông điệp báo chí về PCTN.
• Khảo sát so sánh thông điệp PCTN giữa các giai đoạn chính trị khác nhau sau khi Luật Phòng, chống tham nhũng sửa đổi năm 2018 có hiệu lực.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị đối với nhiều nhóm đối tượng:

• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Xã hội học, Xã hội học Báo chí, Báo chí học, Truyền thông và Khoa học Quản lý: Có thể kế thừa khung lý thuyết, quy trình thiết kế bảng mã hóa nội dung, kỹ thuật xử lý kết hợp SPSS 16.0 và NVivo 8.0 cho các nghiên cứu truyền thông tương tự.
• Ban biên tập, phóng viên, biên tập viên các cơ quan báo chí: Giúp nhìn nhận lại cơ cấu nội dung, thể loại, mức độ sâu sắc và tính khách quan trong tác nghiệp mảng đề tài PCTN, từ đó nâng cao chất lượng tin bài điều tra.
• Các cơ quan quản lý báo chí, cơ quan nội chính, Ban Chỉ đạo Trung ương về PCTN và các nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở thực tiễn để đánh giá hiệu quả tuyên truyền, hoàn thiện cơ chế cung cấp thông tin và xây dựng khung pháp lý bảo vệ nhà báo trong đấu tranh chống tiêu cực.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án khảo sát mẫu nghiên cứu gồm bao nhiêu tin bài và trên những tờ báo cụ thể nào? Luận án khảo sát toàn diện 3.729 tin, bài về chủ đề tham nhũng đăng tải trên ấn phẩm nhật báo in của 3 tờ báo: Báo Nhân dân, Báo Lao động và Báo Tuổi trẻ trong khoảng thời gian 10 năm (2005 – 2014).

2. Phương pháp nghiên cứu và công cụ xử lý dữ liệu nào được sử dụng trong luận án? Luận án sử dụng phương pháp phân tích nội dung kết hợp cả định lượng và định tính. Trong đó, phân tích định lượng sử dụng bảng mã hóa chuẩn hóa và phần mềm SPSS 16.0 để phân tích tương quan; phân tích định tính sử dụng phần mềm NVivo 8.0 để mã hóa chủ đề trên trường hợp vụ án PMU18 và các bài viết chuyên đề.

3. Vụ án nào được luận án lựa chọn làm nghiên cứu trường hợp điển hình và có bối cảnh ra sao? Vụ án Ban Quản lý Dự án 18 (PMU18) thuộc Bộ Giao thông vận tải bùng nổ năm 2006 được chọn làm nghiên cứu trường hợp. Đây là đại án liên quan đến quản lý vốn tài trợ nước ngoài, cá độ bóng đá, dẫn đến việc Bộ trưởng từ chức, Thứ trưởng bị bắt giam và biến cố 2 nhà báo điều tra chủ chốt bị truy cứu pháp lý vào năm 2008.

4. Những rào cản chính của báo chí Việt Nam trong công tác phòng chống tham nhũng được luận án chỉ ra là gì? Các rào cản gồm: tính độc lập tác nghiệp bị giới hạn do báo chí trực thuộc các tổ chức trong hệ thống chính trị; nguy cơ bị trả thù hoặc vướng rủi ro pháp lý; năng lực điều tra và kiến thức pháp lý của phóng viên còn hạn chế; áp lực kinh tế báo chí, nhuận bút thấp và hiện tượng tiêu cực như dọa nạt, tống tiền xin quảng cáo; sự khó khăn và chậm trễ trong tiếp cận thông tin chính thức từ cơ quan nhà nước.

