Nghiên cứu thành phần loài và phân bố của ngành da gai ở khu vực vịnh Hạ Long, Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu thành phần loài và phân bố của ngành da gai ở khu vực vịnh hạ long quảng ninh, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Văn Minh
• Người hướng dẫn: TS. Trần Mạnh Hà
• Trường học: Học viện Khoa học và Công nghệ
• Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm
• Đề tài: Nghiên cứu thành phần loài và phân bố da gai tại vịnh Hạ Long
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. GIỚI THIỆU VỀ NGÀNH DA GAI
• 1.2. GIỚI THIỆU VỀ 5 LỚP THUỘC NGÀNH DA GAI
• 1.2.1. Lớp Sao biển (Asteroidea)
• 1.2.2. Lớp Huệ biển (Crinoidea)
• 1.2.3. Lớp Cầu gai (Echinoidea)
• 1.2.4. Lớp Hải sâm (Holothuroidea)
• 1.2.5. Lớp Đuôi rắn (Ophiuroidea)
• 1.3. CÁC ĐẶC TRƯNG SINH HỌC CỦA DA GAI
• 1.4. TIỀM NĂNG, ỨNG DỤNG VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA ĐỘNG VẬT DA GAI
• 1.5. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ MÔI TRƯỜNG SỐNG CỦA DA GAI
• 1.5.1. Vị trí địa lý khu vực nghiên cứu
• 1.5.2. Đặc điểm hóa lý nước Vịnh Hạ Long
• 1.6. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ THÀNH PHẦN LOÀI VÀ PHÂN BỐ CỦA NGÀNH DA GAI
• 1.6.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.6.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.7. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.7.1. ĐỐI TƯỢNG, ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 1.7.2. Phương pháp kế thừa
• 1.7.3. Phương pháp khảo sát, thu mẫu ngoài thực địa
• 1.7.4. Phương pháp định loại nhóm da gai
• 1.7.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 2.1. THÀNH PHẦN LOÀI DA GAI Ở KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Thành phần loài
• 2.1.2. Một số loài da gai thường gặp khu vực nghiên cứu
• 2.2. CẤU TRÚC THÀNH PHẦN DA GAI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Đa dạng cấu trúc thành phần loài Da gai khu vực nghiên cứu
• 2.2.2. Mối tương quan thành phần loài giữa các điểm nghiên cứu
• 2.3. CHỈ SỐ TƯƠNG ĐỒNG
• 2.3.1. Chỉ số tương đồng thành phần loài ở khu vực nghiên cứu
• 2.3.2. Chỉ số tương đồng giữa khu vực nghiên cứu và các khu vực lân cận
• 2.3.3. Chỉ số tương đồng giữa khu vực nghiên cứu và các khu vực khác
• 2.4. ĐẶC ĐIỂM PHÂN BỐ
• 2.4.1. Phân bố theo cấu trúc nền đáy
• 2.4.2. Phân bố theo độ sâu
• 2.5. GIÁ TRỊ BẢO TỒN
• 3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu thành phần loài da gai tại vịnh Hạ Long

Nghiên cứu thành phần loài và phân bố da gai tại vịnh Hạ Long là một chủ đề quan trọng trong sinh học biển. Vịnh Hạ Long, với hệ sinh thái đa dạng, là nơi sinh sống của nhiều loài da gai. Việc hiểu rõ về thành phần loài này không chỉ giúp bảo tồn mà còn hỗ trợ phát triển du lịch bền vững.

1.1. Đặc điểm sinh học của loài da gai

Loài da gai thuộc ngành Echinodermata, có khoảng 7000 loài hiện còn. Chúng có vai trò quan trọng trong hệ sinh thái biển, giúp duy trì sự cân bằng sinh học.

1.2. Tầm quan trọng của da gai trong hệ sinh thái

Da gai không chỉ là nguồn thực phẩm mà còn có vai trò trong việc làm sạch môi trường biển. Chúng giúp tiêu hóa vật chất hữu cơ và duy trì chất lượng nước.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu da gai tại vịnh Hạ Long

Mặc dù vịnh Hạ Long có tiềm năng lớn về đa dạng sinh học, nhưng các hoạt động khai thác và ô nhiễm đang đe dọa sự tồn tại của loài da gai. Việc nghiên cứu và bảo tồn là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Tác động của ô nhiễm đến da gai

Ô nhiễm nước và môi trường sống làm giảm số lượng và đa dạng loài da gai. Các chất độc hại ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của chúng.

