Nghiên Cứu Về Suy Dinh Dưỡng Của Trẻ Em Dân Tộc Chăm Tại Thị Xã Tân Châu, An Giang

Chuyên khảo phân tích Luận văn suy dinh dưỡng của trẻ từ 6 24 tháng tuổi người dân tộc chăm tại thị xã tân châu tỉnh an, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Thị Thái Thanh
• Người hướng dẫn: TS. Trần Quang Hiền
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Suy Dinh Dưỡng Của Trẻ Từ 6 Đến 24 Tháng Tuổi Người Dân Tộc Chăm Tại Thị Xã Tân Châu Tỉnh An Giang Năm 2018 Và Một Số Yếu Tố Liên Quan
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC BẢNG
• TÓM TẮT ĐỀ TÀI
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Khái niệm về tình trạng dinh dưỡng trẻ em
• 1.1.1. Một số khái niệm
• 1.1.2. Phân loại tình trạng dinh dưỡng của trẻ dưới 5 tuổi
• 1.2. Phương pháp đánh giá TTDD của trẻ dưới 5 tuổi
• 1.3. Các yếu tố nguy cơ gây suy dinh dưỡng ở trẻ
• 1.4. Hậu quả của suy dinh dưỡng
• 1.5. Thực trạng dinh dưỡng trẻ em
• 1.5.1. Thực trạng suy dinh dưỡng trẻ em trên thế giới
• 1.5.2. Thực trạng suy dinh dưỡng trẻ em ở Việt Nam
• 1.6. Một số nghiên cứu trước đây về tình trạng suy dinh dưỡng trẻ em
• 1.7. Thông tin về địa bàn nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.5. Công cụ và phương pháp thu thập số liệu
• 2.5.1. Công cụ thu thập số liệu
• 2.5.2. Tổ chức thu thập thông tin
• 2.6. Các biến số, thước đo, tiêu chí đánh giá tình trạng dinh dưỡng
• 2.6.1. Các biến số và chỉ số trong nghiên cứu định lượng (phụ lục 3)
• 2.6.2. Các khái niệm, tiêu chí đánh giá
• 2.7. Xử lý và phân tích số liệu
• 2.8. Vấn đề đạo đức nghiên cứu
• 2.9. Sai số và biện pháp khắc phục
• 2.9.1. Biện pháp khắc phục
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô tả đặc điểm chung của trẻ, đặc điểm chung của mẹ, hộ gia đình
• 3.2. Tình trạng dinh dưỡng hiện tại của trẻ
• 3.3. Thực hành chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ người dân tộc Chăm của các bà mẹ có con từ 6-24 tháng tuổi
• 3.4. Một số yếu tố liên quan đến tình trạng suy dinh dưỡng của trẻ
• 3.4.1. Yếu tố cá nhân trẻ
• 3.4.2. Yếu tố của bà mẹ
• 3.4.3. Yếu tố gia đình
• 3.4.4. Yếu tố dịch vụ y tế
• 3.5. Tình trạng dinh dưỡng của trẻ 6-24 tháng tuổi người dân tộc Chăm
• 3.5.1. Tỷ lệ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân
• 3.5.2. Tỷ lệ suy dinh dưỡng thể thấp còi
• 3.5.3. Tỷ lệ suy dinh dưỡng thể gầy còm
• 3.5.4. Tỷ lệ suy dinh dưỡng theo nhóm tuổi của trẻ
• 3.5.5. Tỷ lệ suy dinh dưỡng theo giới tính của trẻ
• 3.6. Thực hành chăm sóc dinh dưỡng của bà mẹ
• 3.6.1. Thực hành chăm sóc dinh dưỡng khi mang thai
• 3.6.2. Thực hành nuôi con bằng sữa mẹ
• 3.6.3. Thực hành cho trẻ ăn bổ sung
• 3.6.4. Thực hành chăm sóc khi trẻ bị bệnh
• 3.6.5. Thực hành chăm sóc vệ sinh
• 3.7. Một số yếu tố liên quan đến tình trạng dinh dưỡng của trẻ người dân tộc Chăm từ 6 đến 24 tháng tuổi
• 3.7.1. Mối liên quan giữa yếu tố cá nhân trẻ với tình trạng SDD
• 3.7.2. Mối liên quan giữa yếu tố của bà mẹ với tình trạng SDD
• 3.7.3. Mối liên quan giữa yếu tố của gia đình với tình trạng SDD
• 3.7.4. Mối liên quan giữa yếu tố dịch vụ y tế với tình trạng SDD
• 3.8. Một số hạn chế nghiên cứu
• 3.9. Tình trạng suy dinh dưỡng của trẻ 6-24 tháng là dân tộc Chăm ở thị xã Tân Châu tỉnh An Giang năm 2018
• 3.10. Thực hành chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ từ 6-24 tháng tuổi người dân tộc Chăm của bà mẹ tại thị xã Tân Châu, tỉnh An Giang
• 3.11. Các yếu tố liên quan đến tình trạng suy dinh dưỡng của trẻ tử 6-24 tháng tuổi người dân tộc Chăm trên địa bàn nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Phiếu cân đo nhân trắc dành cho trẻ từ 6 đến 24 tháng tuổi
• Phụ lục 2: Phiếu phỏng vấn bà mẹ có con từ 6 đến 24 tháng tuổi
• Phụ lục 3: Bảng biến số nghiên cứu
• Phụ lục 4: Một số tiêu chí đánh giá thực hành của bà mẹ
• Phụ lục 5: PHIẾU ĐỒNG Ý THAM GIA NGHIÊN CỨU
• Phụ lục 6: NHẬN XÉT PHẢN BIỆN
• Phụ lục 7: BẢN GIẢI TRÌNH CHỈNH SỬA

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Suy Dinh Dưỡng Trẻ Chăm An Giang

Nghiên cứu về suy dinh dưỡng ở trẻ em là một vấn đề cấp thiết, đặc biệt ở các nước đang phát triển. Hàng triệu trẻ em tử vong mỗi năm do các nguyên nhân liên quan đến suy dinh dưỡng, dẫn đến kém phát triển về thể chất và tinh thần. Ở Việt Nam, tình trạng này vẫn còn là một thách thức, đặc biệt ở các vùng sâu, vùng xa và các cộng đồng dân tộc thiểu số. Tỷ lệ suy dinh dưỡng ở những khu vực này vẫn còn cao so với khu vực thành thị. Giai đoạn 6-24 tháng tuổi là giai đoạn quan trọng, quyết định sự phát triển của trẻ. Can thiệp dinh dưỡng kịp thời và hiệu quả trong giai đoạn này sẽ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và tử vong, đồng thời tạo nền tảng cho sự phát triển khỏe mạnh sau này. Nghiên cứu này tập trung vào tình hình suy dinh dưỡng trẻ em Chăm An Giang năm 2018 và các yếu tố liên quan để cung cấp bằng chứng khoa học cho các can thiệp phù hợp.