5. Về hình thức, thông điệp tham nhũng trên 3 tờ báo có đặc điểm nổi bật nào về thể loại và cấp độ phản ánh? Về thể loại, thông điệp chủ yếu xuất hiện dưới dạng tin tức trực tiếp ngắn gọn (chiếm đa số), trong khi thể loại phóng sự điều tra và xã luận phân tích sâu chiếm tỷ lệ rất thấp. Về cấp độ, báo chí phản ánh nhiều nhất các vụ việc ở cấp tỉnh/thành phố và cấp cơ sở, trong khi các vụ việc cấp trung ương chiếm tỷ lệ ít hơn do rào cản tiếp cận nguồn tin và quy trình kiểm duyệt.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Tuyết Minh là một công trình nghiên cứu xã hội học thực nghiệm công phu, giải mã một cách khoa học và hệ thống 3.729 thông điệp báo in về tham nhũng trong giai đoạn 2005 – 2014. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa phân tích nội dung định lượng trên SPSS 16.0 và định tính trên NVivo 8.0, luận án đã làm rõ diện mạo, xu hướng, nội dung và hình thức phản ánh của 3 tờ báo đại diện cho các thiết chế khác nhau. Công trình không chỉ đóng góp quan trọng vào lý luận xã hội học báo chí và truyền thông đại chúng tại Việt Nam mà còn đề xuất các luận cứ thực tiễn xác đáng nhằm nâng cao chất lượng thông tin, bảo vệ nhà báo và tối ưu hóa hiệu quả của báo chí trong công cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu; Phần nội dung và Phần kết luận và Phần Phụ lục. Trong phần nội dung được kết cấu bởi 4 chương. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 TỔNG QUAN NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ THÔNG ĐIỆP THAM NHŨNG TRÊN BÁO IN 1. Hƣớng nghiên cứu báo chí và tham nhũng trên thế giới 1.

Vai trò của báo chí chống tham nhũng trên thế giới Tham nhũng (Corruption) là một hiện tượng phổ biến trong đời sống xã hội, đặc biệt là ở các nước đang phát triển. Mặc dù tham nhũng và chống tham nhũng cũng không phải là vấn đề mới mẻ, tuy nhiên, càng ở những nước chậm phát triển thì tình trạng tham nhũng càng khó kiểm soát. Trong những thập kỷ gần đây tham nhũng thực sự được nhận thức là vấn đề đe dọa sự phát triển bền vững của nhiều nước và phòng chống tham nhũng (PCTN) được thực hiện ở hầu hết các quốc gia trên thế giới. Báo chí (hay truyền thông đại chúng) là hoạt động chuyển giao các thông tin có tính phổ biến trong xã hội một cách rộng rãi và công khai qua các phương tiện thông tin đại chúng.

Là lĩnh vực ra đời từ rất sớm, nghiên cứu vai trò của báo chí trong cuộc đấu tranh PCTN được nhiều học giả quan tâm nghiên cứu và đạt được những thành tựu nhất định, thể hiện qua các nội dung như: - Vai trò giám sát của báo chí được nhắc đến trên thế giới cách đây 200 năm và đến cuối thế kỷ XVII thì những yêu cầu về công khai và cởi mở được xem như cách tốt nhất để kiểm soát quyền lực. Quan điểm báo chí như quyền lực thứ tư (Fourth power) hay cấp thứ tư của chính quyền (Fourth barch of government) trong vai trò giám sát của khu vực ngoài công cộng nhằm kiểm soát quyền lực của nhà nước/khu vực công. Điều này đòi hỏi báo chí phải có vai trò độc lập với chính phủ mặc dù quyền tự do báo chí hay tự do thông tin (Freedom of information, freedom of the press) được đảm bảo bởi nhà nước nhưng nhà nước phải đảm bảo được sự độc lập của báo chí [Sheila S. Từ thập kỷ 1980- 1990, với sự hồi sinh của khái 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] niệm Giám sát xã hội (Social accountability) thì báo chí thể hiện ra như cơ quan giám sát quyền lực cũng được đề cập với sự tự khẳng định của các nhà báo và sự kỳ vọng của công chúng [Sheila S.

- Vai trò của các phương tiện truyền thông trong cuộc chiến chống tham nhũng đã được nhấn mạnh bởi hơn 1000 đại biểu tại Hội nghị Chống tham nhũng quốc tế lần thứ 8 tại Lima, Peru (9/1997). Trong Tuyên bố Lima có 2/40 hành động cấp độ quốc gia và địa phương đề cập tới truyền thông đại chúng. Cụ thể là: Hành động thứ 35: Vai trò của một phương tiện truyền thông độc lập là rất cần thiết, nhưng để có thể hoạt động hiệu quả, phải có sự tự do không sách nhiễu, luật tự do thông tin (đối với công dân và nhà báo) và một hệ thống pháp luật (HTPL) không thể bị lạm dụng để che giấu sự quan tâm chính đáng. Chúng tôi (Tuyên bố Lima) kêu gọi các chính phủ, các phương tiện truyền thông và xã hội dân sự đảm bảo rằng các điều kiện hiện có cho các phương tiện truyền thông đóng vai trò này [IACC, 1997].

