Nghiên cứu tác động của kim loại nặng trong môi trường và sức khỏe con người

Chuyên khảo phân tích Ứng dụng phương pháp phân tích phổ hấp thụ nguyên tử để xác định hàm lượng cu và pb trong tỏi và, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Tác giả: Vi Thị Mai Lan
• Người hướng dẫn: Thầy Phạm Luận
• Trường học: Học viện
• Chuyên ngành: Môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu tác động của kim loại nặng trong môi trường và sức khỏe con người
• Loại tài liệu: Khoá luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. PHẦN I: TỔNG QUAN
• 1.1. Giới thiệu về tỏi và các sản phẩm từ tỏi
• 1.2. Giới thiệu chung về đồng và chì
• 1.2.1. Trạng thái thiên nhiên
• 1.2.2. Tính chất vật lý
• 1.2.3. Tính chất hóa học
• 1.2.3.1. Tính chất hóa học của đồng và hợp chất của nó
• 1.2.3.2. Tính chất hóa học của chì và hợp chất của nó
• 1.2.4. Vai trò sinh học của đồng và chì
• 1.2.4.1. Vai trò sinh học của đồng và hợp chất của nó
• 1.2.4.2. Vai trò sinh học của chì và hợp chất của nó
• 1.3. Các phương pháp xác định đồng và chì
• 1.3.1. Các phương pháp hóa học
• 1.3.1.1. Phương pháp phân tích khối lượng

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của kim loại nặng trong môi trường

Kim loại nặng như chì (Pb), đồng (Cu), và cadmium (Cd) đã trở thành mối quan tâm lớn trong nghiên cứu môi trường. Chúng không chỉ tồn tại trong đất và nước mà còn xâm nhập vào chuỗi thực phẩm, ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Nghiên cứu cho thấy rằng sự tích tụ của các kim loại nặng này có thể dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, bao gồm bệnh tật và suy giảm chức năng sinh lý.

1.1. Kim loại nặng và nguồn gốc ô nhiễm môi trường

Kim loại nặng thường xuất phát từ các hoạt động công nghiệp, nông nghiệp và giao thông. Chúng có thể xâm nhập vào môi trường qua nước thải, khí thải và bụi bẩn. Việc sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu cũng góp phần làm tăng nồng độ kim loại nặng trong đất và nước.

1.2. Tác động của kim loại nặng đến sức khỏe con người

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng kim loại nặng có thể gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng như ung thư, bệnh tim mạch và các rối loạn thần kinh. Chì, ví dụ, có thể gây ra sự phát triển không bình thường ở trẻ em và ảnh hưởng đến khả năng học tập.

II. Vấn đề ô nhiễm kim loại nặng trong nước và không khí

Ô nhiễm kim loại nặng trong nước và không khí đang gia tăng, gây ra những thách thức lớn cho sức khỏe cộng đồng. Nguồn ô nhiễm này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng nước uống mà còn làm giảm chất lượng không khí, dẫn đến các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.

2.1. Nguồn ô nhiễm kim loại nặng trong nước

Nước thải từ các nhà máy công nghiệp, nông nghiệp và sinh hoạt là những nguồn chính gây ô nhiễm kim loại nặng trong nước. Các kim loại như chì và cadmium có thể tích tụ trong nguồn nước, ảnh hưởng đến sức khỏe con người khi tiêu thụ.

2.2. Ô nhiễm không khí và tác động đến sức khỏe

Ô nhiễm không khí do bụi mịn và khí thải từ phương tiện giao thông chứa kim loại nặng có thể gây ra các vấn đề hô hấp và tim mạch. Việc hít phải các hạt bụi này có thể dẫn đến các bệnh mãn tính và làm tăng nguy cơ tử vong.

III. Phương pháp phân tích kim loại nặng trong môi trường

Để đánh giá mức độ ô nhiễm kim loại nặng, các phương pháp phân tích hiện đại được áp dụng. Những phương pháp này giúp xác định nồng độ kim loại nặng trong đất, nước và thực phẩm, từ đó đưa ra các biện pháp khắc phục hiệu quả.

3.1. Phương pháp phân tích hóa học

Phân tích hóa học là một trong những phương pháp phổ biến để xác định nồng độ kim loại nặng. Các kỹ thuật như quang phổ hấp thụ nguyên tử (AAS) và quang phổ phát xạ plasma (ICP) được sử dụng để đo lường chính xác nồng độ kim loại trong mẫu.

3.2. Phương pháp sinh học

Phương pháp sinh học sử dụng các sinh vật chỉ thị để đánh giá mức độ ô nhiễm kim loại nặng. Các sinh vật này có thể phản ứng với sự hiện diện của kim loại nặng, từ đó cung cấp thông tin về mức độ ô nhiễm trong môi trường.

IV. Biện pháp giảm thiểu ô nhiễm kim loại nặng

Để giảm thiểu ô nhiễm kim loại nặng, cần có các biện pháp quản lý và chính sách hiệu quả. Việc áp dụng công nghệ sạch và quy trình sản xuất bền vững là rất cần thiết để bảo vệ môi trường và sức khỏe con người.

4.1. Công nghệ xử lý nước thải

Công nghệ xử lý nước thải hiện đại có thể loại bỏ kim loại nặng trước khi nước được thải ra môi trường. Các phương pháp như lọc sinh học và xử lý hóa học giúp giảm thiểu nồng độ kim loại nặng trong nước.

4.2. Chính sách quản lý môi trường

Chính phủ cần ban hành các chính sách nghiêm ngặt về quản lý chất thải và ô nhiễm môi trường. Việc kiểm soát chặt chẽ các nguồn thải kim loại nặng từ công nghiệp và nông nghiệp là rất quan trọng.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về kim loại nặng đã mang lại nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Các kết quả nghiên cứu giúp nâng cao nhận thức về tác động của kim loại nặng và thúc đẩy các biện pháp bảo vệ môi trường.

5.1. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Các chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức về ô nhiễm kim loại nặng đã được triển khai. Những chương trình này giúp cộng đồng hiểu rõ hơn về tác động của kim loại nặng đến sức khỏe và môi trường.

