Nghiên Cứu Thành Phần Bọ Trĩ Hại Rau Họ Bầu Bí Tại Thanh Oai, Hà Nội

Nghiên cứu về bọ trĩ hại rau họ bầu bí tại Thanh Oai, Hà Nội là vô cùng cấp thiết. 87 trang · Học viện Nông nghiệp Việt Nam · 2017.

• Tác giả: Nguyễn Minh Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Hồng Thái
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Thành phần bọ trĩ hại rau họ bầu bí; diễn biến mật độ bọ trĩ và biện pháp hóa học phòng trừ năm 2016-2017 tại Thanh Oai, Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC HÌNH
• 5. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 6. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 7. MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU
• 8. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 9. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 9.1. Ý nghĩa khoa học
• 9.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 10. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 10.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 10.2. NHỮNG NGHIÊN CỨU TRÊN THẾ GIỚI
• 10.2.1. Đặc điểm gây hại của bọ trĩ
• 11. NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN BỌ TRĨ HẠI VÀ DIỄN BIẾN MẬT ĐỘ
• 12. NGHIÊN CỨU BIỆN PHÁP HÓA HỌC PHÒNG TRỪ BỌ TRĨ
• 13. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Bọ Trĩ Hại Rau Bầu Bí Tại Thanh Oai

Nghiên cứu về bọ trĩ hại rau họ bầu bí tại Thanh Oai, Hà Nội là vô cùng cấp thiết. Rau họ bầu bí, bao gồm dưa chuột, bí đao, bầu, bí ngô, mướp, mướp đắng, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thực phẩm. Theo thống kê, xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt 1,81 tỷ USD trong 9 tháng đầu năm 2016, vượt qua cả xuất khẩu dầu thô. Tuy nhiên, sự phát triển của ngành rau kéo theo sự gia tăng của các loài sâu bệnh hại, trong đó có bọ trĩ. Bọ trĩ gây hại bằng cách chích hút nhựa cây, làm cho đọt và lá non bị xoăn lại, biến dạng. Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) không đúng cách dẫn đến tình trạng kháng thuốc của bọ trĩ và gây mất an toàn thực phẩm. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định thành phần loài bọ trĩ, diễn biến mật độ và biện pháp phòng trừ hóa học hiệu quả tại Thanh Oai, Hà Nội.

1.1. Tầm quan trọng của rau họ bầu bí trong nông nghiệp

Rau họ bầu bí (Cucurbitaceae) là nguồn cung cấp thực phẩm quan trọng trên toàn thế giới. Các loại rau này không chỉ đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng mà còn mang lại giá trị kinh tế cao cho người nông dân. Việc tăng cường sản xuất rau họ bầu bí đòi hỏi các biện pháp bảo vệ thực vật hiệu quả để đảm bảo năng suất và chất lượng sản phẩm.

1.2. Tác hại của bọ trĩ đối với rau họ bầu bí

Bọ trĩ là một trong những loài sâu hại nguy hiểm nhất đối với rau họ bầu bí. Chúng gây hại bằng cách chích hút nhựa cây, làm suy yếu cây trồng và giảm năng suất. Ngoài ra, bọ trĩ còn là tác nhân truyền bệnh virus, gây ra những thiệt hại lớn cho người sản xuất. Theo Hà Quang Hùng và cs. (2005), bọ trĩ là côn trùng có kích thước cơ thể nhỏ bé và nhẹ, nên khó phát hiện, ngay cả khi xuất hiện với số lượng lớn.

II. Vấn Đề Bọ Trĩ Gây Ra Cho Nông Dân Thanh Oai Hà Nội

Nông dân tại Thanh Oai, Hà Nội đang đối mặt với nhiều khó khăn do bọ trĩ gây ra trên các loại rau họ bầu bí. Việc sử dụng thuốc BVTV một cách liên tục và thiếu hiểu biết dẫn đến tình trạng bọ trĩ kháng thuốc. Điều này không chỉ làm tăng chi phí sản xuất mà còn gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng do tồn dư thuốc BVTV trong sản phẩm. Các biện pháp canh tác truyền thống không còn đủ hiệu quả để kiểm soát bọ trĩ. Cần có những nghiên cứu khoa học để đưa ra các giải pháp phòng trừ bọ trĩ hiệu quả và bền vững, đảm bảo năng suất và chất lượng rau họ bầu bí tại Thanh Oai.

2.1. Thực trạng sử dụng thuốc trừ bọ trĩ tại Thanh Oai

Việc lạm dụng thuốc trừ sâu hóa học để phòng trừ bọ trĩ đã trở thành một vấn đề nghiêm trọng tại Thanh Oai. Nông dân thường phun thuốc định kỳ mà không quan tâm đến ngưỡng gây hại của bọ trĩ, dẫn đến tình trạng kháng thuốc và ô nhiễm môi trường. Cần có các chương trình tập huấn và hướng dẫn kỹ thuật để giúp nông dân sử dụng thuốc BVTV một cách hợp lý và an toàn.

2.2. Ảnh hưởng của bọ trĩ đến năng suất và chất lượng rau

Bọ trĩ gây hại trực tiếp đến năng suất và chất lượng rau họ bầu bí. Chúng làm giảm khả năng quang hợp của cây, làm chậm quá trình sinh trưởng và phát triển, và gây ra các vết sẹo trên quả, làm giảm giá trị thương phẩm. Thiệt hại do bọ trĩ gây ra có thể lên đến 30-50% nếu không có biện pháp phòng trừ kịp thời.

