Nghiên Cứu Sự Lưu Hành Của Fowl Adenovirus (FAdV) Ở Gà Nuôi Tại Hà Nội Và Vùng Phụ Cận

Nghiên cứu sự lưu hành của virus fowl adenovirus fadv ở gà nuôi tại Hà Nội và vùng phụ cận, cung cấp thông tin quan trọng cho ngành chăn nuôi.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hà Thu
• Người hướng dẫn: PGS. Huỳnh Thị Mỹ Lệ
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Sự Lưu Hành Của Fowl Adenovirus Ở Gà Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• THESIS ABSTRACT
• 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 3. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• 4. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 4.1. GIỚI THIỆU CHUNG VỀ FOWL ADENOVIRUS (adenovirus ở gia cầm)
• 4.2. Hình thái, cấu trúc
• 4.3. Cơ chế sinh bệnh
• 4.4. Đường truyền lây
• 4.5. Sức đề kháng
• 4.6. Chẩn đoán
• 4.7. HIỂU BIẾT VỀ BỆNH DO FAdV GÂY RA Ở GÀ
• 4.7.1. Adenovirus nhóm I (conventional adenovirus)

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Fowl Adenovirus FAdV Ở Gà Hà Nội

Bài viết này cung cấp cái nhìn tổng quan về Fowl Adenovirus (FAdV), một tác nhân gây bệnh quan trọng ở gà, đặc biệt là tại Hà Nội. FAdV có khả năng nhân lên trong cơ thể gà khỏe mạnh, có thể không gây bệnh, nhưng lại trở thành tác nhân gây bệnh khi có yếu tố đồng nhiễm hoặc stress làm giảm sức đề kháng. Một số loài Adenovirus như virus gây bệnh xuất huyết ruột ở gà tây, virus gây bệnh viêm phế quản chim cút và virus gây hội chứng giảm đẻ là tác nhân gây bệnh tiên phát. Nghiên cứu dịch tễ học về FAdV là rất quan trọng để hiểu rõ hơn về sự lây lan và ảnh hưởng của virus này. FAdV được xếp vào giống Aviadenovirus và họ Adenoviridae. Adenovirus ở gà (avian adenovirus) được chia thành 3 nhóm là nhóm I, II và III.

1.1. Phân Loại và Cấu Trúc của Fowl Adenovirus FAdV

Fowl Adenovirus (FAdV) là virus hình cầu, không có vỏ bọc bên ngoài, nhân là ADN sợi đôi với đường kính dao động từ 70 đến 90 nm. Hạt virus bao gồm 252 capsomer sắp xếp theo 12 bề mặt hình tam giác với 6 capsomer theo chiều dài mép. Adenovirus nhân lên trong nhân tế bào, hình thành thể bao hàm ái kiềm. Phân tích gen giúp xác định các chủng FAdV khác nhau. FAdV có thể chia thành ít nhất 12 serotype, không chỉ gây bệnh cho gà mà còn gây bệnh cho nhiều loài khác.

1.2. Cơ Chế Sinh Bệnh và Đường Lây Truyền của FAdV

Fowl Adenovirus có mặt ở cả gia cầm khỏe và gia cầm ốm. Mặc dù hiện tượng suy giảm miễn dịch được coi là nguyên nhân dẫn đến gà mắc hội chứng viêm gan thể bao hàm (Inclusion body hepatitis – IBH), các vụ dịch vẫn xảy ra mà không tìm được tác nhân gây suy giảm miễn dịch. Adenovirus có thể lây truyền dọc hoặc truyền ngang. Virus này thường hoạt động trở lại trong giai đoạn gà đẻ với tỷ lệ đẻ cao nhất do tác động bởi các yếu tố stress hoặc khi lượng hormone sinh dục rất cao ở thời điểm đó, dẫn đến tăng nguy cơ truyền bệnh cho đời sau.

II. Vấn Đề Dịch Tễ Học và Tác Động Của FAdV Tại Hà Nội

Ngành chăn nuôi gà tại Hà Nội đang đối mặt với nhiều thách thức, trong đó có sự lưu hành của các bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là các bệnh do virus gây ra. Fowl Adenovirus (FAdV) là một trong những tác nhân gây bệnh đáng lo ngại, có thể gây ra các triệu chứng lâm sàng khác nhau và ảnh hưởng đến năng suất chăn nuôi. Việc nghiên cứu dịch tễ học về FAdV tại Hà Nội là rất cần thiết để đánh giá mức độ lưu hành, xác định các yếu tố nguy cơ và đề xuất các biện pháp phòng chống hiệu quả. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Hà Thu (2017), chưa có công bố nào về nghiên cứu sự lưu hành của FAdV ở đàn gà và bệnh do virus này gây ra tại Việt Nam.

