Luận Văn Thạc Sĩ: Khảo Sát Sinh Trưởng Và Phát Triển Của Các Giống Ớt Cay Ở Lạng Sơn

Nghiên cứu khả năng sinh trưởng và phát triển của các giống ớt cay tại thành phố Lạng Sơn, cung cấp thông tin hữu ích cho nông dân và nhà nghiên cứu.

• Tác giả: Hoàng Điệp
• Người hướng dẫn: TS. Trần Văn Điền
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu khả năng sinh trưởng và phát triển của một số giống ớt cay tại thành phố Lạng Sơn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Nghiên cứu sinh trưởng

Nghiên cứu tập trung vào sinh trưởng của các giống ớt cay tại Lạng Sơn, đặc biệt là các giai đoạn phát triển từ gieo hạt đến thu hoạch. Kết quả cho thấy, các giống ớt có thời gian sinh trưởng khác nhau, dao động từ 90 đến 120 ngày. Điều kiện sinh trưởng như nhiệt độ, độ ẩm và chất lượng đất đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định tốc độ phát triển của cây. Các giống ớt được đánh giá dựa trên chiều cao cây, số cành cấp 1 và đường kính tán. Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn liên quan đến khả năng chống chịu sâu bệnh.

1.1. Đặc điểm sinh trưởng

Các giống ớt được nghiên cứu có đặc điểm sinh trưởng khác biệt rõ rệt. Giống ớt A có chiều cao trung bình 1,2m, trong khi giống ớt B chỉ đạt 0,8m. Số cành cấp 1 cũng dao động từ 3 đến 5 cành, ảnh hưởng trực tiếp đến số quả trên cây. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, kỹ thuật trồng ớt như mật độ trồng và chế độ tưới tiêu có tác động đáng kể đến tốc độ sinh trưởng.

1.2. Yếu tố ảnh hưởng

Điều kiện sinh trưởng tại Lạng Sơn, với khí hậu lạnh và độ ẩm cao, đã tạo ra những thách thức cho việc trồng ớt. Nhiệt độ thấp kéo dài làm chậm quá trình phát triển của cây, trong khi độ ẩm cao tạo điều kiện thuận lợi cho sâu bệnh phát triển. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cải thiện kỹ thuật trồng ớt để tối ưu hóa điều kiện canh tác.

II. Phát triển giống ớt cay

Nghiên cứu đánh giá phát triển giống ớt cay tại Lạng Sơn, tập trung vào việc lựa chọn các giống có khả năng thích nghi cao với điều kiện địa phương. Kết quả cho thấy, giống ớt C có năng suất cao nhất, đạt 2,5 tấn/ha, trong khi giống ớt D chỉ đạt 1,8 tấn/ha. Đặc điểm giống ớt như độ cay, kích thước quả và khả năng chống chịu bệnh thán thư được xem xét kỹ lưỡng. Nghiên cứu cũng đề xuất các biện pháp cải thiện kỹ thuật trồng ớt để nâng cao năng suất và chất lượng quả.

2.1. Đánh giá giống

Các giống ớt được đánh giá dựa trên đặc điểm giống ớt như độ cay, kích thước quả và khả năng chống chịu bệnh. Giống ớt C được xem là giống triển vọng nhất với độ cay vừa phải, quả to và khả năng kháng bệnh thán thư cao. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, phát triển nông nghiệp tại Lạng Sơn cần tập trung vào việc nhân rộng các giống ớt có năng suất cao và ổn định.

2.2. Ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu đã đề xuất các biện pháp phát triển nông nghiệp như cải thiện kỹ thuật trồng ớt và chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Việc áp dụng các giống ớt mới không chỉ giúp tăng năng suất mà còn góp phần xóa đói giảm nghèo cho người dân địa phương. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng chuỗi giá trị ớt để đảm bảo đầu ra ổn định cho nông dân.

III. Tình hình sản xuất ớt

Nghiên cứu phân tích tình hình sản xuất ớt tại Lạng Sơn, tập trung vào diện tích trồng, năng suất và thị trường tiêu thụ. Kết quả cho thấy, diện tích trồng ớt tại Lạng Sơn đã tăng đáng kể trong những năm gần đây, đạt khoảng 500ha vào năm 2014. Tình hình sản xuất ớt cũng cho thấy sự chuyển dịch từ sản xuất nhỏ lẻ sang quy mô lớn, đáp ứng nhu cầu xuất khẩu. Nghiên cứu cũng đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả sản xuất, bao gồm cải thiện kỹ thuật trồng ớt và xây dựng thương hiệu ớt Lạng Sơn.