2.2. Khai thác quá mức và ảnh hưởng đến quần thể

Khai thác thủy sản không bền vững dẫn đến suy giảm quần thể da gai. Cần có các biện pháp quản lý hiệu quả để bảo vệ chúng.

III. Phương pháp nghiên cứu thành phần loài da gai tại vịnh Hạ Long

Nghiên cứu thành phần loài da gai được thực hiện thông qua các phương pháp khảo sát thực địa và phân tích mẫu. Các phương pháp này giúp thu thập dữ liệu chính xác về sự phân bố và đa dạng của loài.

3.1. Phương pháp khảo sát thực địa

Khảo sát thực địa được thực hiện tại nhiều điểm khác nhau trong vịnh Hạ Long. Các mẫu da gai được thu thập và phân tích để xác định thành phần loài.

3.2. Phân tích số liệu và kết quả

Dữ liệu thu thập được phân tích để xác định sự đa dạng và phân bố của các loài da gai. Kết quả cho thấy sự phong phú của chúng trong hệ sinh thái.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy vịnh Hạ Long có 13 loài da gai, với sự phân bố không đồng đều. Những thông tin này có thể được sử dụng để phát triển các chương trình bảo tồn và quản lý tài nguyên biển.

4.1. Thành phần loài da gai tại vịnh Hạ Long

Nghiên cứu đã xác định được nhiều loài da gai, trong đó có một số loài có giá trị kinh tế cao. Điều này mở ra cơ hội cho phát triển du lịch sinh thái.

4.2. Ứng dụng trong bảo tồn và phát triển du lịch

Thông tin về thành phần loài da gai có thể được sử dụng để xây dựng các chương trình bảo tồn và phát triển du lịch bền vững tại vịnh Hạ Long.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho nghiên cứu da gai

Nghiên cứu thành phần loài da gai tại vịnh Hạ Long là cần thiết để bảo tồn đa dạng sinh học. Cần có các biện pháp bảo vệ và quản lý hiệu quả để đảm bảo sự phát triển bền vững cho hệ sinh thái biển.

5.1. Tương lai của nghiên cứu da gai

Nghiên cứu cần tiếp tục để theo dõi sự thay đổi của quần thể da gai và tác động của môi trường. Điều này sẽ giúp đưa ra các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

5.2. Khuyến nghị cho các chính sách bảo tồn

Cần xây dựng các chính sách bảo tồn cụ thể cho loài da gai, nhằm bảo vệ chúng khỏi các tác động tiêu cực từ con người và môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vịnh Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh, với diện tích khoảng 1.553 km² và gần 2.000 đảo lớn nhỏ, là một trong những khu vực đa dạng sinh học biển quan trọng của Việt Nam. Nơi đây được UNESCO công nhận là Di sản Thiên nhiên Thế giới từ năm 1994 và được bình chọn là một trong bảy kỳ quan thiên nhiên thế giới mới vào năm 2011. Hệ sinh thái biển tại Vịnh Hạ Long rất phong phú với hơn 185 loài thực vật phù du, 140 loài động vật phù du, 300 loài động vật nhuyễn thể, 200 loài giun nhiều tơ, 13 loài da gai và 326 loài động vật tự du. Đặc biệt, ngành Da gai (Echinodermata) đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc quần xã sinh vật đáy biển, góp phần duy trì sự cân bằng sinh thái và hỗ trợ phát triển các rạn san hô khỏe mạnh.

