CHƯƠNG 1. TONG QUAN VE DONG THÁM VA AN TOAN DAP D. Khái quát chung Đập đắt LH ‘hea Hồ chứa nước trên thé giới được xây dụng và phát triển rit da dạng phong phú, Đến nay thé giới đã xây dựng hơn 1.400 hỗ có dung tích mỗi hỗ trên 100 triệu mẺ nước, với tổng dung tích 4. THồ chứa nước có nhiễu lợi ích và những hạn chế - Match cục: Hỗ chữa nước là công trình sử dụng tổng hợp nguồn nước và có nhiều chức năng nhiệm vụ.
Hỗ chứa cấp nước cho các ngành sin xuất nông nghiệp tưới tiêu, công nghiệp và sinh hoạt của người dân; Hồ điều iết dòng chảy và phòng chống lũ Int ria lũ, chống han vào mùa khô; Hỗ chứa còn tạo nguồn thuỷ năng cho phát điền, nuôi trong thuỷ sản, giao thông, du lịch, thể dục thé thao, y tế Hồ chứa nước được xây dựng, sẽ ạo sự ôn định và phát triển kinh tế xã hội cho cả một khu vực dự án, tạo công ăn việc làm cho người dân khu vực, giải quyết thất nghiệp, phân bổ lao động, lập các trung tâm din cư mới; Ngoài ra, trong một số trường hợp còn góp phần dim bảo an ninh, quốc phòng + Mit han chế khi xây dhơng hỗ chữa mước: Trong thiết kễ, xây đụng, vẫn hành khai thác để xây ra sai xót hoặc trình độ kỹ thuật quản lý sử dụng chưa cao thi có thể gây ra những sự cổ dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng. Nếu thất thoát nước nhiễu, gây thiểu nước ảnh hưởng đến năng xuất cây trồng vật audi, giảm điện năng và gây khó khan cho các hoạt động kinh tế, xã hội khác. Nước trong hồ ding cao có thé gây ra trượt lở đắt ở thượng lưu, xi lỡ hạ lưu, gia tăng các hoạt động dia chất trong vũng sinh lẫy vùng ven, làm 6 nhiễm một số vùng ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. con người, thảm thực vật và sự phát triển các loài thuỷ sản.
Ngập lụt kim mắt đi một lượng đắt nông nghiệp, đất lâm nghiệp, khoáng sản, di tích lịch sử, văn hoá, Nếu con người sử dụng nước hỗ không đúng din có thể dẫn tới mắt an toàn về vệ sinh và lao động “Xây dựng và sử dụng hồ chứa nước trên thé giới đã trải qua lịch sử phát triển lâu đời.000 năm người Trung Quốc và Ai Cập đã biết sử dụng vat liệu tại chỗ để đắp đập ngăn sông suối tạo thành hồ chứa. Th kỳ cổ đại có hồ Vicinity tại Menphis thuộc thung ling sông Nin (Ai Cập) có xây đập đã đổ cao 15m, đải 45m, “rong khoảng 4.000 năm trước Công nguyên, cùng với sự phát triển rực rỡ của các nên văn minh cổ đại Ai Cập, Trung Quốc, Hy Lạp, La Ma, An Độ. kỹ thuật xây dmg hồ đập trên thể giới cũng không ngừng phát tri, Người Nam Tư xây dựng đập Mardook ở thung lũng sông Tigris, Người Saba xây đập đá đổ Marib cao 32,5m dải 3. Đến nay sự phát triển của các hồ chứa lớn trên thể giới đã được khẳng định qua thực t với các mục đích và yêu cầu sử dụng của mỗi hd trong từng khu vue đổi với từng quốc gia là khác nhau, 6 Việt Nam, theo thống ké của tổng cục thủy lợi, đã xây dựng được khoảng 6755 hồ chứa thủy lợi với tống dung tích trữ nước khoảng 11 ty m3 trong đó có 560 hỗ chứa có.