5.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ giữa ô nhiễm kim loại nặng và sức khỏe con người. Các kết quả này đã được ứng dụng trong việc xây dựng các chính sách bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường.

VI. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về kim loại nặng

Nghiên cứu về kim loại nặng trong môi trường và sức khỏe con người là một lĩnh vực quan trọng và cần thiết. Tương lai của nghiên cứu này sẽ tập trung vào việc phát triển các công nghệ mới và các biện pháp hiệu quả để giảm thiểu ô nhiễm.

6.1. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Các nghiên cứu trong tương lai sẽ tập trung vào việc phát triển các phương pháp mới để phát hiện và xử lý kim loại nặng. Việc áp dụng công nghệ tiên tiến sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

6.2. Tầm quan trọng của hợp tác quốc tế

Hợp tác quốc tế trong nghiên cứu và quản lý ô nhiễm kim loại nặng là rất cần thiết. Các quốc gia cần chia sẻ thông tin và kinh nghiệm để cùng nhau giải quyết vấn đề ô nhiễm này.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong y học và khoa học sự sống, các nguyên tố kim loại giữ vai trò thiết yếu đối với cấu trúc và hoạt động chuyển hóa của cơ thể con người. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của các ngành công nghiệp và quá trình đô thị hóa đã làm gia tăng tình trạng ô nhiễm môi trường. Các nguồn chất thải chứa kim loại nặng như đồng ($\text{Cu}$), chì ($\text{Pb}$), kẽm ($\text{Zn}$), cadmi ($\text{Cd}$), mangan ($\text{Mn}$), sắt ($\text{Fe}$) phát tán vào không khí, nguồn nước, đất đai và xâm nhập vào chuỗi thực phẩm. Khi đi vào cơ thể qua đường hô hấp hoặc tiêu hóa, chúng tích tụ và gây ra những tổn thương bệnh lý nghiêm trọng. Việc nghiên cứu, kiểm soát và xác định hàm lượng kim loại nặng trong thực phẩm và dược liệu là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Cây tỏi (Allium sativum) là loại cây gia vị và thảo dược quen thuộc với lịch sử sử dụng hơn 5.000 năm. Các nghiên cứu hiện đại đã chỉ ra rằng tỏi chứa nhiều hoạt chất sinh học quý giá, nổi bật là hợp chất allicin có khả năng kháng nấm, kháng virus, ức chế trên 70 loại vi khuẩn, hỗ trợ hạ huyết áp, giảm cholesterol, chống oxy hóa và hỗ trợ đào thải kim loại nặng. Tại Việt Nam, nguồn dược liệu tỏi đang được khai thác để bào chế thành nhiều sản phẩm thương mại phục vụ phòng và trị bệnh như viên bao Dogarlic, viên nén Dogarlic, Garlic-T. Để đảm bảo chất lượng và độ an toàn của dược liệu, việc định lượng các nguyên tố độc hại như $\text{Cu}$ và $\text{Pb}$ trong củ tỏi và các chế phẩm từ tỏi là nhiệm vụ có ý nghĩa thực tiễn cao.

Mục tiêu và các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể của khóa luận bao gồm:

1. Khảo sát và lựa chọn các điều kiện đo phổ tối ưu cho $\text{Cu}$ và $\text{Pb}$.
2. Khảo sát và lựa chọn các điều kiện nguyên tử hóa mẫu bằng ngọn lửa.
3. Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến phép đo phổ hấp thụ nguyên tử ngọn lửa ($\text{F-AAS}$).
4. Khảo sát, xác định khoảng tuyến tính và xây dựng đường chuẩn định lượng $\text{Cu}$ và $\text{Pb}$.
5. Xác định giới hạn phát hiện, đánh giá sai số và độ lặp lại của phương pháp.
6. Nghiên cứu và lựa chọn quy trình xử lý mẫu thực tế.
7. Ứng dụng quy trình đã đề xuất để định lượng hàm lượng $\text{Cu}$ và $\text{Pb}$ trong mẫu củ tỏi tươi và các sản phẩm chế phẩm từ tỏi.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Củ tỏi tươi (Allium sativum) và các chế phẩm dược phẩm sản xuất từ tỏi (viên nén, viên bao thương mại).
• Phạm vi thực hiện: Nghiên cứu thực nghiệm tại Bộ môn Hóa phân tích, hoàn thành vào tháng 6 năm 2002 tại Hà Nội dưới sự hướng dẫn của cán bộ khoa học.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý thuyết và đặc tính của đối tượng phân tích

Phương pháp quang phổ hấp thụ nguyên tử ($\text{AAS}$) dựa trên nguyên lý hấp thụ bức xạ đơn sắc của đám hơi nguyên tử tự do ở trạng thái cơ bản khi có chùm tia sáng cộng hưởng đi qua. Trong một phạm vi nồng độ xác định, mật độ quang hấp thụ ($A$) phụ thuộc tuyến tính vào nồng độ ($C$) của nguyên tố cần phân tích theo phương trình:

$$A = k \cdot C$$

Trong đó $k$ là hằng số thực nghiệm phụ thuộc vào điều kiện đo và bản chất của nguyên tố.

Về mặt hóa học và độc tính học của hai kim loại nghiên cứu:

• Đồng ($\text{Cu}$): Số hiệu nguyên tử 29, khối lượng nguyên tử 64,35. Là nguyên tố vi lượng cần thiết cấu tạo nên các enzym như superoxit dismutase ($\text{SOD}$), cytochromodase, tham gia tổng hợp hemoglobin và duy trì chuyển hóa năng lượng (nhu cầu người trưởng thành khoảng 2 mg/ngày, tổng hàm lượng trong cơ thể khoảng 0,1 g). Tuy nhiên, khi dư thừa, đồng tích tụ tại gan, não, thận gây bệnh Wilson và phá hủy chức năng protein.
• Chì ($\text{Pb}$): Số hiệu nguyên tử 82, khối lượng nguyên tử 207,21. Là chất độc nguy hiểm không có vai trò sinh học có lợi. Khi xâm nhập vào cơ thể, 94–95% lượng chì tích tụ tại xương, cản trở tổng hợp nhân hem, ức chế enzyme tổng hợp hemoglobin làm giảm tuổi thọ hồng cầu, gây thiếu máu, tổn thương hệ thần kinh, suy giảm chỉ số IQ và kỹ năng ngôn ngữ ở trẻ em, tổn thương thận, vô sinh và tăng huyết áp. Liều tiếp nhận kéo dài 1 mg/ngày có thể gây nhiễm độc mãn tính, và liều hấp thu 1 g/lần có thể dẫn đến tử vong.

