Nghiên cứu về việc sửa đổi chế định chính phủ trong hiến pháp năm 1992

Nghiên cứu sửa đổi chế định chính phủ trong Hiến pháp 1992 phân tích các đề xuất cải cách nhằm hoàn thiện cơ cấu tổ chức và hoạt động của chính phủ.

• Tác giả: NCS. Nguyễn Thị Hạnh
• Trường học: Đại học Luật Hà Nội
• Đề tài: Nghiên Cứu Sửa Đổi, Bổ Sung Chế Định Chính Phủ Trong Hiến Pháp Năm 1992
• Loại tài liệu: đề tài nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH PHỦ TRONG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN
• 1.1. Tổ chức quyền lực nhà nước trong nhà nước pháp quyền
• 1.2. Vai trò, chức năng của cơ quan thực hiện quyền hành pháp (Chính phủ) trong nhà nước pháp quyền
• 1.3. Một số vấn đề cơ bản về nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức và hoạt động Chính phủ
• 1.3.1. Về nhiệm vụ, quyền hạn của Chính phủ
• 1.3.2. Về cơ cấu tổ chức, chế độ làm việc và trách nhiệm của Chính phủ
• 1.3.3. Về mối quan hệ giữa Chính phủ và các cơ quan nhà nước khác
• 2. CHƯƠNG 2: CHẾ ĐỊNH CHÍNH PHỦ QUA CÁC BẢN HIẾN PHÁP VIỆT NAM
• 2.1. Khái quát về nhà nước pháp quyền Việt Nam XHCN
• 2.2. Chế định Chính phủ qua các bản Hiến pháp
• 2.2.1. Chế định Chính phủ trong Hiến pháp năm 1946
• 2.2.2. Chế định Chính phủ trong Hiến pháp năm 1959
• 2.2.3. Chế định Chính phủ trong Hiến pháp năm 1980
• 2.2.4. Chế định Chính phủ trong Hiến pháp năm 1992
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ CÁC QUY ĐỊNH VỀ CHẾ ĐỊNH CHÍNH PHỦ TRONG HIẾN PHÁP NĂM 1992
• 3.1. Vị trí chức năng của Chính phủ
• 3.1.1. Quy định của Hiến pháp
• 3.1.2. Hạn chế, vướng mắc trong quy định của Hiến pháp
• 3.2. Nhiệm vụ của Chính phủ
• 3.2.1. Quy định của Hiến pháp
• 3.2.2. Hạn chế, vướng mắc trong quy định của Hiến pháp
• 3.3. Thành phần, cơ cấu tổ chức, chế độ làm việc và trách nhiệm
• 3.3.1. Quy định của Hiến pháp
• 3.3.2. Hạn chế, vướng mắc trong quy định của Hiến pháp
• 3.4. Mối quan hệ giữa Chính phủ với các cơ quan khác trong bộ máy nhà nước
• 3.4.1. Mối quan hệ với Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội
• 3.4.2. Mối quan hệ với Chủ tịch nước
• 3.4.3. Mối quan hệ với Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân
• 3.4.4. Mối quan hệ với chính quyền địa phương
• 4. CHƯƠNG 4: KIẾN NGHỊ HƯỚNG SỬA ĐỔI, BỔ SUNG CHẾ ĐỊNH CHÍNH PHỦ
• 4.1. Các quan điểm chỉ đạo, yêu cầu trong việc đề xuất, kiến nghị sửa đổi, bổ sung chế định Chính phủ
• 4.2. Các kiến nghị cụ thể
• 4.2.1. Về vị trí, chức năng của Chính phủ
• 4.2.2. Về nhiệm vụ, quyền hạn của Chính phủ
• 4.2.3. Về cơ cấu Chính phủ
• 4.2.4. Về chế độ làm việc và trách nhiệm của Chính phủ
• 4.2.5. Về mối quan hệ giữa Chính phủ và các cơ quan khác
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu sửa đổi chế định chính phủ trong hiến pháp 1992

Việc nghiên cứu sửa đổi chế định chính phủ trong hiến pháp 1992 là một nhiệm vụ quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của Nhà nước pháp quyền và sự biến đổi của nền kinh tế. Hiến pháp 1992 là văn bản pháp lý cơ bản, thể hiện chủ trương phát triển chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội của Việt Nam. Qua 20 năm thực hiện, các quy định trong hiến pháp đã bộc lộ những hạn chế không còn phù hợp với thực tiễn. Cụ thể, quyền lực nhà nước và vai trò của Chính phủ cần được xác định rõ ràng hơn để phù hợp với các yêu cầu mới của thời kỳ hội nhập quốc tế. Việc sửa đổi này không chỉ nhằm cải cách cơ cấu chính phủ mà còn để nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước. Theo đó, yêu cầu sửa đổi xuất phát từ những vấn đề thực tiễn trong việc thực thi quyền hành pháp, cũng như để đảm bảo tính hợp lý trong mối quan hệ giữa Chính phủ và các cơ quan nhà nước khác.

