Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường nghiên cứu sửa đổi bổ sung chế định pháp luật về hình thức sở hữu trong bộ luật dân sự năm 2005

Bài viết phân tích đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường về sửa đổi, bổ sung chế định pháp luật hình thức sở hữu trong Bộ luật Dân sự 2005.

• Tác giả: Phùng Trung Tập
• Trường học: Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp luật dân sự
• Đề tài: Nghiên cứu sửa đổi, bổ sung chế định pháp luật về hình thức sở hữu trong Bộ luật Dân sự 2005
• Loại tài liệu: nghiên cứu khoa học cấp trường
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. PHẦN THỨ NHẤT: BÁO CÁO TỔNG QUAN NỘI DUNG NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 1.1. I. QUY ĐỊNH VỀ CÁC HÌNH THỨC SỞ HỮU TRONG BỘ LUẬT DÂN SỰ NĂM 2005 - THỰC TRẠNG VÀ ĐÁNH GIÁ
• 1.1.1. 1. Khái niệm chung về sở hữu, quyền sở hữu, chế độ sở hữu và hình thức sở hữu
• 1.1.2. 2. Khái niệm quyền sở hữu
• 1.1.3. 3. Khái niệm chế độ sở hữu. Hình thức sở hữu
• 1.2. II. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC CÂN LOẠI BỔ NHỮNG QUY ĐỊNH VỀ HÌNH THỨC SỞ HỮU TẬP THỂ, SỞ HỮU HỖN HỢP VÀ SỞ HỮU CỦA CÁC TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ, TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI, TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ XÃ HỘI - NGHỀ NGHIỆP, TỔ CHỨC XÃ HỘI, TỔ CHỨC XÃ HỘI - NGHỀ NGHIỆP
• 1.2.1. Về sở hữu tập thể
• 1.2.2. Về sở hữu hỗn hợp
• 1.2.3. Về sở hữu của các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp
• 1.3. II. CỦNG CỐ SỞ HỮU NHÀ NƯỚC, SỞ HỮU CỦA PHÁP NHÂN, SỞ HỮU TƯ NHÂN VÀ SỞ HỮU CHUNG
• 1.3.1. 1. Củng cố sở hữu Nhà nước
• 1.3.2. 2. Hình thức sở hữu của pháp nhân nên được củng cố, khuyến khích phát triển
• 1.3.3. 3. Sở hữu tư nhân
• 2. PHẦN THỨ HAI: PHẦN CÁC CHUYÊN ĐỀ
• 2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỞ HỮU VÀ CHẾ ĐỘ SỞ HỮU
• 2.1.1. I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỞ HỮU
• 2.1.2. II. CHẾ ĐỘ SỞ HỮU
• 2.2. TIẾN TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ CÁC HÌNH THỨC SỞ HỮU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NAY
• 2.2.1. Về các hình thức sở hữu trong giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1960
• 2.2.2. I. Về các hình thức sở hữu trong giai đoạn từ 1960 đến 1980
• 2.2.2.1. Giai đoạn từ 1960 đến 1975
• 2.2.2.2. Về các hình thức sở hữu trong giai đoạn từ năm 1980 đến 1992
• 2.2.2.3. Giai đoạn từ năm 1992 đến nay
• 2.3. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬA ĐỔI, BỔ SUNG CHẾ ĐỊNH SỞ HỮU TRONG BỘ LUẬT DÂN SỰ
• 2.3.1. 1. Về các hình thức sở hữu. Nội dung các qui định về hình thức sở hữu
• 2.4. SỞ HỮU NHÀ NƯỚC VỚI VIỆC ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI Ở VIỆT NAM
• 2.4.1. SỞ HỮU NHÀ NƯỚC
• 2.4.2. SỞ HỮU NHÀ NƯỚC VỚI VIỆC ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI
• 2.5. SỞ HỮU CỦA PHÁP NHÂN
• 2.5.1. 1. Sở hữu của pháp nhân Nhà nước
• 2.5.2. 2. Sở hữu của pháp nhân không thuộc quyền sở hữu nhà nước
• 2.6. SỞ HỮU CỦA CÁC TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ, TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ XÃ HỘI, TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ XÃ HỘI - NGHỀ NGHIỆP, TỔ CHỨC XÃ HỘI, TỔ CHỨC XÃ HỘI - NGHỀ NGHIỆP - MỘT HÌNH THỨC SỞ HỮU ĐẶC THÙ Ở VIỆT NAM
• 2.6.1. Vài nét về đặc trưng của hợp tác xã
• 2.6.2. Chính sách và sự phát triển của kinh tế tập thể và hợp tác xã ở Việt Nam
• 2.6.3. Sở hữu của hợp tác xã theo qui định của pháp luật hiện hành
• 2.6.4. Bình luận và một vài khuyến nghị
• 2.7. SỞ HỮU CHUNG VÀ CÁC HÌNH THỨC SỞ HỮU CHUNG
• 2.7.1. VẤN ĐỀ SỞ HỮU NHÌN TỪ GÓC ĐỘ QUAN HỆ KINH TẾ
• 2.7.2. SỞ HỮU CHUNG THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM
• 2.7.3. Về mối quan hệ giữa các đồng chủ sở hữu
• 2.7.4. Về việc phân chia sở hữu chung
• 2.7.5. 3. Về việc chấm dứt sở hữu chung
• 2.8. II. CÁC HÌNH THỨC SỞ HỮU CHUNG THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM
• 2.8.1. Sở hữu chung theo phần
• 2.8.2. Sở hữu chung hợp nhất
• 2.9. MỘT SỐ VẤNG MẮC TRONG THỰC TIỄN KHI ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ SỞ HỮU CHUNG
• 2.9.1. 1. Về việc xác định các thành viên hộ gia đình
• 2.9.2. Về việc xác định sở hữu chung của vợ chồng
• 2.9.3. Sở hữu chung đối với nhà chung cư
• 2.9.4. Một số kiến nghị, đề xuất
• 2.10. SỞ HỮU TƯ NHÂN VÀ VAI TRÒ CỦA SỞ HỮU TƯ NHÂN TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu sửa đổi chế định pháp luật về hình thức sở hữu

