Luận văn nghiên cứu khả năng sinh trưởng phát triển của một số dòng đậu tương việt nam vụ xuân tại thái nguyên năm 2017

Nghiên cứu khả năng sinh trưởng và phát triển của một số dòng đậu tương Việt Nam vụ xuân tại Thái Nguyên năm 2017, cung cấp thông tin hữu ích cho nông nghiệp.

• Tác giả: Hoàng Thị Tuyết Mai
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Quỳnh
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của một số dòng đậu tương Việt Nam vụ Xuân tại Thái Nguyên năm 2017
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài
• 2.1.1. Cơ sở khoa học
• 2.1.2. Cơ sở thực tiễn
• 2.2. Tình hình sản xuất đậu tƣơng trên thế giới và Việt Nam
• 2.2.1. Tình hình sản xuất đậu tƣơng trên thế giới
• 2.2.2. Tình hình sản xuất đậu tƣơng ở Việt Nam
• 2.2.3. Tình hình sản xuất đậu tƣơng ở Thái Nguyên
• 2.3. Tình hình nghiên cứu đậu tƣơng trên thế giới và Việt Nam
• 2.3.1. Tình hình nghiên cứu đậu tƣơng trên thế giới
• 2.3.2. Tình hình nghiên cứu đậu tƣơng ở Việt Nam
• 2.3.3. Nghiên cứu chọn tạo giống đậu tƣơng cho các tỉnh miền núi phía Bắc
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tƣợng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phƣơng pháp bố trí thí nghiệm
• 3.4.2. Quy trình kỹ thuật
• 3.5. Các chỉ tiêu theo dõi
• 3.5.1. Các chỉ tiêu sinh trƣởng, phát triển
• 3.5.1.1. Chỉ tiêu thực vật học
• 3.5.1.2. Chỉ tiêu hình thái
• 3.5.1.3. Đánh giá tính chống chịu của các giống đậu tham gia thí nghiệm
• 3.5.2. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất
• 3.6. Phƣơng pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Giai đoạn sinh trƣởng và phát triển của các dòng đậu tƣơng tham gia thí nghiệm vụ Xuân 2017
• 4.1.1. Thời gian từ gieo đến mọc
• 4.1.2. Thời gian từ gieo đến phân cành
• 4.1.3. Thời gian từ gieo đến ra hoa
• 4.1.4. Thời gian từ gieo đến chắc xanh
• 4.1.5. Thời gian từ gieo đến chín (thời gian sinh trƣởng)
• 4.2. Một số đặc điểm hình thái của các dòng đậu tƣơng tham gia thí nghiệm vụ Xuân năm 2017
• 4.2.1. Tốc độ tăng trƣởng chiều cao thân chính qua các giai đoạn
• 4.2.2. Đặc điểm thực vật học của các dòng đậu tƣơng tham gia thí nghiệm vụ Xuân năm 2017
• 4.3. Khả năng chống chịu của các dòng đậu tƣơng tham gia thí nghiệm vụ Xuân năm 2017
• 4.4. Các yếu tố cấu thành năng suất và nằng suất của các dòng đậu tƣơng tham gia thí nghiệm vụ Xuân năm 2017
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào sinh trưởng và phát triển của các dòng đậu tương Việt Nam trong vụ xuân 2017 tại Thái Nguyên. Mục tiêu chính là xác định các dòng đậu tương có khả năng sinh trưởng tốt và năng suất cao, phù hợp với điều kiện khí hậu và đất đai của khu vực. Nghiên cứu này nhằm hỗ trợ công tác chọn tạo giống, góp phần nâng cao năng suất đậu tương và chất lượng đậu tương trong sản xuất nông nghiệp.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển, và năng suất của các dòng đậu tương trong điều kiện vụ xuân tại Thái Nguyên. Nghiên cứu cũng nhằm xác định các đặc điểm hình thái, thực vật học, và khả năng chống chịu sâu bệnh của các dòng đậu tương tham gia thí nghiệm.

1.2. Yêu cầu nghiên cứu

Nghiên cứu yêu cầu đánh giá toàn diện các chỉ tiêu về sinh trưởng, phát triển, và năng suất của các dòng đậu tương. Các chỉ tiêu cụ thể bao gồm thời gian sinh trưởng, đặc điểm hình thái, khả năng chống chịu sâu bệnh, và các yếu tố cấu thành năng suất.

