Nghiên Cứu Về Suy Dinh Dưỡng Của Trẻ Em Dân Tộc Chăm Tại Thị Xã Tân Châu, An Giang

Chuyên khảo phân tích Luận văn suy dinh dưỡng của trẻ từ 6 24 tháng tuổi người dân tộc chăm tại thị xã tân châu tỉnh an, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Thị Thái Thanh
• Người hướng dẫn: TS. Trần Quang Hiền
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Suy Dinh Dưỡng Của Trẻ Từ 6 Đến 24 Tháng Tuổi Người Dân Tộc Chăm Tại Thị Xã Tân Châu Tỉnh An Giang Năm 2018 Và Một Số Yếu Tố Liên Quan
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Suy Dinh Dưỡng Trẻ Chăm An Giang

Nghiên cứu về suy dinh dưỡng ở trẻ em là một vấn đề cấp thiết, đặc biệt ở các nước đang phát triển. Hàng triệu trẻ em tử vong mỗi năm do các nguyên nhân liên quan đến suy dinh dưỡng, dẫn đến kém phát triển về thể chất và tinh thần. Ở Việt Nam, tình trạng này vẫn còn là một thách thức, đặc biệt ở các vùng sâu, vùng xa và các cộng đồng dân tộc thiểu số. Tỷ lệ suy dinh dưỡng ở những khu vực này vẫn còn cao so với khu vực thành thị. Giai đoạn 6-24 tháng tuổi là giai đoạn quan trọng, quyết định sự phát triển của trẻ. Can thiệp dinh dưỡng kịp thời và hiệu quả trong giai đoạn này sẽ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và tử vong, đồng thời tạo nền tảng cho sự phát triển khỏe mạnh sau này. Nghiên cứu này tập trung vào tình hình suy dinh dưỡng trẻ em Chăm An Giang năm 2018 và các yếu tố liên quan để cung cấp bằng chứng khoa học cho các can thiệp phù hợp.

1.1. Khái niệm về Tình Trạng Dinh Dưỡng Trẻ Em Chăm

Dinh dưỡng đóng vai trò then chốt trong sự phát triển toàn diện của trẻ. Tình trạng dinh dưỡng phản ánh mức độ đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể, là kết quả của việc ăn uống và sử dụng các chất dinh dưỡng. Suy dinh dưỡng xảy ra khi cơ thể thiếu protein, năng lượng và các vi chất dinh dưỡng cần thiết. WHO khuyến nghị sử dụng các chỉ số nhân trắc học như cân nặng theo tuổi (CN/T), chiều cao theo tuổi (CC/T) và cân nặng theo chiều cao (CN/CC) để đánh giá tình trạng suy dinh dưỡng. Đánh giá dinh dưỡng cần được thực hiện định kỳ để phát hiện và can thiệp sớm tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ em.

1.2. Tầm Quan Trọng Giai Đoạn 6 24 Tháng Trong Phát Triển Thể Chất

Giai đoạn 6-24 tháng tuổi là giai đoạn "cửa sổ vàng" cho sự phát triển của trẻ. Đây là thời điểm trẻ dễ bị suy dinh dưỡng do nhu cầu dinh dưỡng cao và hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng suy dinh dưỡng trong giai đoạn này có thể gây ra những hậu quả lâu dài về phát triển thể chất và phát triển trí tuệ. Việc cung cấp đầy đủ dinh dưỡng, đặc biệt là các vi chất dinh dưỡng, là rất quan trọng để đảm bảo trẻ phát triển khỏe mạnh. Chú trọng thực hành chăm sóc dinh dưỡng đúng cách và thực hiện các biện pháp phòng ngừa sẽ giúp trẻ vượt qua giai đoạn này một cách tốt nhất.

II. Vấn Đề Nghiên Cứu Thực Trạng Suy Dinh Dưỡng Tại An Giang

Mặc dù Việt Nam đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong việc cải thiện tình trạng dinh dưỡng của trẻ em, nhưng thực trạng suy dinh dưỡng vẫn còn là một vấn đề đáng quan ngại, đặc biệt ở các vùng dân tộc thiểu số. Theo báo cáo của Viện Dinh dưỡng, tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em dân tộc thiểu số vẫn cao hơn so với trẻ em Kinh. Có sự khác biệt lớn về tình trạng dinh dưỡng giữa khu vực thành thị và nông thôn. Dân tộc Chăm An Giang là một cộng đồng có nhiều phong tục tập quán đặc thù, ảnh hưởng đến chế độ ăn uống và vệ sinh môi trường, có thể làm tăng nguy cơ suy dinh dưỡng ở trẻ em. Cần có những nghiên cứu cụ thể để đánh giá tình trạng dinh dưỡng của trẻ em Chăm và xác định các yếu tố liên quan để có những biện pháp can thiệp phù hợp.