1.1. Khái niệm về Tình Trạng Dinh Dưỡng Trẻ Em Chăm

Dinh dưỡng đóng vai trò then chốt trong sự phát triển toàn diện của trẻ. Tình trạng dinh dưỡng phản ánh mức độ đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể, là kết quả của việc ăn uống và sử dụng các chất dinh dưỡng. Suy dinh dưỡng xảy ra khi cơ thể thiếu protein, năng lượng và các vi chất dinh dưỡng cần thiết. WHO khuyến nghị sử dụng các chỉ số nhân trắc học như cân nặng theo tuổi (CN/T), chiều cao theo tuổi (CC/T) và cân nặng theo chiều cao (CN/CC) để đánh giá tình trạng suy dinh dưỡng. Đánh giá dinh dưỡng cần được thực hiện định kỳ để phát hiện và can thiệp sớm tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ em.

1.2. Tầm Quan Trọng Giai Đoạn 6 24 Tháng Trong Phát Triển Thể Chất

Giai đoạn 6-24 tháng tuổi là giai đoạn "cửa sổ vàng" cho sự phát triển của trẻ. Đây là thời điểm trẻ dễ bị suy dinh dưỡng do nhu cầu dinh dưỡng cao và hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng suy dinh dưỡng trong giai đoạn này có thể gây ra những hậu quả lâu dài về phát triển thể chất và phát triển trí tuệ. Việc cung cấp đầy đủ dinh dưỡng, đặc biệt là các vi chất dinh dưỡng, là rất quan trọng để đảm bảo trẻ phát triển khỏe mạnh. Chú trọng thực hành chăm sóc dinh dưỡng đúng cách và thực hiện các biện pháp phòng ngừa sẽ giúp trẻ vượt qua giai đoạn này một cách tốt nhất.

II. Vấn Đề Nghiên Cứu Thực Trạng Suy Dinh Dưỡng Tại An Giang

Mặc dù Việt Nam đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong việc cải thiện tình trạng dinh dưỡng của trẻ em, nhưng thực trạng suy dinh dưỡng vẫn còn là một vấn đề đáng quan ngại, đặc biệt ở các vùng dân tộc thiểu số. Theo báo cáo của Viện Dinh dưỡng, tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em dân tộc thiểu số vẫn cao hơn so với trẻ em Kinh. Có sự khác biệt lớn về tình trạng dinh dưỡng giữa khu vực thành thị và nông thôn. Dân tộc Chăm An Giang là một cộng đồng có nhiều phong tục tập quán đặc thù, ảnh hưởng đến chế độ ăn uống và vệ sinh môi trường, có thể làm tăng nguy cơ suy dinh dưỡng ở trẻ em. Cần có những nghiên cứu cụ thể để đánh giá tình trạng dinh dưỡng của trẻ em Chăm và xác định các yếu tố liên quan để có những biện pháp can thiệp phù hợp.

2.1. Tỷ Lệ Suy Dinh Dưỡng Trẻ Em Dân Tộc Thiểu Số Bức Tranh Chung

Các báo cáo cho thấy tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em dân tộc thiểu số cao hơn so với mức trung bình của cả nước. Điều này có thể là do nhiều yếu tố như điều kiện kinh tế khó khăn, thiếu tiếp cận với dịch vụ y tế, kiến thức về dinh dưỡng hạn chế và các phong tục tập quán không phù hợp. Việc cải thiện tình trạng dinh dưỡng cho trẻ em dân tộc thiểu số cần một cách tiếp cận đa chiều, bao gồm cải thiện điều kiện sống, tăng cường giáo dục dinh dưỡng và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.

2.2. Đặc Điểm Dân Tộc Chăm An Giang và Ảnh Hưởng Đến Dinh Dưỡng

Dân tộc Chăm ở An Giang có những đặc điểm văn hóa và kinh tế xã hội riêng biệt. Các yếu tố như phong tục ăn uống, thói quen sinh hoạt và điều kiện kinh tế có thể ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng của trẻ em. Ví dụ, một số phong tục có thể hạn chế sự đa dạng trong chế độ dinh dưỡng cho trẻ em Chăm, hoặc điều kiện kinh tế khó khăn có thể hạn chế khả năng tiếp cận thực phẩm dinh dưỡng. Do đó, các biện pháp can thiệp cần phải phù hợp với đặc điểm văn hóa và kinh tế xã hội của cộng đồng.

2.3. Tiếp Cận Y Tế Cộng Đồng Điểm Yếu Trong Phòng Chống SDD

Khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cộng đồng có vai trò quan trọng trong việc phòng chống suy dinh dưỡng. Các dịch vụ như tư vấn dinh dưỡng, tiêm chủng và theo dõi sức khỏe định kỳ có thể giúp phát hiện và can thiệp sớm tình trạng suy dinh dưỡng. Tuy nhiên, nhiều cộng đồng dân tộc thiểu số, trong đó có người Chăm, gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ này do khoảng cách địa lý, chi phí và rào cản ngôn ngữ. Cần có những giải pháp để cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho các cộng đồng này, chẳng hạn như tăng cường y tế cộng đồng và sử dụng các phương tiện truyền thông phù hợp.

III. Cách Đánh Giá Phương Pháp Nghiên Cứu Suy Dinh Dưỡng An Giang

Nghiên cứu suy dinh dưỡng trẻ em Chăm An Giang năm 2018 sử dụng phương pháp mô tả cắt ngang. Cân đo và đánh giá dinh dưỡng cho 313 trẻ từ 6-24 tháng tuổi. Phỏng vấn các bà mẹ sử dụng bộ câu hỏi có cấu trúc. Mục tiêu: đánh giá tình trạng suy dinh dưỡng, mô tả thực hành chăm sóc dinh dưỡng và xác định các yếu tố liên quan. Ba chỉ số nhân trắc chính: cân nặng theo tuổi, chiều cao theo tuổi và cân nặng theo chiều cao, được so sánh với chuẩn WHO 2006. Các yếu tố như đặc điểm cá nhân của trẻ, đặc điểm của bà mẹ và hộ gia đình, dịch vụ y tế, được phân tích để tìm ra mối liên quan với tình trạng suy dinh dưỡng.

3.1. Mô Tả Cắt Ngang Thiết Kế Nghiên Cứu Phù Hợp Với Mục Tiêu

Thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang được lựa chọn vì tính khả thi và phù hợp với mục tiêu đánh giá thực trạng suy dinh dưỡng tại thời điểm nghiên cứu. Thiết kế này cho phép thu thập dữ liệu về tình trạng dinh dưỡng và các yếu tố liên quan một cách nhanh chóng. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng thiết kế này không thể xác định mối quan hệ nhân quả giữa các yếu tố và tình trạng suy dinh dưỡng.

3.2. Công Cụ Thu Thập Dữ Liệu Đảm Bảo Độ Tin Cậy Và Tính Giá Trị

Việc sử dụng các công cụ thu thập dữ liệu chuẩn hóa, như bộ câu hỏi có cấu trúc và quy trình cân đo theo chuẩn WHO, giúp đảm bảo độ tin cậy và tính giá trị của dữ liệu. Bộ câu hỏi được thiết kế để thu thập thông tin về đặc điểm nhân khẩu học, thực hành chăm sóc dinh dưỡng và các yếu tố liên quan đến suy dinh dưỡng. Quy trình cân đo được thực hiện bởi các nhân viên y tế được đào tạo bài bản để giảm thiểu sai sót.