Nghiên cứu sửa đổi chế định pháp luật về hình thức sở hữu trong Bộ luật Dân sự 2005 là một nhu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Việc sửa đổi này tập trung vào việc loại bỏ những bất cập trong các quy định hiện hành, đồng thời bổ sung các quy định mới phù hợp với thực tiễn. Chế định pháp luật về hình thức sở hữu cần được điều chỉnh để phản ánh đúng bản chất của các quan hệ sở hữu trong xã hội hiện đại.

1.1. Cơ sở lý luận và thực tiễn

Cơ sở lý luận của việc sửa đổi pháp luật về hình thức sở hữu dựa trên nguyên tắc khách quan và sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội. Hình thức sở hữu là một phạm trù kinh tế, phản ánh mối quan hệ giữa các chủ thể trong việc chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản. Thực tiễn cho thấy, các quy định hiện hành trong Bộ luật Dân sự 2005 đã bộc lộ nhiều hạn chế, không còn phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế thị trường.

1.2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu

Mục tiêu của việc nghiên cứu sửa đổi là làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về các hình thức sở hữu, từ đó đề xuất các giải pháp sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định về hình thức sở hữu trong Bộ luật Dân sự 2005, đặc biệt là các hình thức sở hữu tập thể, sở hữu hỗn hợp và sở hữu của các tổ chức chính trị - xã hội.

II. Thực trạng quy định về hình thức sở hữu trong Bộ luật Dân sự 2005

Bộ luật Dân sự 2005 đã quy định các hình thức sở hữu bao gồm sở hữu Nhà nước, sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân và sở hữu hỗn hợp. Tuy nhiên, các quy định này đã bộc lộ nhiều bất cập trong quá trình áp dụng. Quy định sở hữu tập thể và sở hữu hỗn hợp không còn phù hợp với thực tiễn kinh tế - xã hội hiện nay. Điều này đòi hỏi cần có sự điều chỉnh để phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế thị trường.

2.1. Sở hữu tập thể và sở hữu hỗn hợp

Sở hữu tập thể và sở hữu hỗn hợp là hai hình thức sở hữu đặc thù trong Bộ luật Dân sự 2005. Tuy nhiên, các quy định về hai hình thức này đã không còn phù hợp với thực tiễn. Sở hữu tập thể thường gắn liền với các hợp tác xã, nhưng hiện nay, mô hình này đã không còn phổ biến. Sở hữu hỗn hợp cũng gặp nhiều khó khăn trong việc xác định quyền sở hữu và quản lý tài sản.

2.2. Sở hữu của các tổ chức chính trị xã hội

Các quy định về sở hữu của tổ chức chính trị - xã hội trong Bộ luật Dân sự 2005 cũng cần được xem xét lại. Hiện nay, các tổ chức này hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau, nhưng quy định về sở hữu tài sản của họ vẫn còn nhiều bất cập, không rõ ràng và thiếu đồng bộ.

III. Đề xuất sửa đổi và bổ sung

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các đề xuất sửa đổi pháp luật về hình thức sở hữu trong Bộ luật Dân sự 2005 tập trung vào việc loại bỏ các quy định không còn phù hợp, đồng thời bổ sung các quy định mới để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Cần củng cố các quy định về sở hữu Nhà nước, sở hữu tư nhân và sở hữu pháp nhân, đồng thời xem xét lại các quy định về sở hữu tập thể và sở hữu hỗn hợp.

3.1. Củng cố sở hữu Nhà nước và sở hữu tư nhân

Sở hữu Nhà nước cần được củng cố để đảm bảo vai trò chủ đạo trong nền kinh tế. Sở hữu tư nhân cũng cần được khuyến khích phát triển, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế thị trường. Các quy định về sở hữu tư nhân cần được điều chỉnh để phù hợp với sự phát triển của các doanh nghiệp tư nhân và cá nhân kinh doanh.