2.1. Tỷ Lệ Suy Dinh Dưỡng Trẻ Em Dân Tộc Thiểu Số Bức Tranh Chung

Các báo cáo cho thấy tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em dân tộc thiểu số cao hơn so với mức trung bình của cả nước. Điều này có thể là do nhiều yếu tố như điều kiện kinh tế khó khăn, thiếu tiếp cận với dịch vụ y tế, kiến thức về dinh dưỡng hạn chế và các phong tục tập quán không phù hợp. Việc cải thiện tình trạng dinh dưỡng cho trẻ em dân tộc thiểu số cần một cách tiếp cận đa chiều, bao gồm cải thiện điều kiện sống, tăng cường giáo dục dinh dưỡng và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.

2.2. Đặc Điểm Dân Tộc Chăm An Giang và Ảnh Hưởng Đến Dinh Dưỡng

Dân tộc Chăm ở An Giang có những đặc điểm văn hóa và kinh tế xã hội riêng biệt. Các yếu tố như phong tục ăn uống, thói quen sinh hoạt và điều kiện kinh tế có thể ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng của trẻ em. Ví dụ, một số phong tục có thể hạn chế sự đa dạng trong chế độ dinh dưỡng cho trẻ em Chăm, hoặc điều kiện kinh tế khó khăn có thể hạn chế khả năng tiếp cận thực phẩm dinh dưỡng. Do đó, các biện pháp can thiệp cần phải phù hợp với đặc điểm văn hóa và kinh tế xã hội của cộng đồng.

2.3. Tiếp Cận Y Tế Cộng Đồng Điểm Yếu Trong Phòng Chống SDD

Khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cộng đồng có vai trò quan trọng trong việc phòng chống suy dinh dưỡng. Các dịch vụ như tư vấn dinh dưỡng, tiêm chủng và theo dõi sức khỏe định kỳ có thể giúp phát hiện và can thiệp sớm tình trạng suy dinh dưỡng. Tuy nhiên, nhiều cộng đồng dân tộc thiểu số, trong đó có người Chăm, gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ này do khoảng cách địa lý, chi phí và rào cản ngôn ngữ. Cần có những giải pháp để cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho các cộng đồng này, chẳng hạn như tăng cường y tế cộng đồng và sử dụng các phương tiện truyền thông phù hợp.

III. Cách Đánh Giá Phương Pháp Nghiên Cứu Suy Dinh Dưỡng An Giang

Nghiên cứu suy dinh dưỡng trẻ em Chăm An Giang năm 2018 sử dụng phương pháp mô tả cắt ngang. Cân đo và đánh giá dinh dưỡng cho 313 trẻ từ 6-24 tháng tuổi. Phỏng vấn các bà mẹ sử dụng bộ câu hỏi có cấu trúc. Mục tiêu: đánh giá tình trạng suy dinh dưỡng, mô tả thực hành chăm sóc dinh dưỡng và xác định các yếu tố liên quan. Ba chỉ số nhân trắc chính: cân nặng theo tuổi, chiều cao theo tuổi và cân nặng theo chiều cao, được so sánh với chuẩn WHO 2006. Các yếu tố như đặc điểm cá nhân của trẻ, đặc điểm của bà mẹ và hộ gia đình, dịch vụ y tế, được phân tích để tìm ra mối liên quan với tình trạng suy dinh dưỡng.

3.1. Mô Tả Cắt Ngang Thiết Kế Nghiên Cứu Phù Hợp Với Mục Tiêu

Thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang được lựa chọn vì tính khả thi và phù hợp với mục tiêu đánh giá thực trạng suy dinh dưỡng tại thời điểm nghiên cứu. Thiết kế này cho phép thu thập dữ liệu về tình trạng dinh dưỡng và các yếu tố liên quan một cách nhanh chóng. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng thiết kế này không thể xác định mối quan hệ nhân quả giữa các yếu tố và tình trạng suy dinh dưỡng.