3.3. Các Biến Số Nghiên Cứu Khai Thác Thông Tin Đa Chiều Về Dinh Dưỡng

Nghiên cứu thu thập một loạt các biến số liên quan đến tình trạng dinh dưỡng, bao gồm đặc điểm cá nhân của trẻ (tuổi, giới tính, cân nặng sơ sinh), đặc điểm của bà mẹ (tuổi, trình độ học vấn, nghề nghiệp), đặc điểm của hộ gia đình (kinh tế, vệ sinh môi trường) và tiếp cận dịch vụ y tế. Việc phân tích mối liên quan giữa các biến số này và tình trạng suy dinh dưỡng giúp xác định các yếu tố nguy cơ và các yếu tố bảo vệ, từ đó đưa ra các biện pháp can thiệp phù hợp.

IV. Kết Quả Tỷ Lệ Suy Dinh Dưỡng Trẻ Chăm An Giang 2018

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em Chăm từ 6-24 tháng tuổi tại An Giang năm 2018 là đáng báo động. Tỷ lệ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân là 15,7%, thể thấp còi là 26,8% và thể gầy còm là 8,3%. Thực hành nuôi con bằng sữa mẹ khá tốt, nhưng thực hành ăn bổ sung và chăm sóc khi trẻ bị bệnh còn nhiều hạn chế. Các yếu tố liên quan đến tình trạng suy dinh dưỡng bao gồm thứ tự con, thực hành chăm sóc mang thai, kinh tế gia đình, tiếp cận thông tin dinh dưỡng, sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh và thực hành vệ sinh của bà mẹ.

4.1. Suy Dinh Dưỡng Thể Nhẹ Cân Mối Liên Hệ Với Yếu Tố Gia Đình

Nghiên cứu cho thấy thứ tự con trong gia đình có liên quan đến suy dinh dưỡng thể nhẹ cân. Trẻ là con thứ trở đi có nguy cơ bị suy dinh dưỡng cao hơn so với con đầu lòng. Điều này có thể là do nguồn lực gia đình bị hạn chế hơn khi có nhiều con. Ngoài ra, thực hành chăm sóc mang thai của bà mẹ và kinh tế gia đình cũng có ảnh hưởng đáng kể đến tình trạng dinh dưỡng của trẻ.

4.2. Suy Dinh Dưỡng Thể Thấp Còi Ảnh Hưởng Từ Vệ Sinh và Nuôi Con

Việc sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh và thực hành vệ sinh rửa tay của bà mẹ có liên quan đến suy dinh dưỡng thể thấp còi. Vệ sinh môi trường kém làm tăng nguy cơ mắc bệnh nhiễm trùng, ảnh hưởng đến khả năng hấp thu dinh dưỡng của trẻ. Thực hành nuôi con bằng sữa mẹ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa suy dinh dưỡng thể thấp còi. Trẻ được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời có nguy cơ bị suy dinh dưỡng thấp hơn.

4.3. Suy Dinh Dưỡng Thể Gầy Còm Thiếu Hụt Dinh Dưỡng Cấp Tính

Thực hành chăm sóc mang thai và thực hành cho trẻ ăn bổ sung có liên quan đến suy dinh dưỡng thể gầy còm. Bà mẹ không được cung cấp đầy đủ dinh dưỡng trong thai kỳ có nguy cơ sinh ra trẻ nhẹ cân, dễ bị suy dinh dưỡng. Việc cho trẻ ăn bổ sung không đúng cách, thiếu đa dạng về thực phẩm và không đảm bảo vệ sinh cũng làm tăng nguy cơ suy dinh dưỡng thể gầy còm.

V. Giải Pháp Biện Pháp Phòng Ngừa Suy Dinh Dưỡng Trẻ Chăm

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng cần tăng cường công tác tuyên truyền, tư vấn dinh dưỡng cho đồng bào Chăm và các bà mẹ có trình độ học vấn thấp. Cần cải thiện kiến thức và thực hành về chăm sóc dinh dưỡng khi mang thai và nuôi con nhỏ. Cải thiện đời sống kinh tế cho các hộ nghèo là yếu tố then chốt để giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng trong cộng đồng. Chính sách hỗ trợ dinh dưỡng cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm văn hóa và kinh tế xã hội của cộng đồng.

5.1. Tăng Cường Giáo Dục Dinh Dưỡng Tiếp Cận Cộng Đồng Hiệu Quả

Cần tăng cường các hoạt động giáo dục dinh dưỡng trực tiếp tại cộng đồng, sử dụng các phương tiện truyền thông phù hợp với văn hóa và ngôn ngữ của người Chăm. Các buổi nói chuyện, thảo luận nhóm và tư vấn cá nhân có thể giúp nâng cao nhận thức về dinh dưỡng và thay đổi hành vi. Cần chú trọng đến việc truyền đạt thông tin về tháp dinh dưỡng cho trẻ em Chăm, chế độ dinh dưỡng cho trẻ em Chăm và cách lựa chọn thực phẩm dinh dưỡng.

5.2. Cải Thiện Tiếp Cận Dịch Vụ Y Tế Chăm Sóc Sức Khỏe Ban Đầu

Cần cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho đồng bào Chăm, đặc biệt là các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu và tư vấn dinh dưỡng. Cần tăng cường đội ngũ nhân viên y tế tại các trạm y tế xã và đào tạo họ về dinh dưỡng và văn hóa của người Chăm. Ngoài ra, cần giảm chi phí dịch vụ y tế và hỗ trợ đi lại cho người dân.

5.3. Chính Sách Hỗ Trợ Dinh Dưỡng Đảm Bảo An Ninh Lương Thực

Cần xây dựng và thực hiện các chính sách hỗ trợ dinh dưỡng cho các hộ nghèo và các gia đình có trẻ bị suy dinh dưỡng. Các chính sách này có thể bao gồm cung cấp thực phẩm bổ sung, hỗ trợ tiền mặt hoặc các chương trình bữa ăn học đường. Cần đảm bảo rằng các chính sách này được thiết kế phù hợp với nhu cầu và văn hóa của người Chăm.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Dinh Dưỡng Chăm

Nghiên cứu này cung cấp những bằng chứng quan trọng về tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ em Chăm tại An Giang. Kết quả này có thể được sử dụng để thiết kế các biện pháp can thiệp phù hợp và hiệu quả. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng cần có những nghiên cứu sâu hơn để hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng của trẻ em Chăm và phát triển các giải pháp bền vững.

6.1. Đề Xuất Nghiên Cứu Can Thiệp Đánh Giá Hiệu Quả Thực Tế

Nên thực hiện các nghiên cứu can thiệp để đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng ngừa và điều trị suy dinh dưỡng ở trẻ em Chăm. Các nghiên cứu này có thể tập trung vào việc cải thiện thực hành chăm sóc dinh dưỡng, tăng cường tiếp cận dịch vụ y tế hoặc thực hiện các chính sách hỗ trợ dinh dưỡng.