Hành động thứ 36: Người biên tập báo chí ở mọi quốc gia, tờ báo nên suy nghĩ về vai trò mà các ấn phẩm của mình có thể đóng vai trò là "tiếng nói" của công chúng để chống tham nhũng và nâng cao nhận thức về cơ chế khiếu nại và cách thức công chúng có thể sử dụng hiệu quả. Họ cũng phải cân nhắc làm thế nào trong công việc của mình có thể thúc đẩy một bầu khí công luận liên quan đến những người tham nhũng, dù giàu có và quyền lực nhưng họ có thể phải nhận sự khinh miệt thích đáng vì hành vi tham nhũng của mình. Các phương tiện truyền thông tự bảo vệ chống lại việc nhận hối lộ và những khoản hậu đãi không thích đáng [IACC, 1997]. Đồng thời, Hội thảo quốc tế riêng biệt về vai trò của các phương tiện truyền thông trong Hội nghị Chống tham nhũng 2 năm một lần khẳng định: các phương tiện truyền thông đóng một vai trò quan trọng trong cuộc chiến chống tham nhũng, đảm bảo trách nhiệm giải trình, minh bạch và thúc đẩy quản trị tốt.

“Báo cáo Hội thảo về tham nhũng và vai trò của truyền thông” (Report 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] “Workshop on Corruption and the media‟s role) tại Hội nghị PCTN quốc tế lần thứ 9 tại Durban (Nam Phi) nhấn mạnh có một sự thừa nhận rằng truyền thông có vai trò cốt yếu trong đấu tranh chống tham nhũng, bởi vì: (1) Truyền thông vạch trần tham nhũng và các hoạt động gian lận trong chính quyền, lĩnh vực tư nhân và thậm chí trong các tổ chức dân sự (2). Truyền thông là một phần của xã hội dân sự, cơ quan có vai trò đẩy mạnh quản lý xã hội và thúc đẩy các quyền con người. Tại hội thảo, Stephen Tanner (Khoa Báo chí, Đại học Queensland, Úc) trình bày nghiên cứu: “Những người đấu tranh chống tham nhũng và truyền thông – nhận thức mối quan hệ: phương pháp tiếp cận khảo sát” (Corruption fighters and the media- understanding the relationship: a survey approach) [IACC, 1999]. Kết quả cho thấy người trả lời chỉ trích công tác chống tham nhũng của truyền thông, như: quá hời hợt trong việc đưa tin tức về tham nhũng; chỉ quan tâm đến tham nhũng để giúp tăng sự lưu hành và doanh thu hơn là thực hiện chức năng giám sát như một nghĩa vụ của truyền thông; phóng viên chưa nhận thức được sự phức tạp của vấn đề mà họ đang đối mặt cũng chưa có những kỹ năng pháp lý cần thiết để phát hiện và viết về tham nhũng; các nhà báo quá lười biếng và không giúp gì để phát hiện tham nhũng, thích chờ đợi cho đến khi câu chuyện được rõ ràng và họ chỉ việc đưa tin; phóng viên và các cơ quan truyền thông dễ bị đút lót bởi những đối tượng của các cuộc điều tra tham nhũng [IACC, 1999].

Kết quả điều tra cũng cho thấy khi quyền kiểm soát các phương tiện truyền thông đại chúng thuộc về nhà nước thì đương nhiên vai trò chống tham nhũng của truyền thông đại không thể hiệu quả như một cơ chế chống tham nhũng. Bởi lẽ: khi một cơ quan truyền thông nào đó cũng tham gia và thuộc về một đảng phái thì đương nhiên nó phải phục vụ cho các chương trình nghị sự của đảng phái ấy. Maryan Padayachee (Thành viên, IFJ and Media Workers Association of South Africa) với tham luận “Vai trò của báo chí trong cuộc chiến chống 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tham nhũng” (The role of the media in the fight against corruption) lại cho rằng trước khi các nhà vận động hành lang chống tham nhũng của thế giới bước vào cuộc chiến chống tham nhũng thì báo chí đã từng là nhà vận động truyền thống chống hối lộ, gian lận và tham nhũng lâu rồi [IACC, 1999]. Báo chí tham gia cuộc chiến chống tham nhũng không phải xuất phát từ lòng vị tha mà thực tế họ cũng có lợi ích từ cuộc chiến này.