3.2. Công Cụ Thu Thập Dữ Liệu Đảm Bảo Độ Tin Cậy Và Tính Giá Trị

Việc sử dụng các công cụ thu thập dữ liệu chuẩn hóa, như bộ câu hỏi có cấu trúc và quy trình cân đo theo chuẩn WHO, giúp đảm bảo độ tin cậy và tính giá trị của dữ liệu. Bộ câu hỏi được thiết kế để thu thập thông tin về đặc điểm nhân khẩu học, thực hành chăm sóc dinh dưỡng và các yếu tố liên quan đến suy dinh dưỡng. Quy trình cân đo được thực hiện bởi các nhân viên y tế được đào tạo bài bản để giảm thiểu sai sót.

3.3. Các Biến Số Nghiên Cứu Khai Thác Thông Tin Đa Chiều Về Dinh Dưỡng

Nghiên cứu thu thập một loạt các biến số liên quan đến tình trạng dinh dưỡng, bao gồm đặc điểm cá nhân của trẻ (tuổi, giới tính, cân nặng sơ sinh), đặc điểm của bà mẹ (tuổi, trình độ học vấn, nghề nghiệp), đặc điểm của hộ gia đình (kinh tế, vệ sinh môi trường) và tiếp cận dịch vụ y tế. Việc phân tích mối liên quan giữa các biến số này và tình trạng suy dinh dưỡng giúp xác định các yếu tố nguy cơ và các yếu tố bảo vệ, từ đó đưa ra các biện pháp can thiệp phù hợp.

IV. Kết Quả Tỷ Lệ Suy Dinh Dưỡng Trẻ Chăm An Giang 2018

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em Chăm từ 6-24 tháng tuổi tại An Giang năm 2018 là đáng báo động. Tỷ lệ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân là 15,7%, thể thấp còi là 26,8% và thể gầy còm là 8,3%. Thực hành nuôi con bằng sữa mẹ khá tốt, nhưng thực hành ăn bổ sung và chăm sóc khi trẻ bị bệnh còn nhiều hạn chế. Các yếu tố liên quan đến tình trạng suy dinh dưỡng bao gồm thứ tự con, thực hành chăm sóc mang thai, kinh tế gia đình, tiếp cận thông tin dinh dưỡng, sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh và thực hành vệ sinh của bà mẹ.

4.1. Suy Dinh Dưỡng Thể Nhẹ Cân Mối Liên Hệ Với Yếu Tố Gia Đình

Nghiên cứu cho thấy thứ tự con trong gia đình có liên quan đến suy dinh dưỡng thể nhẹ cân. Trẻ là con thứ trở đi có nguy cơ bị suy dinh dưỡng cao hơn so với con đầu lòng. Điều này có thể là do nguồn lực gia đình bị hạn chế hơn khi có nhiều con. Ngoài ra, thực hành chăm sóc mang thai của bà mẹ và kinh tế gia đình cũng có ảnh hưởng đáng kể đến tình trạng dinh dưỡng của trẻ.

4.2. Suy Dinh Dưỡng Thể Thấp Còi Ảnh Hưởng Từ Vệ Sinh và Nuôi Con

Việc sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh và thực hành vệ sinh rửa tay của bà mẹ có liên quan đến suy dinh dưỡng thể thấp còi. Vệ sinh môi trường kém làm tăng nguy cơ mắc bệnh nhiễm trùng, ảnh hưởng đến khả năng hấp thu dinh dưỡng của trẻ. Thực hành nuôi con bằng sữa mẹ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa suy dinh dưỡng thể thấp còi. Trẻ được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời có nguy cơ bị suy dinh dưỡng thấp hơn.

4.3. Suy Dinh Dưỡng Thể Gầy Còm Thiếu Hụt Dinh Dưỡng Cấp Tính

Thực hành chăm sóc mang thai và thực hành cho trẻ ăn bổ sung có liên quan đến suy dinh dưỡng thể gầy còm. Bà mẹ không được cung cấp đầy đủ dinh dưỡng trong thai kỳ có nguy cơ sinh ra trẻ nhẹ cân, dễ bị suy dinh dưỡng. Việc cho trẻ ăn bổ sung không đúng cách, thiếu đa dạng về thực phẩm và không đảm bảo vệ sinh cũng làm tăng nguy cơ suy dinh dưỡng thể gầy còm.