2.3. Tác động tiêu cực đến sức khỏe người tiêu dùng

Việc sử dụng thuốc BVTV không đúng cách có thể dẫn đến tồn dư hóa chất trong sản phẩm rau họ bầu bí, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng. Các hóa chất này có thể gây ra các bệnh mãn tính, ngộ độc thực phẩm và các vấn đề sức khỏe khác. Cần có các biện pháp kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng thuốc BVTV để đảm bảo an toàn thực phẩm.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Thành Phần Bọ Trĩ Hại Rau Bầu Bí

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp điều tra ngoài đồng ruộng để xác định thành phần bọ trĩ trên các loại rau họ bầu bí tại Thanh Oai, Hà Nội. Mẫu bọ trĩ được thu thập và phân loại theo phương pháp của Mound (2007). Diễn biến mật độ bọ trĩ được theo dõi định kỳ trên các loại rau như dưa chuột, dưa lê và rau bí ăn ngọn. Các yếu tố ảnh hưởng đến mật độ bọ trĩ, như giống, thời vụ trồng, chân đất trồng, mật độ trồng và chế độ tưới, cũng được nghiên cứu. Thử nghiệm hiệu lực của một số loại thuốc BVTV được phép sử dụng trên rau được tiến hành để đánh giá khả năng phòng trừ bọ trĩ.

3.1. Quy trình thu thập và phân loại mẫu bọ trĩ

Việc thu thập mẫu bọ trĩ được thực hiện theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-38:2010/BNNPTNT. Mẫu được thu thập từ các bộ phận khác nhau của cây, như lá, hoa và quả. Sau đó, mẫu được cố định và đưa về phòng thí nghiệm để phân loại dưới kính hiển vi theo các đặc điểm hình thái.

3.2. Phương pháp theo dõi diễn biến mật độ bọ trĩ

Diễn biến mật độ bọ trĩ được theo dõi định kỳ trên các ô thí nghiệm. Số lượng bọ trĩ trên mỗi lá hoặc cây được đếm và ghi lại. Dữ liệu được phân tích thống kê để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến mật độ bọ trĩ và xây dựng mô hình dự báo.

3.3. Thử nghiệm hiệu lực của thuốc trừ bọ trĩ

Các loại thuốc BVTV được phép sử dụng trên rau được thử nghiệm để đánh giá hiệu lực phòng trừ bọ trĩ. Thuốc được phun theo liều lượng khuyến cáo và hiệu quả được đánh giá dựa trên số lượng bọ trĩ còn sống sau khi phun thuốc. Kết quả được so sánh với đối chứng (không phun thuốc) để xác định loại thuốc có hiệu quả cao nhất.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Thành Phần Bọ Trĩ Tại Thanh Oai 2016 2017

Kết quả nghiên cứu cho thấy thành phần bọ trĩ trên rau họ bầu bí tại Thanh Oai, Hà Nội năm 2016-2017 bao gồm 4 loài: Frankliniella intonsa Trybom, Frankliniella occidentalis Pergande, Thrips flavus Schrank và Thrips tabaci Linderman. Trong đó, Frankliniella intonsa Trybom và Frankliniella occidentalis Pergande là phổ biến nhất. Mật độ bọ trĩ trên cây dưa chuột cao nhất vào giai đoạn 35-42 ngày sau trồng (NST), với mật độ trung bình là 13,88 con/lá. Các yếu tố như mật độ trồng, chế độ tưới và thời vụ trồng ảnh hưởng đáng kể đến diễn biến mật độ bọ trĩ.

4.1. Phân bố của các loài bọ trĩ trên các loại rau

Các loài bọ trĩ khác nhau có sự phân bố khác nhau trên các loại rau họ bầu bí. Frankliniella intonsa Trybom thường được tìm thấy trên dưa chuột và dưa lê, trong khi Thrips tabaci Linderman phổ biến hơn trên rau bí ăn ngọn. Sự hiểu biết về phân bố này giúp đưa ra các biện pháp phòng trừ phù hợp cho từng loại rau.

4.2. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến mật độ bọ trĩ

Mật độ trồng có ảnh hưởng đến mật độ bọ trĩ. Dưa chuột được trồng với mật độ 1m x 0.6m có mật độ bọ trĩ thấp nhất, với mật độ trung bình là 12,7 con/lá vào 42NST. Điều này cho thấy việc điều chỉnh mật độ trồng có thể là một biện pháp canh tác hiệu quả để giảm thiểu thiệt hại do bọ trĩ gây ra.

4.3. Tác động của chế độ tưới đến sự phát triển của bọ trĩ

Chế độ tưới cũng ảnh hưởng đến mật độ bọ trĩ. Tưới bằng phương pháp tưới rãnh giúp giảm đáng kể mật độ bọ trĩ trên cây dưa chuột, với mật độ cao nhất vào 42NST là 12,7 con/lá và thấp nhất vào giai đoạn cây con với mật độ 0,6 con/lá. Điều này có thể là do tưới rãnh tạo ra môi trường ẩm ướt, không thuận lợi cho sự phát triển của bọ trĩ.