dung ti trữ nước lớn hơn 3 triệu m3 hoặc đập cao trên 15m, 1752 hồ có dung tí hư 0.2 triệu đến 3 triệu m3 nước, còn lạ là những hỒ đập nhỏ có dung tích dưới 02 triệu TỶ nước [1], “Tổng số hồ chứa nước các tình từ Nghệ An trở ra đến các tinh min núi phía Bắc là 4.224 hồ chiếm 64% số hỗ cả nước, Các tính có nhiều hỗ chứa là: Nghệ An 629 hổ, “Thanh Hóa 610 hd, Hòa Bình 513 hd, Bắc Giang 422 hồ, Tuyên Quang 346 hồ[1] Hồ chứa nước ở Việt Nam là biện pháp công trình chủ yếu để chống lũ cho các vùng. hạ du, cấp nước tưới ruộng, công nghiệp, sinh hoạt, phát điện, phất triển da lịch, cải tạo mỗi trường môi trồng thuỷ sản, phát triển giao thông, thể thao, văn ho. Theo thời gian, trước năm 1964 việc xây đựng hỗ chứa điển ra chim, có it hồ chứn được xây dựng trong giai đoạn này. Sau năm 1964, đặc biệt từ khi nước nhà thống nhất thì việc xây dựng chứa nước phát triển mạnh, Từ 1976 đến nay số hỗ chứa xây dạng mới chiếm 67%, Không những tốc độ phát tiễn nhanh, mà cả vỀ quy mô công trình cũng lớn lên không ngừng.
Hiện nay, đã bắt đầu xây dựng hồ lớn, đập cao ở cả ở những nơi điều kiện tự nhiên phúc tạp ‘Da phần là hỗ chứa vữa và nhỏ. Hỗ cấp V (heo quy định cũ) chiếm 62%, hỗ có lưu vực F < 10km2 chiếm 65.6%, hỗ chứa nước tưới không quá 500ha chiếm 82%, hỗ có dụng tích không vượt quá 10 niệu mồ chiếm 26/07%; số hồ có dụng tích lớn hơn “hiểm tỷ lệ nhỏ. Hỗ có dung tích từ 20 triệu m3 trở lên có 51 hỗ (trong đó có 10 hỗ do ngành thuỷ điện quân lý), Những hd nhỏ nằm rai rác khắp nơi tạo nên những thé mạnh định (vốn it, sớm đưa vào phục vụ, phủ hợp với nền sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ trong lớn đi đến từng thôn bản phục vụ đắc lục cho phát triển nông nghiệp và nông thôn)[H. Việc duy tu, sữa chữa thường xuyên côn nhiều hạn chế công tác vận hành quản lý khai thác và bảo vệ còn tổn tại chưa được khắc phục; mưa lũ dién biến theo hướng.
ngày cing phúc tạp với tin suất xuất hiện và cường độ xắu, lâm cho nhiễu công trình. cum công trình hỗ chứa xuống cấp nghiêm trọng, không duy trì được năng lục thiết kế, nhất là những hỗ chứa nước vừa và nhỏ.12, Đập đắt Dip đắt là đập dâng nước được xây dựng bằng đất có yêu edu chặt che về cấu tạo đập và chủng loi đất, được rải thành từng lớp, dim nén bằng thiết bị chuyên dung để dip thành đập, có khả năng tự chống thắm hoặc sử đụng các loại vật liệu khác có tính chống thắm cao để chẳng thắm. Đập đắt là loại đập xuất hiện sớm nhất và cũng đang được sử dụng phd biển hiện nay trên thé giới và ở Việt Nam do có nhiều ưu điểm so với các loại đập khác đó là: sử dụng vật liệu tại chỗ, dễ tìm, dễ khai thác; cấu tạo đập đơn giản, dễ ding xây dựng: thich hợp với các điều kiện địa hình, địa chất nơi xây dụng, tính an toàn ìn định cao. ngay ca khi chị ii rong động đất lớn; đễ quân lý, ôn cao, dp diy thêm khi cổ yêu cầu ning cấp; giáthnh thấp, Ngây nay, nhờ sự phát in của nhiễu ngành Khoa học như cơ học đất lý luận thắm, địa chất thủy văn và dia chất công tình .Cũng như việc ứng dụng rộng rãi cơ hóa và thủy cơ hóa trong thi \g cho nên đập dat cảng có xu hướng phát triển mạnh.