6.2. Nghiên Cứu Định Tính Khám Phá Văn Hóa Ẩm Thực Chăm

Nên thực hiện các nghiên cứu định tính để hiểu rõ hơn về văn hóa và phong tục tập quán của người Chăm liên quan đến dinh dưỡng. Các nghiên cứu này có thể sử dụng các phương pháp phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm tập trung và quan sát thực địa để thu thập thông tin về văn hóa ẩm thực Chăm, thói quen ăn uống và niềm tin liên quan đến dinh dưỡng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi vẫn là một trong những thách thức y tế công cộng lớn tại các quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Báo cáo của Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho thấy tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ em vùng nông thôn là 26,8% và vùng đồng bào dân tộc thiểu số lên tới 32,1%, cao hơn đáng kể so với trẻ em khu vực thành thị (18,1%). Giai đoạn 6 đến 24 tháng tuổi được coi là cửa sổ cơ hội vàng đối với sự phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ, nhưng cũng là thời điểm trẻ đối mặt với nguy cơ suy giảm tốc độ tăng trưởng cao nhất do chế độ ăn bổ sung chưa hợp lý và nguy cơ nhiễm khuẩn gia tăng.

Tại thị xã Tân Châu, tỉnh An Giang, đồng bào dân tộc Chăm sinh sống tập trung dọc theo lưu vực sông Hậu với quy mô khoảng 2.600 người, chiếm 12,02% dân số toàn thị xã. Cộng đồng dân tộc Chăm nơi đây mang nhiều nét văn hóa, phong tục và tập quán sinh hoạt đặc thù như tháng nhịn ăn Ramadan, thói quen kiêng khem thực phẩm và hạn chế trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Nghiên cứu này được tiến hành nhằm đánh giá thực trạng suy dinh dưỡng ở cả 3 thể: nhẹ cân, thấp còi và gầy còm ở 313 trẻ từ 6 đến 24 tháng tuổi người dân tộc Chăm; mô tả thực hành chăm sóc nuôi dưỡng của các bà mẹ; đồng thời xác định các yếu tố liên quan trực tiếp đến tình trạng suy dinh dưỡng của trẻ. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng có giá trị thực tiễn cao, hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách xây dựng giải pháp can thiệp dinh dưỡng đặc thù, góp phần cải thiện thể trạng cho trẻ em vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng khung phân tích nguyên nhân suy dinh dưỡng trẻ em của Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF), kết hợp với giả thuyết về nguồn gốc phát triển của sức khỏe và bệnh tật (DOHaD) của David Barker. Khung phân tích này chia các yếu tố tác động thành ba nhóm chính: nguyên nhân trực tiếp (khẩu phần dinh dưỡng nạp vào và tình trạng bệnh tật của trẻ), nguyên nhân tiềm tàng (thực hành chăm sóc của mẹ, an ninh lương thực hộ gia đình, điều kiện vệ sinh môi trường và dịch vụ y tế) và nguyên nhân cơ bản (kinh tế, văn hóa, xã hội).

Các khái niệm chuyên ngành được vận hành hóa theo tiêu chuẩn nhân trắc học của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO 2006):

• Suy dinh dưỡng thể nhẹ cân: Chỉ số cân nặng theo tuổi (CN/T) dưới -2 độ lệch chuẩn (-2SD), phản ánh tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng chung.
• Suy dinh dưỡng thể thấp còi: Chỉ số chiều cao theo tuổi (CC/T) dưới -2 độ lệch chuẩn (-2SD), phản ánh tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng mạn tính kéo dài trong quá khứ.
• Suy dinh dưỡng thể gầy còm: Chỉ số cân nặng theo chiều cao (CN/CC) dưới -2 độ lệch chuẩn (-2SD), phản ánh tình trạng suy dinh dưỡng cấp tính tại thời điểm hiện tại.
• Nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn: Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời, không bổ sung bất kỳ thức ăn hay đồ uống nào khác kể cả nước lọc.
• Ăn bổ sung hợp lý: Bắt đầu cho trẻ ăn dặm từ tròn 6 tháng tuổi với đầy đủ 4 nhóm thực phẩm gồm chất bột đường, chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang có phân tích, áp dụng phương pháp định lượng toàn diện. Nghiên cứu được triển khai từ tháng 12 năm 2017 đến tháng 7 năm 2018 tại 14 xã và phường thuộc thị xã Tân Châu, tỉnh An Giang.

Cỡ mẫu nghiên cứu ban đầu được tính toán theo công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95% (Z = 1,96), tỷ lệ suy dinh dưỡng tham khảo p = 0,21 và sai số tuyệt đối d = 0,05, cho ra quy mô 279 trẻ sau khi dự phòng 10% sai số. Trên thực tế điều tra, toàn bộ 313 cặp mẹ và trẻ từ 6 đến 24 tháng tuổi người dân tộc Chăm sinh sống trên địa bàn đáp ứng tiêu chuẩn lựa chọn đã được đưa vào nghiên cứu (chọn mẫu toàn thể). Phương pháp chọn mẫu toàn thể được áp dụng nhằm loại bỏ sai số chọn mẫu và phản ánh chính xác nhất bức tranh nhân trắc của toàn bộ quần thể trẻ em Chăm tại địa phương.

Dữ liệu nhân trắc được thu thập bằng cân Nhơn Hòa lòng máng có độ chính xác 100 gram và thước gỗ đo chiều dài nằm chuyên dụng của Chương trình Mục tiêu Quốc gia với độ chính xác 0,1 cm. Dữ liệu thực hành chăm sóc được thu thập qua bộ câu hỏi phỏng vấn cấu trúc gồm 57 câu hỏi trực tiếp với bà mẹ. Số liệu nhân trắc được làm sạch và tính toán Z-score bằng phần mềm WHO Anthro phiên bản 3.2. Dữ liệu phỏng vấn được nhập bằng EpiData 3.1 và phân tích bằng SPSS 23. Mô hình hồi quy logistic đơn biến được lựa chọn để tính tỷ số chênh (OR) và khoảng tin cậy 95% (95% CI) với mức ý nghĩa p < 0,05, giúp xác định chuẩn xác các yếu tố nguy cơ độc lập ảnh hưởng đến từng thể suy dinh dưỡng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát nhân trắc trên 313 trẻ người dân tộc Chăm từ 6 đến 24 tháng tuổi cho thấy:

• Tỷ lệ suy dinh dưỡng thể thấp còi chiếm cao nhất với 26,8% (84 trẻ), suy dinh dưỡng thể nhẹ cân chiếm 15,7% (49 trẻ), và suy dinh dưỡng thể gầy còm chiếm 8,3% (26 trẻ).
• Phân tích theo nhóm tuổi cho thấy gánh nặng suy dinh dưỡng tập trung cao nhất ở giai đoạn 6 đến 12 tháng tuổi với tỷ lệ thấp còi lên tới 44,1% và nhẹ cân là 27,2%. Trong khi đó, thể gầy còm đạt đỉnh ở nhóm 13 đến 18 tháng tuổi với 13,9%.
• Thực hành nuôi dưỡng của bà mẹ còn nhiều hạn chế nghiêm trọng: Chỉ có 23,0% bà mẹ cho trẻ ăn đủ 4 nhóm thực phẩm hàng ngày (77,0% không đạt chuẩn đa dạng bữa ăn); có 29,7% bà mẹ vẫn vắt bỏ nguồn sữa non quý giá ngay sau sinh và 36,8% cai sữa cho trẻ không đúng thời điểm khuyến cáo.
• Xử trí khi trẻ bị ốm còn nhiều quan niệm sai lầm: 81,7% bà mẹ thực hiện kiêng khem thực phẩm khi con bị tiêu chảy, trong đó 99,1% kiêng dầu mỡ và 42,3% kiêng rau quả; chỉ 38,4% cho trẻ uống dung dịch bù nước Oresol và 55,0% tự ý mua thuốc điều trị không qua thăm khám y tế.
• Phân tích mối liên quan xác định các yếu tố nguy cơ có ý nghĩa thống kê (p < 0,05):
  • Trẻ là con thứ có nguy cơ suy dinh dưỡng nhẹ cân cao gấp 2,5 lần so với con đầu (OR = 2,5; 95% CI: 1,2 - 5,2; p = 0,011).
  • Mẹ thực hành chăm sóc thai nghén không đạt làm tăng nguy cơ suy dinh dưỡng nhẹ cân lên 2,0 lần (OR = 2,0; 95% CI: 1,0 - 4,0; p = 0,039) và suy dinh dưỡng gầy còm lên 3,3 lần (OR = 3,3; 95% CI: 1,4 - 7,8; p = 0,003).
  • Thực hành nuôi con bằng sữa mẹ không đạt làm tăng nguy cơ suy dinh dưỡng thấp còi lên 2,1 lần (OR = 2,1; 95% CI: 1,3 - 3,6; p = 0,003).
  • Thực hành ăn bổ sung không đạt chuẩn làm tăng nguy cơ suy dinh dưỡng gầy còm lên 2,3 lần (OR = 2,3; 95% CI: 1,0 - 5,4; p = 0,027).

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi 26,8% ở trẻ em Chăm tại Tân Châu tương đương mức trung bình khu vực nông thôn cả nước (26,8%) nhưng cao hơn đáng kể so với khu vực đô thị (18,1%). Tuy nhiên, con số này vẫn khả quan hơn nhiều so với một số cộng đồng dân tộc thiểu số miền núi như người Pakoh, Vân Kiều tại Quảng Trị (67,1% thấp còi) hoặc huyện miền núi Tuyên Hóa, Quảng Bình (43,7%). Tỷ lệ nhẹ cân 15,7% và gầy còm 8,3% cho thấy gánh nặng kép về dinh dưỡng vẫn hiện hữu rõ nét tại địa bàn nghiên cứu.

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng thể thấp còi và nhẹ cân tăng vọt ở nhóm 6 đến 12 tháng tuổi xuất phát từ khoảng trống kiến thức trong giai đoạn chuyển tiếp ăn dặm. Mặc dù 90,7% bà mẹ bắt đầu cho trẻ ăn bổ sung đúng thời điểm 6 tháng tuổi, nhưng việc chỉ có 23,0% đảm bảo đủ 4 nhóm chất khiến trẻ rơi vào tình trạng đói vi chất dinh dưỡng. Thêm vào đó, việc kiêng khem dầu mỡ (99,1%) khi trẻ ốm làm suy giảm nghiêm trọng mật độ năng lượng và khả năng hấp thu các vitamin tan trong chất béo (A, D, E, K), khiến trẻ không thể phục hồi thể trạng sau các đợt tiêu chảy cấp. Trình độ học vấn của các bà mẹ trong nghiên cứu phần lớn ở mức tiểu học (70,6%) và mù chữ (5,1%), kết hợp với các rào cản ngôn ngữ và phong tục tập quán truyền thống, đã tạo nên rào cản lớn trong việc tiếp thu các thông điệp truyền thông y tế hiện đại.

Để trực quan hóa các kết quả này trong báo cáo khoa học, dữ liệu nhân trắc nên được trình bày thông qua biểu đồ cột phân tầng (stacked bar chart) so sánh tỷ lệ suy dinh dưỡng giữa các phân nhóm tuổi, kết hợp với biểu đồ đường (line graph) thể hiện xu hướng biến thiên chiều cao và cân nặng trung bình theo chuẩn Z-score của WHO. Các yếu tố liên quan cần được tổng hợp trên bảng ma trận tỷ số chênh (Forest Plot) để làm nổi bật độ mạnh của các mối liên hệ thống kê.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng khoa học thu thập được, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp can thiệp trọng tâm nhằm giảm thiểu tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em dân tộc Chăm:

1. Đổi mới và địa phương hóa chương trình truyền thông giáo dục dinh dưỡng:

   • Hành động: Xây dựng tài liệu truyền thông song ngữ (tiếng Việt và chữ Chăm), lồng ghép hướng dẫn thực hành dinh dưỡng vào các buổi sinh hoạt tôn giáo tại thánh đường Hồi giáo.
   • Mục tiêu: Nâng tỷ lệ bà mẹ cho trẻ ăn đủ 4 nhóm chất từ 23,0% lên trên 55,0% và giảm tỷ lệ kiêng khem sai lầm khi trẻ ốm xuống dưới 30,0%.
   • Thời gian thực hiện: Trong vòng 12 tháng (giai đoạn 2024 - 2025).
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm Y tế thị xã Tân Châu phối hợp với Ban Đại diện Cộng đồng Hồi giáo Islam địa phương và Hội Phụ nữ.

2. Chuẩn hóa chăm sóc tiền sản và hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ sớm:

   • Hành động: Tăng cường quản lý thai nghén tại trạm y tế xã, cung cấp miễn phí viên sắt/axit folic cho 100% phụ nữ mang thai; thiết lập mạng lưới cộng tác viên hướng dẫn bú sớm và không vắt bỏ sữa non ngay tại phòng sinh.
   • Mục tiêu: Đạt 90,0% phụ nữ mang thai khám thai đủ 3 kỳ và 85,0% trẻ được bú mẹ hoàn toàn trong 1 giờ đầu sau sinh.
   • Thời gian thực hiện: Duy trì thường xuyên hàng năm.
   • Chủ thể thực hiện: Khoa Chăm sóc sức khỏe sinh sản - Trạm Y tế 14 xã, phường.

3. Nâng cao năng lực xử trí bệnh tiêu chảy và nhiễm khuẩn hô hấp tại cộng đồng:

   • Hành động: Tập huấn kỹ năng bù nước điện giải bằng Oresol đúng cách cho bà mẹ; cung cấp gói hướng dẫn chăm sóc trẻ bệnh không kiêng khem dinh dưỡng.
   • Mục tiêu: Tăng tỷ lệ trẻ bị tiêu chảy được dùng Oresol từ 38,4% lên 80,0% và nâng tỷ lệ đưa trẻ đến cơ sở y tế khi ốm lên trên 70,0%.
   • Thời gian thực hiện: Hoàn thành trong 6 tháng đầu triển khai.
   • Chủ thể thực hiện: Trạm Y tế cơ sở và đội ngũ nhân viên y tế khóm/ấp.