2.1. Tình Hình Chăn Nuôi Gà và Nguy Cơ Dịch Bệnh tại Hà Nội

Ngành chăn nuôi gà tại Hà Nội đang phát triển, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn như quy mô trang trại chưa lớn, thị trường tiêu thụ còn hạn chế, và cơ sở hạ tầng còn yếu kém. Tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp, với nhiều bệnh mới nổi, gây thiệt hại kinh tế. Nhiều tác nhân gây bệnh gây ức chế miễn dịch, khiến gà dễ mắc các bệnh kế phát. Trong số các bệnh gây suy giảm miễn dịch cho đàn gà phải kể đến như Gumboro, Marek’s, Leukosis, bệnh thiếu máu truyền nhiễm và bệnh do adenovirus gây ra.

2.2. Ảnh Hưởng Kinh Tế Của Bệnh do Adenovirus ở Gà

Bệnh do Adenovirus ở gà có thể gây ra các thiệt hại kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi, bao gồm giảm năng suất trứng, tăng tỷ lệ chết, và chi phí điều trị. Ngoài ra, bệnh còn có thể ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và gây khó khăn cho việc xuất khẩu. Việc kiểm soát và phòng ngừa bệnh do FAdV là rất quan trọng để bảo vệ ngành chăn nuôi gà.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Dịch Tễ Học FAdV Ở Gà Hà Nội

Để nghiên cứu sự lưu hành của Fowl Adenovirus (FAdV) ở gà tại Hà Nội, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu dịch tễ học phù hợp. Các phương pháp này bao gồm lấy mẫu bệnh phẩm, phân lập virus, xác định serotype, và phân tích gen. Ngoài ra, cần thu thập thông tin về lịch sử dịch tễ, điều kiện chăn nuôi, và các yếu tố nguy cơ khác. Các phương pháp chẩn đoán như PCR và giải trình tự gen đóng vai trò quan trọng trong việc xác định và phân tích FAdV.

3.1. Lấy Mẫu và Phân Lập Virus Gây Bệnh ở Gà

Việc lấy mẫu bệnh phẩm cần được thực hiện đúng quy trình để đảm bảo chất lượng mẫu và độ chính xác của kết quả xét nghiệm. Các mẫu bệnh phẩm có thể bao gồm gan, lách, thận, và phân. Phân lập virus có thể được thực hiện trên môi trường tế bào hoặc phôi gà. Môi trường tế bào phù hợp để phân lập virus là tế bào thận gà hoặc gan phôi gà, trong đó môi trường tế bào gan phôi gà thường được lựa chọn do virus mẫn cảm hơn.

3.2. Kỹ Thuật PCR và Giải Trình Tự Gen Trong Chẩn Đoán FAdV

Kỹ thuật PCR là một phương pháp nhanh chóng và hiệu quả để phát hiện FAdV trong mẫu bệnh phẩm. Giải trình tự gen giúp xác định serotype và phân tích đa dạng di truyền của virus. Phản ứng PCR là một trong các phương pháp được lựa chọn để xác định sự có mặt của FAdV trong khi đó các phản ứng huyết thanh học không có giá trị trong chẩn đoán do kháng thể lưu hành phổ biến trong đàn.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Sự Lưu Hành FAdV Ở Gà Hà Nội

Các kết quả nghiên cứu về sự lưu hành của Fowl Adenovirus (FAdV) ở gà tại Hà Nội cho thấy tỷ lệ dương tính với virus là khá cao. Các chủng FAdV lưu hành tại khu vực này có sự đa dạng di truyền, và có thể liên quan đến các chủng virus từ các quốc gia khác. Việc xác định các chủng FAdV phổ biến và phân tích đặc điểm dịch tễ học phân tử là rất quan trọng để xây dựng các biện pháp phòng chống hiệu quả. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Hà Thu (2017), đã xác định được sự có mặt của FAdV lưu hành ở đàn gà tại các địa bàn nghiên cứu, với tỷ lệ dương tính là 20,97%.

4.1. Tỷ Lệ Dương Tính và Phân Bố Địa Lý Của FAdV

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ dương tính với FAdV ở gà tại Hà Nội là 20,97%. Gà ở lứa tuổi từ 3- 5 tuần dương tính FAdV với tỷ lệ cao nhất theo đàn là 85,71% và theo cá thể là 30,56%. Các chủng FAdV được tìm thấy ở nhiều khu vực khác nhau của Hà Nội, cho thấy sự phân bố rộng rãi của virus.

4.2. Phân Tích Đa Dạng Di Truyền Của Các Chủng FAdV

Các chủng FAdV lưu hành ở Hà Nội và vùng phụ cận tương đối đa dạng di truyền. Phân tích gen cho thấy có sự khác biệt về trình tự nucleotide giữa các chủng virus. Chủng FAdV thuộc serotype 4 lưu hành ở miền Bắc Việt Nam sớm nhất vào khoảng năm 2005 và gần gũi về mặt di truyền với nhánh virus lưu hành ở Ấn Độ hơn các nhánh lưu hành ở Trung Quốc.