Phương pháp nghiên cứu và trang thiết bị thực nghiệm

Khóa luận đã so sánh các phương pháp phân tích $\text{Cu}$ và $\text{Pb}$ phổ biến:

• Phương pháp hóa học (khối lượng, thể tích): Kết tủa $\text{CuS}$, $\text{PbSO}_4$, chuẩn độ complexon với $\text{EDTA}$ hoặc iod-thiosunfat. Các phương pháp này chỉ thích hợp cho hàm lượng lớn hoặc bán vi lượng, không đủ độ nhạy để xác định hàm lượng vết trong mẫu sinh học.
• Phương pháp quang học và điện hóa: Phổ phát xạ nguyên tử ($\text{AES}$, $\text{ICP-AES}$), trắc quang $\text{UV-VIS}$ (tạo phức dithizonat), cực phổ xung vi phân và Von-Ampe hòa tan. Trong đó, phương pháp phổ hấp thụ nguyên tử ngọn lửa ($\text{F-AAS}$) được lựa chọn nhờ độ nhạy cao, độ lặp lại tốt, thao tác thuận tiện và phù hợp với trang thiết bị hiện có.

Hệ thống thiết bị và hóa chất sử dụng:

• Thiết bị chính: Máy quang phổ hấp thụ và phát xạ nguyên tử Model SP-9/800 (hãng Philips Pye Unicam), đèn catot rỗng ($\text{HCL}$) của $\text{Cu}$ và $\text{Pb}$, máy nén không khí, bình khí acetylen tinh khiết (> 99,9%).
• Hóa chất: Dung dịch chuẩn $\text{Cu}$, $\text{Pb}$ 1.000 ppm trong $\text{HNO}_3$ 2%; các axit đặc $\text{HCl}$ 36%, $\text{HNO}_3$ 65% loại Specpure (Merck); dung dịch $\text{H}_2\text{O}_2$ 30% Specpure; các muối đệm $\text{NH}_4\text{Ac}$ 10%, $\text{NH}_4\text{Cl}$ 10%, $\text{NaAc}$ 10%, $\text{LaCl}_3$ 10% loại tinh khiết phân tích ($\text{pA}$). Tạp chất vết trong hóa chất $\text{pA}$ được chiết loại bỏ bằng $\text{CCl}_4$ kết hợp thuốc thử $\text{APDC}$ (Amoni Pyrolidin Dithiocarbamat).

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần I: Tổng quan tài liệu

Nội dung chương tổng quan tập trung hệ thống hóa các tư liệu khoa học về cây tỏi, hai kim loại $\text{Cu}$, $\text{Pb}$ và các kỹ thuật phân tích tương ứng:

• Dược tính của tỏi: Phân tích cấu trúc và cơ chế chuyển hóa của alliin thành allicin nhờ enzyme alliinase khi tép tỏi bị giã dập. Tổng hợp các nhóm hoạt chất gồm tinh dầu lưu huỳnh (diallylsunfua, diallyltrisunfua, allylpropyldisunfua), khoáng vi lượng ($\text{I}$, $\text{Se}$, $\text{Ge}$, $\text{Zn}$, $\text{Cu}$, $\text{Fe}$, $\text{Ca}$, $\text{Mg}$, $\text{Al}$) và các enzyme chống oxy hóa.
• Tính chất hóa học và trạng thái tự nhiên: Khảo sát các khoáng vật của đồng (chalcocit $\text{Cu}_2\text{S}$, chalcopyrit $\text{CuFeS}_2$, cuprit $\text{Cu}_2\text{O}$, malachit) và chì (galen $\text{PbS}$, cerusit $\text{PbCO}_3$, anglesit $\text{PbSO}_4$). Phân tích tính chất lý - hóa của đơn chất và các dạng oxit, hydroxit, muối của $\text{Cu(I, II)}$ và $\text{Pb(II, IV)}$.
• Đánh giá các công trình phân tích: Điểm luận các nghiên cứu xác định $\text{Cu}$ và $\text{Pb}$ trong mẫu sinh học, dược liệu và môi trường bằng $\text{ICP-AES}$, $\text{F-AAS}$, trắc quang $\text{PAN}$/dithizon và Von-Ampe hòa tan anot của các tác giả trong và ngoài nước (Phạm Luận, Trần Tứ Hiếu, Kim A. Anderson, John Bishop, Guan Hong Tao, Slipkocter...).

Phần II: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết cơ chế hoạt động của hệ thống $\text{F-AAS}$ SP-9/800 bao gồm 4 khối chức năng: nguồn phát tia cộng hưởng ($\text{HCL}$), hệ thống nguyên tử hóa (buồng aerosol hóa và đầu đốt burner), bộ đơn sắc tán sắc ánh sáng và hệ thống ghi nhận/chỉ thị tín hiệu điện kế/máy tự ghi. Thiết lập quy trình chuẩn bị hóa chất, dụng cụ đo thể tích và kỹ thuật tro hóa ướt mẫu thực tế bằng $\text{HNO}_3$ đặc.