3.2. Xem xét lại sở hữu tập thể và sở hữu hỗn hợp

Các quy định về sở hữu tập thể và sở hữu hỗn hợp cần được xem xét lại để phù hợp với thực tiễn. Có thể loại bỏ các quy định không còn phù hợp hoặc điều chỉnh lại để đảm bảo tính khả thi trong việc áp dụng pháp luật.

Nội dung chính

Báo Cáo Nghiên Cứu Khoa Học: Hoàn Thiện Chế Định Hình Thức Sở Hữu Trong Bộ Luật Dân Sự

---

Tóm tắt nghiên cứu

• Câu hỏi nghiên cứu chính (Research Question): Chế định về các hình thức sở hữu trong Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2005 đang tồn tại những bất cập lý luận và thực tiễn nào? Làm thế nào để tái cấu trúc, tinh gọn và chuẩn hóa hệ thống các hình thức sở hữu nhằm đáp ứng yêu cầu vận hành của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa?
• Phương pháp tiếp cận (Methodology Snapshot): Đề tài sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử làm nền tảng, kết hợp với các phương pháp phân tích quy phạm, so sánh luật học, hệ thống hóa và tổng kết thực tiễn lập pháp Việt Nam giai đoạn từ 1945 đến 2010.
• Phát hiện cốt lõi (Key Findings): Nghiên cứu chỉ ra sự chồng chéo, phân mảnh và tính chất duy ý chí khi đồng nhất chủ thể tham gia quan hệ tài sản với hình thức sở hữu. Đề tài đề xuất loại bỏ hình thức sở hữu tập thể, sở hữu hỗn hợp và các hình thức sở hữu đặc thù của tổ chức chính trị - xã hội; quy chuẩn hóa về 04 hình thức sở hữu cơ bản: Sở hữu Nhà nước, Sở hữu của pháp nhân, Sở hữu tư nhân và Sở hữu chung.
• Ý nghĩa thực tiễn (Implications): Cung cấp luận cứ khoa học và cơ sở lập pháp trực tiếp phục vụ quá trình sửa đổi toàn diện Bộ luật Dân sự, bảo đảm sự bình đẳng giữa các chủ thể kinh tế và giải phóng triệt để các nguồn lực xã hội.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

1. Tổng quan tình hình nghiên cứu (Current State of Knowledge)

Quyền sở hữu và các hình thức sở hữu luôn là trái tim của hệ thống pháp luật dân sự tại mọi quốc gia. Tại Việt Nam, trải qua các thời kỳ lịch sử từ Hiến pháp 1946, 1959, 1980 đến Hiến pháp 1992, chế định sở hữu đã liên tục biến đổi để thích ứng với từng giai đoạn phát triển kinh tế - chính trị. Tuy nhiên, phần lớn các công trình nghiên cứu trước đây chỉ tiếp cận sở hữu dưới góc độ kinh tế chính trị học hoặc nghiên cứu chuyên biệt một nhánh đơn lẻ (như luận án về sở hữu tư nhân của NCS Hoàng Ngọc Thỉnh năm 2001, hay đề tài cấp Bộ của PGS. TS. Dương Đăng Huệ năm 2006).

[Hiến pháp 1946: Công nhận tư hữu] 

2. Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap)

Trước khi đề tài mã số LH - 09 - 16/DHL-HN do TS. Phùng Trung Tập chủ nhiệm được thực hiện, khoa học pháp lý Việt Nam thiếu vắng một công trình nghiên cứu mang tính hệ thống, toàn diện và đột phá nhằm đánh giá lại sự tồn tại của 6 hình thức sở hữu cồng kềnh trong BLDS 2005 (bao gồm: sở hữu nhà nước, sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân, sở hữu của tổ chức chính trị/xã hội, sở hữu hỗn hợp, sở hữu chung).

3. Tính cấp thiết và tác động dự kiến (Timeliness & Potential Impact)

Việc duy trì quá nhiều hình thức sở hữu dựa trên tính chất chủ thể hành chính hoặc nhiệm vụ chính trị đã dẫn tới sự bất bình đẳng trong giao lưu dân sự, gây lúng túng trong xác định trách nhiệm tài sản (vô hạn hay hữu hạn). Đề tài ra đời trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu, đặt ra yêu cầu cấp bách phải giải phóng năng lực sản xuất, bảo vệ quyền tài sản của mọi tổ chức, cá nhân một cách bình đẳng trước pháp luật.