V. Biện Pháp Phòng Bệnh và Kiểm Soát FAdV Ở Gà Hà Nội

Để kiểm soát sự lưu hành của Fowl Adenovirus (FAdV) ở gà tại Hà Nội, cần áp dụng các biện pháp phòng bệnh tổng hợp, bao gồm cải thiện điều kiện chăn nuôi, tăng cường an toàn sinh học, và sử dụng vaccine FAdV. Ngoài ra, cần thực hiện kiểm soát dịch bệnh chặt chẽ và chẩn đoán sớm để ngăn chặn sự lây lan của virus. Việc nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về FAdV và các biện pháp phòng chống cũng rất quan trọng.

5.1. Cải Thiện Điều Kiện Chăn Nuôi và An Toàn Sinh Học

Cải thiện điều kiện chăn nuôi, bao gồm vệ sinh chuồng trại, cung cấp thức ăn và nước uống đảm bảo chất lượng, và kiểm soát mật độ nuôi. Tăng cường an toàn sinh học, bao gồm kiểm soát ra vào trang trại, sử dụng quần áo bảo hộ, và khử trùng dụng cụ chăn nuôi.

5.2. Sử Dụng Vaccine FAdV và Kiểm Soát Dịch Bệnh

Sử dụng vaccine FAdV để tạo miễn dịch chủ động cho gà. Thực hiện kiểm soát dịch bệnh chặt chẽ, bao gồm chẩn đoán sớm, cách ly và tiêu hủy gà bệnh, và khử trùng chuồng trại. Cần có các chương trình kiểm soát dịch bệnh hiệu quả để giảm thiểu tác động của FAdV.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Về FAdV Ở Gà Hà Nội

Nghiên cứu về sự lưu hành của Fowl Adenovirus (FAdV) ở gà tại Hà Nội đã cung cấp những thông tin quan trọng về tình hình dịch tễ học và đặc điểm di truyền của virus. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn, bao gồm cơ chế sinh bệnh, tác động của FAdV đến năng suất chăn nuôi, và hiệu quả của các biện pháp phòng chống. Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc phát triển các phương pháp chẩn đoán nhanh chóng và chính xác, cũng như các loại vaccine FAdV hiệu quả hơn.

6.1. Hướng Nghiên Cứu Về Tiến Hóa Virus và Nguồn Gốc Virus

Nghiên cứu về tiến hóa virus và nguồn gốc virus giúp hiểu rõ hơn về sự lây lan và biến đổi của FAdV. Phân tích phân tích gen có thể giúp xác định nguồn gốc virus và theo dõi sự tiến hóa của virus theo thời gian.

6.2. Phát Triển Các Phương Pháp Chẩn Đoán và Vaccine FAdV Mới

Phát triển các phương pháp chẩn đoán nhanh chóng và chính xác giúp phát hiện sớm FAdV và ngăn chặn sự lây lan của virus. Nghiên cứu và phát triển các loại vaccine FAdV hiệu quả hơn giúp bảo vệ gà khỏi bệnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chăn nuôi gia cầm Việt Nam ghi nhận sự tăng trưởng ổn định với tổng đàn năm 2016 đạt 341,5 triệu con, tăng 4,3% so với mức 328,1 triệu con của năm 2014. Tuy nhiên, sự phát triển này đang đối mặt với nguy cơ dịch bệnh phức tạp, đặc biệt là các hội chứng gây ức chế miễn dịch làm giảm sức đề kháng của đàn gà. Trong số các tác nhân nguy hiểm, Fowl Adenovirus (FAdV) là căn nguyên gây ra hội chứng viêm gan thể bao hàm (IBH) và hội chứng xoang bao tim tích nước (HPS), gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng tại nhiều quốc gia nhưng chưa từng có công trình nghiên cứu hệ thống nào công bố tại Việt Nam trước đề tài này.

Mục tiêu trọng tâm của luận văn là xác định thực trạng lưu hành của FAdV trên đàn gà nuôi tại Hà Nội và các vùng phụ cận, đồng thời giải trình tự gen mã hóa protein hexon nhằm làm sáng tỏ các đặc điểm dịch tễ học phân tử của virus. Nghiên cứu được triển khai từ tháng 12/2015 đến tháng 5/2017 với việc thu thập và phân tích 124 mẫu bệnh phẩm từ 14 trang trại chăn nuôi.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc lần đầu tiên cung cấp bằng chứng xác thực về sự hiện diện của FAdV với tỷ lệ nhiễm 57,14% cấp trang trại và 20,97% cấp cá thể. Kết quả giải mã phả hệ phân tử đặt nền móng vững chắc cho việc xây dựng quy trình chẩn đoán sớm bằng kỹ thuật sinh học phân tử, định hướng chiến lược tiêm phòng vắc xin và nâng cao năng lực kiểm soát an toàn sinh học cho ngành chăn nuôi gia cầm trong nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết phân loại vi sinh học hiện đại của Ủy ban Quốc tế về Phân loại Virus (ICTV), xếp Fowl Adenovirus vào giống Aviadenovirus thuộc họ Adenoviridae. Về mặt cấu trúc, hạt virus có dạng hình cầu đối xứng 12 mặt tam giác với 252 capsomer, đường kính dao động từ 70 đến 90 nm và chứa hệ gen ADN sợi đôi thẳng. Nhóm Adenovirus gia cầm nhóm I được chia thành 5 loài từ A đến E với 12 serotype phân biệt.