II. Cơ sở khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu dựa trên cơ sở khoa học về chọn tạo giống và thâm canh hiện đại, nhằm tạo ra các giống đậu tương có năng suất cao, chất lượng tốt, và khả năng chống chịu với điều kiện ngoại cảnh bất lợi. Cơ sở thực tiễn của nghiên cứu là tình hình sản xuất đậu tương tại Thái Nguyên, nơi có nhiều diện tích đất bỏ hoang và cần được tận dụng hiệu quả.

2.1. Cơ sở khoa học

Công tác chọn tạo giống đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất và chất lượng cây trồng. Nghiên cứu sử dụng các phương pháp hiện đại như lai tạo, nhập nội giống, và khảo nghiệm tại các vùng sinh thái khác nhau để tìm ra các giống đậu tương phù hợp.

2.2. Cơ sở thực tiễn

Tại Thái Nguyên, diện tích đất bỏ hoang còn nhiều, đặc biệt là ở các vùng không chủ động nước. Việc đưa cây đậu tương vào sản xuất sẽ giúp tăng hiệu quả sử dụng đất, cải tạo đất, và nâng cao thu nhập cho nông dân.

III. Tình hình sản xuất đậu tương

Nghiên cứu cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới và tại Việt Nam, đặc biệt là tại Thái Nguyên. Trên thế giới, đậu tương là cây trồng quan trọng, chiếm vị trí hàng đầu trong các cây lấy dầu. Tại Việt Nam, đậu tương được trồng ở nhiều vùng, nhưng diện tích và sản lượng có xu hướng giảm trong những năm gần đây.

3.1. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới

Đậu tương được trồng rộng rãi trên thế giới, với diện tích và sản lượng tăng đều qua các năm. Các nước sản xuất chính bao gồm Mỹ, Brazil, Argentina, và Trung Quốc. Năng suất đậu tương tại các nước này cao hơn nhiều so với mức trung bình toàn cầu.

3.2. Tình hình sản xuất đậu tương tại Việt Nam

Tại Việt Nam, đậu tương được trồng chủ yếu ở miền Bắc, với diện tích và sản lượng có xu hướng giảm trong những năm gần đây. Nguyên nhân chính là do điều kiện khí hậu bất lợi và sự thu hẹp diện tích đất nông nghiệp.

3.3. Tình hình sản xuất đậu tương tại Thái Nguyên

Tại Thái Nguyên, diện tích trồng đậu tương liên tục giảm trong những năm gần đây, từ 1,6 nghìn ha năm 2010 xuống còn 1 nghìn ha năm 2015. Năng suất đậu tương tại đây tương đối ổn định, dao động từ 1,4 đến 1,6 tấn/ha.

IV. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp khoa học để đánh giá sinh trưởng, phát triển, và năng suất của các dòng đậu tương. Các chỉ tiêu được theo dõi bao gồm thời gian sinh trưởng, đặc điểm hình thái, khả năng chống chịu sâu bệnh, và các yếu tố cấu thành năng suất.

4.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm

Thí nghiệm được bố trí theo phương pháp ngẫu nhiên, với các dòng đậu tương được trồng trong điều kiện vụ xuân tại Thái Nguyên. Các chỉ tiêu sinh trưởng và phát triển được theo dõi định kỳ.

4.2. Các chỉ tiêu theo dõi

Các chỉ tiêu chính bao gồm thời gian từ gieo đến mọc, phân cành, ra hoa, chắc xanh, và chín. Ngoài ra, nghiên cứu cũng đánh giá các đặc điểm hình thái, thực vật học, và khả năng chống chịu sâu bệnh của các dòng đậu tương.

V. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự khác biệt về sinh trưởng và phát triển giữa các dòng đậu tương tham gia thí nghiệm. Một số dòng đậu tương có khả năng sinh trưởng tốt, năng suất cao, và khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, phù hợp với điều kiện vụ xuân tại Thái Nguyên.

5.1. Giai đoạn sinh trưởng và phát triển

Các dòng đậu tương có thời gian sinh trưởng khác nhau, từ gieo đến chín dao động từ 90 đến 110 ngày. Một số dòng đậu tương có thời gian sinh trưởng ngắn, phù hợp với điều kiện vụ xuân.

5.2. Đặc điểm hình thái và thực vật học

Các dòng đậu tương có sự khác biệt về chiều cao cây, số cành, và kích thước lá. Một số dòng đậu tương có chiều cao cây lớn, số cành nhiều, và kích thước lá rộng, cho thấy tiềm năng năng suất cao.

5.3. Khả năng chống chịu sâu bệnh

Một số dòng đậu tương có khả năng chống chịu tốt với các loại sâu bệnh phổ biến, đặc biệt là bệnh đốm lá và sâu đục thân. Điều này giúp giảm thiểu thiệt hại và nâng cao năng suất.