3.1. Diện tích và năng suất

Tình hình sản xuất ớt tại Lạng Sơn cho thấy sự gia tăng đáng kể về diện tích trồng, từ 300ha năm 2010 lên 500ha năm 2014. Năng suất trung bình đạt 2 tấn/ha, tuy nhiên vẫn còn thấp so với tiềm năng của vùng. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc áp dụng các kỹ thuật trồng ớt tiên tiến có thể giúp tăng năng suất lên 3 tấn/ha.

3.2. Thị trường tiêu thụ

Tình hình sản xuất ớt cũng cho thấy sự chuyển dịch trong thị trường tiêu thụ. Trung Quốc là thị trường xuất khẩu chính, chiếm 40% tổng kim ngạch xuất khẩu ớt của Việt Nam. Nghiên cứu đề xuất việc xây dựng thương hiệu ớt Lạng Sơn để tăng giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Nguồn gốc, phân bố và phân loại ớt 1. Nguồn gốc Cây ớt (Capsicum annuum L.) có nguồn gốc nhiệt đới và cận nhiệt đới Châu Mỹ, bằng chứng của sự trồng trọt sớm nhất tìm thấy ở nơi an táng của người Peru và dấu vết hạt giống khoảng 5000 năm trước Công nguyên được tìm thấy trong các hang động ớt Tehuacan, Mexico (Vincent và cs, 1986)[44]. “Theo các nhà nghiên cứu phân loại thực vật thì trung tâm khởi nguồn của ớt là Mehico và trung tâm thứ hai là Guatemala, còn theo Valilop thì trung tâm khởi nguồn thứ hai là Evari” (Mai Thị Phương Anh và cs, 1996)[1].

Cây ớt được phân bổ rộng rãi khắp châu Mỹ kể cả dạng hoang dại và dạng trồng trọt (Muthukrishman C. Ở châu Âu, đến thế kỷ thứ 16 cây ớt mới dược biết đến nhờ nhà thám hiểm Colombus. Từ Tây Ba Nha ớt được phát tán rộng rãi đến Địa Trung Hải, nước Anh và trung tâm Châu Âu trong những năm cuối thế kỷ 16. Người Bồ Đào Nha mang ớt từ Brazil đến Ấn Độ trước năm 1885 (Bouell, V.

Khu vực châu Á, cuối thế kỷ 14 cây ớt đã được trồng ở Trung Quốc và lan rộng ra Nhật Bản, bán đảo Triều Tiên đâu thế kỷ 15. Các giống ớt trồng ở khu vực này đều thuộc nhóm cay và không cay. Các nước Đông Nam Á như Indonesia, cây ớt được trồng sớm hơn Châu Âu và hiện nay cây ớt được trồng hầu hết ở các nước trong khu vực với dạng ớt cay là chủ yếu (S. Theo tổ chức nông lương thế giới (FAO, 2012) cây ớt được xem là một trong những cây trồng quan trọng của vùng nhiệt đới.

diện tích trồng ớt thế n 5 giới vào khoảng 1.685 ha cho mục đích lấy quả tươi với sản lượng 31.567 tấn Các nước nhập khẩu và xuất khẩu quan trọng nhất bao gồm: Ấn Độ, Mexico, Trung Quốc, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ (Zhejiang Univ Sci B, 2008)[46]. Cây ớt có mặt ở nước ta, được du nhập từ Trung Quốc, Ấn Độ. Diện tích phân bố khá rộng rãi, tập trung ở miền Bắc và miền Trung, ở miền Nam diện tích trồng ớt còn phân tán. Ở Việt Nam cây ớt ngọt do người Pháp đưa sang (Trung tâm khuyến nông Tiền Giang, 2001)[25].

Phân loại cây ớt Theo Bosland P.W and Votava (2000)[30] cây ớt thuộc họ cà (Solanaceae), chi Capsicum. Hiện nay có ít nhất 25 loài hoang dại được biến đến và 5 loài được thuần hóa bao gồm: - Capsicum frutescens, bao gồm cả ớt Tabasco - Capsicum chinense, bao gồm cả loài ớt cay nhất như naga, habanero và Scotch bonnet - Capsicum pubescens, bao gồm cả ớt rocoto Nam Mỹ - Capsicum baccatum, bao gồm cả ớt cay Nam Mỹ - Capsicum annuum, bao gồm nhiều loại khác nhau như Bell pepper, Paprika, Cayenne, Jalapexnos và Chiltepin Năm loài trồng trọt trên được xuất phát từ ba trung tâm khởi nguồn khác nhau: Mexico là trung tâm khởi nguồn của Capsicum annuum và Guatemala là trung tâm thứ 2, vùng rừng Amaron là trung tâm khởi nguồn của Capsicum frutescens và Capsicum chinense, Peru và Bolivia là trung tâm khởi nguồn của Capsicum baccatum và Capsicum pubescens (Lipert và cs, 1996)[35]. Trong năm loài trồng trọt thì loài Capsicum annuum là loài được trồng rộng khắp và thông dụng nhất, hầu hết các giống trồng trọt đều thuộc chi (FAO. Độ cay là một đặc điểm tiêu biểu của loài Capsicum n 6 annuum, hầu hết các giống thuộc loài này đều cay, Tuy nhiên, một số giống cay không thuộc loài này (Bosland P.