V. Giải Pháp Biện Pháp Phòng Ngừa Suy Dinh Dưỡng Trẻ Chăm

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng cần tăng cường công tác tuyên truyền, tư vấn dinh dưỡng cho đồng bào Chăm và các bà mẹ có trình độ học vấn thấp. Cần cải thiện kiến thức và thực hành về chăm sóc dinh dưỡng khi mang thai và nuôi con nhỏ. Cải thiện đời sống kinh tế cho các hộ nghèo là yếu tố then chốt để giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng trong cộng đồng. Chính sách hỗ trợ dinh dưỡng cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm văn hóa và kinh tế xã hội của cộng đồng.

5.1. Tăng Cường Giáo Dục Dinh Dưỡng Tiếp Cận Cộng Đồng Hiệu Quả

Cần tăng cường các hoạt động giáo dục dinh dưỡng trực tiếp tại cộng đồng, sử dụng các phương tiện truyền thông phù hợp với văn hóa và ngôn ngữ của người Chăm. Các buổi nói chuyện, thảo luận nhóm và tư vấn cá nhân có thể giúp nâng cao nhận thức về dinh dưỡng và thay đổi hành vi. Cần chú trọng đến việc truyền đạt thông tin về tháp dinh dưỡng cho trẻ em Chăm, chế độ dinh dưỡng cho trẻ em Chăm và cách lựa chọn thực phẩm dinh dưỡng.

5.2. Cải Thiện Tiếp Cận Dịch Vụ Y Tế Chăm Sóc Sức Khỏe Ban Đầu

Cần cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho đồng bào Chăm, đặc biệt là các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu và tư vấn dinh dưỡng. Cần tăng cường đội ngũ nhân viên y tế tại các trạm y tế xã và đào tạo họ về dinh dưỡng và văn hóa của người Chăm. Ngoài ra, cần giảm chi phí dịch vụ y tế và hỗ trợ đi lại cho người dân.

5.3. Chính Sách Hỗ Trợ Dinh Dưỡng Đảm Bảo An Ninh Lương Thực

Cần xây dựng và thực hiện các chính sách hỗ trợ dinh dưỡng cho các hộ nghèo và các gia đình có trẻ bị suy dinh dưỡng. Các chính sách này có thể bao gồm cung cấp thực phẩm bổ sung, hỗ trợ tiền mặt hoặc các chương trình bữa ăn học đường. Cần đảm bảo rằng các chính sách này được thiết kế phù hợp với nhu cầu và văn hóa của người Chăm.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Dinh Dưỡng Chăm

Nghiên cứu này cung cấp những bằng chứng quan trọng về tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ em Chăm tại An Giang. Kết quả này có thể được sử dụng để thiết kế các biện pháp can thiệp phù hợp và hiệu quả. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng cần có những nghiên cứu sâu hơn để hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng của trẻ em Chăm và phát triển các giải pháp bền vững.

6.1. Đề Xuất Nghiên Cứu Can Thiệp Đánh Giá Hiệu Quả Thực Tế

Nên thực hiện các nghiên cứu can thiệp để đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng ngừa và điều trị suy dinh dưỡng ở trẻ em Chăm. Các nghiên cứu này có thể tập trung vào việc cải thiện thực hành chăm sóc dinh dưỡng, tăng cường tiếp cận dịch vụ y tế hoặc thực hiện các chính sách hỗ trợ dinh dưỡng.

6.2. Nghiên Cứu Định Tính Khám Phá Văn Hóa Ẩm Thực Chăm

Nên thực hiện các nghiên cứu định tính để hiểu rõ hơn về văn hóa và phong tục tập quán của người Chăm liên quan đến dinh dưỡng. Các nghiên cứu này có thể sử dụng các phương pháp phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm tập trung và quan sát thực địa để thu thập thông tin về văn hóa ẩm thực Chăm, thói quen ăn uống và niềm tin liên quan đến dinh dưỡng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái niệm về tình trạng dinh dưỡng trẻ em. Một số khái niệm: Dinh dưỡng là tình trạng cơ thể được cung cấp đầy đủ, cân đối với các thành phần các chất dinh dưỡng, đảm bảo sự phát triển toàn vẹn, tăng trưởng của cơ thể để đảm bảo chức năng sinh lý và tham gia tích cực vào các hoạt động xã hội[26], [32]. Tình trạng dinh dưỡng là tập hợp các đặc điểm chức phận, cấu trúc và hoá sinh phản ánh mức đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể.