4. Cải thiện vệ sinh môi trường sống và mở rộng an sinh xã hội:

   • Hành động: Vận động hỗ trợ xây dựng nhà tiêu hợp vệ sinh, hướng dẫn quy trình rửa tay bằng xà phòng 6 bước cho người chăm sóc trẻ; triển khai các mô hình sinh kế dành riêng cho phụ nữ dân tộc Chăm nghèo.
   • Mục tiêu: Đạt 90,0% hộ gia đình có trẻ nhỏ sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh và rửa tay đạt chuẩn.
   • Thời gian thực hiện: Lộ trình 24 tháng (2024 - 2026).
   • Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân thị xã Tân Châu, Phòng Y tế và các tổ chức đoàn thể.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cao dành cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cán bộ quản lý y tế dự phòng và nhà hoạch định chính sách:

   • Lợi ích: Cung cấp số liệu dịch tễ học thực chứng về mô hình bệnh tật và suy dinh dưỡng ở đồng bào thiểu số vùng sông nước.
   • Tình huống ứng dụng: Xây dựng kế hoạch hành động dinh dưỡng cấp tỉnh/thị xã và phân bổ ngân sách cho các chương trình mục tiêu y tế công cộng.

2. Nhân viên y tế tuyến cơ sở và cộng tác viên dinh dưỡng:

   • Lợi ích: Nắm bắt được các rào cản tập quán (nhịn ăn, kiêng khem thực phẩm, xử trí tiêu chảy) của người Chăm để điều chỉnh phương pháp tiếp cận tư vấn.
   • Tình huống ứng dụng: Trực tiếp tư vấn thực hành nuôi con bằng sữa mẹ, hướng dẫn chế biến bữa ăn dặm 4 nhóm chất tại các buổi tiêm chủng mở rộng.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Y tế công cộng, Dinh dưỡng:

   • Lợi ích: Tham khảo phương pháp luận thiết kế nghiên cứu cắt ngang có phân tích, bộ công cụ điều tra 57 biến số và phương pháp xử lý dữ liệu nhân trắc học bằng phần mềm WHO Anthro kết hợp SPSS.
   • Tình huống ứng dụng: Phát triển đề cương nghiên cứu can thiệp, viết luận văn thạc sĩ hoặc bài báo khoa học về sức khỏe đồng bào dân tộc thiểu số.

4. Các tổ chức phi chính phủ (NGOs) và tổ chức quốc tế vì trẻ em:

   • Lợi ích: Hiểu rõ bối cảnh kinh tế - văn hóa đặc thù tác động đến sự phát triển của trẻ em dân tộc Chăm tại Đồng bằng sông Cửu Long.
   • Tình huống ứng dụng: Thiết kế và tài trợ các dự án can thiệp cải thiện nguồn nước, nhà vệ sinh và an ninh dinh dưỡng cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ suy dinh dưỡng của trẻ em người Chăm tại thị xã Tân Châu ở mức nào theo phân loại của WHO? Theo chuẩn phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tỷ lệ suy dinh dưỡng thể thấp còi (26,8%) và thể nhẹ cân (15,7%) ở trẻ em Chăm tại Tân Châu đều nằm ở mức trung bình (ngưỡng 20-29% cho thấp còi và 10-19% cho nhẹ cân). Riêng thể gầy còm ở mức 8,3%, tiệm cận ngưỡng cao (ngưỡng trung bình từ 5-9%).

2. Tại sao suy dinh dưỡng thể thấp còi lại chiếm tỷ lệ cao nhất và tăng mạnh ở nhóm 6-12 tháng tuổi? Suy dinh dưỡng thấp còi phản ánh quá trình thiếu hụt dinh dưỡng mạn tính bắt đầu từ bào thai đến giai đoạn đầu đời. Khi trẻ bước vào độ tuổi 6-12 tháng, nhu cầu năng lượng tăng vọt nhưng chỉ có 23,0% trẻ được ăn đủ 4 nhóm chất, kết hợp với việc 29,7% mẹ vắt bỏ sữa non và tập quán cai sữa sớm, tạo nên sự gián đoạn tăng trưởng chiều dài nghiêm trọng.

3. Những sai lầm phổ biến nhất của bà mẹ khi chăm sóc trẻ bị tiêu chảy trong nghiên cứu là gì? Sai lầm phổ biến nhất là thực hành kiêng khem quá mức: 81,7% bà mẹ kiêng ăn khi con bị tiêu chảy, trong đó 99,1% cắt hoàn toàn dầu mỡ và 42,3% kiêng rau quả. Ngoài ra, chỉ 38,4% cho trẻ uống Oresol bù nước và 55,0% tự ý mua thuốc điều trị mà không đưa con đến cơ sở y tế.

4. Chăm sóc thai nghén của người mẹ tác động như thế nào đến tình trạng suy dinh dưỡng của trẻ? Nghiên cứu chỉ ra rằng người mẹ thực hành chăm sóc thai nghén không đạt (ăn uống thiếu chất, lao động nặng, không khám thai đủ 3 kỳ, không uống viên sắt) làm tăng nguy cơ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân ở trẻ lên 2,0 lần (p = 0,039) và thể gầy còm lên tới 3,3 lần (p = 0,003).

5. Vì sao trẻ là con thứ lại có nguy cơ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân cao gấp 2,5 lần con đầu? Kết quả phân tích hồi quy cho thấy trẻ là con thứ có nguy cơ nhẹ cân cao hơn 2,5 lần (p = 0,011). Điều này giải thích bởi gánh nặng kinh tế gia đình đông con, sự phân tán thời gian chăm sóc của người mẹ, cùng với khoảng cách sinh dày khiến nguồn lực dinh dưỡng và sự quan tâm dành cho trẻ bị suy giảm.

Kết luận

• Tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em 6-24 tháng tuổi người dân tộc Chăm tại Tân Châu năm 2018 lần lượt là: thấp còi 26,8%, nhẹ cân 15,7% và gầy còm 8,3%.
• Thực hành nuôi dưỡng còn tồn tại nhiều lỗ hổng lớn: 77,0% trẻ ăn dặm không đủ 4 nhóm thực phẩm, 29,7% mẹ vắt bỏ sữa non và 81,7% kiêng khem sai cách khi trẻ tiêu chảy.
• Xác định 4 yếu tố nguy cơ then chốt gồm: thứ tự con trong gia đình (con thứ tăng nguy cơ 2,5 lần), thực hành chăm sóc thai nghén không đạt (tăng nguy cơ 2,0 - 3,3 lần), thực hành nuôi con bằng sữa mẹ chưa tốt (tăng nguy cơ thấp còi 2,1 lần) và ăn bổ sung thiếu hụt (tăng nguy cơ gầy còm 2,3 lần).
• Đóng góp chính của luận văn là cung cấp bức tranh dịch tễ học dinh dưỡng toàn diện đầu tiên về cộng đồng dân tộc Chăm tại An Giang, chỉ ra mối giao thoa giữa tập quán văn hóa và chỉ số nhân trắc học.
• Lộ trình tiếp theo đòi hỏi ngành y tế địa phương khẩn trương triển khai các can thiệp truyền thông dinh dưỡng song ngữ và cải thiện chăm sóc thai kỳ ngay trong giai đoạn 2024 - 2026.