Capsicum frutescens được biết đến với dạng quả nhỏ và rất cay, nó được trồng phổ biến rộng rãi ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Các loài còn lại chỉ hạn chế ở Nam và Trung Mỹ (Mai Thị Phương Anh và cs, 1996)[1]. Các loài trồng trọt trong chi Capsicum thường được phân biệt theo đặc điểm hoa và quả thể hiện theo bảng sau (Lipert và cs, 1996)[35]. Đặc điểm thực vật học của các loài trong chi Capsicum Loài Màu tràng Đốm trên Màu bao Răng Màu Số hoa/ hoa tràng hoa phấn hoa đài hoa hạt đốt C.

annuum Trắng không Xanh tía Có Vàng 1 C.frutescens Trắng không Xanh Không Vàng 1-3(5) C.chinense Trắng xanh không Xanh Có Vàng 1-5 C.baccatum Trắng xanh Xanh vàng Vàng Có Vàng 1-2 C.pubescens Tím không Tím Có Đen 1 Qua đặc điểm thực vật học của các loài trồng trọt cho thấy sự khác biệt của chúng, hai loài C.pubescens có thể phân biệt qua màu hạt và màu cánh hoa so với 3 loài còn lại, còn giữa chúng có thể phân biệt qua màu của trang hoa và bao phấn. Để phân biệt loài C. annuum với loài C.chinense dựa vào đặc điểm hoa, quả của chúng. annuum mỗi đốt có 1 hoa, loài C.chinense ra hoa theo chùm, một đốt có 1 vài hoa, nhưng thường loài C.frutescens chỉ đậu 1 quả/đốt.chinense có vài quả/đốt.

Ngoại trừ sự thắt eo như 1 cái vòng ở chân đế của đài hoa, loài C.chinense tương tự như hai loài C. annuum là cây hàng năm còn C.frutescens là cây nhiều năm. Sự phong phú về các loài trồng trọt và hoang dại là một ưu thế để phục vụ cho công tác chọn tạo giống. Tuy nhiên, sự tương hợp giữa các Loài khác n 7 nhau rất phức tạp.

Tất cả các loài trong chi Capsicum đều có bộ nhiễm sắc thể 2n=24, nhưng khi thực hiện lai không phải luôn thu được hạt lai và con lai hữu dục (Bosland P. Đặc điểm chung của các loài hoang dại là quả nhỏ, rất cay, quả các loài trồng trọt có sự thay đổi lớn về độ cây (Mai Thị Phương Anh và cs, 1996); (Bosland P. Đặc điểm thực vật học và di truyền của cây ớt cay 1. Đặc điểm thực vật học của cây ớt - Thân: ớt là cây thân bụi 2 lá mầm, thân thường mọc thẳng, đôi khi có thể gặp các dạng (giống) có thân bụi, nhiều cành, chiều cao trung bình 0,5- 1,5m, có thể là cây hàng năm hoặc cây lâu năm nhưng thường được gieo trồng là cây hàng năm.

- Rễ: Ban đầu ớt có rễ cọc phát triển mạnh với rất nhiều rễ phụ, rễ cọc chính đứt, một hệ rễ chùm phát triển mạnh, vì thế nhiều khi lầm tưởng ớt có hệ rễ chùm. - Lá: Thường ớt có lá đơn mọc xoắn trên thân chính, lá có nhiều hình dạng khác nhau, nhưng thường gặp nhất là dạng lá móc, trứng ngược, mép lá hình răng cưa. Mặt trên lá phụ thuộc vào các loài khác nhau, một số có mùi thơm. Lá thường mỏng có kích thước trung bình 1,5-12,0cm x 0,5-7,5cm.

- Quả: Thuộc loại quả mọng có rất nhiều hạt với nhiều thịt quả nhăn và chia làm 2 ngăn. Các giống khác nhau có kích thước quả, hình dạng, độ nhọn, màu sắc, độ cay (hăng) và độ mềm của thịt quả rất khác nhau. Quả chưa chín có màu xanh, khi chín chuyển thành màu vàng, hoặc đỏ. - Hạt: Hạt có dạng thận và màu vàng rơm, chỉ có hạt của C.pubescens có màu đen.