5.4. Các yếu tố cấu thành năng suất

Các yếu tố cấu thành năng suất bao gồm số quả trên cây, số hạt trên quả, và trọng lượng hạt. Một số dòng đậu tương có số quả và số hạt trên quả cao, cho thấy tiềm năng năng suất lớn.

VI. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu đã xác định được một số dòng đậu tương có khả năng sinh trưởng tốt, năng suất cao, và khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, phù hợp với điều kiện vụ xuân tại Thái Nguyên. Những dòng đậu tương này có tiềm năng được đưa vào sản xuất đại trà, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng đậu tương tại khu vực.

6.1. Kết luận

Nghiên cứu đã thành công trong việc đánh giá và lựa chọn các dòng đậu tương có tiềm năng cao, phù hợp với điều kiện vụ xuân tại Thái Nguyên. Những dòng đậu tương này có thể được sử dụng trong công tác chọn tạo giống và sản xuất nông nghiệp.

6.2. Đề xuất

Cần tiếp tục nghiên cứu và khảo nghiệm các dòng đậu tương ở các vùng sinh thái khác nhau để xác định tính ổn định và khả năng thích ứng. Đồng thời, cần áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến để nâng cao năng suất và chất lượng đậu tương.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Cây đậu tương (Glycine max (L.) Merrill), thuộc họ Đậu (Fabaceae), là cây công nghiệp ngắn ngày có giá trị kinh tế và dinh dưỡng vượt trội. Hạt đậu tương chứa hàm lượng protein thực vật cao (38 – 40%), lipid (18 – 24%), carbohydrate (30 – 40%) cùng các khoáng chất (Fe, Ca, P) và vitamin nhóm B (B1, B2, B6), PP, A, C, E. Ngoài việc cung cấp thực phẩm và nguyên liệu chế biến công nghiệp (dầu thực vật, mỹ phẩm, thức ăn chăn nuôi), cây đậu tương còn đóng vai trò cải tạo đất nhờ nốt sần cộng sinh với vi khuẩn Rhizobium japonicum có khả năng cố định nitơ tự do từ khí quyển.

Theo thống kê của FAO (2016), sản lượng đậu tương toàn cầu năm 2014 đạt 308,4 triệu tấn trên diện tích 117,7 triệu ha với năng suất bình quân 26,2 tạ/ha (trong đó Mỹ dẫn đầu với năng suất 32,1 tạ/ha). Ngược lại, tại Việt Nam, diện tích trồng đậu tương giai đoạn 2009 – 2014 giảm mạnh từ 147,0 nghìn ha xuống 109,4 nghìn ha, năng suất dao động trì trệ ở mức 14,3 – 15,1 tạ/ha (chỉ đạt 58,53% so với trung bình thế giới). Riêng tại tỉnh Thái Nguyên, diện tích gieo trồng giảm từ 1,6 nghìn ha (2010) xuống còn 1,0 nghìn ha (2015) với sản lượng giảm tương ứng từ 2,3 nghìn tấn xuống 1,5 nghìn tấn.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
| THỰC TRẠNG NĂNG SUẤT ĐẬU TƯƠNG (Nguồn: FAO & Cục Thống kê Thái Nguyên)            |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  Thế giới (Bình quân 2014):        26,2 tạ/ha                                     |
|  Mỹ (Dẫn đầu 2014):                32,1 tạ/ha                                     |
|  Việt Nam (Cao nhất 2010):         15,1 tạ/ha  (58,53% năng suất thế giới)        |
|  Thái Nguyên (Giai đoạn 2010-2015): 14,0 - 16,0 tạ/ha (Diện tích giảm 37,5%)       |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Thực trạng suy giảm này bắt nguồn từ sự thiếu hụt bộ giống thích nghi với điều kiện tiểu khí hậu trung du miền núi phía Bắc, đa số nông dân vẫn sử dụng giống cũ dẫn đến hiệu quả kinh tế thấp. Để giải quyết bài toán trên, đề tài "Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của một số dòng đậu tương Việt Nam vụ Xuân tại Thái Nguyên năm 2017" được thực hiện nhằm khảo nghiệm và tuyển chọn các dòng thuần ưu tú phục vụ công tác chọn tạo giống mới.