II. Nội dung nghiên cứu chính của đề tài

Đề tài tập trung vào việc phân tích các quy định về chế định chính phủ trong hiến pháp 1992. Các nội dung nghiên cứu chính bao gồm: vị trí, chức năng của Chính phủ; nhiệm vụ và quyền hạn của Chính phủ; cấu trúc tổ chức và chế độ làm việc của Chính phủ; mối quan hệ giữa Chính phủ với các cơ quan nhà nước khác. Nghiên cứu này sẽ đánh giá những điểm mạnh và điểm yếu của các quy định hiện hành, từ đó đề xuất các kiến nghị sửa đổi, bổ sung. Đặc biệt, cần xem xét vai trò của Chính phủ trong việc thực hiện quyền lực nhà nước, nhằm đảm bảo Chính phủ có thể hoạt động một cách chủ động, linh hoạt và hiệu quả. Việc nghiên cứu cũng sẽ tham khảo kinh nghiệm từ các quốc gia khác để hoàn thiện các quy định về chế định chính phủ trong hiến pháp.

III. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu trong đề tài này bao gồm nhiều phương pháp khác nhau như: phương pháp bình luận, diễn giải để phân tích các yếu tố của Nhà nước pháp quyền và vai trò của Chính phủ; phương pháp lịch sử để xem xét sự phát triển của chế định chính phủ qua các bản hiến pháp; phương pháp phân tích, so sánh để tổng hợp các quy định hiện hành và các quy định của các nước khác. Nghiên cứu cũng sẽ sử dụng phương pháp tọa đàm, trao đổi với các chuyên gia trong lĩnh vực pháp luật để thu thập ý kiến và nhận định về các vấn đề liên quan đến chế định chính phủ. Các phương pháp này sẽ giúp tạo ra một cái nhìn tổng thể và sâu sắc về các quy định hiện hành và những yêu cầu cần thiết cho việc sửa đổi, bổ sung.

IV. Kiến nghị sửa đổi bổ sung chế định chính phủ

Dựa trên các phân tích và đánh giá, đề tài sẽ đưa ra những kiến nghị cụ thể về việc sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến chế định chính phủ trong hiến pháp 1992. Các kiến nghị này sẽ tập trung vào việc xác định rõ ràng hơn vị trí và chức năng của Chính phủ, đảm bảo rằng Chính phủ có đủ quyền hạn để thực hiện các nhiệm vụ được giao. Đồng thời, cần có sự phân công rõ ràng giữa Chính phủ và các cơ quan khác trong bộ máy nhà nước nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động. Việc sửa đổi này không chỉ nhằm cải cách cơ cấu chính phủ mà còn để tạo ra một hệ thống chính trị hoạt động hiệu quả hơn, đáp ứng được các yêu cầu phát triển của đất nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

DE TAI KHOA HOC CAP BO NGHIÊN CỨU SỬA DOI, BO SUNG CHE ỊNH CHÍNH PHU TRONG HIEN PHAP NAM 1992 | | | | CHU NHIEM DE TAI: NCS. Nguyén Thi Hanh THU KYDETAI : ThS. Chu Thi Thai Ha TRUNG TAM THONG TIN THU VIEN TR¯ỜNG ẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI PHÒNG ỌC wren — HA P P- 012ary HÀ NỘI - NM 2013 TusVIEN | DANH SÁCH NHỮNG NG¯ỜI THAM GIA THUC HIEN DE TÀI A. Ban Chủ nhiệm ề tài 1.

Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Hạnh, Phó Vụ tr°ởng Vụ Pháp luật Hình sự - Hành chính, Chủ nhiệm ề tài. Thạc sỹ Chu Thị Thái Hà, Vụ Pháp luật Hình sự - Hành chính, Th° ký ề tài. Cộng tác viên chính của ề tài 1. TS Nguyễn ng Dung, ại học Quốc gia Hà Nội 2.