Tuy nhiên, sự phát triển đô thị hóa và công nghiệp đã gây áp lực lớn lên các hệ sinh thái biển, làm suy giảm đa dạng sinh học, trong đó có ngành Da gai. Nghiên cứu thành phần loài và phân bố của ngành Da gai tại Vịnh Hạ Long nhằm mục tiêu đánh giá đa dạng sinh học, xác định sự phân bố các nhóm da gai, từ đó cung cấp cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn và phát triển bền vững nguồn lợi thủy sản cũng như du lịch sinh thái tại khu vực. Nghiên cứu được thực hiện trong tháng 6 năm 2021, tập trung khảo sát tại nhiều điểm khác nhau trong Vịnh Hạ Long, với các chỉ số đa dạng sinh học và phân bố được đo lường cụ thể.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết sinh thái về đa dạng sinh học và phân bố loài trong môi trường biển ven bờ. Ngành Da gai gồm năm lớp chính: Crinoidea (huệ biển), Asteroidea (sao biển), Ophiuroidea (đuôi rắn), Echinoidea (cầu gai) và Holothuroidea (hải sâm). Các loài da gai có vai trò sinh thái quan trọng như tiêu hóa vật chất hữu cơ chết, duy trì sự trong sạch của môi trường nước và hỗ trợ cấu trúc rạn san hô. Lý thuyết về chỉ số tương đồng Sorenson được áp dụng để đánh giá mức độ giống nhau về thành phần loài giữa các điểm khảo sát, giúp phân tích sự phân bố và đa dạng của ngành Da gai trong khu vực.

Các khái niệm chính bao gồm: đa dạng loài, phân bố không gian, chỉ số tương đồng, hệ sinh thái biển ven bờ và vai trò sinh thái của ngành Da gai. Mô hình phân tích tập trung vào mối quan hệ giữa điều kiện môi trường (pH, độ muối, nhiệt độ, oxy hòa tan) và sự phân bố của các loài da gai.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ khảo sát thực địa tại 9 điểm khác nhau trong Vịnh Hạ Long vào tháng 6 năm 2021. Phương pháp chọn mẫu bao gồm thu mẫu trực tiếp bằng thiết bị lặn SCUBA, thu mẫu định lượng bằng dây mặt cắt 100 m và cuốc sinh học, cùng với lưới vét để thu mẫu định tính. Mỗi điểm khảo sát được thu 3 mẫu để đảm bảo tính đại diện. Cỡ mẫu tổng cộng khoảng 400 m² cho mỗi dây mặt cắt, với các đoạn khảo sát được chia nhỏ để tăng độ chính xác.

Phân tích số liệu sử dụng phần mềm Excel 2010 để nhập liệu và vẽ biểu đồ, phần mềm Primer 6 để tính chỉ số tương đồng Sorenson giữa các điểm khảo sát. Timeline nghiên cứu kéo dài trong tháng 6 năm 2021, bao gồm thu thập mẫu, xử lý mẫu tại phòng thí nghiệm và phân tích dữ liệu. Phương pháp kế thừa cũng được áp dụng để so sánh kết quả với các nghiên cứu trước đây nhằm đánh giá sự thay đổi thành phần loài theo thời gian.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đa dạng loài ngành Da gai tại Vịnh Hạ Long: Tổng cộng 12 loài thuộc 5 lớp da gai được xác định, bao gồm các loài thuộc lớp Đuôi rắn (Ophiuroidea), Cầu gai (Echinoidea), Hải sâm (Holothuroidea), Sao biển (Asteroidea) và Huệ biển (Crinoidea). Số lượng loài tại các điểm khảo sát dao động từ 5 đến 11 loài, với điểm khảo sát số 3 (Hồ Tùng Ngón) có đa dạng cao nhất với 10 loài.

2. Phân bố không gian của các loài: Các loài da gai phân bố không đồng đều, tập trung nhiều ở các khu vực có cấu trúc nền đáy đa dạng như rạn san hô và đáy đá. Loài Diadema setosum (cầu gai đen) và Amphipolis kochii (đuôi rắn) là những loài phổ biến nhất, xuất hiện tại hầu hết các điểm khảo sát với tỷ lệ xuất hiện trên 80%.

3. Chỉ số tương đồng Sorenson: Chỉ số tương đồng giữa các điểm khảo sát dao động từ khoảng 0,5 đến 0,85, cho thấy sự tương đồng thành phần loài khá cao giữa các khu vực lân cận trong Vịnh Hạ Long. So sánh với các khu vực lân cận khác, chỉ số tương đồng giảm xuống dưới 0,6, phản ánh sự khác biệt về điều kiện môi trường và cấu trúc sinh thái.