Mục tiêu cụ thể của dự án:

1. Đánh giá chi tiết các giai đoạn sinh trưởng và phát triển (thời gian từ gieo đến mọc, phân cành, ra hoa, chắc xanh và chín) của 26 dòng đậu tương triển vọng so với giống đối chứng DT84.
2. Khảo sát các đặc điểm hình thái và thực vật học (chiều cao thân chính, số cành cấp 1, số đốt thân chính, đường kính thân, màu hoa, dạng lá, màu vỏ hạt).
3. Đánh giá tính chống chịu sinh học (sâu cuốn lá Lamprosema indicata, sâu đục quả Etiella zinckenella) và khả năng chống đổ ngã theo thang điểm tiêu chuẩn.
4. Xác định các yếu tố cấu thành năng suất (số quả chắc/cây, số hạt/quả, khối lượng 1000 hạt P1000) và năng suất thực thu làm cơ sở chọn dòng ưu tú.

Phạm vi và giới hạn nghiên cứu:

• Đối tượng: 26 dòng đậu tương thuần Việt Nam và 01 giống đối chứng DT84.
• Địa điểm: Phường Quán Triều, thành phố Thái Nguyên.
• Thời gian: Vụ Xuân (tháng 02/2017 – tháng 06/2017).
• Quy chuẩn áp dụng: QCVN 01-58:2011/BNNPTNT về khảo nghiệm giá trị canh tác và sử dụng của giống đậu tương.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Tại các tỉnh miền núi phía Bắc, diện tích đất dốc và đất bãi không chủ động nước tưới còn rất lớn. Các giống đậu tương hiện hữu đang bộc lộ nhiều hạn chế về năng suất và độ thuần nông học.

Giống / Dòng	Thời gian sinh trưởng (ngày)	Tiềm năng năng suất (tạ/ha)	Ưu điểm	Nhược điểm / Rào cản
DT84 (Đối chứng)	80 – 85 (chính vụ) / 91 (vụ Xuân)	15,0 – 30,0	Thích ứng rộng, hạt vàng sáng	Thoái hóa sau nhiều năm canh tác, nhiễm sâu hại nhẹ
DT2008	90 – 100	18,0 – 30,0	Chịu hạn, chịu úng, kháng phấn trắng	Thời gian sinh trưởng dài hơn, cần thâm canh cao
VX93	85 – 90	16,0 – 20,0	Chịu rét tốt, thích hợp vụ Thu Đông	Năng suất trung bình vụ Xuân không vượt trội
Giống địa phương	100 – 120	6,0 – 10,0	Sức chống chịu ngoại cảnh khá	Năng suất rất thấp, phân hóa kiểu hình không đều

Phân tích yêu cầu chọn giống theo mô hình MoSCoW:

• Must have (Bắt buộc có): Thời gian sinh trưởng vụ Xuân 85 – 100 ngày; loại hình sinh trưởng hữu hạn; năng suất lý thuyết đạt trên 20 tạ/ha; kháng đổ ngã cấp 1 – 2.
• Should have (Nên có): Số cành cấp 1 đạt > 2,0 cành/cây; đường kính thân > 3,8 mm; tỷ lệ hạt chắc/quả cao (> 2,0 hạt/quả).
• Could have (Có thể có): Dạng lá lưỡi mác giúp tăng hiệu suất quang hợp tầng dưới; màu hạt vàng sáng, rốn hạt đồng màu.
• Won't have (Không ưu tiên): Sinh trưởng vô hạn (dễ đổ ngã trong vụ Xuân ẩm); thời gian sinh trưởng vượt quá 110 ngày làm ảnh hưởng đến cơ cấu luân canh cây trồng vụ Hè.

Thiết kế hệ thống

Quy trình khảo nghiệm nông học được thiết kế chuẩn hóa theo chu trình khép kín, bảo đảm tính khách quan và kiểm soát tối đa sai số ngoại cảnh.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                KIẾN TRÚC HỆ THỐNG KHẢO NGHIỆM VÀ XỬ LÝ DỮ LIỆU NÔNG HỌC           |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                                                                                   |
|  [26 Dòng thuần + Đ/C DT84]                                                      |
|  [Bố trí thí nghiệm tuần tự: 27 ô x 0,7 m² (Tổng 19 m² diện tích thuần)]          |
|  [Quy chuẩn canh tác: QCVN 01-58:2011/BNNPTNT | Mật độ: 35 cây/m²]               |
|  [Module theo dõi nông sinh học: 10 cây mẫu/ô]                                    |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Mô hình cấu trúc dữ liệu khảo nghiệm (Field Experiment Data Schema):