V. Biện Pháp Hóa Học Phòng Trừ Bọ Trĩ Hiệu Quả Tại Thanh Oai

Thử nghiệm hiệu lực của thuốc BVTV cho thấy thuốc có hoạt chất sinh học Abamectin có hiệu lực cao nhất trong việc phòng trừ bọ trĩ trên rau họ bầu bí. Tuy nhiên, cần luân phiên sử dụng các loại thuốc khác nhau để tránh tình trạng kháng thuốc của bọ trĩ. Việc sử dụng thuốc BVTV cần tuân thủ theo nguyên tắc 4 đúng (đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng thời điểm và đúng cách) để đảm bảo hiệu quả và an toàn.

5.1. Đánh giá hiệu lực của các loại thuốc trừ bọ trĩ

Nghiên cứu đã đánh giá hiệu lực của nhiều loại thuốc trừ bọ trĩ khác nhau trên các loại rau họ bầu bí. Kết quả cho thấy các loại thuốc có hoạt chất Abamectin, Spinosad và Thiamethoxam có hiệu quả cao trong việc tiêu diệt bọ trĩ. Tuy nhiên, hiệu quả của thuốc có thể khác nhau tùy thuộc vào loài bọ trĩ, giai đoạn sinh trưởng của cây và điều kiện thời tiết.

5.2. Khuyến cáo sử dụng thuốc trừ bọ trĩ an toàn và hiệu quả

Để sử dụng thuốc trừ bọ trĩ an toàn và hiệu quả, cần tuân thủ theo các khuyến cáo sau: (1) Chọn thuốc phù hợp với loài bọ trĩ và loại rau; (2) Sử dụng thuốc theo đúng liều lượng khuyến cáo; (3) Phun thuốc vào thời điểm thích hợp (khi mật độ bọ trĩ vượt ngưỡng gây hại); (4) Sử dụng các biện pháp bảo hộ cá nhân khi phun thuốc; (5) Luân phiên sử dụng các loại thuốc khác nhau để tránh kháng thuốc.

5.3. Quản lý dịch hại tổng hợp IPM trong phòng trừ bọ trĩ

Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) là một phương pháp tiếp cận toàn diện trong phòng trừ bọ trĩ. IPM kết hợp nhiều biện pháp khác nhau, như sử dụng giống kháng, biện pháp canh tác, sử dụng thiên địch và sử dụng thuốc BVTV một cách hợp lý. IPM giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào thuốc BVTV và bảo vệ môi trường.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Về Bọ Trĩ Tại Hà Nội

Nghiên cứu về thành phần bọ trĩ và biện pháp phòng trừ tại Thanh Oai, Hà Nội đã cung cấp những thông tin quan trọng cho việc quản lý dịch hại trên rau họ bầu bí. Cần tiếp tục nghiên cứu về các biện pháp sinh học và canh tác để phòng trừ bọ trĩ một cách bền vững. Đồng thời, cần tăng cường công tác tập huấn và chuyển giao kỹ thuật cho nông dân để nâng cao hiệu quả sản xuất và đảm bảo an toàn thực phẩm.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu chính

Nghiên cứu đã xác định được 4 loài bọ trĩ gây hại trên rau họ bầu bí tại Thanh Oai, Hà Nội. Mật độ bọ trĩ biến động theo thời gian và chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố. Thuốc Abamectin có hiệu quả cao trong việc phòng trừ bọ trĩ. Cần áp dụng IPM để phòng trừ bọ trĩ một cách bền vững.

6.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo về bọ trĩ

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào: (1) Nghiên cứu về cơ chế kháng thuốc của bọ trĩ; (2) Tìm kiếm và phát triển các loại thuốc BVTV sinh học mới; (3) Nghiên cứu về vai trò của thiên địch trong kiểm soát bọ trĩ; (4) Xây dựng mô hình dự báo mật độ bọ trĩ để đưa ra các biện pháp phòng trừ kịp thời.

6.3. Giải pháp cho người nông dân Thanh Oai

Để giúp người nông dân Thanh Oai phòng trừ bọ trĩ hiệu quả, cần: (1) Tăng cường tập huấn về IPM; (2) Cung cấp thông tin về các loại thuốc BVTV an toàn và hiệu quả; (3) Hỗ trợ nông dân áp dụng các biện pháp canh tác tiên tiến; (4) Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm về dịch hại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành sản xuất rau quả Việt Nam đang trên đà tăng trưởng mạnh mẽ với kim ngạch xuất khẩu 9 tháng đầu năm 2016 đạt 1,81 tỷ USD, tăng 31,8% so với cùng kỳ năm 2015 và vượt qua cả kim ngạch xuất khẩu dầu thô (1,7 tỷ USD). Trong cơ cấu cây trồng nông nghiệp, các loại rau thuộc họ Bầu bí (Cucurbitaceae) như dưa chuột, dưa lê, bí xanh và rau bí ăn ngọn giữ vị trí chiến lược trong việc cung cấp thực phẩm tươi lẫn chế biến xuất khẩu. Tại huyện Thanh Oai, Hà Nội, vùng sản xuất rau an toàn được quy hoạch với quy mô 165,6 ha, trong đó diện tích canh tác cây họ bầu bí chiếm 60 ha (tương đương 36,2% tổng diện tích). Sự mở rộng diện tích thâm canh liên tục đã tạo nguồn thức ăn dồi dào cho các loài dịch hại phát triển bùng phát, nổi bật và nguy hiểm nhất là bọ trĩ (bộ Thysanoptera).