---

Phương pháp nghiên cứu và cách tiếp cận

Đề tài áp dụng hệ thống phương pháp nghiên cứu liên ngành khoa học xã hội và luật học thực chứng:

• Phương pháp duy vật biện chứng: Đánh giá sự vận động của quan hệ sở hữu theo quy luật khách quan của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất; xem xét bản chất pháp lý của quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt không bị trói buộc bởi ý chí chủ quan.
• Phương pháp duy vật lịch sử: Đóng vai trò sợi chỉ đỏ xuyên suốt, xâu chuỗi tiến trình lập hiến và lập pháp từ năm 1945 qua các mốc 1959, 1980, 1992 để làm rõ nguyên nhân lịch sử của mô hình kinh tế tập trung bao cấp và bước chuyển sang kinh tế thị trường.
• Phương pháp phân tích quy phạm và so sánh luật học: So sánh trực tiếp các điều khoản tại Chương XIII BLDS 2005 với lý thuyết pháp nhân, lý thuyết vật quyền hiện đại nhằm bóc tách các mâu thuẫn nội tại giữa Điều 84 (điều kiện pháp nhân) và các Điều 208, 218, 227–232.
• Độ tin cậy và giá trị khoa học (Validity & Reliability): Nghiên cứu được thực hiện bởi nhóm tác giả là các giảng viên nòng cốt của Khoa Pháp luật Dân sự - Trường Đại học Luật Hà Nội kết hợp cùng các chuyên gia xây dựng pháp luật từ Vụ Pháp luật Dân sự - Kinh tế và Cục Đăng ký Giao dịch Bảo đảm (Bộ Tư pháp).

---

Các phát hiện nghiên cứu chính

1. Phê phán hạn chế lịch sử và sự bất hợp lý của "Sở hữu tập thể"

Nghiên cứu chỉ ra mô hình sở hữu tập thể (đặc biệt trong nông nghiệp thời kỳ 1960–1980) mang nặng tính bình quân chủ nghĩa, triệt tiêu động lực lao động do việc phân phối sản phẩm không dựa trên hiệu quả đóng góp mà tính theo nhân khẩu ăn theo. Trong nền kinh tế thị trường, các tổ chức như Hợp tác xã thực chất là một loại hình pháp nhân kinh tế. Tài sản góp vào đã thuộc về thực thể pháp nhân độc lập, không còn lý do duy trì một "hình thức sở hữu tập thể" riêng biệt bên ngoài sở hữu pháp nhân.

2. Sự thừa thãi của các hình thức sở hữu theo tên gọi tổ chức

BLDS 2005 quy định riêng các mục về:

• Sở hữu của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội (Mục 5)
• Sở hữu của tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp (Mục 6)

Đề tài chứng minh: Căn cứ xác lập quyền sở hữu của các tổ chức này (đóng góp, tặng cho, ngân sách nhà nước chuyển giao) và thẩm quyền định đoạt tài sản hoàn toàn tuân thủ quy chế pháp nhân phi lợi nhuận. Việc phân chia theo tính chất hoạt động nghiệp vụ là thiếu cơ sở khoa học, phá vỡ tính khái quát và nhất thể hóa của pháp luật dân sự.

3. Vấn đề bất khả thi và mơ hồ của "Sở hữu hỗn hợp" (Điều 218 BLDS 2005)

Điều 218 BLDS 2005 liệt kê các chủ thể thuộc nhiều thành phần kinh tế cùng góp vốn là "sở hữu chung hỗn hợp", nhưng lại không quy định rõ tư cách chủ thể độc lập của tổ chức hỗn hợp đó, bỏ ngỏ chế độ trách nhiệm tài sản (hữu hạn hay vô hạn). Thực chất, đây là quan hệ góp vốn thành lập pháp nhân mới hoặc xác lập quan hệ sở hữu chung theo phần giữa các đồng chủ sở hữu.

4. Đề xuất mô hình tái lập 04 hình thức sở hữu chuẩn tắc

Hình thức sở hữu đề xuất	Phạm vi & Chủ thể áp dụng	Bản chất pháp lý cốt lõi
1. Sở hữu Nhà nước	Toàn dân (Nhà nước là đại diện chủ sở hữu đối với đất đai, tài nguyên, vốn công).	Bảo đảm định hướng vĩ mô, an ninh quốc gia và lợi ích công cộng.
2. Sở hữu của Pháp nhân	Doanh nghiệp, Hợp tác xã, Tổ chức chính trị - xã hội, Quỹ xã hội, v.v.	Pháp nhân có tài sản độc lập, tự chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi tài sản của mình.
3. Sở hữu Tư nhân	Cá nhân, hộ kinh doanh cá thể, tiểu chủ, tư bản tư nhân.	Tự do định đoạt, bảo vệ tài sản hợp pháp không bị quốc hữu hóa trái luật.
4. Sở hữu Chung	Sở hữu chung theo phần và Sở hữu chung hợp nhất (vợ chồng, cộng đồng).	Bãi bỏ sở hữu hỗn hợp; phân định rõ căn cứ xác lập, quản lý và chia tài sản chung.

---

Đóng góp khoa học và giá trị ứng dụng

Đóng góp về mặt lý luận (Theoretical Contributions)

• Giải phóng tư duy lập pháp khỏi sự ràng buộc cơ học giữa "thành phần kinh tế" và "hình thức sở hữu", đưa chế định quyền sở hữu trở lại đúng bản chất là phạm trù pháp lý điều chỉnh quan hệ giữa người với người thông qua vật/tài sản.
• Củng cố và phát triển Lý thuyết Pháp nhân trong pháp luật dân sự Việt Nam, khẳng định mọi tổ chức đáp ứng Điều 84 BLDS đều có quyền sở hữu tài sản độc lập bình đẳng, không phân biệt nguồn gốc thành lập.