Phần III: Kết quả nghiên cứu và bàn luận

Trình bày chuỗi thí nghiệm tối ưu hóa các thông số vận hành và đánh giá độ chọn lọc của phép đo:

• Lựa chọn vạch đo và khe đo: Khảo sát các vạch phổ hấp thụ đặc trưng. Vạch 324,8 nm ($\text{Cu}$) và 217,0 nm ($\text{Pb}$) được chọn vì cho độ nhạy và cường độ hấp thụ cao nhất. Khe đo được ấn định ở 0,5 nm nhằm bao trọn 100% diện tích pic phổ và loại bỏ các vạch nhiễu lân cận.
• Cường độ dòng đèn $\text{HCL}$: Khảo sát dải dòng làm việc từ 60% đến 90% $I_{\max}$. Xác định giá trị tối ưu là 11 mA (73% $I_{\max}$) đối với đèn $\text{Cu}$ ($I_{\max} = 15\text{ mA}$) và 8 mA (80% $I_{\max}$) đối với đèn $\text{Pb}$ ($I_{\max} = 10\text{ mA}$).
• Thông số máy tự ghi: Chọn thế ghi 10 mV, tốc độ giấy 30 mm/phút và thời gian ghi phổ 5 giây để pic cân đối, ổn định và tiết kiệm mẫu.
• Điều kiện nguyên tử hóa mẫu: Khảo sát chiều cao đầu đốt từ 0 đến 10 mm; giá trị tối ưu cho cả hai nguyên tố là $H_{\text{burner}} = 5\text{ mm}$. Tỷ lệ lưu lượng khí cháy được xác lập ở mức Không khí nén = 4,75 L/phút (chiều cao cột đo 35 mm) và Acetylen ($\text{C}_2\text{H}_2$) = 1,15 L/phút (chiều cao cột đo 22 mm). Tốc độ dẫn mẫu duy trì ở 5 mL/phút.
• Khảo sát ảnh hưởng môi trường axit và dung dịch đệm nền: Axit $\text{HCl}$ và $\text{HNO}_3$ ở nồng độ 1–5% không làm thay đổi đáng kể độ hấp thụ phổ; dung dịch $\text{HCl}$ 1% được chọn làm môi trường đo chuẩn. Hỗn hợp đệm nền $\text{NH}_4\text{Ac}$ 1% kết hợp $\text{LaCl}_3$ 1% được xác định là tối ưu nhằm làm chất mang hóa hơi và triệt tiêu các ảnh hưởng cản trở của cation/anion lạ.
• Khảo sát ảnh hưởng của các ion cản trở: Thử nghiệm bổ sung các nhóm cation kim loại kiềm ($\text{Na}^+, \text{K}^+, \text{Li}^+$), kiềm thổ ($\text{Ca}^{2+}, \text{Mg}^{2+}, \text{Ba}^{2+}, \text{Sr}^{2+}$), kim loại nặng hóa trị II ($\text{Mn}^{2+}, \text{Ni}^{2+}, \text{Co}^{2+}, \text{Zn}^{2+}, \text{Cd}^{2+}$) và kim loại nhóm III ($\text{Al}^{3+}, \text{Fe}^{3+}, \text{Cr}^{3+}$) ở các nồng độ từ 1 đến 1.000 ppm. Kết quả cho thấy sai số đo đều dưới 5%, khẳng định phương pháp có độ chọn lọc cao trong nền đệm đã chọn.

---

Kết quả và đóng góp

1. Bộ thông số vận hành thiết bị F-AAS tối ưu

Nghiên cứu đã chuẩn hóa toàn bộ các thông số kỹ thuật thực nghiệm phục vụ định lượng $\text{Cu}$ và $\text{Pb}$ trên hệ thống SP-9/800:

Thông số kỹ thuật	Đồng ($\text{Cu}$)	Chì ($\text{Pb}$)
Vạch phổ phân tích ($\lambda$)	324,8 nm	217,0 nm
Độ rộng khe đo phổ	0,5 nm	0,5 nm
Cường độ dòng đèn $\text{HCL}$	11 mA (73% $I_{\max}$)	8 mA (80% $I_{\max}$)
Chiều cao đầu đốt ($H_{\text{burner}}$)	5 mm	5 mm
Thế ghi tín hiệu	10 mV	10 mV
Tốc độ kéo giấy ghi	30 mm/phút	30 mm/phút
Thời gian ghi nhận phổ	5 giây	5 giây
Lưu lượng không khí nén	4,75 L/phút	4,75 L/phút
Lưu lượng khí đốt $\text{C}_2\text{H}_2$	1,15 L/phút	1,15 L/phút
Tốc độ hút dẫn mẫu	5 mL/phút	5 mL/phút
Môi trường dung dịch đệm nền	$\text{HCl}$ 1% + $\text{NH}_4\text{Ac}$ 1% + $\text{LaCl}_3$ 1%	$\text{HCl}$ 1% + $\text{NH}_4\text{Ac}$ 1% + $\text{LaCl}_3$ 1%

2. Kết quả phân tích thành phần mẫu tỏi tươi và chế phẩm thuốc từ tỏi

Quy trình tro hóa ướt bằng $\text{HNO}_3$ đặc kết hợp hòa tan trong nền $\text{HCl}$ 1% được áp dụng trên 2 g mẫu thực tế, định mức thành 25 mL dung dịch đo:

Nguyên tố xác định	Mẫu 1: Tỏi tươi ($\mu\text{g/g}$)	Mẫu 2: Thuốc viên tỏi ($\mu\text{g/g}$)
Natri ($\text{Na}$)	93,75	1365,0
Kali ($\text{K}$)	1995,0	3795,0
Canxi ($\text{Ca}$)	115,9	77,6
Magie ($\text{Mg}$)	171,7	255,3
Đồng ($\text{Cu}$)	3,81	5,10
Chì ($\text{Pb}$)	3,13	2,75
Kẽm ($\text{Zn}$)	18,04	9,16
Cadmi ($\text{Cd}$)	0,60	0,475
Mangan ($\text{Mn}$)	4,84	2,113
Niken ($\text{Ni}$)	3,91	3,438
Sắt ($\text{Fe}$)	39,6	30,44