4. Ảnh hưởng của điều kiện môi trường: Các thông số hóa lý nước như pH dao động từ 7,33 đến 8,04, độ muối từ 8,9 ‰ đến 29 ‰, nhiệt độ nước từ 20,8°C đến 33,1°C và oxy hòa tan từ 5,1 mg/l đến 9,88 mg/l. Mùa mưa có pH và độ đục cao hơn mùa khô, trong khi độ muối và oxy hòa tan thấp hơn. Sự biến động này ảnh hưởng đến mật độ và phân bố của các loài da gai, đặc biệt là các loài nhạy cảm với độ mặn và oxy như hải sâm.

Thảo luận kết quả

Sự đa dạng và phân bố của ngành Da gai tại Vịnh Hạ Long phản ánh đặc điểm sinh thái phức tạp của vùng biển ven bờ nhiệt đới. Mức độ đa dạng loài tương đối cao so với các vùng biển khác của Việt Nam, tuy nhiên số lượng loài ghi nhận thấp hơn một số nghiên cứu trước đây do phạm vi khảo sát hạn chế và tác động của biến đổi môi trường. Các loài phổ biến như Diadema setosum đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cấu trúc rạn san hô và cân bằng sinh thái.

Chỉ số tương đồng Sorenson cho thấy sự liên kết sinh thái giữa các điểm khảo sát trong Vịnh, phù hợp với các nghiên cứu về phân bố loài trong môi trường biển ven bờ. Sự khác biệt về thành phần loài giữa các khu vực có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ xuất hiện loài và bản đồ phân bố không gian.

So với các nghiên cứu quốc tế, kết quả phù hợp với mô hình phân bố ngành Da gai tại các vùng biển nhiệt đới, nơi các yếu tố môi trường như nhiệt độ, độ mặn và oxy hòa tan là những nhân tố chính ảnh hưởng đến sự sống và phát triển của các loài. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của ngành Da gai trong việc giữ gìn chất lượng nước và hỗ trợ đa dạng sinh học rạn san hô, góp phần vào phát triển bền vững kinh tế biển và du lịch sinh thái.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giám sát và bảo vệ môi trường biển: Thiết lập hệ thống quan trắc thường xuyên các chỉ số môi trường như pH, độ muối, oxy hòa tan để kịp thời phát hiện và xử lý các tác động tiêu cực đến ngành Da gai. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường Quảng Ninh, thời gian: liên tục hàng năm.

2. Phát triển các khu bảo tồn biển và rạn san hô: Bảo vệ các khu vực có đa dạng ngành Da gai cao, đặc biệt là các rạn san hô và đáy đá, nhằm duy trì môi trường sống tự nhiên cho các loài. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý Vịnh Hạ Long, thời gian: 3-5 năm.

3. Nghiên cứu và phát triển nuôi trồng ngành Da gai: Khuyến khích nghiên cứu nuôi trồng các loài có giá trị kinh tế như cầu gai và hải sâm để giảm áp lực khai thác tự nhiên, đồng thời tạo nguồn thu nhập bền vững cho cộng đồng địa phương. Chủ thể thực hiện: Viện Hải dương học, các trường đại học, thời gian: 2-4 năm.

4. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình giáo dục, truyền thông về vai trò sinh thái và kinh tế của ngành Da gai, khuyến khích cộng đồng tham gia bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh Quảng Ninh, các tổ chức phi chính phủ, thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Sinh học biển: Luận văn cung cấp dữ liệu chi tiết về thành phần loài và phân bố ngành Da gai, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu về đa dạng sinh học và sinh thái biển.

2. Cơ quan quản lý tài nguyên biển và môi trường: Thông tin về phân bố và đa dạng ngành Da gai giúp xây dựng chính sách bảo tồn và quản lý bền vững nguồn lợi thủy sản tại Vịnh Hạ Long.

3. Người nuôi trồng và khai thác thủy sản: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển nuôi trồng các loài da gai có giá trị kinh tế, đồng thời cảnh báo về tác động môi trường đến nguồn lợi tự nhiên.