Giá trị thực tiễn và hoạch định chính sách (Policy Implications)

• Là tài liệu tham khảo nền tảng, trực tiếp phục vụ Ban soạn thảo dự thảo Bộ luật Dân sự năm 2015 (kết quả sau này BLDS 2015 đã tiếp thu triệt để tinh thần này khi thu gọn các hình thức sở hữu chỉ còn: Sở hữu toàn dân, Sở hữu riêng và Sở hữu chung).
• Giúp các cơ quan tiến hành tố tụng, trọng tài thương mại xác định chính xác tư cách đương sự và chế độ chịu trách nhiệm tài sản trong các vụ tranh chấp hợp đồng và giải quyết nợ.

---

Đối tượng đón nhận và lợi ích mang lại

• Nhà nghiên cứu & Giảng viên Luật học: Tiếp cận nguồn tài liệu phân tích lịch sử lập pháp sâu sắc, hệ thống hóa toàn bộ các văn bản pháp luật về sở hữu từ năm 1945.
• Cơ quan Lập pháp & Ban soạn thảo chính sách: Nắm bắt luận cứ vững chắc để bãi bỏ các quy định chồng chéo, xây dựng hành lang pháp lý minh bạch cho các loại tài sản mới.
• Luật sư, Thẩm phán & Chuyên viên Pháp chế: Nắm rõ bản chất quan hệ tài sản của các loại hình tổ chức (đặc biệt là hợp tác xã, tổ chức đoàn thể, hội nghề nghiệp) nhằm áp dụng đúng quy định pháp luật trong xử lý tranh chấp và đăng ký giao dịch bảo đảm.
• Sinh viên & Học viên cao học chuyên ngành Luật: Học liệu tham khảo tiêu chuẩn cho học phần Luật Dân sự, Chế định Tài sản và Quyền sở hữu.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện mang tính đột phá nhất của đề tài là gì?

Đề tài đã mạnh dạn đề xuất bãi bỏ hoàn toàn hình thức sở hữu tập thể, sở hữu hỗn hợp và sở hữu của các đoàn thể chính trị - xã hội trong Bộ luật Dân sự, quy về một đầu mối duy nhất là Sở hữu của pháp nhân.

2. Phương pháp luận lịch sử của nghiên cứu có điểm gì đặc biệt?

Nhóm tác giả không chỉ phân tích câu chữ điều luật mà đặt quy phạm vào bối cảnh kinh tế - xã hội của từng giai đoạn (1945–1960, 1960–1980, 1980–1992, 1992–2010), chỉ rõ nguồn gốc tư tưởng chỉ đạo và lý do dẫn tới sự thoái trào của chủ nghĩa bình quân trong phân phối tư liệu sản xuất.

3. Tại sao "Sở hữu chung hỗn hợp" theo Điều 218 BLDS 2005 lại bị đánh giá là không khả thi?

Vì điều luật này nhầm lẫn giữa sự đa dạng về thành phần kinh tế của người góp vốn với tư cách pháp lý của tổ chức được hình thành. Khi các chủ thể góp vốn, tài sản đó hoặc trở thành tài sản của một pháp nhân mới, hoặc thuộc sở hữu chung theo phần; việc gọi tên "sở hữu hỗn hợp" làm vô hiệu hóa các quy tắc về trách nhiệm tài sản.

4. Kết quả của nghiên cứu này có tác động thế nào đến Bộ luật Dân sự 2015 sau này?

Đề tài hoàn thành năm 2010 đã đóng vai trò là "viên gạch lý luận" quan trọng cho đợt cải cách lớn của BLDS 2015, nơi các hình thức sở hữu rườm rà của BLDS 2005 chính thức bị xóa bỏ để thay bằng cấu trúc sở hữu tinh gọn và hiện đại hơn.

5. Ý nghĩa của việc tách bạch hình thức sở hữu với chế độ sở hữu là gì?

Chế độ sở hữu thuộc phạm trù kinh tế - chính trị vĩ mô (phản ánh bản chất chế độ xã hội), trong khi hình thức sở hữu là công cụ pháp lý vi mô điều chỉnh quyền năng cụ thể của chủ thể đối với tài sản. Tách bạch hai khái niệm này giúp pháp luật dân sự bảo đảm nguyên tắc bình đẳng tuyệt đối giữa các chủ thể kinh tế.

