MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là nguồn tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt không gì có thể thay thế được đối với các ngành sản xuất nông - lâm nghiệp, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là nền tảng cho sự sống của con người và nhiều sinh vật khác. Việt Nam là một nước gắn liền với nông nghiệp nông thôn và nông dân vì vậy song song với vấn đề phát triển đất nước thì vấn đề phát triển nông thôn luôn được đặt lên hàng đầu. Xây dựng nông thôn mới là giải pháp chủ yếu, quan trọng và có tính chiến lược để thực hiện thành công Nghị quyết 26-NQ/TW của Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Ðảng khóa X về phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn, là một chủ trương đúng đắn, hợp lòng dân của Ðảng, nhà nước, đã được nhân dân đồng tình và hưởng ứng tích cực.
Xây dựng nông thôn mới đã trở thành phong trào quần chúng sôi nổi và tương đối đều khắp trong cả nước; bộ máy chỉ đạo thực hiện từ Trung ương đến cơ sở được tổ chức thống nhất, đồng bộ. Hiện nay, cùng với xu hướng phát triển của thế giới thì quá trình nông thôn mới (NTM) đã và đang ảnh hưởng mạnh mẽ tới vấn đề sử dụng đất nói chung và sử dụng đất nông nghiệp nói riêng. Cùng với xu thế đó, tốc độ NTM phát triển mạnh mẽ tại tỉnh Ninh Bình và ảnh hưởng tới quá trình sử dụng đất nông nghiệp. Năm 2012, tỉnh Ninh Bình đã tổ chức lễ phát động “Ninh Bình chung tay xây dựng nông thôn mới”.Tốc độ NTM diễn ra mạnh mẽ kể từ đây.
Trong chiến lược phát triển tỉnh, xã Ninh Giang là nơi được chọn để tập trung phát triển NTM mẫu của huyện Hoa Lư. NTM đã và đang ảnh hưởng mạnh mẽ tới quá trình sử dụng đất nông nghiệp tại tỉnh Ninh Bình nói chung và xã Ninh Giang nói riêng. Quá trình NTM đã làm cho diện tích đất nông nghiệp tại xã Ninh Giang có những thay đổi đáng kể: diện tích đất cho sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã bị thu hẹp dần nhường cho diện tích đất của các công trình phục vụ NTM tăng lên nhanh chóng n 2 Do biến động của quan hệ sử dụng đất trong quá trình nông thôn mới tình hình chính trị xã hội cũng có những biểu hiện xấu như: Khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn; tình trạng khiếu kiện ngày càng gia tăng, đặc biệt khiếu kiện trong lĩnh vực đất đai… Xuất phát từ những nhu cầu thực tiễn, được sự đồng ý của Ban giám hiệu Nhà trường, Ban chủ nhiệm Khoa Quản lý Tài nguyên - Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên và với sự hướng dẫn trực tiếp của Thầy giáo – TS Nguyễn Đức Nhuận, em tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của nông thôn mới đến sử dụng đất nông nghiệp tại xã Ninh Giang, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2011-2014” 1. Mục tiêu của đề tài 1.1 Mục tiêu tổng quát - Đánh giá thực trạng sử dung đất nông nghiệp tại xã Ninh Giang, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình -Đánh giá được những tác động và mức độ ảnh hưởng của quá trình NTM đến sử dụng đất nông nghiệp.
-Đề xuất giải pháp góp phần thúc đẩy quá trình nông thôn mới ở địa phương theo các mục tiêu của phát triển bền vững.2 Mục tiêu cụ thể - Đánh giá được điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Ninh Giang ảnh hưởng đến sử dụng đất. - Nêu lên được thực trạng của quá trình nông thôn mới và ảnh hưởng của quá trình nông thôn mới đến sử dụng đất nông nghiệp của xã Ninh Giang, - Đánh giá được ảnh hưởng của nông thôn mới tới đời sống kinh tế hộ nông dân tại xã Ninh Giang. - Đề ra được các giải pháp nâng cao đời sống kinh tế hộ nông dân, tăng cường vai trò quản lý Nhà nước về đất đai trong quá trình nông thôn mới của xã Ninh Giang.3 Yêu cầu - Nắm vững hệ thống các văn bản pháp luật về đất đai mà Nhà nước đã ban hành, đặc biệt là các văn bản có liên quan đến sử dụng đất. - Số liệu, tài liệu điều tra phải chính xác, đầy đủ, đảm bảo cơ sở pháp lý, đảm bảo tính khách quan.
