phần Mở đầu và Kết luận, còn bao gồm ba chương chính như sau: CHƯƠNG1: THỂ LOẠI TRUYỆN THÁNH - MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG Chương này giới thiệu tổng quan lịch sử phát triển của thể loại truyện Thánh và mô tả một số bộ truyện Thánh tiêu biểu ở phương Tây. Qua đó chỉ ra những đặc điểm chính, đặc trưng riêng của thể loại này. CHƯƠNG 2: “CÁC THÁNH TRUYỆN” CỦA JEROMINO MAIORICA – TÁC PHẨM VĂN HỌC THIÊN CHÚA GIÁO VIẾT BẰNG CHỮ NÔM Ở chương này chúng tôi tiến hành tìm hiểu bộ “Các Thánh truyện” của Jeromino Maiorica. Qua đó thấy được những đặc điểm của bộ truyện, sự kế thừa từ những bộ truyện Thánh phương Tây và những đặc điểm gần gũi với văn học dân gian truyền thống.
Kết cấu, mô típ, nhóm nhân vật chính, ngôn ngữ trong mỗi truyện của tác phẩm được phân tích kĩ nhằm mục đích nhấn mạnh sự giao lưu văn hóa, văn học giữa văn học Công giáo phương Tây và văn học Công giáo Việt Nam thế kỉ XVII. CHƯƠNG 3: “CÁC THÁNH TRUYỆN” CỦA JEROMINO MAIORICA – MỘT HIỆN TƯỢNG GIAO LƯU VĂN HÓA GIỮA VIỆT NAM VỚI PHƯƠNG TÂY Chương này trình bày bối cảnh giao lưu văn học ở Việt Nam thông qua tác phẩm “Các Thánh truyện”. Chứng tỏ văn học Công giáo là một bộ phận quan trọng trong dòng chảy văn học Việt Nam. Qua đó chỉ ra những đóng góp to lớn của giáo sĩ Jeromino Maiorica, là một tác giả phương Tây sử dụng thuần thục chữ Nôm trong hầu hết sáng tác của mình, dùng ngôn ngữ dân tộc Việt để chuyển hóa những nội dung đặc trưng Công giáo phương Tây – thể hiện tinh thần rộng mở, cầu nối cho sự giao lưu văn học Đông – Tây.
Ngoài ra, luận văn còn có phần Phục lục, trong đó bao gồm những tài liệu tham khảo, danh mục các vị Thánh được miêu tả trong toàn bộ tác phẩm “Các 13 Thanh truy?n" cua tac gia Jeromino Maiorica va mi;>t s6 truyn Thanh tieu biSu. 14 CHƯƠNG1: THỂ LOẠI TRUYỆN THÁNH - MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG 1. Khái niệm truyện Thánh Tiếp cận với “Các Thánh truyện” của Maiorica là một việc đòi hỏi nhiều sự kết hợp giữa các lĩnh vực nghiên cứu văn học khác nhau để nhận ra những giá trị đa chiều của nó. Ngoài việc cẩn trọng nghiên cứu, đối chiếu hệ thống ngôn ngữ đặc trưng ngữ âm và ngữ pháp chữ Nôm thế kỉ XVII phức tạp, kết cấu đặc biệt, ngôn từ chuyên biệt Công giáo, tên riêng phiên âm từ tiếng Bồ Đào Nha.
thì việc nghiên cứu thể loại của truyện các Thánh cũng đòi hỏi sự đối chiếu qua lịch sử phát triển truyện Thánh. Về thuật ngữ, khái niệm “truyện Thánh” trong tiếng Anh là Hagiography, nó bắt nguồn từ sự kết hợp trong tiếng Hy Lạp là Agio (Thánh) và Graphein (viết, chữ viết), và được hiểu là những văn bản viết đề cập đến các vị Thánh và các nhà lãnh đạo giáo hội. Đặc biệt, trong thời trung cổ, thuật ngữ này được sử dụng với cách hiểu là tiểu sử các Thánh kết hợp với những giá trị lịch sử của địa phương và phong tục truyền thống. Hiện nay khái niệm “truyện Thánh” cũng có thể được hiểu rộng hơn là những hạnh tích của các Thánh và các nghiên cứu về tiểu sử các Thánh, nhưng các cách hiểu này ít phổ biến.