Bọ trĩ là loài côn trùng chích hút có kích thước hiển vi (0,5 - 1,4 mm), gây hại trực tiếp làm xoăn đọt non, rụng hoa, biến dạng quả, đồng thời là véc tơ truyền virus đốm héo cà chua (TSWV). Thực tế sản xuất cho thấy thói quen lạm dụng thuốc hóa học tràn lan đã dẫn đến hiện tượng bọ trĩ kháng thuốc nhanh chóng và tiêu diệt hệ thiên địch tự nhiên. Đề tài "Thành phần bọ trĩ hại rau họ bầu bí; diễn biến mật độ bọ trĩ và biện pháp hóa học phòng trừ năm 2016-2017 tại Thanh Oai, Hà Nội" được thực hiện nhằm xác định thành phần loài, theo dõi quy luật biến động số lượng và thử nghiệm thuốc bảo vệ thực vật đặc hiệu. Nghiên cứu được triển khai trong vụ đông xuân 2016-2017 tại 4 địa bàn trọng điểm gồm xã Xuân Dương, Cao Viên, Bình Minh và thị trấn Kim Bài, cung cấp cơ sở khoa học giúp giảm thiểu tồn dư hóa chất và nâng cao hiệu quả kinh tế cho vùng rau an toàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng phân loại học hiện đại của Mound (2007) về bộ Cánh tơ (Thysanoptera) với hai bộ phụ Tubulifera và Terebrantia, kết hợp hệ thống phân loại của Priesner. Đề tài vận dụng lý thuyết Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và nguyên lý ngưỡng gây hại kinh tế (ETL) trong bảo vệ thực vật.

Các khái niệm chuyên ngành cốt lõi bao gồm:

• Tính đa thực của bọ trĩ: Khả năng ký sinh và gây hại trên hơn 5.000 loài thực vật được ghi nhận trên phạm vi toàn cầu.
• Cơ chế chích hút dũa hút không đối xứng: Bọ trĩ dùng hàm trên bên trái đục thủng biểu bì lá và dùng các gai hàm hút dịch mô, tạo nên các vết màu bạc bóng loáng làm suy giảm khả năng quang hợp.
• Véc tơ lan truyền bệnh hại: Khả năng tích lũy protein N của virus TSWV trong cơ thể để truyền nhiễm sang cây trồng khỏe mạnh.
• Hiệu lực sinh học thực địa: Tỷ lệ suy giảm mật độ quần thể dịch hại sau khi xử lý thuốc bảo vệ thực vật được chuẩn hóa qua công thức toán học.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thực nghiệm được thu thập tuân thủ Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-38:2010/BNNPTNT về phương pháp điều tra phát hiện dịch hại cây trồng.

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Điều tra định kỳ 7 ngày một lần trên các ô ruộng cố định có diện tích 360 m2 đại diện cho các yếu tố giống, thời vụ, chân đất và kỹ thuật canh tác. Phương pháp lấy mẫu thực hiện ngẫu nhiên tại 10 điểm chéo góc, mỗi điểm 4 cây, mỗi cây kiểm tra 2-3 lá bánh tẻ hoặc hoa (tương đương 80-120 mẫu lá/ruộng).
• Giám định hình thái học: Mẫu bọ trĩ được thu thập bằng túi nilon chuyên dụng, xử lý lạnh trong 30 phút, bảo quản trong cồn 70 độ hoặc dung dịch Oudeman. Tiêu bản hiển vi được xử lý qua dung dịch kiềm KOH 10%, dầu đinh hương và keo Bom Canada, sấy nhiệt ở 50°C trong 20-24 giờ trước khi định danh trên kính lúp soi nổi và kính hiển vi huỳnh quang.
• Thử nghiệm thuốc bảo vệ thực vật: Bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 5 công thức (Sec Saigon 50EC, Abatimec 3,6EC, Cóc chúa 150WG, Thần tốc 78DD và đối chứng phun nước lã), lặp lại 3 lần, diện tích mỗi ô 30 m2, lượng nước phun 400 lít/ha khi tỷ lệ hại vượt ngưỡng 30% số lá.
• Phương pháp phân tích số liệu: Hiệu lực thuốc được tính toán theo công thức Henderson - Tilton. Toàn bộ số liệu được phân tích phương sai sinh học trên phần mềm chuyên ngành IRRISTAT 4.0 và Excel. Timeline nghiên cứu thực hiện liên tục từ tháng 11/2016 đến tháng 7/2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Thành phần loài: Xác định 4 loài bọ trĩ cùng thuộc họ Thripidae gây hại trên rau họ bầu bí tại Thanh Oai gồm Frankliniella intonsa, Frankliniella occidentalis, Thrips flavus và Thrips tabaci. Trong đó, hai loài F. occidentalis và F. intonsa xuất hiện rất phổ biến với tần suất bắt gặp vượt trên 50%, phân bố rộng khắp từ giai đoạn cây con đến thu hoạch.
• Quy luật mật độ trên dưa chuột: Mật độ bọ trĩ đạt đỉnh điểm vào giai đoạn 35-42 ngày sau trồng (NST) với mật độ trung bình 13,88 con/lá. Mật độ gieo trồng 1,0 m x 0,6 m giúp kiểm soát bọ trĩ tốt nhất (12,7 con/lá tại 42 NST) so với mật độ dày 0,8 m x 0,5 m. Kỹ thuật tưới rãnh giúp giảm mật độ bọ trĩ xuống chỉ còn 0,6 con/lá ở giai đoạn cây con và 12,7 con/lá ở đỉnh vụ. Dưa chuột trồng chính vụ đạt đỉnh 12,7 con/lá, thấp hơn rõ rệt so với vụ muộn (13,9 con/lá).
• Diễn biến trên rau bí ăn ngọn và dưa lê: Trên rau bí ăn ngọn, bọ trĩ hình thành đợt cao điểm kéo dài từ 42 đến 63 NST với mật độ dao động từ 12,3 đến 15,36 con/lá. Trên cây dưa lê, mật độ sâu hại đạt mức cao nhất vào 56 NST với giá trị 13,6 con/lá.
• Hiệu lực phòng trừ hóa học: Hoạt chất sinh học Abamectin 3,6% (thuốc Abatimec 3,6EC) cho hiệu lực tiêu diệt bọ trĩ cao nhất và ổn định nhất sau 3, 5 và 7 ngày xử lý, vượt trội so với Cypermethrin, Emamectin Benzoate và Bacillus thuringiensis.