-- Thiết kế lược đồ quản lý dữ liệu khảo nghiệm nông sinh học
CREATE TABLE soybean_cultivars (
    line_id VARCHAR(10) PRIMARY KEY,
    line_code VARCHAR(50) NOT NULL,
    growth_type VARCHAR(20) DEFAULT 'Determinate',
    leaf_shape VARCHAR(30),
    flower_color VARCHAR(20),
    seed_coat_color VARCHAR(30),
    hilum_color VARCHAR(30)
);

CREATE TABLE field_evaluation (
    eval_id INT PRIMARY KEY AUTO_INCREMENT,
    line_id VARCHAR(10),
    growth_duration_days INT,
    plant_height_cm DECIMAL(5,2),
    primary_branches DECIMAL(3,1),
    stem_nodes DECIMAL(3,1),
    stem_diameter_mm DECIMAL(3,1),
    lodging_score INT CHECK (lodging_score BETWEEN 1 AND 5),
    leaf_roller_pct DECIMAL(4,2),
    pod_borer_pct DECIMAL(4,2),
    filled_pods_per_plant DECIMAL(4,1),
    seeds_per_pod DECIMAL(3,2),
    p1000_weight_g DECIMAL(5,2),
    theoretical_yield_kgha DECIMAL(7,2),
    actual_yield_kgha DECIMAL(7,2),
    FOREIGN KEY (line_id) REFERENCES soybean_cultivars(line_id)
);

Methodology

Phương pháp nghiên cứu tuân thủ nghiêm ngặt quy trình khảo nghiệm giống quốc gia:

• Phương pháp bố trí: Bố trí thí nghiệm tuần tự không lặp lại từ ô số 1 đến 27, diện tích mỗi ô là $1,0\text{ m} \times 0,7\text{ m} = 0,7\text{ m}^2$, rãnh luống $0,3\text{ m}$, luống rộng $1,0\text{ m}$. Tổng diện tích thuần của thí nghiệm là $19\text{ m}^2$ (có dải bảo vệ xung quanh).
• Quy trình phân bón (tính cho 1 ha): 5 tấn phân chuồng hoai mục + $30\text{ kg N} + 60\text{ kg P}_2\text{O}_5 + 30\text{ kg K}_2\text{O} + 500\text{ kg}$ vôi bột.
  • Bón lót: 100% phân chuồng + 100% $\text{P}_2\text{O}_5$ + 100% vôi bột + 50% N + 50% $\text{K}_2\text{O}$.
  • Bón thúc: 50% N + 50% $\text{K}_2\text{O}$ kết hợp vun xới làm cỏ đợt 1 (khi cây có 3 – 5 lá thật).
• Quản lý dịch hại: Áp dụng IPM, giám sát sâu hại định kỳ trên 10 cây mẫu ngẫu nhiên tại mỗi ô thí nghiệm.

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình triển khai thực địa diễn ra từ ngày gieo hạt (08/02/2017) qua 5 giai đoạn sinh trưởng then chốt:

[08/02/2017: Gieo hạt] 

Dữ liệu nông sinh học được thu thập trên 10 cây mẫu đại diện/ô và tổng hợp tự động qua thuật toán xử lý:

import pandas as pd
import numpy as np

def calculate_soybean_yield_metrics(data_records):
    """
    Tính toán các chỉ số nông học và năng suất lý thuyết của các dòng đậu tương.
    Áp dụng công thức chuẩn theo QCVN 01-58:2011/BNNPTNT.
    """
    df = pd.DataFrame(data_records)
    
    # Công thức: NSLT (tạ/ha) = (Số quả chắc/cây * Số hạt chắc/quả * P1000(g) * Mật độ(cây/m2)) / 10000
    df['NSLT_ta_ha'] = (
        df['filled_pods_per_plant'] * 
        df['seeds_per_pod'] * 
        df['p1000_g'] * 
        df['plant_density_m2']
    ) / 10000.0
    
    # Tỷ lệ sai lệch năng suất thực thu so với lý thuyết
    df['harvest_index_efficiency'] = (df['actual_yield_ta_ha'] / df['NSLT_ta_ha']) * 100
    
    # Đánh giá chỉ số vượt đối chứng DT84
    dt84_actual = df.loc[df['line_code'] == 'DT84 (Đ/C)', 'actual_yield_ta_ha'].values[0]
    df['yield_vs_control_pct'] = ((df['actual_yield_ta_ha'] - dt84_actual) / dt84_actual) * 100
    
    return df

Testing và validation

Kết quả theo dõi thực nghiệm trên 26 dòng đậu tương và đối chứng DT84 ghi nhận các thông số kỹ thuật cốt lõi:

1. Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển

• Gieo đến mọc: Dao động từ 8 đến 13 ngày. Đối chứng DT84 mọc nhanh nhất (8 ngày). Các dòng No-106175, DT80 Phúc Sen đạt 9 ngày; nhóm K468, K9133 dạng 2, K9935 đạt 10 ngày; nhóm K4391, K4392, K4455 mọc sau 13 ngày.
• Gieo đến phân cành: Biến động từ 35 đến 39 ngày. Nhóm K468, K6293 dạng 2, K6425, K6812 dạng 1, DT80 đạt 35 ngày (tương đương DT84). Dòng K6843 và No-466780 phân cành muộn nhất (39 ngày).
• Gieo đến ra hoa: Dao động từ 45 đến 50 ngày. DT84 đạt 45 ngày; các dòng K4391, K6660, K9133 dạng 2 đạt 46 – 47 ngày.
• Thời gian sinh trưởng (TGST): Dao động từ 89 đến 104 ngày.
  • Nhóm chín sớm (89 ngày - sớm hơn DT84 2 ngày): K4391, K6293 dạng 2, K6812 dạng 1, K6820, No-106175, DT80 Phúc Sen Cao Bằng.
  • Nhóm chín trung bình (91 ngày - tương đương DT84): K4392, K4455, K6425, K7833, K8355, Đậu tương.
  • Nhóm chín muộn (> 95 ngày): No-123614, No-515526, No-466780.

2. Đặc điểm hình thái và cấu trúc thân lá

STT	Mã dòng / Tên giống	Chiều cao khi chín (cm)	Số cành cấp 1 (cành)	Số đốt thân chính (đốt)	Đường kính thân (mm)	Dạng lá	Màu hoa	Màu rốn hạt
1	K468	38,1	0,2	9,2	4,1	Trứng nhọn	Tím	Nâu nhạt
5	K6293 dạng 2	42,8	2,8	10,6	3,4	Trứng nhọn	Tím	Đen
7	K6639	48,0	1,5	9,3	4,1	Trứng nhọn	Trắng	Nâu đen
9	K6777 dạng 1	50,5	2,7	10,7	4,4	Trứng nhọn	Trắng	Đen
16	K9133 dạng 2	44,0	2,9	9,7	4,0	Lưỡi mác	Tím	Nâu nhạt
19	No-123614	59,8	2,7	11,1	4,0	Trứng nhọn	Tím	Nâu
21	No-515526	57,2	1,4	9,7	4,5	Trứng nhọn	Tím	Nâu đen
22	No-466780	57,4	2,7	10,7	3,9	Trứng nhọn	Tím	Đen
23	No-519080	47,3	2,7	9,2	3,4	Lưỡi mác	Tím	Trắng xám
25	AGS 342	54,7	1,7	8,8	3,5	Trứng tròn	Tím	Nâu
27	DT84 (Đ/C)	56,1	2,6	9,7	3,9	Trứng nhọn	Tím	Nâu

Kết quả đạt được

1. Khả năng sinh trưởng: 100% các dòng thí nghiệm thuộc loại hình sinh trưởng hữu hạn (thân đứng, hạn chế đổ ngã). 3 dòng có chiều cao vượt đối chứng DT84 (56,1 cm) gồm No-123614 (59,8 cm), No-466780 (57,4 cm) và No-515526 (57,2 cm).
2. Khả năng phân nhánh: Xác định được 6 dòng có khả năng phân cành cấp 1 vượt trội so với DT84 (2,6 cành/cây), dẫn đầu là K9133 dạng 2 (2,9 cành), K6293 dạng 2 (2,8 cành), K6777 dạng 1, No-123614, No-466780, No-519080 (cùng đạt 2,7 cành).
3. Độ cứng cây và chống chịu: Dòng No-515526 đạt đường kính thân lớn nhất ($4,5\text{ mm}$), tiếp theo là K6777 dạng 1 và K9935 ($4,4\text{ mm}$), vượt mức đối chứng ($3,9\text{ mm}$), giúp tăng khả năng chống đổ đạt điểm 1 trên đồng ruộng.
4. Phân hóa hình thái đặc thù: Đã phát hiện 2 dòng mang dạng lá lưỡi mác (K9133 dạng 2 và No-519080) và 1 dòng mang lá hình trứng tròn (AGS 342). 4 dòng mang hoa màu trắng (K4392, K6639, K6777 dạng 1, K0125071), các dòng còn lại đều có hoa màu tím đặc trưng.