Nguyễn Thị Kim Thoa, Bộ T° pháp 3. Hoàng Thị Ngân, Vn phòng Chính phủ 4. Phạm Hồng Quang, Bộ T° pháp 5. Tô Vn Hòa, Tr°ờng ại học Luật Hà Nội.

Nguyễn Vn Hoàn, Bộ T° pháp 7. Nguyễn Xuân Tùng, Bộ, T° pháp 8. Bùi Công Quang, Vn phòng Chính phủ 9. Duong Thị Bình, Bộ T° pháp 10.

Nguyễn Quỳnh Liên, Bộ T° pháp 11. ã Thị Huệ, Bộ T° pháp MỤC LỤC Phân mở ầM. Tinh cấp thiết của việc nghiên cứu dé tài. Mục tiêu nghiên cứu của AE tdi c.

Nội dung nghiên cứu chính của ề tài. Ph°¡ng pháp nghién CỨU. Về tình hình nghiên cứu và ý ngh)a khoa học của Dé tài. Tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc l)nh vực của Dé tài.

Về ý ngh)a khoa học của Ề tài. 12 Ch°¡ng I MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VỀ CHÍNH PHU TRONG NHA NUOC PHAP QUYEN 1. Tổ chức quyên lực nhà n°ớc trong nhà n°ớc pháp quyn. Vai tro, chức nng của c¡ quan thực hiện quyên hành pháp (Chính phủ) trong nhà n°ớc pháp QHJÊN.

cà St SH HH HH HH HH nHu 19 3. Một sé vấn dé c¡ bản về nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức và hoạt ộng Chính ee 23 3. Về nhiệm vụ, quyên hạn của Chính phi. Về c¡ cấu tổ chức, chế ộ làm việc và trách nhiệm của Chính phủ.

Về mối quan hệ giữa Chính phủ và các c¡ quan nhà n°ớc khác. a F „ Ch°¡ng 1% CHE ỊNH CHINH PHU QUA CAC BAN HIEN PHAP VIET NAM I. KHATQUAT VE NHÀ NUOC PHÁP QUYEN VIET NAM XHCN. 4] II CHE ỊNH CHÍNH PHỦ QUA CAC BẢN HIEN PHÁP.

Chế ảnh Chính phủ trong Hiến pháp nm 1946. Chế ảnh Chính phủ trong Hién pháp nm 1959. Chế ảnh Chính phủ trong Hiến pháp nm 1980. Chế ảnh Chính phủ trong Hién pháp nm 1992.

5c Je Ch°¡ng LIT ÁNH GIA CÁC QUY ỊNH VE CHE ỊNH CHÍNH PHU TRONG HIẾN PHÁP NM 1992 I. VỊ TRI CHỨC NANG CUA CHÍNH PHỦ. Quy ảnh của Hiễn |2. Han cé, v°ớng mắc trong quy ịnh của Hién pháp.

Về vị trí của Chính phủ. Về chức nng của Chính phithi. NHIỆM VỤ CUA CHÍNH PHÙ. Quy ịnh của Hiến padpeccccccccccccecscccccccccsessesesseesessssesvssesstsesssseessessesseesceeseens 63 2.

Hạn chế, v°ớng mắc trong quy ịnh của Hiến pháp. Hiển pháp ch°a phân ịnh rành mạch nhiệm vụ, quyên hạn của Chính phủ với quyên hạn, nhiệm vụ cua Thủ t°ớng Chính phú, Bộ tr°ởng, Thủ Ír°ởng C¡ quan ngang ÙỘ. - -- - tt 1 vn TT TH kg Hy HH à ó5 2. Một số quy ịnh về nhiệm vụ, quyên hạn của Chính phủ là ch°a hợp lý.

Về kỹ thuật lập hiến. nTETnEEHEHH H11 1 n1 rng 75 II. THÀNH PHAN, C CẤU TÔ CHỨC, CHE Ộ LAM VIỆC VÀ TRÁCH IJ/c///006/89:/00c03:(0NNnnẺ. Quy ịnh của Hiển pháp.

Về thành phân, c¡ cấu tổ chức của Chính phủ,. Về chế ộ làm việc và trách nhiệm của Chính phủ. Hạn chế, v°ớng mắc trong quy ịnh của Hién pháp. Về thành phan, c¡ cấu tổ chức của Chính phủ.