3. Đóng góp khoa học của đề tài

• Xây dựng thành công quy trình phân tích $\text{F-AAS}$ đồng thời xác định lượng vết $\text{Cu}$ và $\text{Pb}$ trên đối tượng nền mẫu hữu cơ phức tạp là củ tỏi và viên thuốc tỏi.
• Chứng minh hiệu quả của hệ đệm nền hỗn hợp $\text{NH}_4\text{Ac}$ 1% và $\text{LaCl}_3$ 1% trong môi trường $\text{HCl}$ 1%, giúp ổn định độ nhớt, hỗ trợ hóa hơi và loại trừ hoàn toàn ảnh hưởng cản trở của các cation kim loại kiềm, kiềm thổ và kim loại chuyển tiếp thường gặp trong dược liệu.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu mới tập trung thực nghiệm trên kỹ thuật quang phổ hấp thụ nguyên tử ngọn lửa ($\text{F-AAS}$) với giới hạn phát hiện ở cấp độ phần triệu ($\text{ppm}$), chưa triển khai kỹ thuật không ngọn lửa lò graphit ($\text{ETA-AAS}$) để xác định các mức hàm lượng siêu vết cỡ phần tỷ ($\text{ppb}$). Một số nguyên tố vi lượng khác như $\text{Co}$, $\text{Cr}$, $\text{Al}$ mới dừng lại ở mức thu thập số liệu tham khảo từ tài liệu mà chưa khảo sát thực nghiệm trực tiếp trên các mẫu phân tích.
• Hướng phát triển: Mở rộng khảo sát hàm lượng kim loại nặng trên nhiều vùng trồng tỏi chuyên canh khác nhau tại Việt Nam; chuẩn hóa quy trình chiết xuất và phân tích dạng liên kết hóa học của kim loại trong các dạng bào chế dược phẩm tỏi khác nhau (viên nang mềm, tinh dầu tỏi, dịch chiết tỏi).

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Hóa phân tích, Hóa dược, Kiểm nghiệm thuốc và Công nghệ thực phẩm: Cung cấp tài liệu thực hành chi tiết về các bước tối ưu hóa thông số thiết bị quang phổ hấp thụ nguyên tử ($\text{AAS}$) và phương pháp xử lý mẫu dược liệu bằng kỹ thuật vô cơ hóa ướt.
• Kỹ thuật viên phòng kiểm nghiệm dược phẩm và môi trường: Cung cấp thông số thực nghiệm chuẩn và công thức phối hợp hệ đệm nền ($\text{NH}_4\text{Ac} + \text{LaCl}_3$) để triệt tiêu ảnh hưởng cản trở khi phân tích kim loại nặng trong các nền mẫu thực vật phức tạp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao vạch phổ 324,8 nm và 217,0 nm được lựa chọn để định lượng Cu và Pb?

Đây là các vạch phổ cộng hưởng nhạy nhất của nguyên tử $\text{Cu}$ và $\text{Pb}$, cho cường độ hấp thụ cực đại và độ nhạy phân tích cao nhất (độ nhạy 0,025 ppm đối với $\text{Cu}$ và 0,08 ppm đối với $\text{Pb}$). Các vạch phát xạ lân cận của các nguyên tố khác như $\text{Fe}$ (324,739 nm), $\text{Mn}$ (324,754 nm), $\text{Co}$ (324,700 nm) đối với $\text{Cu}$ hay $\text{Fe}$ (216,995 nm), $\text{Ni}$ (217,006 nm) đối với $\text{Pb}$ đã được thực nghiệm chứng minh không gây nhiễu cản trở khi đặt khe đo 0,5 nm.

2. Tỷ lệ lưu lượng khí cháy và chiều cao đèn nguyên tử hóa tối ưu là bao nhiêu?

Hỗn hợp khí cháy tối ưu là Không khí nén / Acetylen ($\text{C}_2\text{H}2$) với lưu lượng tương ứng 4,75 L/phút (chiều cao cột flowmeter 35 mm) và 1,15 L/phút (chiều cao cột flowmeter 22 mm). Chiều cao đèn nguyên tử hóa ($H{\text{burner}}$) tối ưu được chọn là 5 mm, vị trí đảm bảo đám hơi nguyên tử đạt mật độ cao nhất và tín hiệu hấp thụ có tính tuyến tính, ổn định cao.

3. Hệ đệm nền nào được đưa vào dung dịch đo và có vai trò gì?

Hệ đệm nền được lựa chọn là $\text{NH}_4\text{Ac}$ 1% kết hợp $\text{LaCl}_3$ 1% trong môi trường $\text{HCl}$ 1%. $\text{NH}_4\text{Ac}$ là muối dễ hóa hơi đóng vai trò chất mang giúp tăng hiệu suất nguyên tử hóa, trong khi $\text{LaCl}_3$ có vai trò giải phóng và giải tỏa các cản trở hóa học do các anion và cation lạ tạo hợp chất bền nhiệt với chất phân tích.

4. Hàm lượng Cu và Pb trong củ tỏi tươi và viên thuốc tỏi đạt mức bao nhiêu theo số liệu thực nghiệm?

Theo kết quả phân tích trên 2 g mẫu sau khi tro hóa và định mức 25 mL:

• Trong củ tỏi tươi: Hàm lượng $\text{Cu}$ đạt 3,81 $\mu\text{g/g}$ (0,305 $\mu\text{g/mL}$ trong dịch đo) và $\text{Pb}$ đạt 3,13 $\mu\text{g/g}$ (0,250 $\mu\text{g/mL}$ trong dịch đo).
• Trong mẫu thuốc từ tỏi: Hàm lượng $\text{Cu}$ đạt 5,10 $\mu\text{g/g}$ (0,408 $\mu\text{g/mL}$ trong dịch đo) và $\text{Pb}$ đạt 2,75 $\mu\text{g/g}$ (0,220 $\mu\text{g/mL}$ trong dịch đo).