TTDD của các cá thể là kết quả của ăn uống và sử dụng các chất dinh dưỡng của cơ thể. TTDD tốt phản ảnh sự cân bằng giữa thức ăn vào và tình trạng sức khỏe, khi cơ thể thiếu hoặc thừa dinh dưỡng là thể hiện có vấn đề về sức khỏe hoặc vấn đề về dinh dưỡng [15], [48]. Suy dinh dưỡng là tình trạng cơ thể thiếu protein, năng lượng và các vi chất dinh dưỡng. Bệnh hay gặp ở trẻ em dưới 5 tuổi, biểu hiện ở nhiều mức độ khác nhau nhưng ít nhiều ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất tinh thần và vận động của trẻ [11].

Thời gian trong bụng mẹ và 2 năm đầu đời sau khi sinh là thời gian quan trọng quyết định mọi tiềm lực về sức khỏe, tư duy, sự phát triển não bộ của trẻ. Phần lớn các trường hợp SDD xảy ra trước khi trẻ được 2 tuổi. Hai năm đầu sau sinh là giai đoạn cơ thể phát triển nhanh nhất, đồng thời cũng là giai đoạn có nguy cơ SDD cao nhất [31]. Phân loại tình trạng dinh dưỡng của trẻ dưới 5 tuổi + Mức phân loại nhận định ý nghĩa sức khỏe cá nhân: dựa trên cân nặng và chiều cao của trẻ và so sánh với Chuẩn tăng trưởng của WHO năm 2006, người ta chia SDD thành 3 thể: - Suy dinh dưỡng thể nhẹ cân: CN/T đây là chỉ tiêu được sử dụng phổ biến nhất.

Cân nặng của trẻ được so sánh với cân nặng của trẻ cùng tuổi, cùng giới của quần thể chuẩn, WHO lấy điểm ngưỡng là dưới 2 độ lệch chuẩn (-2SD) được coi là SDD thể thiếu cân. Phân loại TTDD bằng chỉ tiêu cân nặng theo tuổi có nhược điểm là không phân biệt được SDD mới xảy ra hay kéo dài đã lâu[11]. - Suy dinh dưỡng thể thấp còi: CC/T là chiều cao của trẻ được so sánh với chiều cao của trẻ cùng tuổi, cùng giới của quần thể chuẩn, chỉ tiêu chiều cao theo tuổi dưới (- 5 2SD) phản ánh tình trạng thiếu dinh dưỡng kéo dài trong quá khứ làm đứa trẻ bị SDD thể thấp còi[11]. - Suy dinh dưỡng thể gầy còm: CN/CC là cân nặng theo chiều cao thấp so với điểm ngưỡng là dưới (-2SD) theo quần thể chuẩn của WHO phản ánh SDD ở thời điểm hiện tại, mới xảy ra làm đứa trẻ ngừng lên cân hay tụt cân trở nên SDD thể gầy còm.

Khi cả hai chỉ tiêu CC/T và CN/CC đều thấp hơn ngưỡng đề nghị thì trẻ bị SDD thể phối hợp (mãn tính và cấp tính), vừa gầy còm vừa còi cọc[11]. + Phân loại SDD ở cộng đồng: Hiện nay, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến nghị: coi là thiếu dinh dưỡng khi cân nặng theo tuổi dưới 2 độ lệch chuẩn (- 2SD) so với Chuẩn tăng trưởng của WHO 2006. So với trị số tương ứng ở Chuẩn tăng trưởng chia ra các mức độ thiếu dinh dưỡng: - Thiếu dinh dưỡng vừa độ I: Cân nặng/tuổi dưới - 2SD đến - 3 SD - Thiếu dinh dưỡng nặng độ II: Cân nặng/tuổi dưới - 3SD đến - 4SD - Thiếu dinh dưỡng nặng độ III: Cân nặng/tuổi dưới - 4SD WHO còn đề nghị phối hợp cả 3 chỉ số cân nặng theo tuổi, chiều cao theo tuổi và cân nặng theo chiều cao để phân loại thiếu dinh dưỡng cấp hay quá khứ. Đồng thời dùng 3 chỉ tiêu này để chia ra các thể lâm sàng biểu hiện thời gian bị bệnh.