- Đối chiếu, so sánh được giữa lý thuyết đã học với thực tế, vận dụng để củng cố và nâng cao kiến thức. - Những giải pháp và kiến nghị đưa ra phải phù hợp với điều kiện địa phương. Ý nghĩa nghiên cứu của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: Là cơ hội cho bản thân củng cố kiến thức đã học trên ghế nhà trường, đồng thời là cơ hội cho bản thân tiếp cận với vấn đề NTM. - Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất:Tìm ra những mặt hạn chế và tích cực của quá trình NTM ảnh hưởng tới vấn đề sử dụng đất nông nghiệp, từ đó đề xuất ra những giải pháp thích hợp, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương góp phần đẩy nhanh quá trình này trong thời gian tới.
n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở lý luận về nông thôn và phát triển nông thôn 2. Khái niện về nông thôn - Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân cư trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội, và môi trường trong một số cơ chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác, phân biệt với đô thị.
- Phát triển nông thôn là một quá trình tất yếu cải thiện một cách bền vững về kinh tế, văn hóa, xã hội, và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của dân cư nông thôn với sự hỗ trợ của nhà nước và các tổ chức khác. - Khái niệm trên chỉa ra + Đối tượng phát triển làcưdân nông thôn ( cá nhân, gia đình/dòng họ, cộng đồng, trong đó nông dân là chủ yếu) + Yếu tố/ lĩnh vực phát triển là kinh tế( nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ…), văn hóa xã hội và môi trường. + Vai trò của các bên tham gia đối với sự phát triển( chủ thể cư dân nông thôn là chính, nhà nước và các tổ chức khác đóng vai trò tích cực) - Quy hoạch xây dựng điểm dân cư nông thôn là việc tổ chức không gian, hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội của điểm dân cư nông thôn. - Điểm dân cư nông thôn là nơi cư trú tập trung của nhiều hộ gia đình gắn kết với nhau trong sản xuất, sinh hoạt và các hoạt động xã hội khác trong phạm vi một khu vực nhất định bao gồm trung tâm xã, thôn, làng, ấp, bản,buôn … ( gọi chung là thôn) được hình thành do điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế- xã hội,văn hóa, phong tục, tập quán và các yếu tố khác Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng tăng nhanh tỉ trọng giá trị sản phẩm và lao động các ngành công nghiệp và dịch vụ; giảm dần tỉ trọng sản phẩm và lao động nông n 5 nghiệp; xây dung kế cấu hạ tầng kinh tế- xã hội,Quy luật phát triển nông thôn, bảo vệ môi trường sinh thái; tổ chức lại sản xuất và xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp, xây dựng nông thôn dân chủ, công bằng, văn minh, không ngừng nâng cao đời sống vật chất vàtinh thần của nhân dân.2 Vai trò của nông thôn đối với sự phát triển của đất nước.
Nông thôn có vị trí vô cùng quan trọng đối với sự phát triển đất nước- xuất phát từ đặc điểm của nước ta là nước sản xuất nông nghiệp là chủ yếu , 70% dân số sống bằng nghề nông Là địa bàn sản xuất nông sản, thực phẩm cho người tiêu dùng của toàn xã hội Vì vậy, phát triển bền vững nông thôn sẽ đáp ứng nhu cầu lương thực vàthực phẩm cho toàn xã hội Với 70% dân số sống bằng nghề nông là địa bàn cung cấp lao động cho đô thị. Là thị trường rộng lớn tiêu thụ sản phẩm của đô thị hiện đại, phát triển nông thôn sẽ góp phần phát triển, công nghiệp, dịch vụ trên phạm vi toàn xã hội Nông thôn có rất nhiều dân tộc khác nhau chung sống.Nên mỗi sự biến động dù tích cực hay tiêu cực đều ảnh hưởng mạnh mẽ đến chính trị, kinh tế, ANQP của cả nước. Phát triển bền vững nông thôn có ảnh hưởng to lớn đến môi trường sinh thái. Đặc điểm của nông thôn và những vấn đề đặt ra đối với quản lý nhà nước.
Đặc điểm của nông nghiệp - Đối tượng sản xuất NN là sinh vật - Sản xuất nông nghiệp có tính chất thời vụ cao trong sử dụng lao động, vốn và các nguồn lực khác - Năng suất lao động NN phụ thuộc vào năng suất sinh vật - Trong NN đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu và đặc biệt - Sản xuất NN đươc tiến hành chủyếu trên địa bàn nông thôn - Sản xuất NN diễn ra trong không gian rộng lớn và thời gian dài. Chủ thể chính sản xuất NN là nông dân. n 6 + Đặc điểm của nông nghiệp Việt Nam: - NN Việt Nam sản xất lương thực chủ yếu là cây lúa nước - NN Việt Nam đang chuyển từ nền sản xuất nhỏ, lac hậu, phân tán sang nền sản xuất lớn tập trung trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế - Bình quân đất nông nghiệp theo đầu người thấp trong lúc đa số dân cư và lao động xã hội sống bằng nghề nông - Việt Nam ở khu vực nhiệt đới gió mùa, có quần thể động thực vật phong phú, có tiềm năng lớn phát triển nền nông nghiệp nhiệt đới, có khả năng tăng vụ, quay vòng đất nhanh, có điều kiện bố trí sử dụng lao động đem lại hiệu quả cao.