Đó là việc phơi bày các vụ việc, những thông tin gây sốc từ các vụ việc cũng là cơ hội cho việc bán báo hoặc các tờ báo này được tăng hạng trên thị trường báo chí. Maryan cũng cho rằng báo chí điều tra tuy cần thiết và hiệu quả đối với chống tham nhũng nhưng nó cũng giảm dần trong những năm gần đây bởi những lo sợ về việc bị tẩy chay vì các vụ kiện tốn kém hay sự thay đổi trọng tâm báo chí…Bên cạnh đó, hối lộ và tham nhũng cũng có thể xảy ra trong chính các cơ quan truyền thông cũng như điều kiện làm việc, thù lao cho nhà báo thấp cũng có thể trở thành rào cản khiến các nhà báo không trở thành đối tác hiệu quả trong cuộc chiến chống tham nhũng [IACC, 1999]. Nhìn chung, giải pháp PCTN ở các quốc gia trên thế giới đều tính đến truyền thông và vai trò của báo chí. Nghiên cứu của Rudiger Ahrend (2002) đề cập tới mối liên hệ giữa báo chí tự do, nguồn nhân lực và tham nhũng cũng chỉ ra mối quan hệ giữa tham nhũng, nguồn nhân lực và khả năng giám sát của xã hội dân sự.

Theo đó, tác động của giáo dục đối với tham nhũng phụ thuộc vào năng lực của xã hội dân sự để giám sát các quan chức chính phủ. Nếu những năng lực này phát triển tốt thì giáo dục giảm tham nhũng và ngược lại nếu giám sát dân sự thấp thì có thể dẫn đến tham nhũng cao hơn. Nghiên cứu cũng chỉ ra mối quan hệ trực tiếp giữa tham nhũng và tự do báo chí theo hướng càng có tự do báo chí thì càng ít tham nhũng hơn và mối quan hệ này là phổ biến ở các quốc gia trên thế giới [Aymo Brunetti; Beatrice Weder, 2001]. Và mặc dù không tìm thấy bằng chứng nào cho thấy tham nhũng ảnh hưởng tiêu cực đến tự do báo chí nhưng lại có bằng chứng thực 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nghiệm mạnh mẽ rằng nếu thiếu tự do báo chí thì sẽ dẫn đến mức độ tham nhũng cao hơn.

Do đó, việc tăng cường tự do báo chí nên là một trong những ưu tiên trong cuộc chiến chống tham nhũng [Rudiger Ahrend, 2002]. Với nghiên cứu “Vai trò của truyền thông trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng” (The role of the Media in combating corruption), Tobias Dahlström (2011) đặc biệt chú ý đến mối quan hệ giữa truyền thông và tham nhũng, khẳng định tầm quan trọng của tự do ngôn luận trong công cuộc chống tham nhũng. Kết quả thực nghiệm của nghiên cứu cho thấy quyền tự do báo chí chỉ có tác động tích cực đối với tham nhũng khi có nguồn tin chính xác. Truyền thông đại chúng chỉ thực sự làm tốt vai trò của mình khi lưu truyền thông tin một cách dễ dàng và thông tin chính xác có ý nghĩa quan trọng đối với những nỗ lực chống tham nhũng.

Ở Nga, nghiên cứu về vai trò của báo chí trong cuộc chiến chống tham nhũng có thể kể đến “Vai trò của xã hội dân sự trong chống tham nhũng ở Nga và Ba lan” của Andrey Kalikh (The role of the civil society in fighting corruption in Russia and Poland) [Andrey Kalikh, 2015]. Theo Andrey Kalikh, các nhà báo vẫn là một nhóm các tác nhân chính trong việc phản ứng tham nhũng.