Về chế ộ lam việc và trách nhiệm của Chính phủ. MOI QUAN HỆ GIỮA CHÍNH PHU VỚI CÁC C QUAN KHAC TRONG BO MAY NHÀ N¯ỚC.---- 22: 5< SE 1E112111211211111211x x6 84 Di DRI AEE CRITE ssssossnsnaasrgrnesssassneiofioazi3gESE6A044630iB0g Sig880gg0:. Han chế, v°ớng mắc trong quy ịnh của Hién Phdp. Về mỗi quan hệ giữa Chính phủ va Quốc hội, UBTVQH.

Về mối quan hệ giữa Chính phủ và Chủ tịch n°ớc. Về moi quan hệ giữa Chính phủ và TAND. Về mối quan hệ giữa Chỉnh phủ và VKSND. Về mỗi quan hệ giữa Chính phủ và chính quyên ịa ph°¡ng,.

9] Ch°¡ng IV KIÊN NGHỊ HUONG SỬA ÔI, BO SUNG CHE ỊNH CHÍNH PHỦ 1. CAC QUAN DIEM CHỈ ẠO, YÊU CẬU TRONG VIỆC DE XUẤT, KIÊN NGHỊ SỬA DOI, BO SUNG CHE ỊNH CHÍNH PHỦ. Về quan iểm chỉ ẩẠO. Những yêu câu cu thể về mặt nội dung liên quan ến chế ịnh Chính phú.

CÁC KIÊN NGHỊ CU THỂ. 5 St 2 1112111 1221211121211 1e 96 cà Sk 1. Về vị trí, chức nng của Chính phú. Về chức nng của Chính phủ.

Về nhiệm vụ, quyên hạn của Chính phủ. Về thành phan, c¡ cấu tổ chức, chế ộ lam việc và trách nhiệm của Chính THH. ng HH lì HERR LATER RNR RESO NGGR BOERS SENN HH I FORREST OE 102 3. Về c¡ cấu Chính phủ.

- St 1111111111 112112121112 ee 102 E1 T75 nan. Về chế (6(OM 0 161 1,. Vé moi quan hệ giữa Chính phủ và các c¡ quan khác. Về nguyên tắc tổ chức quyên lực nhà n°ớc.

Vé mỗi quan hệ giữa Chính phủ và Quốc hội. Vé mối quan hệ giữa Chính phủ và Uy ban th°ờng vụ Quốc hội. Về mối quan hệ giữa Chính phủ và Chủ tịch n°ớc ¬ 106 4. Về mỗi quan hệ giữa Chính phủ và Téa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân ,2LREREEEE.

Về mối quan hệ giữa Chính phủ và chính quyên ịa ph°¡ng. 108 TÀI LIEU THAM KHÁO. re 110 Phần mở ầu 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu ề tài Voi t°.

cách là ạo luật gốc, Hiến pháp vừa là bản Hiến ch°¡ng thể hiện chủ thuyết về phát triển chính trị, kinh tế, vn hoá và xã hội vừa là nên tảng chính trị - pháp lý dé bảo ảm cho sự phát triển 6n ịnh, lâu dài của một quôc gia, dân tộc. Hiến pháp ồng thời cing là vn bản mang tính chính trị pháp ly quan trọng của ất n°ớc, tr°ớc hết là về tổ chức quyền lực nhà n°ớc'. Lịch sử lập hiến của Việt Nam ã có bốn bản Hiến pháp (Hiến pháp nm 1946, Hiến pháp nm 1959, Hiến pháp nm 1980 và Hiến pháp nm 1992, °ợc sửa ôi, bố sung nm 2001), mỗi bản Hiến pháp có vai trò nhất ịnh ối với mỗi giai oạn phát triển của ất n°ớc. Hiến pháp hiện hành là Hién pháp nm 1992, °ợc Quốc hội khóa VIII (kỳ họp thứ 11) thông qua ngày 15 tháng 4 nm 1992, trong bối cảnh ất n°ớc b°ớc vào thực hiện công cuộc ổi mới kinh tế theo ịnh h°ớng của ại hội ảng toàn quốc lần thứ VI (1986) và thể chế hoá C°¡ng l)nh xây dựng ất n°ớc thời kỳ quá ộ lên chủ ngh)a xã hội (1991).