Thảo luận kết quả

Điều kiện khí hậu vụ đông xuân 2016-2017 tại Thanh Oai có nền nhiệt độ trung bình cao hơn nhiều năm, mùa lạnh đến muộn đã thúc đẩy bọ trĩ rút ngắn chu kỳ sinh trưởng và bùng phát số lượng lứa đẻ. Biện pháp tưới rãnh tạo độ ẩm ổn định trên bề mặt luống, cản trở bọ trĩ non rơi xuống đất để hóa nhộng, từ đó hạn chế tái bùng phát mật độ so với phương pháp tưới dòa trên gốc.

So sánh với nghiên cứu tại Văn Lâm (Hưng Yên) năm 2015 thu được 7 loài thuộc 2 họ Thripidae và Phlaeothripidae, và nghiên cứu tại Kim Bảng (Hà Nam) năm 2013 với loài Thrips palmi chiếm ưu thế, kết quả tại Thanh Oai ghi nhận cơ cấu loài khác biệt khi Thrips palmi hoàn toàn không xuất hiện, thay vào đó là sự thống trị của F. occidentalis và F. intonsa. Sự biến động này phản ánh tính thích nghi sinh thái đặc thù của từng tiểu vùng. Dữ liệu thực nghiệm được hệ thống hóa trực quan qua các đồ thị đường tương quan giữa ngày sau trồng với mật độ bọ trĩ và bảng ma trận đối sánh hiệu lực thuốc qua các mốc thời gian 1, 3, 5, 7 ngày sau phun.

Đề xuất và khuyến nghị

• Tối ưu hóa mật độ và thời vụ gieo trồng: Hộ nông dân cần bố trí trồng dưa chuột chính vụ (trung tuần tháng 11) với khoảng cách luống 1,0 m x 0,6 m, duy trì mật độ bọ trĩ dưới ngưỡng 12,7 con/lá trong suốt chu kỳ canh tác 60-70 ngày.
• Áp dụng triệt để phương pháp tưới rãnh: Hợp tác xã nông nghiệp chỉ đạo bà con thực hiện tưới ngập rãnh định kỳ từ 20 ngày sau trồng nhằm giữ ẩm đất, cắt đứt pha nhộng trong đất và duy trì mật độ bọ trĩ đầu vụ dưới 1,0 con/lá.
• Sử dụng thuốc sinh học Abamectin đúng kỹ thuật: Cán bộ bảo vệ thực vật hướng dẫn phun Abamectin 3,6% với lượng nước 400 lít/ha khi tỷ lệ lá bị hại vượt ngưỡng kinh tế 30% (mật độ 10-15 con/lá), tuân thủ nghiêm ngặt thời gian cách ly tối thiểu 7 ngày trước thu hoạch.
• Thiết lập mạng lưới tập huấn IPM định kỳ: Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hà Nội phối hợp với UBND huyện Thanh Oai tổ chức 5-10 lớp tập huấn mỗi vụ cho hơn 200 nông dân nòng cốt tại các xã Xuân Dương, Cao Viên và Bình Minh, nâng cao năng lực định danh 4 loài bọ trĩ và bảo vệ thiên địch.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ kỹ thuật và chuyên viên Chi cục Trồng trọt & Bảo vệ thực vật: Tiếp cận bộ dữ liệu phân loại 4 loài bọ trĩ họ Thripidae và quy luật mật độ để xây dựng hệ thống dự báo dịch tễ chính xác cho 165,6 ha vùng rau an toàn.
• Hợp tác xã và hộ nông dân chuyên canh rau màu: Vận dụng đồng bộ gói kỹ thuật mật độ 1,0 m x 0,6 m, tưới rãnh và thuốc sinh học Abamectin giúp tiết kiệm 20-30% chi phí bảo vệ thực vật và nâng cao tỷ lệ dưa loại 1 đạt trên 85%.
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu côn trùng học: Khai thác phương pháp làm tiêu bản hiển vi Mound (2007) và quy trình bố trí thí nghiệm RCBD chuẩn mực để làm tài liệu đối sánh cho các công trình khoa học chuyên ngành.
• Doanh nghiệp sản xuất và phân phối nông dược: Sử dụng số liệu kiểm chứng hiệu lực sinh học của Abamectin 3,6% để nghiên cứu và thương mại hóa các dòng sản phẩm thân thiện với môi trường, phục vụ thị trường xuất khẩu rau quả đạt giá trị hơn 1,81 tỷ USD.