---

Kết luận

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường mã số LH - 09 - 16/DHL-HN do TS. Phùng Trung Tập chủ nhiệm là một công trình khoa học nghiêm túc, mang tính thời sự và giá trị lập pháp sâu sắc. Bằng việc bóc tách toàn diện các bất cập của BLDS 2005 và đề xuất tái cấu trúc hệ thống sở hữu theo chuẩn mực lý thuyết pháp nhân, đề tài đã đóng góp thiết thực vào công cuộc đổi mới tư duy pháp lý tài sản tại Việt Nam, mở đường cho sự phát triển đồng bộ của thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI DE TÀI NGHIÊN CUU KHOA HOC CAP TRUONG TEN DE TAI NGHIÊN CUU SỬA DOI, BO SUNG CHE ĐỊNH PHAP LUAT VE HINH THUC SO HUU TRONG BỘ LUAT DAN SỰ NĂM 2005 MA SO DE TAI :LH - 09 - 16/DHL-HN CHỦ NHIỆM DE TÀI : TS. PHÙNG TRUNG TAP KHOA : PHÁP LUẬT DÂN SỰ HÀ NỘI, 2010 MỤC LỤC L TINH CAP THIET CUA VIỆC NGHIÊN CUU DE TÀI Il. TINH HINH NGHIÊN CUU DE TAI II. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CUU IV.

MỤC ĐÍCH VÀ PHẠM VI NGHIÊN CƯU ĐỀ TÀI 1. Mục đích nghiên cứu đề tài 2. Phạm vi nghiên cứu của dé tài V. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU VI.

CỘNG TÁC VIÊN Phan thứ nhất: BAO CAO TONG QUAN NỘI DUNG NGHIÊN CỨU DE TÀI. I L QUI ĐỊNH VẺ CÁC HÌNH THỨC SỞ HỮU TRONG BỘ LUẬT DÂN SỰ NĂM 2005 - THỰC TRANG VÀ DANH GIÁ. -+-©k+Sk+Ek‡EE2EE2EE2E211111111111111121111. Khái niệm chung về sở hữu, quyền sở hữu, chế độ sở hữu và hình thức sở hữu 2.

Khái niệm quyền sở hữu.---2- 2 5sSE2EE+EE2EE2E2EEEEEEEEEEEEEEEEEEEEErrrkrrreeg 11 3. Khái niệm chế độ sở hữu. Hình thức sở hữu .---- 2-5 SE kEEEE112112112111111111 1111111111111 11 ty 18 II. CƠ SỞ LÝ LUẬN CUA VIỆC CÂN LOẠI BO NHUNG QUI ĐỊNH VE HÌNH THUC SỞ HỮU TẬP THE, SỞ HỮU HON HỢP VÀ SỞ HỮU CUA CÁC TO CHỨC CHÍNH TRI, TÔ CHỨC CHÍNH TRI - XÃ HỘI, TO CHỨC CHÍNH TRI XÃ HỘI - NGHE NGHIỆP, TO CHỨC XÃ HỘI, TO CHỨC XÃ HỘI - NGHE NGHIỆP.

Về sở hữu tập thỂ. Về sở hữu hỗn hợpp. Về sở hữu của các tố chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội — nghề nghiép. 44 II CUNG CO SỞ HỮU NHÀ NƯỚC, SỞ HỮU CUA PHÁP NHÂN, SỞ HỮU TU NHÂN VA SỞ HỮU CHƯNG.-- 5c ©s S SỀ 9 EEE121121121111111111111111111111 11 11 ty 46 1.

Củng cố sở hữu Nhà nước.-- ¿2 5+ £+S£+EE£EEt2E2EEEEEEEECEE2E12212121. Hình thức sở hữu của pháp nhân nên được củng cố, khuyến khích phát trién48 3. Sở hữu tư nhn. - -- - - - G G E1 C12212 3511111 SE 1 ng ng 6k krrrr 52 4.

a7 Phan thứ hai: PHAN CAC CHUYEN ĐỀ. 60 CƠ SỞ LÝ LUẬN VE SỞ HỮU VÀ CHE ĐỘ SỞHỮU.- veces ses es see s2.) L CƠ SỞ LÝ LUẬN VE SỞ HỮU. 60 IL CHE DO SO HỮU. 2-5-5652 SEEEE2EEEEEE121E11211111121111111111111111111111111 11111 y0 66 CƠ SỞ LY LUẬN VE SỞ HỮU VA CHE ĐỘ SO HỮU uieccscsscsscsscssssssssesssssessessessessessesnesses 71 L CƠ SỞ LÝ LUẬN VE SỞ HUU.

CHE ĐỘ SỞ HUU .ieeccccccsccccssecscsssescscsesesesucececsvsnsucececacavereusacacavevssesecarevavesacacavsvseeececees 77 TIEN TRÌNH PHÁT TRIEN CUA PHÁP LUẬT VIET NAM VE CÁC HÌNH THÚC SỞ HỮU TỪ NĂM 1945 DEN NAY. VE CAC HINH THUC SO HUU TRONG GIAI DOAN TU NAM 1945 DEN NAM 1960 82 I. VE CAC HINH THUC SỞ HỮU TRONG GIAI DOAN TỪ 1960 DEN 1980. Giai đoạn từ 1960 đến 1975.