Mô hình bệnh học tập trung vào hai hội chứng chính: viêm gan thể bao hàm (IBH) với bệnh tích hoại tử tế bào gan, và hội chứng xoang bao tim tích nước (HPS) với dịch thẩm xuất màng tim lên tới 10 ml. Lý thuyết về tương tác mầm bệnh giải thích rằng sự hiện diện của virus Gumboro (IBDV) hoặc virus thiếu máu truyền nhiễm (CAV) sẽ làm suy giảm miễn dịch nghiêm trọng, kích hoạt độc lực của FAdV bùng phát. Gen mã hóa protein hexon với kích thước khuếch đại 731 bp được chọn làm chỉ thị phân tử cốt lõi nhờ chứa các vùng quyết định tính kháng nguyên và phản ánh chính xác sự đa hình di truyền giữa các biến chủng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp từ 124 mẫu bệnh phẩm (gan, lách, thận, ruột) thu thập từ 14 trang trại gà thương phẩm và gà giống tại Hà Nội cùng các vùng lân cận trong thời gian từ tháng 12/2015 đến tháng 5/2017. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng trên đàn gà biểu hiện triệu chứng ủ rũ, tiêu chảy hoặc chết đột ngột, chia thành 3 nhóm lứa tuổi: dưới 3 tuần, từ 3 đến 5 tuần và từ 6 tuần tuổi trở lên.

Quy trình xét nghiệm sử dụng phương pháp tách chiết ADN tổng số bằng đệm ly giải Proteinase K kết hợp Phenol-Chloroform-Isoamyl (tỷ lệ 25:24:1). Phản ứng PCR phát hiện đoạn gen hexon sử dụng cặp mồi đặc hiệu FAVHL/FAVHR được tối ưu hóa ở dải nhiệt độ gradient từ 45,0°C đến 65,5°C, xác định nhiệt độ bắt mồi chuẩn xác là 58,5°C và nồng độ mồi tối ưu 0,5 µM nhằm loại bỏ triệt để các vạch không đặc hiệu 300 bp, 500 bp và 1100 bp. Trình tự 608 nucleotide được phân tích phát sinh chủng loại bằng phần mềm MEGA6 theo mô hình Neighbor-Joining với 1000 lần lặp bootstrap, kết hợp phần mềm BEAST để mô phỏng dịch tễ học phát tán theo không gian và thời gian.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu xác nhận tỷ lệ lưu hành thực tế của FAdV tại thực địa rất cao, phát hiện virus tại 8/14 trang trại kiểm tra (đạt 57,14%) và 26/124 mẫu bệnh phẩm dương tính bằng phản ứng PCR (đạt 20,97%).

Thứ hai, lứa tuổi mẫn cảm nhất được ghi nhận ở giai đoạn 3 đến 5 tuần tuổi với tỷ lệ đàn dương tính lên tới 85,71% (6/7 trại) và tỷ lệ cá thể dương tính đạt 30,56% (22/72 mẫu). Tỷ lệ này cao vượt trội so với nhóm gà từ 6 tuần tuổi trở lên vốn chỉ ghi nhận 4,54% mẫu dương tính (2/44 mẫu).

Thứ ba, giải trình tự thành công phân đoạn gen hexon của 7 chủng virus (F3, F5, F6, F7, F8, F9, F11) cho thấy mức độ tương đồng nucleotide dao động rất rộng từ 57,1% (giữa chủng F3 và F5) đến 99,6% (giữa chủng F3 và F8). Trên tổng số 612 vị trí nucleotide phân tích, có 51,80% vị trí đa hình (317 vị trí) và 210 vị trí mang thông tin phân loại (parsimony-informative).

Thứ tư, phân tích cây phát sinh chủng loại xác định các chủng FAdV tại miền Bắc thuộc 3 loài riêng biệt: loài FAdV-C (chủng F5 tương ứng Serotype 4), loài FAdV-D nhóm D2 (chủng F3, F8) và loài FAdV-E nhóm D1 (chủng F6, F7, F9, F11). Chủng FAdV-4 (F5) được xác định đã lưu hành tại miền Bắc từ khoảng năm 2005 và có quan hệ di truyền gần gũi với các nhánh virus từ Ấn Độ hơn các nhánh từ Trung Quốc.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân khiến tỷ lệ nhiễm đạt đỉnh ở giai đoạn 3 đến 5 tuần tuổi là do lượng kháng thể thụ động truyền từ gà mẹ bắt đầu suy giảm mạnh, trong khi hệ thống miễn dịch chủ động của gà con chưa hoàn thiện. Đây cũng là giai đoạn đàn gà chịu nhiều áp lực stress về thay đổi khẩu phần thức ăn, mật độ nuôi và chu chuyển chuồng trại, tạo điều kiện cho virus tiềm ẩn tái kích hoạt và bài thải ồ ạt qua phân.