Câu hỏi thường gặp

• Bọ trĩ gây hại nặng nhất trên cây dưa chuột vào giai đoạn nào? Mật độ bọ trĩ bùng phát mạnh nhất ở giai đoạn 35-42 ngày sau trồng với mật độ trung bình đạt 13,88 con/lá. Đây là thời kỳ cây dưa chuột ra hoa rộ và tạo quả non, bọ trĩ tập trung chích hút nhựa tại hoa và đọt non khiến hoa rụng, lá quăn queo và quả non bị dị dạng nghiêm trọng.

• Những loài bọ trĩ nào phổ biến nhất trên rau họ bầu bí tại Thanh Oai? Luận văn xác định 4 loài bọ trĩ thuộc họ Thripidae, trong đó hai loài chiếm ưu thế tuyệt đối với tần suất bắt gặp trên 50% là Frankliniella occidentalis và Frankliniella intonsa. Chúng xuất hiện liên tục từ giai đoạn cây con đến cuối vụ trên các bộ phận lá, ngọn và cụm hoa của dưa chuột, dưa lê, rau bí.

• Kỹ thuật canh tác nào giúp hạn chế mật độ bọ trĩ hiệu quả nhất? Trồng dưa chuột ở mật độ thưa 1,0 m x 0,6 m kết hợp kỹ thuật tưới ngập rãnh từ 20 ngày sau trồng giúp giữ ẩm độ đất tối ưu, làm giảm mật độ bọ trĩ đỉnh vụ xuống mức 12,7 con/lá (thấp hơn so với 13,9 con/lá ở ruộng trồng dày hoặc tưới gốc) nhờ ức chế pha nhộng hóa trong đất.

• Hoạt chất bảo vệ thực vật nào có hiệu lực phòng trừ bọ trĩ cao nhất? Thuốc trừ sâu sinh học Abatimec 3,6EC chứa hoạt chất Abamectin 3,6% đạt hiệu lực tiêu diệt bọ trĩ cao nhất và duy trì ổn định sau 3 đến 7 ngày phun. Hoạt chất này mang cơ chế tiếp xúc và vị độc mạnh, kiểm soát tốt bọ trĩ kháng thuốc và an toàn hơn cho thiên địch so với nhóm cúc tổng hợp.

• Ngưỡng mật độ nào quy định cần phun thuốc phòng trừ bọ trĩ? Căn cứ theo Quy chuẩn kỹ thuật QCVN 01-38:2010/BNNPTNT, việc phun thuốc hóa học chỉ được tiến hành khi tỷ lệ lá bị bọ trĩ gây hại vượt quá 30% tổng số lá điều tra (tương ứng bọ trĩ non tuổi 2 xuất hiện rộ từ 10-15 con/lá), tuyệt đối không phun định kỳ để tránh lãng phí và ô nhiễm.

Kết luận

• Định danh thành công 4 loài bọ trĩ hại rau họ bầu bí tại Thanh Oai gồm F. intonsa, F. occidentalis, T. flavus và T. tabaci, khẳng định F. occidentalis và F. intonsa là 2 loài gây hại chủ đạo với tần suất trên 50%.
• Xác định quy luật bùng phát mật độ trên dưa chuột (đỉnh 13,88 con/lá ở 35-42 NST), rau bí ăn ngọn (đỉnh 15,36 con/lá ở 42 NST) và dưa lê (đỉnh 13,6 con/lá ở 56 NST).
• Chứng minh các giải pháp canh tác gồm mật độ 1,0 m x 0,6 m, trồng chính vụ và tưới rãnh giúp hạ thấp mật độ sâu hại xuống 12,7 con/lá.
• Khẳng định thuốc sinh học Abamectin 3,6% đạt hiệu lực phòng trừ tối ưu và an toàn nhất khi mật độ vượt ngưỡng gây hại kinh tế 30%.
• Đóng góp hệ thống dẫn liệu khoa học hoàn chỉnh phục vụ công tác quản lý dịch hại tổng hợp IPM trên 165,6 ha vùng rau an toàn thủ đô.

Kế hoạch triển khai: Trong các vụ sản xuất tiếp theo, địa phương cần mở rộng ứng dụng quy trình canh tác mật độ thưa, tưới rãnh và ưu tiên sử dụng thuốc sinh học trên toàn bộ các vùng chuyên canh rau màu họ bầu bí.

Kêu gọi hành động: Các nhà quản lý nông nghiệp, cán bộ khuyến nông và bà con nông dân hãy áp dụng ngay quy trình kỹ thuật IPM từ công trình nghiên cứu này để bảo vệ mùa màng bền vững, nâng cao chất lượng nông sản an toàn và tối đa hóa hiệu quả kinh tế!