“Truyện Thánh” trong Kitô giáo là thể loại văn học tập trung miêu tả về cuộc sống và những phép lạ của những người được phong Thánh, họ bao gồm cả người đàn ông và phụ nữ, đó là những người có lòng nhân ái, thấm nhuần tư tưởng Thiên Chúa và được ban cho sức mạnh thiêng liêng. Những truyện này rất phổ biến trong các nhà thờ Công giáo ở La Mã, hay những nhà thờ chính thống Đông Phương, giáo hội phương Đông … Ở Tây Âu, thời trung cổ, tiểu sử các Thánh là một trong những phương tiện quan trọng hỗ trợ cho việc nghiên cứu lịch sử và lưu truyền cảm hứng đức tin Công giáo. Tiêu biểu nhất và có ảnh hưởng sâu rộng nhất đó chính 15 là tác phẩm “Huyền thoại vàng” của Jacobus de Voragine biên soạn. Tác phẩm bao gồm rất nhiều tiểu sử của các vị Thánh, chủ yếu nhấn mạnh vào những câu chuyện thần kì liên quan đến những phép lạ hiển linh.
Hầu hết những câu chuyện đều miêu tả rất cụ thể xuất thân, nơi ở và quá trình hành đạo, tích phúc đức để được phong Thánh của các môn đồ Thiên Chúa. Những cảnh trí kì ảo, những hiện tượng siêu nhiên gắn liền với những di tích lịch sử có thực thu hút mạnh mẽ đối với các tín đồ từ các quốc gia xa xôi đến bái lễ. Những người tin đạo không chỉ đến tham quan các di tích ấy mà còn thực hành theo những điều được ghi lại trong “truyện Thánh” với niềm tin sẽ có được cuộc sống của một vị Thánh. Qua đó , việc hiểu thể loại truyện Thánh chính là tiểu sử và quá trình hành hóa của các Thánh cũng là một điều khả dĩ.
Và những nhà nghiên cứu hiện đại thẩm định, “lắp ráp”, tổng hợp các tác phẩm truyện Thánh để có cái nhìn khái quát, sâu sắc về cuộc sống của các vị Thánh Kitô giáo, từ đó ngọn đuốc khoa học có thể “chiếu sáng” những mảng khuất trong lĩnh vực giáo hóa đức tin Thiên Chúa giáo. Đến thế kỉ thứ VII và thứ VIII, văn học Latinh du nhập vào nước Anh, từ đó thể loại truyện các Thánh ngày càng trở nên phổ biến. Có lẽ nguyên nhân khiến cho thể loại văn học Công giáo này nhanh chóng phát triển rộng rãi ở Anh đó chính là vì mối gần gũi của nó với văn học truyền thống của nước Anh. Văn học Anh nổi tiếng với rất nhiều bài thơ ngợi ca những người anh hùng dân tộc, họ sẵn sàng chiến đấu và hi sinh vì bảo vệ chính nghĩa.
Trong cả hai thể loại, hình ảnh nhân vật chính mạnh mẽ chống lại các thế lực khác để bảo vệ những giá trị mà mình trân trọng đều mang tầm vóc của một chiến binh, điểm khác biệt lớn nhất đó là người hi sinh vì đức tin Thiên Chúa mang đậm màu sắc tâm linh. Dần dần, truyện Thánh trở thành một thể loại văn học “tuyệt hảo” cho các thầy tu rao giảng về đức tin Công giáo khi mà số lượng lớn tín đồ không biết chữ. Ngoài Kinh Thánh, truyện các Thánh chính là phương tiện hữu hiệu để các nhà truyền giáo vận dụng linh hoạt trong những buổi giảng của mình. Chính vì vậy, giá trị của thể loại truyện Thánh ngày một rõ rệt.
Cuộc đời, những bí tích của những nhân vật trong câu chuyện Thánh ngắn gọn gần như trở thành cuốn sổ tay tu từ 16 cho phép các nhà truyền giáo dễ dàng sử dụng. Trong đó, vấn đề tiểu sử và những phép lạ trong cuộc đời các Thánh là “khung xương” vững chắc cho những cứ liệu đức tin cao cả. Thế nên rõ ràng trong một phạm vi nào đó thì một thể loại phi văn chương không bao giờ là một thể loại phi văn chương một khi nó được lồng vào một khung văn chương. Thể loại truyện Thánh đã xuyên suốt quá trình truyền giáo cho đến hiện tại, qua những phân tích trên, chúng ta có thể hiểu thể loại truyện Thánh như sau: Thể loại truyện Thánh là tập hợp những truyện kể về tiểu sử các Thánh từ lúc sinh thành cho đến khi được phong Thánh.