4. Các tổ chức phát triển du lịch sinh thái: Hiểu biết về đa dạng sinh học ngành Da gai giúp thiết kế các tour du lịch sinh thái bền vững, góp phần bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Ngành Da gai gồm những lớp nào và đặc điểm chính của chúng?
   Ngành Da gai gồm 5 lớp chính: Huệ biển (Crinoidea), Sao biển (Asteroidea), Đuôi rắn (Ophiuroidea), Cầu gai (Echinoidea) và Hải sâm (Holothuroidea). Mỗi lớp có đặc điểm hình thái và sinh thái riêng, ví dụ cầu gai có gai dài bảo vệ, hải sâm có thân mềm dạng ống, sao biển có cánh tay tỏa tròn.

2. Tại sao ngành Da gai quan trọng đối với hệ sinh thái biển?
   Da gai giúp tiêu hóa vật chất hữu cơ chết, giữ cho nước biển sạch, hỗ trợ cấu trúc rạn san hô và duy trì cân bằng sinh thái. Một số loài còn có giá trị kinh tế và dược liệu quan trọng.

3. Phương pháp thu mẫu ngành Da gai trong nghiên cứu này là gì?
   Sử dụng lặn SCUBA thu mẫu trực tiếp, dây mặt cắt 100 m để đếm số lượng, cuốc sinh học và lưới vét để thu mẫu định tính và định lượng. Mẫu được xử lý và phân tích tại phòng thí nghiệm.

4. Các yếu tố môi trường nào ảnh hưởng đến phân bố ngành Da gai?
   Các yếu tố như pH, độ muối, nhiệt độ nước và hàm lượng oxy hòa tan ảnh hưởng đến sự sống và phân bố của các loài da gai. Mùa mưa và mùa khô có sự biến động các chỉ số này, tác động đến mật độ loài.

5. Làm thế nào để bảo tồn ngành Da gai tại Vịnh Hạ Long?
   Bảo tồn cần kết hợp giám sát môi trường, phát triển khu bảo tồn biển, nghiên cứu nuôi trồng bền vững và nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của ngành Da gai trong hệ sinh thái biển.

Kết luận

• Xác định được 12 loài ngành Da gai thuộc 5 lớp tại Vịnh Hạ Long, với sự phân bố không đồng đều nhưng đa dạng sinh học cao.
• Chỉ số tương đồng Sorenson cho thấy sự liên kết sinh thái giữa các điểm khảo sát trong vịnh và sự khác biệt với các khu vực lân cận.
• Điều kiện môi trường như pH, độ muối, nhiệt độ và oxy hòa tan có ảnh hưởng rõ rệt đến phân bố và mật độ ngành Da gai.
• Ngành Da gai đóng vai trò quan trọng trong duy trì chất lượng môi trường biển và hỗ trợ phát triển kinh tế thủy sản, du lịch sinh thái.
• Cần triển khai các giải pháp bảo tồn, giám sát môi trường và phát triển nuôi trồng để bảo vệ nguồn lợi ngành Da gai bền vững.

Next steps: Mở rộng phạm vi khảo sát, tăng cường nghiên cứu đa dạng sinh học theo mùa và áp dụng công nghệ sinh học phân tử để phân loại chính xác hơn. Kêu gọi sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý, nhà khoa học và cộng đồng địa phương trong công tác bảo tồn.

Các nhà nghiên cứu và quản lý tài nguyên biển nên sử dụng kết quả này làm cơ sở để xây dựng các chương trình bảo tồn và phát triển ngành Da gai tại Vịnh Hạ Long, góp phần bảo vệ di sản thiên nhiên và phát triển kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Vịnh Hạ Long thuộc tỉnh Quảng Ninh, nằm trong hệ tọa độ: 106°58'- 107°22'E và 20°45'-21°15'N, có diện tích: 1553km² và bao gồm 1969 hòn đảo lớn nhỏ, sâu nhất 25m và trung bình 5m [1]. Năm 1994, vịnh Hạ Long được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới, có cảnh quan thiên nhiên nổi bật với vẻ đẹp mang giá trị thẩm mỹ cao. Ngày 11 tháng 11 năm 2011, Vịnh Hạ Long đã được bình chọn là một trong 7 kỳ quan thiên nhiên thế giới mới do Tổ chức New7Wonders thực hiện. Đa dạng sinh vật của Vịnh Hạ Long không chỉ thể hiện ở cấp độ nguồn gen, cấp độ loài mà còn cả ở cấp hệ sinh thái như hệ sinh thái rừng ngập mặn, hệ sinh thái cỏ biển, hệ sinh thái bãi triều đáy đá, hệ sinh thái rạn san hô, Vịnh cung cấp môi trường sống cho vô số sinh vật biển, đường bờ và thực vật và động vật biển làm cho hệ sinh thái ven biển thêm đa dạng của một vùng biển ven bờ nhiệt đới.