Điểm ngưỡng cho các chỉ tiêu này được coi là bình thường khi X± 2SD Bảng 1. Ngưỡng phân loại mức độ SDD theo WHO Mức độ SDD theo tỷ lệ % Chỉ tiêu Thấp Trung bình Cao Rất cao Thấp còi (Stunting) <20 20-29 30-39 ≥ 40 Nhẹ cân (Underweight) <10 10-19 20-29 ≥ 30 Gày còm (Wasting) <5 5 -9 10 -14 ≥ 15 1. Phương pháp đánh giá TTDD của trẻ dưới 5 tuổi: Phương pháp nhân trắc học dinh dưỡng: Nhân trắc học dinh dưỡng là đo các kích thước và cấu trúc cơ thể để đánh giá TTDD. Đó là kết quả tổng hợp của các yếu tố di truyền và môi trường bên ngoài.

Có thể chia ra các nhóm kích thước nhân trắc sau đây: khối lượng cơ thể, biểu hiện bằng cân nặng, các kích thước về độ dài, đặc hiệu là chiều dài nằm, chiều cao đứng, cấu trúc về cơ 6 thể và các dự trữ về năng lượng và protein, thông qua các mô mềm bề mặt: lớp mỡ dưới da và cơ [9], [47]. Có nhiều chỉ số nhân trắc để đánh giá tình trạng SDDTE như chiều cao, cân nặng, chu vi cánh tay, nếp gấp cơ tam đầu và nhị đầu, vòng đầu. Tuy nhiên, phổ biến nhất vẫn là các chỉ số chiều cao và cân nặng của trẻ. Theo đó, tình trạng SDDTE được đánh giá chủ yếu dựa vào ba chỉ tiêu: cân nặng theo tuổi (CN/T), chiều cao theo tuổi (CC/T) và cân nặng theo chiều cao (CN/CC) so với đơn vị độ lệch chuẩn (Z-score) theo chuẩn tăng trưởng của WHO 2006[9].

Tại Việt Nam, Viện Dinh Dưỡng sử dụng quần thể chuẩn này từ năm 2006. Các yếu tố nguy cơ gây suy dinh dưỡng ở trẻ 1. Yếu tố từ trẻ + Cân nặng sơ sinh thấp Trong các nguyên nhân gây SDD ở trẻ em, chúng ta không thể không nói đến SDD bào thai (CNSS dưới 2500gr). Điều này đã được nêu lên trong nghiên cứu của 1 số tác giả nước ngoài như: R.Sarni trên 907 trẻ dưới 5 tuổi tại Brazil[62], K.

Silveira và cộng sự trên 2075 trẻ từ 4 tháng đến 6 tuổi[59]. Theo nghiên cứu Lương Tuấn Dũng 2012 những trẻ đẻ ra có cân nặng dưới 2500g có tỷ lệ SDD thể nhẹ cân và thấp còi gấp 3,34 lần và 2,3 lần[36]. Tỷ lệ trẻ sơ sinh nhẹ cân có nguy cơ tử vong cao hơn những trẻ có cân nặng bình thường không những trong giai đoạn sơ sinh mà trong cả những giai đoạn về sau. Trẻ sơ sinh nhẹ cân có nguy cơ mắc bệnh tiêu chảy, nhiễm khuẩn hô hấp cấp cao gấp 3-4 lần so với những trẻ bình thường.

Ngoài ra những trẻ này còn dễ bị SDD còi cọc. Đã có những nghiên cứu chỉ ra mối liên quan giữa trẻ sơ sinh nhẹ cân và các bệnh tim mạch, bệnh tăng huyết áp và bệnh đái tháo đường…khi chúng trưởng thành. + Bệnh nhiễm trùng Vòng xoắn bệnh lý giữa các bệnh nhiễm trùng ở trẻ em và SDD đã được chứng minh. Bệnh nhiễm trùng dẫn tới SDD, SDD dẫn tới bệnh nhiễm trùng và vòng xoắn bệnh lý cứ thế tiếp diễn nếu không có can thiệp hoặc xử trí phù hợp.