Các dữ liệu phân tử được trực quan hóa rõ ràng qua cây phát sinh chủng loại Neighbor-Joining và ma trận tương đồng nucleotide 7x7. Đáng chú ý, phân tích 204 codon trên protein hexon phát hiện 145 codon đột biến đồng nghĩa (synonymous substitution), chủ yếu xảy ra ở vị trí nucleotide thứ 3 của bộ ba mã hóa tại 3 vùng bảo thủ A, B và C. Cơ chế này giúp virus biến đổi linh hoạt về mặt di truyền mà vẫn duy trì tính ổn định của cấu trúc vỏ capsid. Việc phát hiện serotype 4 cảnh báo nguy cơ bùng phát hội chứng xoang bao tim tích nước vốn có thể gây tỷ lệ tử vong từ 20% đến 80% trong thực tế sản xuất.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, thiết lập hệ thống giám sát dịch tễ định kỳ bằng phản ứng PCR cho 100% các đàn gà giống bố mẹ ở tuần tuổi 14 đến 16 và giai đoạn đẻ đỉnh cao 30 đến 32 tuần. Mục tiêu là phát hiện sớm và loại thải gà mang mầm bệnh tiềm ẩn, kéo giảm tỷ lệ truyền lây dọc qua phôi trứng xuống dưới mức 1% trong giai đoạn 2024-2025 do Chi cục Chăn nuôi và Thú y phối hợp cùng các doanh nghiệp giống chủ trì thực hiện.

Thứ hai, đẩy mạnh nghiên cứu và sản xuất vắc xin vô hoạt nhị giá hoặc đa giá chứa các kháng nguyên thực địa thuộc serotype 4 và serotype 8b trong lộ trình 18 đến 24 tháng. Target metric đặt ra là đạt hiệu lực bảo hộ trên 90% chống lại các chủng lưu hành tại miền Bắc, giao cho Viện Thú y và Khoa Thú y thuộc Học viện Nông nghiệp Việt Nam triển khai thử nghiệm lâm sàng.

Thứ ba, chuẩn hóa quy trình an toàn sinh học tại các trang trại thương phẩm bằng việc xử lý nhiệt độ chuồng nuôi trên 70°C trong tối thiểu 60 phút hoặc phun khử trùng bằng dung dịch Formaldehyde nồng độ 1‰ giữa các lứa nuôi. Biện pháp này giúp tiêu diệt hoàn toàn sức đề kháng bền vững của virus trong chất độn chuồng và cắt đứt chu kỳ lây nhiễm kéo dài 20 ngày trong môi trường do các chủ cơ sở chăn nuôi thực hiện.

Thứ tư, xây dựng phác đồ kiểm soát đồng nhiễm các bệnh gây ức chế miễn dịch bằng cách tiêm phòng đầy đủ vắc xin Gumboro (IBDV) và thiếu máu truyền nhiễm (CAV) cho gà từ 1 đến 7 ngày tuổi. Giải pháp nhằm duy trì tỷ lệ bảo hộ miễn dịch đàn trên 85%, ngăn ngừa hiện tượng bội nhiễm kích hoạt độc lực FAdV do bác sĩ thú y cơ sở và mạng lưới khuyến nông địa phương hướng dẫn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học ngành Thú y, Bệnh lý học động vật. Luận văn cung cấp cơ sở dữ liệu học thuật chuẩn mực về dịch tễ học phân tử FAdV đầu tiên tại Việt Nam, mang lại tài liệu tham khảo giá trị trong việc ứng dụng công cụ MEGA6 và BEAST phân tích phả hệ virus.

Nhóm thứ hai là các bác sĩ thú y thực địa và kỹ thuật viên trang trại. Tài liệu giúp nhận diện chính xác các triệu chứng mổ khám đặc trưng như viêm gan xuất huyết, hoại tử lách, tích nước bao tim và khoanh vùng lứa tuổi nguy cơ cao 3-5 tuần để chẩn đoán phân biệt nhanh chóng.

Nhóm thứ ba là các chuyên gia nghiên cứu và phát triển (R&D) tại các công ty sản xuất thuốc thú y và chế phẩm sinh học. Thông tin giải mã trình tự 7 chủng gen hexon là dữ liệu đầu vào thiết yếu để lựa chọn chủng gốc phù hợp cho sản xuất kit chẩn đoán PCR và phát triển vắc xin phòng bệnh đặc hiệu.

Nhóm thứ tư là các nhà quản lý chăn nuôi, cán bộ Chi cục Thú y tại các địa phương. Đề tài hỗ trợ xây dựng quy chuẩn kiểm dịch động vật lưu động, hoạch định chính sách kiểm soát an toàn sinh học vùng và ngăn chặn nguy cơ lây lan dịch bệnh gia cầm qua đường vận chuyển.