5. Sự hiện diện của các kim loại kiềm, kiềm thổ và kim loại nhóm II, III có gây sai số cho phép đo không?

Khảo sát thực nghiệm với các dải nồng độ cao của $\text{Na}^+$ (đến 500 ppm), $\text{K}^+$ (đến 1.000 ppm), $\text{Ca}^{2+}, \text{Mg}^{2+}$ (đến 200 ppm), $\text{Zn}^{2+}$ (đến 20 ppm), $\text{Al}^{3+}, \text{Fe}^{3+}$ (đến 50 ppm) cho thấy sai số đo chiều cao pic hấp thụ so với mẫu đối chứng đều không vượt quá 5%. Điều này chứng minh phép đo đạt độ chọn lọc rất cao trong điều kiện nền đã thiết lập.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Vi Thị Mai Lan đã nghiên cứu và xây dựng thành công quy trình phân tích phổ hấp thụ nguyên tử ngọn lửa ($\text{F-AAS}$) để xác định hàm lượng vết của hai kim loại nặng đồng ($\text{Cu}$) và chì ($\text{Pb}$) trong mẫu tỏi tươi và chế phẩm dược liệu từ tỏi. Toàn bộ các thông số vận hành thiết bị như bước sóng phân tích, khe đo, dòng đèn catot rỗng, chiều cao burner, lưu lượng khí cháy và thành phần hệ đệm nền ($\text{HCl}$ 1% + $\text{NH}_4\text{Ac}$ 1% + $\text{LaCl}_3$ 1%) đã được khảo sát thực nghiệm một cách hệ thống và tối ưu hóa chính xác. Kết quả phân tích cung cấp dữ liệu thực nghiệm đáng tin cậy về hàm lượng $\text{Cu}$, $\text{Pb}$ và các nguyên tố khoáng đi kèm, đóng góp phương pháp luận chuẩn xác cho công tác kiểm tra, đánh giá chất lượng và đảm bảo an toàn cho các sản phẩm dược liệu từ tỏi tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Kho¸ luËn tèt nghiÖp Vi thÞ Mai Lan Lêi c¶m ¬n Víi lßng biÕt ¬n s©u s¾c, em xin ch©n thµnh c¶m ¬n thÇy Ph¹m LuËn ®· giao ®Ò tµi vµ tËn t×nh híng dÉn em hoµn thµnh b¶n kho¸ luËn nµy. Em còng xin c¶m ¬n c¸c thÇy c« gi¸o trong bé m«n Ho¸ ph©n tÝch vµ c¸c b¹n sinh viªn K43A ®· gióp ®ì em trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn kho¸ luËn. Hµ Néi, ngµy 5 th¸ng 6 n¨m 2002 Sinh viªn Vi thÞ Mai Lan 1 Kho¸ luËn tèt nghiÖp Vi thÞ Mai Lan Më ®Çu Ngµy nay trong Y häc, ngêi ta ®· kh¼ng ®Þnh ®îc r»ng nhiÒu nguyªn tè kim lo¹i cã vai trß cùc kú quan träng ®èi víi c¬ thÓ sèng vµ con ngêi. Sù thiÕu hôt hay mÊt c©n b»ng cña nhiÒu kim lo¹i vi lîng trong c¸c bé phËn cña c¬ thÓ nh gan, tãc, m¸u, huyÕt thanh,.

lµ nh÷ng nguyªn nh©n hay dÊu hiÖu cña bÖnh tËt, èm ®au hay suy dinh dìng, ®Æc biÖt lµ sù cã mÆt cña c¸c kim lo¹i nÆng nh Cu, Pb, Zn, Cd, Mn, Fe,.trong m¸u vµ trong huyÕt thanh cña ngêi. Tuy nhiªn, cïng víi møc ®é ph¸t triÓn cña c«ng nghiÖp vµ sù ®« thÞ ho¸, hiÖn nay m«i trêng sèng cña chóng ta bÞ « nhiÔm trÇm träng. C¸c nguån th¶i kim lo¹i nÆng tõ c¸c khu c«ng nghiÖp vµo kh«ng khÝ, vµo níc, vµo ®Êt, vµo thùc phÈm råi x©m nhËp vµo c¬ thÓ con ngêi qua ®êng ¨n uèng, hÝt thë dÉn ®Õn sù nhiÔm ®éc. Do ®ã viÖc nghiªn cøu vµ ph©n tÝch c¸c kim lo¹i nÆng trong m«i trêng sèng, trong thùc phÈm vµ t¸c ®éng cña chóng tíi c¬ thÓ con ngêi nh»m ®Ò ra c¸c biÖn ph¸p tèi u b¶o vÖ vµ ch¨m sãc søc khoÎ céng ®ång lµ mét viÖc v« cïng cÇn thiÕt.

Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, cïng víi Nh©n s©m, B¹ch qu¶, L« héi, NghÖ, ., Gõng vµ Tái ®îc ®¸nh gi¸ nh mét lo¹i gia vÞ ®iÓn h×nh, mét vÞ thuèc kú diÖu mµ hÇu nh trªn thÕ giíi xø nµo còng dïng ®Õn. Tõ c¸ch ®©y h¬n 5000 n¨m, Tái ®· lµ gia vÞ hÕt søc phæ biÕn ®ång thêi còng lµ vÞ thuèc v« cïng quen thuéc trong y häc d©n gian. Nh vËy, ®Ó ph¸t triÓn vµ 2 Kho¸ luËn tèt nghiÖp Vi thÞ Mai Lan øng dông nã, mét yªu cÇu ®Æt ra lµ ph¶i kiÓm tra, ®¸nh gi¸ chÊt lîng cña tái ®Æc biÖt lµ hµm lîng c¸c kim lo¹i nÆng. V× thÕ trong b¶n kho¸ luËn nµy, chóng t«i nghiªn cøu øng dông ph¬ng ph¸p ph©n tÝch phæ hÊp thô nguyªn tö ®Ó x¸c ®Þnh hµm lîng Cu vµ Pb trong tái vµ c¸c chÕ phÈm tõ tái.

PhÇn I Tæng quan 1.Giíi thiÖu vÒ tái vµ c¸c s¶n phÈm tõ tái [11,12, 13, 14, 23, 31] Tái cã tªn Latinh lµ Allium Sativum. Tái lµ loµi thùc vËt th©n th¶o hä b¸ch hîp, cã nguån gèc tõ sa m¹c Kigirs. Vµo kho¶ng 3000 n¨m tríc C«ng nguyªn, tríc tiªn ngêi Ai CËp cæ ®· ®em vÒ trång, sau ®ã lan truyÒn sang nhiÒu khu vùc vµ quèc gia ë ph¬ng §«ng vµ ph¬ng T©y, kho¶ng n¨m 113 tríc C«ng nguyªn th× truyÒn sang Trung Quèc. Tái lµ mét c©y gia vÞ ®îc sö dông phæ biÕn trªn kh¾p thÕ giíi, võa lµm t¨ng thªm h¬ng vÞ, võa cã t¸c dông s¸t khuÈn, phßng bÖnh.