Cho đến nay, các nước đã xây dựng hàng nghin đập đất (ring Nhật đã có 1281 đập đất cao hơn 15m) trong đó có trên 70 đập cao hơn 75m. Đập đất cao nhất hiện nay là đập Orovin (Mỹ) cao 260.5m và đập dit bài cao nhất là đập Midêtraurơxeơ (Liên Xô cũ) cao 80m. Trong những năm gần đây, trên phạm vỉ thé giới đang có xu hướng xây dựng nhiều đập dit cao. Tổng số những đập đất có chiều cao hon 75m xây dựng và thiết kế từ 1960 trở lại đây chiếm 80% tong toàn bộ các loại đập cao, Con số đó nói lên xu hướng và triển vọng của đập đất trong sự nghiệp xây đựng công trình thủy lợi.
Og nd inh từ. 1963 r lại đãy thì dp bing vậtiệu địa phương, rong đó chia yếu là đập đất chiếm 75% trong toan bộ những dip đã xây đựng trong cing thời gian. Ở Anh từ 1964 lại đây đã nâng tỷ số lên 67%. Trong các nước xã hội chủ nghĩa cũ đặc bit là ở Liên Xô cũ, Trung Quốc đập đắt hiện đang phát triển mạnh mẽ.
Hiệu quả của hồ chứa nước là to lớn trên nhiều lĩnh vực nhưng nếu gặp rùi ro vỡ dập, thiệt hại cũng sẽ thật khủng khiếp. Hiện tượng vỡ đập không phải chỉ trên lý thuyết mà thự tế đã xây ra ở nhiều nơi trên thé giới và trong nước. Trên thé giới: Theo số liệu thống kê (Lemperiere-2000) đập lớn bị vỡ đã lên đến 204/17200 đập và số nạn nhân là 17000 người.1: Đập Oroville - Hoa kỳ © Việt Nam, Đập dit là loi công tình ding nước phổ biến nhất khi xây dựng hồ chứa. Do đặc điểm về địa hình, địa chất, vật liệu xây dựng, phương tiện thi công của nước la, ong tương lai đập đất còn nhiều trién vọng phát tiễn rộng rãi ơn nữa Sở dĩ trong những năm gần đây đập đất dang phát triển với một tốc độ nhanh chóng, như vậy cả số lượng cũng như quy mô công trình là do nhiều nguyên nhân, trong đó.
có những nguyên nhân chủ yếu sau đây: ~ Yêu cầu chất lượng của nền đối với đập đắt không đỏi hỏi cao lắm so với những loại đập khác như đập bê ng trọng lực, đập vom, p đất hầu như có thé xây dung được với bắt ky điều kiện địa chat, địa hình và khí hậu nào. Những ving có động đắt cũng số thể xây dựng được dip dit, Ưu điểm này rit cơ bản vi ngiy ít những tuyển hợp, có địa chất tốt thích hợp cho các loại dip bê tông cảng ít cho nên các nước din din di vào khai thác các tuyến rộng, nền yếu. = Với những thành tựu nghiên cứu rong các lĩnh vực cơ học đất, lý luận thắm, trang ú ii ứng suất cũng với sự phát triển của công nghiệp chất dẻo lim vật chống th người ta có thé sử dụng được tắt cả mọi loại đất hiện có ở vàng xây dụng để dip dip. Người ta đã tính được rằng néu lựa chọn loại đập có thành phan hạt thích hợp và đầm.
nến đất tì ứng suất cho phép trong thin dip có thể đạt đến 110kg/em? và như vậy có thể xây dựng được đập cao đến 650m. = Sit dụng những phương pháp mới dé xây dựng những ming chống thẳm sâu tong nền thắm nước mạnh. Đặc biệt, dùng phương pháp phun cao chất dinh kết khác nhau hur: Xi ming sốt vào đắt nên, Có khả năng tạo thành những ming chống thắm sâu đến 200m, = CO khả năng cơ giới hóa hoàn toàn các Khẩu đảo đắt làm đắt với những máy mốc có sông su lớn rit ngân được thi gian xây đựng, họ giả thành công trình + Giảm xuống đến mức thấp nhất việc sử dụng các loại vật liêu hiểm như xi măng.