Câu hỏi thường gặp

Fowl Adenovirus lây truyền chủ yếu qua những con đường nào trong chăn nuôi gia cầm? Virus có hai phương thức lây lan chính: truyền dọc từ gà mẹ sang gà con qua phôi trứng và truyền ngang qua đường tiêu hóa, hô hấp do tiếp xúc với phân, chất độn chuồng, dịch tiết niêm mạc. Virus bài thải mạnh nhất ở giai đoạn 3 đến 5 tuần tuổi và có thể tồn tại tới 20 ngày trong môi trường chuồng nuôi.

Tại sao phương pháp PCR được ưu tiên hơn các xét nghiệm huyết thanh học trong chẩn đoán FAdV? Do kháng thể kháng Adenovirus lưu hành rất phổ biến trong các đàn gà thương phẩm, các xét nghiệm huyết thanh học thông thường không phân biệt được gà đang mắc bệnh hay đã có kháng thể tự nhiên. Phản ứng PCR khuếch đại đoạn gen hexon 731 bp cho kết quả chính xác tuyệt đối, phát hiện nhanh virus ở cả thể ẩn và thể cấp tính.

Bệnh tích mổ khám đặc trưng nhất của gà nhiễm FAdV serotype 4 là gì? Gà nhiễm FAdV-4 biểu hiện rõ hội chứng xoang bao tim tích nước (HPS) với lượng dịch trong suốt ứ đọng từ 5 đến 10 ml quanh tim, kèm phù thũng phổi. Gan sưng to, nhạt màu hoặc xuất huyết vệt, thận sưng to và tỷ lệ chết trong đàn gà thịt có thể dao động từ 20% đến 80%.

Đặc điểm dịch tễ phân tử của các chủng FAdV phân lập tại miền Bắc Việt Nam có gì đặc biệt? Bảy chủng virus được giải mã thuộc 3 loài gồm FAdV-C, FAdV-D và FAdV-E với độ tương đồng nucleotide từ 57,1% đến 99,6%. Đáng chú ý, chủng FAdV-4 (F5) đã xuất hiện tại miền Bắc từ khoảng năm 2005 và có mối quan hệ di truyền gần gũi với các chủng virus lưu hành tại Ấn Độ.

Hóa chất khử trùng nào có khả năng vô hoạt hiệu quả FAdV trong chuồng trại? FAdV có cấu trúc capsid trần không vỏ bọc lipid nên đề kháng hoàn toàn với cồn 50%, ete, chloroform và phenol 2%. Để tiêu diệt mầm bệnh, người chăn nuôi phải sử dụng dung dịch Formaldehyde nồng độ 1‰ hoặc xử lý nhiệt độ từ 56°C đến 70°C liên tục trong 30 đến 60 phút.

Kết luận

• Xác định tỷ lệ lưu hành của FAdV tại Hà Nội và vùng lân cận đạt 57,14% cấp trang trại và 20,97% cấp cá thể qua kiểm tra 124 mẫu bệnh phẩm.
• Phát hiện lứa tuổi mẫn cảm cao nhất là gà từ 3 đến 5 tuần tuổi với tỷ lệ đàn nhiễm 85,71% và tỷ lệ mẫu dương tính 30,56%.
• Thiết lập thành công quy trình PCR tối ưu phát hiện đoạn gen hexon 731 bp ở nhiệt độ bắt mồi 58,5°C và nồng độ mồi 0,5 µM.
• Khẳng định tính đa dạng di truyền phong phú của 7 chủng phân lập thuộc 3 loài FAdV-C, FAdV-D và FAdV-E với mức tương đồng 57,1% đến 99,6%.
• Chứng minh chủng FAdV-4 đã lưu hành từ khoảng năm 2005, có quan hệ phả hệ phân tử gần gũi với các nhánh virus từ Ấn Độ.

Luận văn là công trình khoa học nền tảng cung cấp bức tranh toàn diện đầu tiên về dịch tễ học phân tử của Fowl Adenovirus tại Việt Nam, mở đường cho việc chủ động kiểm soát bệnh truyền nhiễm ức chế miễn dịch trên gia cầm. Trong giai đoạn 2024-2026, các cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp cần đẩy mạnh thử nghiệm sản xuất vắc xin nhị giá nội địa. Quý bạn đọc, nhà khoa học và người chăn nuôi hãy kết nối với các cơ sở đào tạo thú y uy tín để khai thác toàn văn tài liệu và áp dụng ngay các giải pháp an toàn sinh học vào thực tiễn sản xuất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ HÀ THU NGHIÊN CỨU SỰ LƯU HÀNH CỦA FOWL ADENOVIRUS (FAdV) Ở GÀ NUÔI TẠI HÀ NỘI VÀ VÙNG PHỤ CẬN Ngành: Thú y Mã số: 60.01 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Huỳnh Thị Mỹ Lệ NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Hà Thu i c LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc PGS. Huỳnh Thị Mỹ Lệ đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn vi sinh - truyền nhiễm, Khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo Đội Kiểm Dịch Động Vật Lưu Động – Chi Cục Thú Y Hà Nội đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập cũng như thực hiện đề tài.