Về các hình thức sở hữu trong giai đoạn từ năm 1980 đến 1992. Giai đoạn từ năm 1992 đến nay .-- ¿2° 2S SE SE 2E EEE1717111121 111 1 1e 91 CƠ SỞ LÝ LUẬN VA THUC TIEN CUA VIỆC SUA DOI, BO SUNG CHE ĐỊNH SỞ HỮU TRONG BO LUAT DAN SU wicccccccccscscssesvsvsvssssssvsveecsssevsvsususessvsvsvssasevevavsussevevivavsnsasevevaveees 94 1. Về các hình thức sở Wau oo. Nội dung các qui định về hình thức sở hữu.-- eects 96 SỞ HỮU NHÀ NUOC VỚI VIỆC ĐỊNH HUONG PHÁT TRIEN KINH TE - XÃ HỘI Ở VIET NAÌM.

5c 5< EEEEEE21121111221 11 1E TH g1 arye 104 L SỞ HỮU NHÀ NƯỚC. SỞ HỮU NHÀ NƯỚC VỚI VIỆC ĐỊNH HƯỚNG PHAT TRIEN KINH TE - XÃ HỘI SỞ HỮU CUA PHAP NHÂN. 5-52 5S EEEEE21211E111121111111121112111121211 0111 11 re 116 1, Sử hữu cha pháp nhân Nhã HƯỨE :‹:‹: ¡co 26c 2n G exes ban ng 20 6 nung 2056 119 2. Sở hữu của pháp nhân không thuộc quyền sở hữu nhà nước.

123 SỞ HỮU CỦA CÁC TÔ CHÚC CHÍNH TRỊ, TÔ CHÚC CHÍNH TRỊ XÃ HỘI, TÔ CHỨC CHÍNH TRI XÃ HỘI - NGHE NGHIỆP, TÔ CHỨC XA HỘI, TÔ CHÚC XA HỘI - NGHE NGHIỆP - MỘT HÌNH THÚC SỞ HỮU ĐẶC THU Ở VIỆT NAM. Vài nét về đặc trưng của hợp tác Xã. Chính sách và sự phát triển của kinh tế tập thể và hợp tác xã ở Việt Nam. Sở hữu của hợp tác xã theo qui định của pháp luật hiện hành.

Bình luận và một vài khuyến nghị.-- 2-2 + S+SeEEeEEEEEEEEEEEEEEEerkerkrree 150 SỞ HỮU CHUNG VÀ CÁC HÌNH THUC SỞ HỮU CHUNG. VAN DE SỞ HỮU NHIN TỪ GIAC DO QUAN HE KINH TE. SỞ HỮU CHUNG THEO QUY ĐỊNH CUA PHÁP LUAT DÂN SU VIET NAM. Về mối quan hệ giữa các đồng chủ sở hữu.

Về việc phân chia sở hữu chung .- 2-2 ¿+2s+2x+Ex+EE£E£EEerxerxerrezrxerxee 159 3. Về việc chấm dứt sở hữu ehung.--- 2: + 2++2+EE£Ex£EEEEESEEEEEerkrrkrrrkerkee 160 II. CÁC HÌNH THUC SỞ HỮU CHUNG THEO QUY ĐỊNH CUA PHÁP LUẬT DAN SỰ VIỆT NAMM. Sở hữu chung theo phầYn.

Sở hữu chung hợp nhất .-- - 2c sSs9SE+EESEE2EE2EE2E7EE71E71 211111111. MỘT SO VUGNG MAC TRONG THUC TIEN KHI ÁP DUNG CAC QUY ĐỊNH CUA PHAP LUAT VE SỞ HỮU CHUƯNG.-¿- 2-2 2 E+SE+EE£E£EE+E£EE£EE+EeEEzErEerxzed 162 1. Về việc xác định các thành viên hộ gia đình. Về việc xác định sở hữu chung của vợ chồng.

Sở hữu chung đối với nhà chung cư. Một số kiến nghị, đề xuất. 166 SỞ HỮU TƯ NHÂN VA VAI TRO CUA SỞ HỮU TƯ NHÂN TRONG NEN KINH TE THỊ TRUONG ĐỊNH HUONG XÃ HỘI CHỦ NGHĨ/.--- -Ss+E‡EEE+EEE2EEEEEE2EEEEErkrrkd 169 DANH MỤC TAI LIEU THAM KHAO. ceccccecsssssssesesececsesesesesucecscsesvssecstseetstsnsesersesens 178 NHỮNG NGƯỜI THỰC HIỆN DE TÀI TS.

Phùng Trung Tập, GVC, Khoa pháp luật dân sự - Chủ nhiệm đề tài Th. Nguyễn Hồng Hải, Vụ pháp luật dân sự - Kinh tế, Bộ Tư pháp Th. Hồ Quang Huy, Cục đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm, Bộ Tư pháp Th. Kiều Thùy Linh, GV, Khoa pháp luật dân sự Tên đề tai :_ NGHIÊN CỨU SỬA ĐÔI, BO SUNG CHE ĐỊNH PHÁP LUẬT VE HÌNH THỨC SỞ HỮU TRONG BỘ LUẬT DÂN SỰ NĂM 2005 Chi nhiệm dé tài : TS.