Trong hệ sinh thái biển của Vịnh Hạ Long gồm có 185 loài thực vật phù du, 140 loài động vật phù du sinh sống, 300 loài động vật nhuyễn thể, 200 loài giun nhiều tơ, 13 loài da gai, 326 loài động vật tự du [2]. Các đảo tại vịnh Hạ Long có các loài động vật thân mềm đa dạng, đặc biệt là các loài cư trú trong hốc đá, và có tới 60 loài. Hải sản Hạ Long được khai thác và nuôi trồng bao gồm bào ngư, hải sâm, sá sùng, tôm, cá, mực (mực ống, mực nang, mực thước), bạch tuộc, sò huyết, trai và điệp nuôi lấy ngọc [3]. Tài liệu của Phân viện Hải dương học Hải Phòng cho thấy trong 1.151 loài động vật tại Hạ Long thì đã có tới gần 500 loài cá, 57 loài cua [4].

Từ đó có thể cho thấy được Vinh Hạ Long có tiềm năng rất lớn trong ngành kinh tế đánh bắt thủy hải sản và phát triển các dịch vụ du lịch. Ngày nay với sự phát triển đô thị hóa và áp lực phát triển công nghiệp đã tác động nghiêm trọng đến các hệ sinh thái biển, bao gồm các sinh vật trong biển và thảm thực vật như các dải chắn ngăn chặn bảo vệ lũ lụt và bão. Các hệ sinh thái này giúp lưu trữ carbon, giảm ô nhiễm và chất dinh dưỡng, hình thành đất, hỗ trợ nghề cá, làm đa dạng và cân bằng hệ sinh thái trong môi trường biển. Da gai là một nhóm động vật không xương sống chiếm ưu thế được tìm thấy trong nhiều quần xã sinh vật biển.

Chúng đóng một vai trò quan trọng 2 trong cấu trúc của quần xã sinh vật đáy biển [5]. Nhiều loài da gai là loài ăn tạp, ăn nhiều loại thực vật và sinh vật biển sống và chết. Chúng có chức năng quan trọng trong việc tiêu hóa vật chất thực vật chết dưới đáy đại dương và do đó giữ cho nước sạch. Các quần thể động vật da gai phong phú rất cần thiết cho các rạn san hô khỏe mạnh.

Chúng có thể hữu ích trong việc giảm ô nhiễm nước trong môi trường biển. Một trong những vấn đề trong việc xác định mức độ phong phú tương đối của động vật da gai sống biểu sinh trên vùng đáy của Vịnh Hạ Long là rất cần thiết, so sánh với các cuộc khảo sát sinh vật đáy trước đây có thể cung cấp thêm thông tin dữ liệu định lượng trong Vịnh Hạ Long, góp phần có thêm thông tin hữu ích, làm tiền đề cho những nghiên cứu sâu hơn và hướng tới những biện pháp bảo tồn và phát triển kinh tế và du lịch. Do đó, chúng tôi quyết định lựa chọn đề tài: “Nghiên cứu thành phần loài và phân bố của ngành Da gai ở khu vực Vịnh Hạ Long – Quảng Ninh” theo các nội dung sau: - Đánh giá đa dạng thành phần loài của ngành Da gai tại khu vực nghiên cứu. - Đánh giá sự phân bố của các nhóm thuộc ngành Da gai tại khu vực nghiên cứu.

GIỚI THIỆU VỀ NGÀNH DA GAI Ngành Da gai (Echinodermata) là nhóm động vật không có xương sống. Chúng phân bố hầu hết các vùng biển và đại dương với những độ sâu khác nhau. Trên thế giới hiện này, ngành da gai có khoảng 7000 loài còn sống và khoảng 13000 hóa thạch của các loài đã tuyệt chủng [6,7]. Là ngành lớn thứ 2 trong các động vật miệng thứ sinh sau nhóm động vật có dây sống.