Các cấp quản lý y tế, các nhà nghiên cứu và tổ chức phát triển xã hội hãy khai thác chi tiết kho dữ liệu thực chứng từ công trình này để triển khai những chương trình can thiệp dinh dưỡng bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái niệm về tình trạng dinh dưỡng trẻ em. Một số khái niệm: Dinh dưỡng là tình trạng cơ thể được cung cấp đầy đủ, cân đối với các thành phần các chất dinh dưỡng, đảm bảo sự phát triển toàn vẹn, tăng trưởng của cơ thể để đảm bảo chức năng sinh lý và tham gia tích cực vào các hoạt động xã hội[26], [32]. Tình trạng dinh dưỡng là tập hợp các đặc điểm chức phận, cấu trúc và hoá sinh phản ánh mức đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể.

TTDD của các cá thể là kết quả của ăn uống và sử dụng các chất dinh dưỡng của cơ thể. TTDD tốt phản ảnh sự cân bằng giữa thức ăn vào và tình trạng sức khỏe, khi cơ thể thiếu hoặc thừa dinh dưỡng là thể hiện có vấn đề về sức khỏe hoặc vấn đề về dinh dưỡng [15], [48]. Suy dinh dưỡng là tình trạng cơ thể thiếu protein, năng lượng và các vi chất dinh dưỡng. Bệnh hay gặp ở trẻ em dưới 5 tuổi, biểu hiện ở nhiều mức độ khác nhau nhưng ít nhiều ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất tinh thần và vận động của trẻ [11].

Thời gian trong bụng mẹ và 2 năm đầu đời sau khi sinh là thời gian quan trọng quyết định mọi tiềm lực về sức khỏe, tư duy, sự phát triển não bộ của trẻ. Phần lớn các trường hợp SDD xảy ra trước khi trẻ được 2 tuổi. Hai năm đầu sau sinh là giai đoạn cơ thể phát triển nhanh nhất, đồng thời cũng là giai đoạn có nguy cơ SDD cao nhất [31]. Phân loại tình trạng dinh dưỡng của trẻ dưới 5 tuổi + Mức phân loại nhận định ý nghĩa sức khỏe cá nhân: dựa trên cân nặng và chiều cao của trẻ và so sánh với Chuẩn tăng trưởng của WHO năm 2006, người ta chia SDD thành 3 thể: - Suy dinh dưỡng thể nhẹ cân: CN/T đây là chỉ tiêu được sử dụng phổ biến nhất.

Cân nặng của trẻ được so sánh với cân nặng của trẻ cùng tuổi, cùng giới của quần thể chuẩn, WHO lấy điểm ngưỡng là dưới 2 độ lệch chuẩn (-2SD) được coi là SDD thể thiếu cân. Phân loại TTDD bằng chỉ tiêu cân nặng theo tuổi có nhược điểm là không phân biệt được SDD mới xảy ra hay kéo dài đã lâu[11]. - Suy dinh dưỡng thể thấp còi: CC/T là chiều cao của trẻ được so sánh với chiều cao của trẻ cùng tuổi, cùng giới của quần thể chuẩn, chỉ tiêu chiều cao theo tuổi dưới (- 5 2SD) phản ánh tình trạng thiếu dinh dưỡng kéo dài trong quá khứ làm đứa trẻ bị SDD thể thấp còi[11]. - Suy dinh dưỡng thể gầy còm: CN/CC là cân nặng theo chiều cao thấp so với điểm ngưỡng là dưới (-2SD) theo quần thể chuẩn của WHO phản ánh SDD ở thời điểm hiện tại, mới xảy ra làm đứa trẻ ngừng lên cân hay tụt cân trở nên SDD thể gầy còm.

Khi cả hai chỉ tiêu CC/T và CN/CC đều thấp hơn ngưỡng đề nghị thì trẻ bị SDD thể phối hợp (mãn tính và cấp tính), vừa gầy còm vừa còi cọc[11]. + Phân loại SDD ở cộng đồng: Hiện nay, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến nghị: coi là thiếu dinh dưỡng khi cân nặng theo tuổi dưới 2 độ lệch chuẩn (- 2SD) so với Chuẩn tăng trưởng của WHO 2006. So với trị số tương ứng ở Chuẩn tăng trưởng chia ra các mức độ thiếu dinh dưỡng: - Thiếu dinh dưỡng vừa độ I: Cân nặng/tuổi dưới - 2SD đến - 3 SD - Thiếu dinh dưỡng nặng độ II: Cân nặng/tuổi dưới - 3SD đến - 4SD - Thiếu dinh dưỡng nặng độ III: Cân nặng/tuổi dưới - 4SD WHO còn đề nghị phối hợp cả 3 chỉ số cân nặng theo tuổi, chiều cao theo tuổi và cân nặng theo chiều cao để phân loại thiếu dinh dưỡng cấp hay quá khứ. Đồng thời dùng 3 chỉ tiêu này để chia ra các thể lâm sàng biểu hiện thời gian bị bệnh.

Điểm ngưỡng cho các chỉ tiêu này được coi là bình thường khi X± 2SD Bảng 1. Ngưỡng phân loại mức độ SDD theo WHO Mức độ SDD theo tỷ lệ % Chỉ tiêu Thấp Trung bình Cao Rất cao Thấp còi (Stunting) <20 20-29 30-39 ≥ 40 Nhẹ cân (Underweight) <10 10-19 20-29 ≥ 30 Gày còm (Wasting) <5 5 -9 10 -14 ≥ 15 1. Phương pháp đánh giá TTDD của trẻ dưới 5 tuổi: Phương pháp nhân trắc học dinh dưỡng: Nhân trắc học dinh dưỡng là đo các kích thước và cấu trúc cơ thể để đánh giá TTDD. Đó là kết quả tổng hợp của các yếu tố di truyền và môi trường bên ngoài.

Có thể chia ra các nhóm kích thước nhân trắc sau đây: khối lượng cơ thể, biểu hiện bằng cân nặng, các kích thước về độ dài, đặc hiệu là chiều dài nằm, chiều cao đứng, cấu trúc về cơ 6 thể và các dự trữ về năng lượng và protein, thông qua các mô mềm bề mặt: lớp mỡ dưới da và cơ [9], [47]. Có nhiều chỉ số nhân trắc để đánh giá tình trạng SDDTE như chiều cao, cân nặng, chu vi cánh tay, nếp gấp cơ tam đầu và nhị đầu, vòng đầu. Tuy nhiên, phổ biến nhất vẫn là các chỉ số chiều cao và cân nặng của trẻ. Theo đó, tình trạng SDDTE được đánh giá chủ yếu dựa vào ba chỉ tiêu: cân nặng theo tuổi (CN/T), chiều cao theo tuổi (CC/T) và cân nặng theo chiều cao (CN/CC) so với đơn vị độ lệch chuẩn (Z-score) theo chuẩn tăng trưởng của WHO 2006[9].