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Hà Thu ii c MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục viết tắt .v Danh mục bảng.

vi Danh mục hình. vii Trích yếu luận văn. viii Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Tổng quan tài liệu. Giới thiệu chung về fowl adenovirus (adenovirus ở gia cầm).

Hình thái, cấu trúc. Cơ chế sinh bệnh. Đường truyền lây. Sức đề kháng.

Hiểu biết về bệnh do fadv gây ra ở gà. Adenovirus nhóm II. Adenovirus nhóm III: (virus gây hội chứng giảm đẻ ở gà). Vật liệu và phương pháp nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp lấy mẫu. Phương pháp tách và tinh sạch ADN tổng số. Phương pháp tối ưu phản ứng PCR phát hiện FAdV.

Phương pháp nghiên cứu đặc điểm dịch tễ học phân tử. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm dịch tễ học phân tử của FAdV serotype 4. Kết quả và thảo luận. Kết quả xác định sự lưu hành fadv ở đàn gà nuôi tại hà nội và vùng phụ cận.

Kết quả tối ưu hóa phản ứng PCR. Tổng hợp tình hình thu thập mẫu phục vụ nghiên cứu. Kết quả PCR phát hiện FAdV trong mẫu bệnh phẩm. Kết quả giải trình tự gen hexon của fadv.

Kết quả phân tích trình tự nucleotide gen hexon của FAdV. Kết quả phân tích trình tự amino acid của protein hexon. Kết quả phân tích đặc điểm dịch tễ học phân tử của fadv. Kết quả phân tích đặc điểm dịch tễ học phân tử của FAdV.

Kết quả nghiên cứu đặc điểm dịch tễ học phân tử của FAdV serotype 4. Kết luận và kiến nghị .43 Tài liệu tham khảo. 44 iv c DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt CAV Chicken Anemia Virus (Bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở gà) CIAV Chicken infectious anemia Virus (Virus gây bệnh thiếu máu truyền nhiễm) EDSV Egg drop syndrome Virus (Hội chứng giảm đẻ ở gà) HHS Hydropericardium-hepatitis syndrome (Hội chứng viêm gan – viêm ngoại tâm mạc tích nước) HPS Hydropericardium syndrome (Hội chứng xoang bao tim tích nước) IBDV Infectious bursal disease Virus (Virus Gumboro) IBH Inclusion body Hepatitis (Viêm gan thể bao hàm) MDTC-RP19 Turkey lymphoblastoid B cell line, có nguồn gốc từ khối u trong bệnh Marek’s (Tế bào dòng) MSDV Marble spleen disease Virus (Virus gây bệnh lách đá hoa) THEV Turkey heamorrahgic enteritis Virus (Virus gây viêm ruột xuất huyết ở gà tây) v c DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Trình tự mồi đặc hiệu phát hiện và giải trình tự gen hexon của FAdV.

Chu trình nhiệt của phản ứng PCR. Bố trí thí nghiệm nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ mồi. Trình tự hexon gen dùng trong nghiên cứu này. Tổng hợp tình hình thu thập mẫu gà theo lứa tuổi.

Kết quả PCR phát hiện FAdV theo trại được kiểm tra. Kết quả kiểm tra FAdV ở các lứa tuổi gà. Kết quả so sánh mức tương đồng nucleotide giữa 7 chủng FAdV .36 vi c DANH MỤC HÌNH Hình 2. Minh họa cấu trúc của Fowl adenovirus.

Gan xuất huyết, sưng to, bở, có màu vàng. Gan xuất huyết điểm. Đôi khi xuất hiện nốt hoại tử ở gan. Thận sưng to, nhạt màu, xuất huyết.

Xoang bao tim tích nước. Đôi khi quan sát được da có màu vàng, tụ máu hoặc xuất huyết thành vệt ở cơ. Gà chết đột ngột, phân có màu đen. Ruột non, đặc biệt là tá tràng có màu đỏ sẫm, mạch máu thường có dạng cành.

Ruột non bị xuất huyết, hoại tử. Lách sưng to, xuất huyết, dễ nát, có điểm hoại tử. Bệnh tiến triển, lách gà bị teo nhỏ, có màu trắng xám. Gan sưng to, dễ nát, xuất huyết tập trung thành từng đám.

Đôi khi gan bị hoại tử. Thận bị sưng to và xuất huyết. Mất màu vỏ trứng, trứng méo mó, kỳ hình. Tối ưu hóa nhiệt độ bắt mồi của phản ứng PCR.

Kết quả tối ưu nồng độ mồi của phản ứng PCR. Minh họa kết quả phản ứng PCR phát hiện FAdV. Gan gà sưng to, xuất huyết. Lách sưng to.