Phùng Trung Tập Đơn vị công tác : Khoa luật dân sự, Đại học Luật Hà Nội I. TINH CAP THIẾT CUA VIỆC NGHIÊN CỨU DE TÀI Ké từ năm 1945 đến nay, dưới chế độ dân chủ nhân dân đã có hai Bộ luật dân sự được ban hành là Bộ luật dân sự năm 1995 và Bộ luật dân sự năm 2005. Nhưng những qui định về hình thức sở hữu còn nhiều bất cập trong quá trình thực hiện cho nên việc nghiên cứu sửa đôi, bố sung những qui định về các hình thức sở hữu trong Bộ luật dân sự năm 2005 là thật sự cần thiết, đáp ứng kịp thời những yêu cầu của xã hội trong điều kiện phát triển nền kinh tế đa thành phan theo cơ chế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa. Với lý do trên, việc lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu sửa đổi, bỗ sung chế định pháp luật về hình thức sở hữu trong Bộ luật dân sự năm 2005” là việc làm thiết thực và cấp bách.

TINH HINH NGHIÊN CỨU DE TÀI Tính đến thời điểm hiện nay, ở Việt Nam chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu hệ thống và toàn diện về hình thức sở hữu, mà chỉ có một số công trình nghiên cứu về sở hữu nói chung hoặc về một hình thức sở hữu cụ thể như công trình cấp Bộ, do PGS. Dương Đăng Huệ chủ nhiệm, năm 2006, nghiên cứu về chế định sở hữu trong Bộ luật dân sự; các hình thức sở hữu chỉ được đề cập như nội dung cần phải có của công trình khoa học này. Các công trình khoa học khác là dé tài luận án tiễn sĩ Luật hoc của NCS Hoàng Ngọc Thỉnh (năm 2001), nghiên cứu về sở hữu tư nhân và bảo vệ quyên sở hữu tư nhân. Về sở hữu tư nhân và sở hữu chung hỗn hợp có 02 bai đăng tạp chí Luật học và tạp chí Dân chủ và Pháp luật của TS.

Phùng Trung Tập: Sở hữu tư nhân và các hình thức biểu hiện của nó (Tạp chí Luật học SỐ chuyên đề năm 1996) và bài: Về sở hữu hỗn hợp (Tạp chí Dân chủ và Pháp luật năm 2005). Những công trình khoa học nói trên không nghiên cứu các qui định của pháp luật về hình thức sở hữu, mà chỉ tập chung nghiên cứu một hình thức cụ thé có tính chuyên sâu và độc lập với các hình thức sở hữu khác. Vì vậy việc nghiên cứu một cách tương đối toàn diện nhằm sửa đổi, bố sung chế định pháp luật về hình thức sở hữu trong Bộ luật dân sự năm 2005, là nghiên cứu một vấn đề mới và có tính cấp thiết, góp phần gợi ý cho cơ quan lập pháp sửa đổi, bổ sung những qui định về các hình thức sở hữu trong Bộ luật dân sự năm 2005. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Các phương pháp mà nhóm tác giả sử dụng để nghiên cứ gồm: Phương pháp duy biện chứng, duy vật lịch sử, phương pháp phân tích, so sánh, hệ thống hóa và diễn giải.

Về phương pháp duy vật biện chứng, đánh giá sự phát triển của các hình thức sở hữu trong các giai đoạn phát triển xã hội nhất định dé nhận biết những qui luật phát triển xã hội. Việc đánh giá bản chất của pháp luật qui định về các hình thức sở hữu theo nguyên tắc khách quan trong việc xem xét những nét đặc thù và phôt biến của các hình thức sở hữu trong mỗi giai đoạn phát triển kinh tế xã hội. Phương pháp nghiên cứu này được áp dung dé thực hiện các chuyên đề trong công trình khoa học này. Đặc biệt phương pháp này được sử dụng nhiều trong các chuyên đề 1,2,3 và 7.

Phương pháp duy vật lịch sử được áp dụng như một sợi chỉ đỏ xuyên suốt nội dung của công trình khoa học này. Nghien cứu về hình thức sở uhux ở Việt Nam, các tác giả không những chỉ nghiên cứu các hình thức sở hữu được pháp luật qui định tai mỗi thời kỳ cụ thé, mà các nội dung pháp luật của những thời kỳ đó được xâu chuỗi với nhau để làm nổi bật tiến trình phát triển của pháp luật qui định về các hình thức sở hữu ở Việt Nam từ năm 1945 đến nay. MỤC DICH VA PHAM VI NGHIÊN CUU DE TÀI 1. Mục đích nghiên cứu đề tài - Làm rõ những van dé lý luận va thực tiễn về các hình thức sở hữu; - Làm rõ thực trạng những qui định của bộ luật dân sự năm 2005 về các hình thức sở hữu.

- Nghiên cứu dé tài nhằm góp phan sửa đổi, bố sung một số qui định về hình thức sở hữu trong Bộ luật dân sự năm 2005; - Nội dung đề tài là một học liệu tham khảo có giá trị dùng cho sinh viên nghiên cứu và học tập môn luật dân sự nói chung và các hình thức sở hữu nói riêng.