Ngành Da gai được chia thành 5 nhóm: Crinoidea (huệ biển), Ophiuroidea (đuôi rắn), Asteroidea (sao biển), Echinoidea (cầu gai) và Holothuroidea (hải sâm). Trong đó một số loài có ý nghĩa kinh tế quan trọng như làm thực phẩm và xuất khẩu, hoặc chứa chất hoạt tính sinh học như saponn, prostaglandin (trong Hải sâm, Cầu gai, Sao biển). Giới thiệu về 5 lớp thuộc nghành Da gai ❖ Lớp Sao biển (Asteroidea) Tác giả: Nguyễn Văn Minh Địa điểm thu: Cồn Cỏ.1 Sao biển Linckia laevigata (Linnaeus, 1758) a. Đặc điểm hình thái Sao biển là loài đông vật không xương sống, thuộc ngành Da gai (Echinodermata), lớp Asteroidea.

Là nhóm động vật có cấu tạo điển hình của động vật Da gai. Sao biển hình sao, cơ thể dẹp theo chiều lưng bụng, có đối 4 xứng tỏa tròn bậc năm, gồm một đĩa trung tâm ở giữa và 5 hay nhiều cánh xếp xung quanh [8]. Phân loại Lớp Sao biển (Asteroidea) được chia thành 7 bộ (order): Brisingida, Forcipulatida, Notomyotida, Paxillosida, Spinulosida, Valvatida và Velatida [9]. Đến nay có khoảng 1.600 loài sao biển phân bố ở tất cả các đại dương trên thế giới [10,11,12].

Ở Việt Nam đã gặp 60 loài sao biển. Sao biển Astropecten velitaris bắt gặp nhiều ở Vịnh Bắc Bộ. Một số loài thường hay bắt gặp là: Luidia prionota, Crospidaster Hesperus, Creaster nodosus, Linckia laucigata và Anthenea pentagonula [8]. Những nơi có nhiều Sao biển phải kể đến là các vùng biển Australia, Đông Thái Bình Dương và Bắc Mỹ.

Đặc biệt, vùng biển nhiệt đới Ấn Độ Dương − Thái Bình Dương là nơi tập trung đại đa số các loài sao biển. Phân bố Sao biển phân bố chủ yếu ngoài môi trường biển, một số loài phân bố ở vùng nước lợ [7, 13, 14]. ❖ Lớp Huệ biển (Crinoidea) Tác giả: Messing, Charles Nguồn: http://www.php?album=693&pic=147895 Hình 1. Huệ biển Trichimetraophiata (A.

Đặc điểm Cơ thể huệ biển sống bám có 3 phần: cuống, đế và cánh. Cuống có nhiều đốt khớp với nhau nhờ cơ nên uốn được. Ở gốc cuống có rễ bám vào giá thể. Phần đài hình đĩa, ở giữa đáy là tấm lưng giữa, từ đó xuất phát các cánh.

Hình thái và số lượng của cành cong, gai cánh và đặc điểm của các tấm xương được dùng trong phân loại học huệ biển [8]. Phân loại Huệ biển là nhóm động vật Da gai cổ nhất còn tồn tại đến ngày nay, có khoảng 5000 loài hóa thạch với hơn 540 loài đã biết. Phân lớn huệ biển sống bám với cuống dài, một số ít sống tự do [15]. Ở Việt Nam đã biết khoảng 60 loài, một số loài thường hay bắt gặp là: Comatula pectimata, Comanthus parvicirra và Zygometra commata [8].

Phân bố Phần lớn huệ biển có cuống sống ở biển sâu, còn huệ biển không có cuống sống ở biển nông, đáy cứng và có nhiều đá nhỏ, một số ít sống ở đáy cát hay cát bùn [8]. ❖ Lớp Cầu gai (Echinoidea) Tác giả: Nguyễn Văn Minh Địa điểm thu: Cồn Cỏ. Cầu gai Diadema setosum (Leske, 1778) 6 a. Đặc điểm Cầu gai hay còn gọi là nhím biển (hay nhum biển, chôm chôm biển) thuộc lớp cầu gai (Echinoidea) ngành động vật da gai (Echinodermata), có hai phân lớp: cầu gai đều xuất hiện vào kỉ Silua và cầu gai không đều xuất hiện vào kỉ Jura.