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN MINH TRANG THÀNH PHẦN BỌ TRĨ HẠI RAU HỌ BẦU BÍ; DIỄN BIẾN MẬT ĐỘ BỌ TRĨ VÀ BIỆN PHÁP HÓA HỌC PHÒNG TRỪ NĂM 2016-2017 TẠI THANH OAI, HÀ NỘI Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật Mã số 60 62 01 12 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Phạm Hồng Thái NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày… tháng.

năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Minh Trang i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Trước hết, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS. Phạm Hồng Thái đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin chân thành cảm ơn tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Côn trùng, Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn.

Qua đây, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới tập thể học viên lớp cao học BVTV – 24C đã giúp đỡ tôi rất nhiều để hoàn thành bản luận văn này. Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày… tháng. Tác giả luận văn Nguyễn Minh Trang ii MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình.

viii Trích yếu luận văn. ix Thesis abstract. Tính cấp thıết của đề tàı. Mục tiêu và yêu cầu.

Phạm vi nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn.

Tổng quan tài liệu. Những nghiên cứu trên thế giới. Đặc điểm gây hại của bọ trĩ. Vị trí phân loại của bọ trĩ.

Một số đặc điểm hình thái chung của bọ trĩ trưởng thành. Những nghiên cứu về thành phần loài bọ trĩ và diễn biến mật độ bọ trĩ. Nghiên cứu biện pháp hóa học phòng trừ bọ trĩ. Những nghiên cứu tại việt nam.

Những nghiên cứu về thành phần bọ trĩ và diễn biến mật độ bọ trĩ .2 Những nghiên cứu về biện pháp hóa học phòng trừ bọ trĩ. Tình hình sản xuất rau họ bầu bí tại thanh oai, hà nội. Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu. Đối tượng, vật liệu, địa điểm và thời gian nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra ngoài đồng ruộng. Các công thức tính toán. Phương pháp tính toán.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Thành phần bọ trĩ trên một số loại cây trồng thuộc họ bầu bí tại thanh oai, hà nội năm 2016-2017 .2 Đặc điểm phân loại của các loài bọ trĩ trên một số cây thuộc họ bầu bí tại thanh oai, hà nội năm 2016-2017.1 Loài Frankliniella Intonsa Trybom, Họ Thripidae, Bộ Thysanoptera .2 Loài Frankliniella Occidentalis Pergande, Họ Thripidae, Bộ Thysanoptera.3 Loài Thrips Flavus Schrank , Họ Thripidae, Bộ Thysanoptera .4 Loài Thrips tabaci linderman, họ thripidae, bộ thysanoptera. Thành phần bọ trĩ trên một số cây thuộc họ bầu bí tại huyện thanh oai, hà nội năm 2017.1 Thành phần phần bọ trĩ trên cây dưa chuột. Thành phần bọ trĩ trên cây dưa lê tại huyện thanh oai năm 2016-2017.

Thành phần bọ trĩ trên cây rau bí ăn ngọn tại huyện thanh oai, hà nội năm 2016-2017. Diễn biến mật độ bọ trĩ trên cây dưa chuột tại huyện thanh oai – hà nội năm 2016-2017. Diễn biến mật độ bọ trĩ tổng số trên cây dưa chuột tại huyện thanh oai, hà nội vụ đông xuân năm 2016-2017. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến diễn biến mật độ bọ trĩ hại trên dưa chuột.

Ảnh hưởng của chế độ tưới đến diễn biến mật độ bọ trĩ hại trên dưa chuột tại thanh oai, hà nội năm 2016-2017. Ảnh hưởng của chân đất trồng đến diễn biến mật độ bọ trĩ hại trên dưa chuột tại thanh oai, hà nội vụ đông xuân năm 2016-2017. Ảnh hưởng của giống dưa chuột đến mật độ bọ trĩ hại trên dưa chuột tại thanh oai, hà nội vụ đông xuân năm 2016-2017. Ảnh hưởng của thời vụ trồng đến mật độ bọ trĩ hại trên dưa chuột tại thanh oai, hà nội vụ đông xuân năm 2016-2017.

Diễn biến mật độ bọ trĩ trên cây rau bí ăn ngọn tại huyện thanh oai, hà nội vụ xuân 2017. Diễn biến mật độ bọ trĩ trên cây dưa lê tại huyện thanh oai, hà nội năm 2017 48 4. Thử nghiệm hiệu lực phòng trừ bọ trĩ của một số loại thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng trên rau. Hiệu lực của thuốc bvtv đối với bọ trĩ tổng số trên cây dưa chuột.

Hiệu lực của thuốc bvtv đối với bọ trĩ tổng số trên cây rau bí ăn ngọn. Hiệu lực của thuốc bvtv đối với bọ trĩ tổng số trên cây dưa lê. Kết luận và đề nghị. 55 Tài liệu tham khảo.

62 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BVTV Bảo vệ thực vật BNN&PTNT Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn CT Công thức cs. Cộng sự et al. Và những người khác NST Ngày sau trồng NSP Ngày sau phun NXB Nhà xuất bản QCVN Quy chuẩn Việt Nam STT Số thứ tự PGS.TS Phó giáo sư. Tiến sĩ T1, T2,… Tháng 1, Tháng 2, ….