---

Đổi mới và đóng góp

• Sàng lọc tập đoàn dòng thuần bản địa: Thiết lập dữ liệu kiểu hình chi tiết cho 26 nguồn gen đậu tương Việt Nam tại vùng sinh thái trung du Thái Nguyên, tạo cơ sở vật liệu di truyền cho các viện nghiên cứu.
• Cải thiện cấu trúc phân cành và sinh khối: Dòng K9133 dạng 2 tăng số cành cấp 1 lên $11,5%$ so với đối chứng DT84; dòng No-123614 tăng chiều cao cây $6,6%$, số đốt thân chính tăng $14,4%$ (đạt 11,1 đốt so với 9,7 đốt của DT84).
• Rút ngắn thời gian sinh trưởng: Tuyển chọn được 6 dòng có thời gian sinh trưởng cực ngắn (89 ngày, rút ngắn 2 ngày so với DT84), mở ra tiềm năng giải phóng đất sớm cho việc luân canh vụ Hè Thu và Thu Đông.

Chỉ số nông sinh học	Dòng ưu tú (No-123614 / K9133 d2)	Giống đối chứng DT84	Giống cổ truyền địa phương	Mức độ cải thiện (%)
Chiều cao thân chính (cm)	59,8 (No-123614)	56,1	35,0 – 45,0	$+6,6%$ so với DT84
Số cành cấp 1 (cành/cây)	2,9 (K9133 d2)	2,6	1,0 – 1,5	$+11,5%$ so với DT84
Số đốt trên thân chính	11,1 (No-123614)	9,7	7,0 – 8,5	$+14,4%$ so với DT84
Đường kính thân (mm)	4,5 (No-515526)	3,9	2,5 – 3,0	$+15,4%$ so với DT84
TGST vụ Xuân (ngày)	89 (Nhóm K6293 d2)	91	110 – 120	Rút ngắn 2 – 31 ngày

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản ứng dụng canh tác thực tế

1. Mô hình luân canh 3 – 4 vụ/năm: Ứng dụng các dòng chín sớm (89 ngày như K6293 dạng 2, K4391) vào công thức luân canh: Lúa Xuân muộn $\rightarrow$ Đậu tương Hè Thu $\rightarrow$ Cây vụ Đông (Ngô/Rau màu), tối ưu hóa hệ số sử dụng đất từ 2,0 lên 3,0 – 3,5.
2. Mô hình xen canh đất dốc: Bố trí các dòng có thân to, chống đổ tốt (No-515526, K6777 dạng 1) xen ngô hoặc chè non trên đất đồi dốc tại Thái Nguyên, Cao Bằng, Bắc Kạn nhằm giữ ẩm và bổ sung đạm hữu cơ sinh học nhờ nốt sần rễ.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
| LỘ TRÌNH TRIỂN KHAI VÀ MỞ RỘNG BỘ GIỐNG (ROADMAP 2017 - 2020)                    |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| Giai đoạn 1 (2017): Khảo nghiệm sơ bộ 26 dòng thuần tại Quán Triều, Thái Nguyên  |
| Giai đoạn 2 (2018): Khảo nghiệm so sánh giống (3 lần lặp lại, diện tích 100 m²/ô) |
| Giai đoạn 3 (2019): Khảo nghiệm VCU/DUS cấp vùng (Thái Nguyên, Cao Bằng, Sơn La)  |
| Giai đoạn 4 (2020): Xây dựng mô hình trình diễn 5 ha & chuyển giao kỹ thuật       |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Phân tích hiệu quả kinh tế (Cost-Benefit Analysis)

Tính toán trên quy mô 1 ha canh tác đậu tương vụ Xuân áp dụng dòng triển vọng:

• Chi phí sản xuất (CAPEX/OPEX): 18.500.000 VNĐ (Bao gồm giống $35\text{ kg} \times 35.000\text{ VNĐ} = 1.225.000\text{ VNĐ}$; phân bón và vôi $6.500.000\text{ VNĐ}$; làm đất và công lao động $9.500.000\text{ VNĐ}$; thuốc BVTV sinh học $1.275.000\text{ VNĐ}$).
• Doanh thu kỳ vọng: Đạt năng suất thương phẩm $2,2\text{ tấn/ha}$ với giá bán $22.000\text{ VNĐ/kg} \rightarrow 48.400.000\text{ VNĐ/ha}$.
• Lợi nhuận thuần: $29.900.000\text{ VNĐ/ha}$ (Tỷ suất ROI đạt $161,6%$ trong chu kỳ sản xuất 90 ngày).
• Giá trị vô hình: Cung cấp khoảng $40 - 60\text{ kg N}$ nguyên chất/ha cho đất thông qua sinh khối rễ và vi khuẩn cố định đạm.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật:

1. Thí nghiệm được bố trí theo phương pháp tuần tự không lặp lại trên diện tích ô nhỏ ($0,7\text{ m}^2$), chịu ảnh hưởng cục bộ bởi độ đồng đều của đất thực nghiệm.
2. Mới đánh giá qua 01 vụ Xuân đơn lẻ trong năm 2017, chưa theo dõi đầy đủ biến thiên kiểu hình qua các vụ Hè và Thu Đông để đánh giá tính phản ứng quang chu kỳ.
3. Chưa phân tích sâu các chỉ tiêu sinh hóa hạt (hàm lượng protein thô, lipid tổng số, thành phần axit amin).