Sau 10 nm thực hiện Hiến pháp, vào những nm ầu thế kỷ 21, ất n°ớc ta phải ối mặt với những vấn ề mới phát sinh của nền kinh tế thị tr°ờng và của quá trình ây mạnh hội nhập quốc tế mà Hiến pháp nm 1992ch°a tiên liệu °ợc. Vì vậy, nhằm áp ứng yêu cầu mới ặt ra, Hiến pháp nm 1992 ã °ợc sửa ổi, bd sung (nm 2001), trong ó iều 2 sửa ổi, bố sung ã b°ớc dau thé chế hóa chủ tr°¡ng của ảng về xây dựng Nhà n°ớc pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân; một số iều liên quan ến chế ộ kinh tế, giáo dục, khoa học cing °ợc sửa ôi, bé sung. Qua h¡n 20 nm thi hành Hiến pháp nm 1992, ất n°ớc ta ã thực hiện những déi mới cn bản và ạt °ợc thành tựu quan trọng trên tất cả các mặt của ời sống kinh tế - xã hội; ổi mới c¡ bản về kinh tế theo h°ớng thị tr°ờng, ất n°ớc ta thoát ra khỏi tình trạng kém phát triển, b°ớc vào nhóm các n°ớc ang phát triển có thu nhập trung bình; ngày càng bảo ảm tốt h¡n quyền con ng°ời, quyền công dân, tạo nên diện mạo mới, thế và lực mới, nâng cao ời sống của nhân dân, nâng cao hiệu lực của bộ máy nhà n°ớc, từng b°ớc áp ứng °ợc các yêu cầu của quá trình xây dựng nền kinh tế thị tr°ờng ịnh h°ớng XHCN, xây dựng Nhà n°ớc pháp quyền XHCN và hội nhập quốc tế d°ới sự lãnh ạo của ảng. Liên quan ến chế ịnh Chính phủ, Hiến pháp ã dành một ch°¡ng (Ch°¡ng VIII, từ iêu 109 ên iều 117) quy ịnh vê vi tri, chức nng, ' Theo cách ịnh ngh)a trong cuốn từ iển luật danh tiếng "Black’s Law Dictionary", Hiển pháp là luật tổ chức c¡ ban cua mội quốc gia hay một nhà n°ớc thiết lập các thê chế và bộ máy của chỉnh quyên, xác ịnh phạm vì quyên lực của chính quyên.

và bao ảm các quyên và tự do của công dân (Ban biên tập Dự thảo sửa ổi Hiến pháp nm 1992, Một số vấn dé c¡ bản cua Hiến pháp các n°ớc trên thể giới, Nxb. nhiệm vụ, quyền hạn của Chính phủ, Thủ t°ớng Chính phủ, Bộ tr°ởng, Thủ tr°ởng c¡ quan ngang bộ, làm c¡ sở cho việc ổi mới tổ chức và hoạt ộng của Chính phủ trong bối cảnh mới. Phát huy vai trò là c¡ quan chấp hành của Quốc hội, c¡ quan hành chính nhà n°ớc cao nhất của n°ớc Cộng hòa XHCN Việt Nam, Chính phủ ngày càng chủ ộng và nng ộng trong việc iều hành, quản lý mọi mặt của ời sống kinh tế- xã hội, °a ất n°ớc v°ợt qua các cuộc khủng hoảng kinh tế, ngày càng nâng cao ời sống của nhân dân, bảo vệ vững chắc ộc lập, chủ quyền của Tổ quốc, tng c°ờng hội nhập khu vực và quốc tế. Qua ó, vai trò của Chính phủ ngày càng °ợc khng ịnh, hoạt ộng của Chính phủ hiệu lực và hiệu quả h¡n.

Tuy nhiên, trong quá trình thực thi Hiến pháp cing cho thấy, các quy ịnh của Hiến pháp ã bộc lộ những iểm không còn phù hợp với thực tiễn và nhu cầu xây dựng và phát triển Chính phủ trong Nhà n°ớc pháp quyên và kinh tế thị tr°ờng, cụ thể nh°: - Quy ịnh “Chính phủ là c¡ quan chấp hành của Quốc hội, là c¡ quan hành chính nhà n°ớc cao nhất” ch°a thé hiện úng vị trí của Chính phủ trong c¡ chế thực hiện quyền lực nhà n°ớc °ợc quy ịnh tại iều 2 Hiến pháp nm 1992. Do ó, Chính phủ ch°a có °ợc một vị thế riêng, phù hợp với tính chất của c¡ quan thực hiện quyền hành pháp. - Quy ịnh về chức nng của Chính phủ ch°a phù hợp, ch°a phản ánh °ợc chức nng của Chính phủ trong việc chủ ộng khởi x°ớng, hoạch ịnh và iều hành chính sách v) mô. Một số chức nng mới của Chính phủ trong Nhà n°ớc pháp quyền và kinh tế thị tr°ờng lại ch°a °ợc xác lập.