Cầu gai có khoảng 800 loài hiện sống và 2.500 loài tuyệt chủng [16]. Cầu gai còn được gọi là nhím biển hay cà ghim bởi xung quanh loài này có hàng trăm que nhọn, có đối xứng tỏa tròn. Nhím biển sống gần các rạn san hô, rạn đá ven biển. Khi nhìn thoáng qua, thì Cầu gai giống như một vật bất động, không có khả năng di chuyển.

Dấu hiệu rõ rang nhất để chứng minh chúng thật sự là động vật là ở những cây gai, tua tủa dính vào vỏ bằng các nối kiểu một quả bóng gắn vào một hốc tế bào (ball-and-socket), các gai này có thể chia về mọi phía. Có 2 loại gai là gai thường làm nhiệm vụ vận chuyển và gai kìm là chứ năng tự vệ [17]. Khi chỉ bị chạm nhẹ, Cầu Gai phản ứng bằng cách hướng hết gai về phía chạm. Cầu gai không có mắt, không có chân, không có cơ quan để di chuyển.

Cầu gai sống nhiều ở độ sâu khác nhau từ đới gian triều tới biển sâu. Hiện biết khoảng hơn 70 loài thuộc các chi Salmacis; Temnopleurus; Diadema; Clypeaster [16]. Phân loại và phân bố Có mặt ở hầu hết các vùng biển trên thế giới; Sống trong rạn san hô, từ vùng triều đến độ sâu khoảng 70 mét, sống trên thềm biển, đáy đá và vùi trong cát biển. Trong nước: Ở vịnh Bắc Bộ đã bắt gặp khoảng 20 loài, thường gặp Astropyga radiata có thân lớn (khoảng 20 cm) và dẹp; Temnopleurus toreumaticus nhỏ (đường kính 4 – 5cm) sống thành đàn ở vùng đáy bùn cát từ vùng triều đến độ sâu 50m; Laganum decagonale có vỏ mỏng gần trong suốt, con lớn nhất dài khoảng 4,6 cm, rộng 4,4 cm sống phổ biến ở đáy bùn nhuyễn.

Lovenia subcarinate hình trứng dài khoảng 6 cm sống ven bờ vùng đáy bùn nhuyễn chỗ nước sâu 10 - 35 cm, tập trung nhiều ở ven bờ và vùng đông bắc vịnh [8]. Ven biển Miền Trung và Quần đảo Hoàng Sa; Ở vùng biển Côn Đảo, phát hiện được 13 loài thuộc 9 họ; Ở Vịnh Nha Trang phát hiện 7 loài; Tại vùng 7 biển Vịnh Phong Vân – Bến Gỏi, Vịnh Thái Lan, Phú Yên, Khánh Hòa, Phan Thiết, thường xuất hiện nhiều loài có giá trị kinh tế cao. Trên thế giới: Loài phân bố rộng ở vùng Ấn Độ - Tây Thái Bình Dương, vùng biển Bác Đại Tây Dương từ eo biển Anh Quốc sang New Jersey (Hoa Kỳ). Các loài cầu gai dung làm thực phẩm Vùng biển Địa Trung Hải: Tại Địa Trung Hải, cầu gai ăn được nổi tiếng nhất là Paracentrotus lividus.

Loài này được xem là một món ăn ngon đặc biệt, bán tại các nhà hàng ở các thành phố ven biển nơi chúng bị đánh bắt. Chúng có thể đến tận vùng biển phía Nam Ái Nhĩ Lan, đường kính có thể đến 8 cm. Vỏ ngoài thường được bán để làm quà lưu niệm. Vùng Bắc Đại Tây Dương: Tại vùng biển Bắc Đại Tây Dương, từ eo biển Anh quốc (English Channel) sang đến New Jersey (Mỹ), loài thường gặp nhất là Strongylocentrus droebachiensis.

Tuy nhiên chúng không được nhiều nơi ưa thích. Loài này xuất hiện rất nhiều tại vùng biển Maine (Mỹ).