Tại Việt Nam, Viện Dinh Dưỡng sử dụng quần thể chuẩn này từ năm 2006. Các yếu tố nguy cơ gây suy dinh dưỡng ở trẻ 1. Yếu tố từ trẻ + Cân nặng sơ sinh thấp Trong các nguyên nhân gây SDD ở trẻ em, chúng ta không thể không nói đến SDD bào thai (CNSS dưới 2500gr). Điều này đã được nêu lên trong nghiên cứu của 1 số tác giả nước ngoài như: R.Sarni trên 907 trẻ dưới 5 tuổi tại Brazil[62], K.

Silveira và cộng sự trên 2075 trẻ từ 4 tháng đến 6 tuổi[59]. Theo nghiên cứu Lương Tuấn Dũng 2012 những trẻ đẻ ra có cân nặng dưới 2500g có tỷ lệ SDD thể nhẹ cân và thấp còi gấp 3,34 lần và 2,3 lần[36]. Tỷ lệ trẻ sơ sinh nhẹ cân có nguy cơ tử vong cao hơn những trẻ có cân nặng bình thường không những trong giai đoạn sơ sinh mà trong cả những giai đoạn về sau. Trẻ sơ sinh nhẹ cân có nguy cơ mắc bệnh tiêu chảy, nhiễm khuẩn hô hấp cấp cao gấp 3-4 lần so với những trẻ bình thường.

Ngoài ra những trẻ này còn dễ bị SDD còi cọc. Đã có những nghiên cứu chỉ ra mối liên quan giữa trẻ sơ sinh nhẹ cân và các bệnh tim mạch, bệnh tăng huyết áp và bệnh đái tháo đường…khi chúng trưởng thành. + Bệnh nhiễm trùng Vòng xoắn bệnh lý giữa các bệnh nhiễm trùng ở trẻ em và SDD đã được chứng minh. Bệnh nhiễm trùng dẫn tới SDD, SDD dẫn tới bệnh nhiễm trùng và vòng xoắn bệnh lý cứ thế tiếp diễn nếu không có can thiệp hoặc xử trí phù hợp.

Nghiên cứu của Phạm Thị Tâm năm 2009 cho thấy trẻ có TC và NKHHC nguy cơ SDD tăng gấp 4,3 và 2,1 lần so với nhóm không TC và NKHHC[49].Một nghiên cứu của các nhà khoa học Brazil trên 119 trẻ trong 10 năm cho thấy: Trong 2 năm đầu đời nếu trẻ bị 7 đợt tiêu chảy thì lúc lên 7 7 tuổi trẻ sẽ thấp hơn 3,6 cm so với bạn cùng tuổi, cùng giới tính không nhiễm bệnh[38]. Vì vậy, cách chăm sóc cho trẻ khi bị tiêu chảy và chú ý rửa tay bằng xà phòng cho cả mẹ và trẻ để hạn chế trẻ bị nhiễm khuẩn. Nhiễm trùng, đặc biệt là tiêu chảy ảnh hưởng đến TTDD của đứa trẻ. Nhiễm trùng dẫn đến tổn thương đường tiêu hóa do đó làm giảm hấp thu, đặc biệt các vi chất, làm cho kháng nguyên và các vi khuẩn đi qua nhiều hơn.

Nhiễm trùng làm tăng hao hụt các chất dinh dưỡng, trẻ ăn kém hơn do giảm ngon miệng. Những đứa trẻ có HIV thường bị tiêu chảy và kéo theo đó là SDD. Nhiễm khuẩn dễ đưa đến SDD do rối loạn tiêu hóa và ngược lại SDD dễ dẫn tới nhiễm khuẩn do đề kháng giảm. Do đó tỷ lệ SDD có dao động theo mùa và thường cao trong những mùa có các bệnh nhiễm khuẩn lưu hành ở mức cao (tiêu chảy, nhiễm khuẩn hô hấp, sốt rét)[10], [39].

Yếu tố từ mẹ + Dinh dưỡng bà mẹ khi mang thai Trước khi có thai, dinh dưỡng và thói quen dinh dưỡng tốt sẽ cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho thời kỳ có thai, cho sự phát triển và lớn lên của thai nhi. Nhiều nghiên cứu thấy các yếu tố nguy cơ dẫn đến trẻ sơ sinh có cân nặng thấp trước tiên là TTDD kém của người mẹ trước khi có thai và chế độ không cân đối, không đủ năng lượng khi có thai hoặc thiếu các vi chất và chất khoáng cần thiết như sắt, canxi… Những bà mẹ trong khi có thai lao động nặng nhọc, không được nghỉ ngơi đầy đủ cũng là những yếu tố ảnh hưởng tới CNSS. Yếu tố bệnh tật của người mẹ và yếu tố sinh thiếu tháng cũng làm tăng tỷ lệ trẻ sơ sinh cân nặng thấp[44]. Để đảm bảo nhu cầu năng lượng và các chất dinh dưỡng, trong thời gian có thai bà mẹ phải ăn uống nhiều hơn bình thường cả về số lượng và chất lượng bữa ăn.

Các bà mẹ cần ăn phối hợp nhiều loại thực phẩm và mỗi loại thực phẩm có vai trò quan trọng khác nhau, tốt nhất là kết hợp được các nhóm thực phẩm từ 4 nguồn thức ăn: chất bột đường, chất đạm, chất béo, vitamin, khoáng chất và chất xơ. Bà mẹ không ăn nhiều gia vị (ớt, hạt tiêu) và những chất kích thích (cà phê, rượu, nước chè đặc…)[19]. + Nuôi con bằng sữa mẹ Sữa mẹ không chỉ là nguồn thức ăn có giá trị dinh dưỡng tốt nhất giúp cho sự phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ mà con cung cấp 1 lượng lớn các kháng thể giúp trẻ chống đỡ bệnh tật trong những năm đầu cuộc đời đặc biệt là trong 6 tháng đầu. Chính vì thế cần 8 thiết phải cho trẻ bú sữa mẹ càng sớm càng tốt ngay sau sinh, không vắt bỏ sữa đầu, bú sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu ngay cả khi trẻ bị bệnh và cho trẻ bú mẹ kéo dài từ 18 đến 24 tháng và có thể lâu hơn[44].

Nghiên cứu của Lê Thị Hợp và cộng sự cho thấy việc nuôi con bằng sữa mẹ không hoàn toàn và trẻ cai sữa sớm sẽ lớn chậm hơn những trẻ được nuôi bằng sữa mẹ hoàn toàn. Từ 1-3 tháng, trẻ nuôi bằng sữa mẹ hoàn toàn sẽ phát triển tốt cả về cân nặng và chiều cao.