Loµi ngêi sö dông tái trong cuéc sèng ®· cã lÞch sö h¬n 5000 n¨m. Ngêi Ai CËp vµ ngêi La M· cæ ®¹i cho r»ng tái lµ céi nguån cña søc m¹nh, trong chiÕn tranh, binh lÝnh ¨n tái cã thÓ t¨ng søc lùc vµ dòng khÝ chiÕn ®Êu. Ngêi Sirya cho r»ng tái cã thÓ gióp ngêi ta chÞu ®ùng gian khæ, v× vËy khi vô mïa vÊt v¶, ¨n tái cã thÓ lµm viÖc rÊt bÒn bØ. Mét vÞ häc gi¶ níc ngoµi ®· tõng nãi : "§èi víi cuéc 3 Kho¸ luËn tèt nghiÖp Vi thÞ Mai Lan sèng sinh tån cña con ngêi, tái lµ nh©n tè quan träng thø n¨m, chØ ®øng sau ®Êt, kh«ng khÝ, löa vµ níc ", c¸ch nãi nµy h¬i khoa tr¬ng nhng phÇn nµo thÓ hiÖn ®îc vai trß cña tái trong cuéc sèng con ngêi.

Tái t¬i lµ mét nguån cung cÊp rÊt nhiÒu vitamin, muèi kho¸ng vµ c¸c kho¸ng vi lîng, tái chøa hµm lîng lu huúnh cao nhÊt trong tÊt c¶ c¸c c©y thuéc hä hµnh, tái. Theo mét sè tµi liÖu tæng hîp, cñ tái hµm chøa hai nhãm ho¹t chÊt chÝnh : * Tinh dÇu : chñ yÕu bao gåm c¸c hîp chÊt chøa lu huúnh (nhãm hîp chÊt disunfua finat), tiªu biÓu nh : allicin, diallylsunfua, diallyltrisunfua, allylpropyldisunfua,. C¸c kho¸ng vi lîng : iot, selen, gecmani, kÏm, ®ång, s¾t, canxi, magiª, nh«m ,. Enzim : alliinase, peroxidase, myrosinase ,.

C¸c ho¹t chÊt kh¸c : scordinin, S-alylcystein, S- alylmecaptocystein, -Glutamyl-S-metylcystein, -Glutamyl- methionin,. Tái sèng lµ mét lo¹i kh¸ng sinh tù nhiªn cã phæ kh¸ng khuÈn t¬ng ®èi réng, kh¶ n¨ng kh¸ng khuÈn cña nã t¬ng ®- ¬ng víi penicilin, streptomycin, doxycylin,.Tái cã t¸c dông kh¸ng nÊm, kh¸ng virut, tái cã kh¶ n¨ng øc chÕ trªn 70 lo¹i vi khuÈn, tiªu biÓu nh Escherichia coli, Crynebacterium,.C¸c nghiªn cøu cho thÊy ho¹t tÝnh dîc lý chñ yÕu cña tái lµ do hîp chÊt allicin, khi cñ tái ®îc gi· dËp, men alliinase chuyÓn ho¸ alliin (S-allyl-L-cystein sunfoxit) thµnh 2-propen sunfonic, khi 4 Kho¸ luËn tèt nghiÖp Vi thÞ Mai Lan dime ho¸ t¹o thµnh allicin. ChÝnh hîp chÊt nµy t¹o ra mïi vµ t¸c dông ch÷a bÖnh cña tái. Allicin cã kh¶ n¨ng ng¨n ngõa cao huyÕt ¸p, lµm gi¶m lîng cholesterol, ®iÒu hoµ hµm lîng ®êng vµ mì trong m¸u, do ®ã cã hiÖu qu¶ râ rÖt trong viÖc chèng l¹i chøng nghÏn m¹ch, ®ét quÞ vµ lµm gi¶m nguy c¬ ®au tim.

C¸c nghiªn cøu khoa häc cßn chØ ra t¸c dông chèng l¹i sù oxy ho¸ cña allicin, allicin lµm t¨ng hai enzim quan träng chèng oxy ho¸ trong m¸u lµ catylase vµ glutathiol peroxydase. Ngoµi ra, hµm lîng selen chøa trong tái lµm cho tái cã kh¶ n¨ng chèng l¹i bÖnh ung th, ng¨n chÆn sù ph¸t triÓn cña khèi u vµ giÕt chÕt c¸c tÕ bµo ung th. Tái cßn cã t¸c dông gãp phÇn lo¹i bá c¸c kim lo¹i nÆng nh Pb, Hg ra khái c¬ thÓ. V× nh÷ng lîi Ých mµ tái mang ®Õn cho søc khoÎ con ng- êi, cïng víi rÊt nhiÒu cuèn s¸ch viÕt vÒ c¸c bµi thuèc tõ tái, trong nh÷ng thËp kû gÇn ®©y nã ®· ®îc sö dông lµm nguyªn liÖu cho ngµnh dîc s¶n xuÊt thuèc ch÷a bÖnh vµ c¸c chÕ phÈm tái th¬ng m¹i b¸n réng r·i trªn thÞ trêng.