Đó là những câu chuyện về những người có lòng nhân ái, thấu đáo giáo lý Thiên Chúa và được ban cho những phép lạ thiêng liêng để cứu nhân độ thế. Truyện mang nhiều yếu tố kì ảo và có tính chất giáo dục cao. Soi vào những văn bản Truyện Thánh chúng ta có thể nhìn thấy quá trình hình thành một sáng tác truyện Thánh vốn dĩ đi từ những tiểu sử các Thánh, tác giả xây dựng hình ảnh các Thánh lý tưởng bằng cách xuất phát từ các sự kiện thực tế cuộc sống của họ. Dần dần, thể lọai truyện Thánh đã hấp thụ một số yếu tố của truyện ngắn như thêm những lời tường thuật, những hình ảnh thơ mộng, kì ảo.
Đây chính là yếu tố tạo nên tính hấp dẫn cho thể loại văn học tôn giáo này. Tính dụ ngôn trong từng câu chuyện gắn với những điển tích Kitô giáo, bởi vậy nó chẳng những không làm cho thể loại truyện Thánh xa cách với các thể loại văn học “nhà thờ” khác mà còn đưa truyện Thánh đến gần hơn với đông đảo cộng đồng Công giáo và ngay cả những người ngoại đạo. Truyện các Thánh đã tạo thành môt thể loại văn học quan trọng trong các nhà thờ Thiên Chúa giáo. Truyện Thánh cung cấp những câu chuyện đầy cảm hứng về các vị được phong Thánh kết hợp với những cứ liệu lịch sử tạo nên nguồn tư liệu đáng giá về các Thánh nhân trong Công giáo.
Có thể nói truyện Thánh mang những nét tương đồng với truyền thuyết cho nên nó gần gũi và có sức ảnh hưởng to lớn đến quần chúng nhân dân. Nội dung của một truyện Thánh có thể là tiểu sử, những phép lạ cứu giúp dân lành, là sự tử vì đạo hoặc là sự kết 17 hợp tất cả những yếu tố này của một vị Thánh cá nhân. Thể loại truyện Thánh ra đời ở La Mã, nền móng của nó chính là những truyện kể về cuộc đời của các Thánh tử vì Kitô giáo, dần dần được mở rộng và chuyên chở nhiều nội dung hơn, phát triển cho đến ngày nay. Thể loại truyện Thánh có thể được trình bày với những kết cấu khác nhau.
Một tác phẩm truyện Thánh có thể được sắp xếp theo danh mục lịch hàng năm với ba kiểu kết cấu như theo từng năm, theo từng tháng, theo từng ngày. Tùy theo ý đồ tác giả và tầm vóc của tác phẩm mà truyện Thánh được sắp xếp theo danh mục khác nhau. Đối với bộ “Các Thánh truyện” của Jeromino Maiorica thì các truyện được sắp xếp theo các ngày trong tháng – đây là cách sắp xếp rất phổ biến, từ cách sắp xếp theo mỗi ngày như vậy người phương Tây có thói quen nhớ sinh nhật mình gắn với ngày của ông Thánh, hoặc bà Thánh đó. Hiểu một cách khái quát thì “Các Thánh truyện” thuộc thể loại những câu chuyện về phúc đức, lòng nhân ái, đức hi sinh của những thánh nhân Công giáo, trong quá trình truyền kể, Maiorica đã lồng ghép vào đó những yếu tố quen thuộc với văn hóa truyền thống để xây dựng nên một hình tượng gần gũi với người dân bản xứ.
Khi đọc các truyện Thánh ta vừa có cảm giác như đọc truyện cổ tích, truyện thần thoại, lại vừa như đọc truyện lịch sử, truyền thuyết. Có thể nói, thể lọai truyện Thánh là một trường hợp đặc biệt xảy ra khi tôn giáo chịu sự chi phối, can thiệp của chính trị.