Nghiên cứu của Phạm Thị Tâm năm 2009 cho thấy trẻ có TC và NKHHC nguy cơ SDD tăng gấp 4,3 và 2,1 lần so với nhóm không TC và NKHHC[49].Một nghiên cứu của các nhà khoa học Brazil trên 119 trẻ trong 10 năm cho thấy: Trong 2 năm đầu đời nếu trẻ bị 7 đợt tiêu chảy thì lúc lên 7 7 tuổi trẻ sẽ thấp hơn 3,6 cm so với bạn cùng tuổi, cùng giới tính không nhiễm bệnh[38]. Vì vậy, cách chăm sóc cho trẻ khi bị tiêu chảy và chú ý rửa tay bằng xà phòng cho cả mẹ và trẻ để hạn chế trẻ bị nhiễm khuẩn. Nhiễm trùng, đặc biệt là tiêu chảy ảnh hưởng đến TTDD của đứa trẻ. Nhiễm trùng dẫn đến tổn thương đường tiêu hóa do đó làm giảm hấp thu, đặc biệt các vi chất, làm cho kháng nguyên và các vi khuẩn đi qua nhiều hơn.

Nhiễm trùng làm tăng hao hụt các chất dinh dưỡng, trẻ ăn kém hơn do giảm ngon miệng. Những đứa trẻ có HIV thường bị tiêu chảy và kéo theo đó là SDD. Nhiễm khuẩn dễ đưa đến SDD do rối loạn tiêu hóa và ngược lại SDD dễ dẫn tới nhiễm khuẩn do đề kháng giảm. Do đó tỷ lệ SDD có dao động theo mùa và thường cao trong những mùa có các bệnh nhiễm khuẩn lưu hành ở mức cao (tiêu chảy, nhiễm khuẩn hô hấp, sốt rét)[10], [39].

Yếu tố từ mẹ + Dinh dưỡng bà mẹ khi mang thai Trước khi có thai, dinh dưỡng và thói quen dinh dưỡng tốt sẽ cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho thời kỳ có thai, cho sự phát triển và lớn lên của thai nhi. Nhiều nghiên cứu thấy các yếu tố nguy cơ dẫn đến trẻ sơ sinh có cân nặng thấp trước tiên là TTDD kém của người mẹ trước khi có thai và chế độ không cân đối, không đủ năng lượng khi có thai hoặc thiếu các vi chất và chất khoáng cần thiết như sắt, canxi… Những bà mẹ trong khi có thai lao động nặng nhọc, không được nghỉ ngơi đầy đủ cũng là những yếu tố ảnh hưởng tới CNSS. Yếu tố bệnh tật của người mẹ và yếu tố sinh thiếu tháng cũng làm tăng tỷ lệ trẻ sơ sinh cân nặng thấp[44]. Để đảm bảo nhu cầu năng lượng và các chất dinh dưỡng, trong thời gian có thai bà mẹ phải ăn uống nhiều hơn bình thường cả về số lượng và chất lượng bữa ăn.

Các bà mẹ cần ăn phối hợp nhiều loại thực phẩm và mỗi loại thực phẩm có vai trò quan trọng khác nhau, tốt nhất là kết hợp được các nhóm thực phẩm từ 4 nguồn thức ăn: chất bột đường, chất đạm, chất béo, vitamin, khoáng chất và chất xơ. Bà mẹ không ăn nhiều gia vị (ớt, hạt tiêu) và những chất kích thích (cà phê, rượu, nước chè đặc…)[19]. + Nuôi con bằng sữa mẹ Sữa mẹ không chỉ là nguồn thức ăn có giá trị dinh dưỡng tốt nhất giúp cho sự phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ mà con cung cấp 1 lượng lớn các kháng thể giúp trẻ chống đỡ bệnh tật trong những năm đầu cuộc đời đặc biệt là trong 6 tháng đầu. Chính vì thế cần 8 thiết phải cho trẻ bú sữa mẹ càng sớm càng tốt ngay sau sinh, không vắt bỏ sữa đầu, bú sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu ngay cả khi trẻ bị bệnh và cho trẻ bú mẹ kéo dài từ 18 đến 24 tháng và có thể lâu hơn[44].

Nghiên cứu của Lê Thị Hợp và cộng sự cho thấy việc nuôi con bằng sữa mẹ không hoàn toàn và trẻ cai sữa sớm sẽ lớn chậm hơn những trẻ được nuôi bằng sữa mẹ hoàn toàn. Từ 1-3 tháng, trẻ nuôi bằng sữa mẹ hoàn toàn sẽ phát triển tốt cả về cân nặng và chiều cao.