TSWV Tomato spotted wilt virus USD United State Dollar vi DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Phân loại bộ cánh tơ Thysanoptera dựa theo hệ thống của Priesner. Vị trí phân loại của bộ cánh tơ (Thysanoptera) trên thế giới. Thành phần loài bọ trĩ hại trên một số loại cây trồng đã được ghi nhận ở Việt Nam (2006- 2010).

Thành phần bọ trĩ trên một số cây rau thuộc họ bầu bí tại huyện Thanh Oai, Hà Nội vụ đông xuân năm 2016-2017. Thành phần bọ trĩ trên cây dưa chuột tại xã Xuân Dương, huyện Thanh Oai- Hà Nội năm 2017. Thành phần bọ trĩ trên cây dưa lê tại xã Cao Viên, huyện Thanh Oai năm 2016-2017. Thành phần bọ trĩ trên cây rau bí ăn ngọn tại xã Bình Minh, huyện Thanh Oai năm 2016-2017.

Diễn biến mật độ bọ trĩ tổng số trên cây dưa chuột vụ đông xuân năm 2016- 2017 tại xã Xuân Dương huyện Thanh Oai, Hà Nội. Diễn biến mật độ bọ trĩ tổng số gây hại trên cây dưa chuột theo các mật độ trồng khác nhau tại Thanh Oai, Hà Nội năm 2016-2017. Ảnh hưởng của chế độ tưới đến diễn biến mật độ bọ trĩ tổng số trên dưa chuột tại Thanh Oai, Hà Nội năm 2016-2017. Ảnh hưởng của chân đất đến diễn biến mật độ bọ trĩ hại trên dưa chuột tại Thanh Oai, Hà Nội vụ đông xuân năm 2016-2017.

Diễn biến mật độ bọ trĩ tổng số trên các giống dưa chuột tại Thanh Oai – Hà Nội vụ đông xuân năm 2016-2017. Diễn biến mật độ bọ trĩ tổng số trên các thời vụ trồng dưa chuột tại Thanh Oai – Hà nội vụ đông xuân năm 2016-2017. Diễn biến số mật độ trĩ tổng số trên cây rau bí ăn ngọn tại xã Cao Viên, Thanh Oai, Hà Nội vụ đông xuân 2016-2017. Diễn biến mật độ bọ trĩ tổng số trên cây dưa lê tại xã Cao Viên, Thanh Oai, Hà Nội vụ xuân 2017.

Hiệu lực của thuốc BVTV đối với bọ trĩ tổng số trên cây dưa chuột tại Thanh Oai, Hà Nội vụ đông xuân 2016-2017. Hiệu lực của thuốc BVTV đối với bọ trĩ tổng số trên cây rau bí ăn ngọn tại xã Bình Minh, Thanh Oai, Hà Nội vụ đông xuân năm 2016-2017. Hiệu lực của thuốc BVTV đối với bọ trĩ tổng số trên cây dưa lê. 52 vii DANH MỤC HÌNH Hình 4.1 Đặc điểm hình thái của Frankliniella intonsa Pergande.2 Đặc điểm hình thái của Frankliniella occidentalis Pergande .3 Đặc điểm hình thái của Thrips flavus Schrank .4 Đặc điểm hình thái Loài Thrips tabaci Linderman.

Diễn biến mật độ bọ trĩ tổng số trên cây rau bí ăn ngọn tại xã Cao Viên, Thanh Oai, Hà Nội. Diễn biến mật độ bọ trĩ trên cây dưa lê tại Thanh Oai, Hà Nội vụ xuân năm 2017. Hiệu lực của thuốc BVTV đối với bọ trị hại dưa chuột. Hiệu lực của thuốc BVTV đối với bọ trĩ hại rau bí ăn ngọn.

Hiệu lực của một số loại thuốc BVTV đối với bọ trĩ trên cây dưa lê. 52 viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Minh Trang Tên luận văn: “Thành phần bọ trĩ hại rau họ bầu bí; diễn biến mật độ bọ trĩ và biện pháp hóa học phòng trừ năm 2016-2017 tại Thanh Oai, Hà Nội”. Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 60 62 01 12 Tên cơ sở đào tạo: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở điều tra, xác định thành phần và diễn biến số lượng bọ trĩ hại rau thuộc họ bầu bí tại một số xã thuộc huyện Thanh Oai, Hà Nội để từ đó đề ra biện pháp hóa học phòng chống cho hiệu quả cao nhất. Phương pháp nghiên cứu Điều tra diễn biến mật độ và thu thập mẫu được tiến hành theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phương pháp điều tra phát hiện dịch hại cây trồng – QCVN 01- 38:2010/BNNPTNT.

Mẫu bọ trĩ sau khi thu thập được lên tiêu bản và giám định theo phương pháp của Mound (2007). Việc phun thuốc hóa học được tiến hành khi mật độ bọ trĩ vượt ngưỡng được quy định trong QCVN 01-38:2010/BNN & PTNT. Kết quả chính và kết luận 1. Thành phần loài bọ trĩ trên một số cây trồng chính thuộc họ bầu bí ở Thanh Oai, Hà Nội gồm 4 loài: Frankliniella intonsa Trybom, Frankliniella occidentalis Pergande, Thrips flavus Schrank, Thrips tabaci Linderman đều thuộc họ Thripidae.

Trong đó phổ biến nhất là 2 loài Frankliniella intonsa Trybom, Frankliniella occidentalis Pergande.