ë ViÖt Nam trong vµi n¨m qua, chóng ta còng ®· trång tái vµ s¶n xuÊt mét sè thuèc tõ tái, nh viªn bao Dogarlic, viªn nÐn Dogarlic, Garlic-T, v.phôc vô cho viÖc phßng vµ ch÷a bÖnh.Giíi thiÖu chung vÒ ®ång vµ ch× 1.Tr¹ng th¸i thiªn nhiªn [3, 4, 24, 25] Trong b¶ng HTTH c¸c nguyªn tè ho¸ häc, Cu cã sè thø tù 29 thuéc ph©n nhãm phô nhãm I, chu kú 4 vµ cã khèi lîng 5 Kho¸ luËn tèt nghiÖp Vi thÞ Mai Lan nguyªn tö lµ 64,35 .Cßn Pb cã sè thø tù 82 thuéc ph©n nhãm chÝnh nhãm IV, chu kú 6 vµ cã khèi lîng nguyªn tö lµ 207,21. §ång (Cu) vµ ch× (Pb) lµ nh÷ng kim lo¹i ®îc con ngêi biÕt ®Õn vµ sö dông tõ rÊt xa xa, kho¶ng 3000 n¨m tríc C«ng nguyªn. Tªn tiÕng Anh "copper" cña ®ång xuÊt ph¸t tõ tªn Latinh lµ "Cuprum" cã lÏ b¾t nguån tõ ch÷ "Cuprus" lµ tªn Latinh cña hßn ®¶o Kipr, n¬i ngµy xa ngêi La M· cæ ®· khai th¸c quÆng ®ång vµ chÕ t¸c ®å ®ång. Trong thiªn nhiªn, Cu lµ nguyªn tè t¬ng ®èi phæ biÕn, tæng tr÷ lîng Cu trong vá tr¸i ®Êt lµ 0.03% tæng sè nguyªn tö .Cu tån t¹i trong thiªn nhiªn c¶ ë tr¹ng th¸i tù do vµ ë d¹ng hîp chÊt nh sunfua, oxit vµ cacbonat.

C¸c kho¸ng quÆng chÝnh cña Cu lµ chancopirit (CuFeS 2 ,cßn gäi lµ pirit ®ång), chøa 34,57% Cu, chancozit (Cu 2S) chøa 79,8% Cu, cuprit (Cu2O) chøa 88%Cu, covelin (CuS) chøa 66,5% Cu, malachit (CuCO3. Ngoµi ra hîp chÊt cña Cu cßn cã trong c¬ thÓ sinh vËt. Cu lµ kim lo¹i mµu quan träng nhÊt ®èi víi c«ng nghiÖp vµ kü thuËt. Tõ xa xa, ngêi ta dïng quÆng giµu ®Ó luyÖn ®ång.

Ngµy nay, c«ng nghÖ luyÖn ®ång cã thÓ dïng quÆng nghÌo chØ chøa 1-2% Cu ®Ó ®iÒu chÕ ®ång b»ng qu¸ tr×nh nhiÖt luyÖn kim : 2CuFeS2 + 5O2 + 2SiO2 = 2Cu + 2FeSiO3 + 4SO2 6 Kho¸ luËn tèt nghiÖp Vi thÞ Mai Lan Ch× lµ nguyªn tè ph©n bè kh¸ réng r·i trong thiªn nhiªn ë d¹ng kÕt hîp víi c¸c kim lo¹i kh¸c, ®Æc biÖt lµ víi Ag vµ Zn .Tr÷ lîng cña Pb lµ 10-4% tæng sè nguyªn tö cña vá tr¸i ®Êt. Trong thiªn nhiªn hiÕm gÆp Pb ë d¹ng nguyªn chÊt mµ thêng thÊy ë d¹ng sunfua, cacbonat, photphat hoÆc clorua. Kho¸ng vËt quan träng nhÊt cña Pb lµ galen (PbS) , c¸c kho¸ng vËt kh¸c lµ cerusit (PbCO3) , anglesit (PbSO4) vµ pyromophit (Pb5Cl(PO4)3). §Ó ®iÒu chÕ Pb ,ngêi ta chuyÓn galen PbS thµnh PbO råi khö b»ng C .TÝnh chÊt vËt lý [3, 4, 24, 25] Cu lµ kim lo¹i cã mµu ®á hoÆc hång s¸ng, cã ¸nh kim, thuéc cÊu tróc m¹ng tinh thÓ lËp ph¬ng t©m diÖn.

Cu cã khèi lîng riªng lín, mÒm, dÎo, dÔ kÐo thµnh sîi, cã nhiÖt ®é nãng ch¶y, nhiÖt ®é s«i vµ nhiÖt th¨ng hoa t¬ng ®èi cao. TÝnh dÉn nhiÖt vµ dÉn ®iÖn cña Cu rÊt tèt chØ ®øng thø hai sau Ag. Trong thiªn nhiªn, Cu cã hai ®ång vÞ bÒn lµ 63Cu (70,13%) vµ 65Cu (29,87%). Pb lµ kim lo¹i cã mµu x¸m thÉm, cã cÊu tróc lËp ph¬ng t©m diÖn ®iÓn h×nh ®èi víi kim lo¹i.

Pb còng cã tÝnh dÔ d¸t máng, mÒm, dÔ uèn vµ tû träng cao nhng nhiÖt ®é nãng ch¶y, ®é bÒn, tÝnh ®µn håi vµ ®é dÉn ®iÖn thÊp. TÝnh chÊt vËt lý næi bËt cña ch× lµ cã kh¶ n¨ng b«i tr¬n cao. Ch× vµ c¸c hîp chÊt cña ch× ®Òu rÊt ®éc. Mét sè h»ng sè vËt lý quan träng cña Cu vµ Pb : 7 Kho¸ luËn tèt nghiÖp Vi thÞ Mai Lan Kim Tû khèi Tnc Ts §é dÉn NL ion ho¸ 3 lo¹i (g/cm ) (0C) 0 ( C) ®iÖn bËc1 (eV) Cu 8,94 1083,0 2543 36 7,72 Pb 11,34 327,43 1725 0,083 7,42 1.TÝnh chÊt ho¸ häc 1.TÝnh chÊt ho¸ häc cña ®ång vµ hîp chÊt cña nã [3, 5, 24] * §¬n chÊt Cu n»m ë ph©n nhãm phô nhãm I cïng víi Ag vµ Au.Tr¹ng th¸i oxy ho¸ chÝnh cña Cu lµ +1 vµ +2, trong ®ã c¸c hîp chÊt cña Cu(II) lµ bÒn v÷ng h¬n c¶.

Ngoµi ra cßn tån t¹i c¸c hîp chÊt Cu(III) kh«ng bÒn nh Cu2O3 hay c¸c anion CuO2- , CuF63- ,. VÒ mÆt ho¸ häc, Cu lµ kim lo¹i rÊt kÐm ho¹t ®éng.