Hạt có chiều dài khoảng 3-5mm. Một gam hạt ớt cay có khoảng 220 hạt (Mai Thị Phương Anh, 1999)(Bosland P. Trong điều kiện nóng ẩm, ẩm độ không khí thấp, ớt có thể giao phấn đến 91% (TansKey), đồng thời vị trí giữa vòi nhụy và ống phấn khác chênh lệch nhau ở một số giống (Vũ Hữu Yêm, 1995); (Bosland P. Cấu tạo hoa và đặc điểm thụ phấn Cấu tạo hoa ảnh hưởng đến hình thức thụ phấn, qua đó ảnh hưởng đến phương pháp duy trì, bảo tồn tập đoàn.

Cấu tạo của hoa ớt gồm 5-7 cánh, cuống dài 1,5cm, đài ngắn có dạng chuông có từ 5-7 răng đài dài khoảng 2mm bọc lấy quả. Nhị đơn giản có màu trắng hoặc tím, hoa có từ 5-7 nhị đực với ống phấn màu xanh da trời hoặc màu tía. Vị trí có thể thấp hơn hoặc cao hơn so với ống phấn vừa là một tính trạng di truyền nhưng cũng thay đổi theo điều kiện khí hậu. Thông thường các giống có cọc vòi nhụy cao hơn ống phấn thì có tỷ lệ giao phấn cao, còn các giống có vòi nhụy thấp hơn ống phấn thì tỷ lệ tự thụ cao (Nguyễn Thị Giang, 2005)[6].

Hoa ớt là hoa lưỡng tính, được xếp vào nhóm cây tự thụ (tỷ lệ giao phấn <4%) (S. Nhưng theo Odland, M.M (Odland và cs, 1941)[37] tỷ lệ giao phấn của ớt là 7,6-36,8%, trung bình là 16,5%. Tùy theo giống và điều kiện ngoài cảnh sẽ ảnh hưởng tới mức độ giao phấn. Những giống có ống phấn thấp hơn vòi nhụy thường có tỷ lệ giao phấn khá cao đôi khi lên tới 36,5%, trong điều kiện nhiệt độ cao thông thường tỷ lệ giao phấn tới 90% và được thụ bằng ong và một số loài sâu khác (Mai Thị Phương Anh, 1999)[3].

Bao phấn thường không tung phấn tại thời điểm nở hoa, có thể sớm hơn hoặc muộn hơn. Đặc điểm này phụ thuộc vào các giống và điều kiện nhiệt độ. Trong điều kiện nóng bao phấn nở sớm hơn mùa lạnh nhiệt độ tối thiểu để hạt phấn nảy mầm là 10ºC. Trong điều kiện 35 - 40ºC quá trình nảy mầm của hạt phấn bị đình trệ.

Bảo quản hạt phấn dưới 20ºC có thể kéo dài sức sống của hạt phấn từ 2 - 4 ngày. Chứng tỏ vị trí vòi nhụy so với ống phấn là một tính trạng di truyền đồng thời nó cũng phụ thuộc vào điều kiện khí hậu. Thông thường ớt giao phấn nhờ côn trùng, vì vậy để sản xuất hạt giống nên trồng cách ly (Vũ Hữu Yêm, 1995)[24].W and Votava (2000)[30] nhiệt độ lý tưởng để hạt phấn nảy mầm 20-25oC, sự hình thành hạt phấn bị tổn hại ở nhiệt độ 30oC. Ở 0oC hạt phấn có thể bảo quản 5-6 ngày, mất khoảng 6-42 giờ để hạt phấn nảy mầm trên đầu nhụy và thực hiện quá trình thụ tinh.

Theo Martin (1995) hiện tượng bất dục đực tìm thấy ở ớt. Tính di truyền của dạng bất dục đực này do hệ thống gen tế bào chất (S,N) và gen nhân (MS,ms) chi phối. Hisoe (1966) còn sử dụng chất Dichloride- Isobutylate-Soda (DCIB) để tạo bất dục. Tuy nhiên, hiện nay công tác sản xuất hạt giống lai F1 vẫn sử dụng phương pháp thụ phấn và khử đực bằng tay là chủ yếu (trích: Trần ngọc hùng, 1999)[11].

Các yếu tố di truyền liên quan tới năng suất Trên thế giới năng suất ớt giao động từ 1,7-38 tấn/ha, tùy thuộc vào điều kiện trồng trọt và giống ớt. Ở ớt cay năng suất được quyết định bởi số quả trên cây và khối lượng quả. Đa gen chi phối di truyền tính trạng năng suất, nhưng trong quẩn thể xác định có thể xác định những tính trạng này ngay từ những thế hệ đầu (Lee và Shin, 1989; Singh, 1977). Nghiên cứu xác định mối tương quan giữa kiểu gen và kiểu hình đã giúp xây dựng chỉ số chọn lọc gián tiếp (Hwang và Lee, 1978; Joshi và Singh, 1983; Kim và cs, 1985; Venkata Rao và Chhonkar, 1980,1983).