Kết quả giải trình tự phân đoạn gen hexon của 7 chủng FAdV phân lập. Trình tự gen hexon của 07 chủng FadV. Trình tự amino acid proteinhexon của 07 chủng FAdV. Đặc điểm thay đổi codon ở một số vùng ổn định của gen hexon.

Cây phát sinh chủng loại của FAdV. Kết quả BLAST tìm kiếm trình tự gen tương đồng 99% với chủng F5. Đặc điểm dịch tễ học phân tử theo không gian của các chủng FAdV4. 41 vii c TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thị Hà Thu Tên luận văn: “Nghiên cứu sự lưu hành của Fowl Adenovirus (FAdV) ở gà nuôi tại Hà Nội và vùng phụ cận”.

Ngành: Thú y Mã số: 60.01 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu - Xác định sự lưu hành của FAdV ở đàn gà thuộc địa bàn nghiên cứu. - Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ học phân tử của FAdV. Nội dung nghiên cứu Trong khuôn khổ nghiên cứu của đề tài, chúng tôi thực hiện các nội dung sau: - Xác định sự lưu hành FAdV ở đàn gà nuôi tại Hà Nội và vùng phụ cận. - Giải trình tự gen mã hóa protein hexon của FadV.

- Phân tích một số đặc điểm dịch tễ học phân tử của FadV. Phương pháp nghiên cứu: - Phương pháp lấy mẫu. - Phương pháp tách và tinh sạch ADN tổng số. - Phương pháp tối ưu phản ứng PCR phát hiện FadV.

- Phương pháp phân tích đặc điểm dịch tễ học phân tử của FAdV serotype 4. Kết quả chính và kết luận: - Đã xác định được sự có mặt của FAdV lưu hành ở đàn gà tại các địa bàn nghiên cứu, với tỷ lệ dương tính là 20,97%. - Gà ở lứa tuổi từ 3- 5 tuần dương tính FAdV với tỷ lệ cao nhất theo đàn là 85,71% và theo cá thể là 30,56%. - Các chủng FAdV lưu hành ở Hà Nội và vùng phụ cận tương đối đa dạng về mặt di truyền.

- Chủng FAdV thuộc serotype 4 lưu hành ở miền Bắc Việt Nam sớm nhất vào khoảng năm 2005 và gần gũi về mặt di truyền với nhánh virus lưu hành ở Ấn Độ hơn các nhánh lưu hành ở Trung Quốc. viii c THESIS ABSTRACT Name of Master student: Nguyen Thi Ha Thu Thesis title: “Research on the prevalence of Fowl Adenovirus (FAdV) chicken faems of Hanoi and neiyhborin proninces”. Major: Veterinary Medicine Code: 60.01 Name of Institute: Vietnam National University of Agriculture Research Objectives: - Determining the prevalence of FAdV of chicken in Hanoi and neiyhborin proninces. - Studing the molecular epidemiology of FAdV.

Research contents: Determining the prevalence of FAdV of the chicken in Hanoi and neiyhborin proninces. - Sequencing protein hexon gene of FAdV. - Analysis the hexon some of FAdV. Research methodology: - Sampling method.

- Method of total separation and purification of ADN. - PCR for identifying FadV. - Molecular phylogenetic analysis method of FAdV serotype 4. Results - The study identified of the presence of FAdV circulating in chickens in the studied region, with a positive percentage of 20.

- Chickens between 3-5 weeks of age were positive FAdV with the highest percentage 85. - FAdV strains in Hanoi and surrounding presented high genetic diversity. - Fowl adenovirus serotype 4 (FAdV-4) circulated in northern Vietnam in early 2005, and is genetically closer to the group of virus in India than those in China. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Năm 2014 tổng đàn gia cầm cả nước đạt 328,1 triệu con.

Ước tính tổng số gia cầm của cả nước năm 2016 đạt 341,5 triệu con, tăng 4,3% so với năm 2015; hiện nay tăng khoảng 3,2-3,8% so với cùng kỳ năm 2016. Ngành chăn nuôi gia cầm trong những năm gần đây không ngừng phát triển, tuy vậy còn gặp không ít khó khăn. Các trang trại chăn nuôi gia cầm với quy mô vừa và lớn mặc dù đã hình thành tại một số vùng sinh thái, song chiếm tỷ lệ chưa cao, thị trường tiêu thụ sản phẩm chăn nuôi gia cầm còn khó khăn, cơ sở hạ tầng và dịch vụ chăn nuôi nhìn chung còn thấp kém, hầu hết chưa đảm bảo quy trình kỹ thuật. Hiện nay ngành chăn nuôi gà đang phải đối mặt với tình hình dịch bệnh diễn biến rất phức tạp, trong đó có nhiều bệnh mới nổi, gây thiệt hại kinh tế.

Đồng thời nhiều tác nhân gây bệnh gây ức chế miễn dịch khiến cho sức đề kháng của gà giảm, rất dễ mắc các bệnh kế phát.