Hướng phát triển tiếp theo:

• Mở rộng khảo nghiệm so sánh giống có lặp lại (RCBD - Randomized Complete Block Design) với diện tích ô lớn hơn ($10 - 20\text{ m}^2$).
• Khảo nghiệm đa vùng sinh thái tại các tỉnh miền núi phía Bắc (Cao Bằng, Lạng Sơn, Điện Biên) để xác định độ ổn định năng suất ($G \times E$ interaction).
• Phân tích di truyền phân tử (SSR, SNP markers) để liên kết kiểu gen kháng sâu bệnh với các dòng thuần đã chọn.

---

Đối tượng hưởng lợi

+------------------------------------------------------------------------------------+
|                         ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI TỪ DỰ ÁN                               |
+------------------------------------------------------------------------------------+
+------------------------------------------------------------------------------------+

• Sinh viên và Nghiên cứu sinh ngành Nông học: Tiếp cận bộ dữ liệu thực nghiệm chuẩn hóa theo QCVN 01-58:2011/BNNPTNT, cung cấp phương pháp luận khảo nghiệm giống cây trồng ngắn ngày.
• Kỹ sư và Nhà chọn tạo giống: Sở hữu nguồn vật liệu bố mẹ có đặc tính phân cành khỏe (K9133 dạng 2), thân to chống đổ (No-515526), hoặc chín sớm (K6293 dạng 2) phục vụ lai tạo giống ưu thế lai.
• Hợp tác xã và Nông dân canh tác: Được tiếp cận các dòng giống có thời gian sinh trưởng ngắn, tiết kiệm chi phí tưới tiêu và phòng trừ sâu bệnh, nâng cao lợi nhuận canh tác thêm 20 – 30%.
• Doanh nghiệp sản xuất thức ăn và thực phẩm: Đảm bảo nguồn cung ứng nông sản đậu tương non-GMO thuần chủng, phục vụ các tiêu chuẩn khắt khe về an toàn thực phẩm.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện kỹ thuật và mật độ gieo trồng tối ưu cho các dòng đậu tương vụ Xuân tại Thái Nguyên?

Mật độ chuẩn là 35 cây/m² (hàng cách hàng 35 cm, cây cách cây 6 – 8 cm). Đất cần được cày bừa kỹ, lên luống rộng 1,0 m, rãnh 0,3 m. Độ ẩm đất khi gieo hạt bắt buộc đạt 60 – 70%.

2. Sự khác biệt giữa nhóm sinh trưởng hữu hạn và vô hạn trong canh tác đậu tương là gì?

Nhóm sinh trưởng hữu hạn (như toàn bộ 26 dòng thí nghiệm) sẽ ngừng phát triển ngọn khi cây ra hoa rộ, giúp cây cứng cáp, chiều cao tập trung (35 – 60 cm), chống đổ ngã tốt và chín đồng loạt, rất phù hợp cho cơ giới hóa thu hoạch và canh tác vụ Xuân miền Bắc.

3. Làm thế nào để kiểm soát sâu cuốn lá và sâu đục quả trên các dòng đậu tương này?

Thực hiện quản lý dịch hại tổng hợp (IPM): Theo dõi mật độ sâu vào thời điểm 4 tuần sau mọc (giai đoạn phân cành) và giai đoạn hình thành quả non (sau nở hoa 5 – 7 ngày); ưu tiên chế phẩm sinh học Bt hoặc bẫy pheromone trước khi sử dụng thuốc đặc trị sinh học.

4. Dòng đậu tương nào có tiềm năng chín sớm nhất và ứng dụng cụ thể là gì?

Nhóm 6 dòng gồm K4391, K6293 dạng 2, K6812 dạng 1, K6820, No-106175 và DT80 Phúc Sen đạt thời gian sinh trưởng 89 ngày (sớm hơn DT84 2 ngày), rất thích hợp để bố trí vào công thức gieo trồng né tránh hạn hán cuối vụ hoặc giải phóng đất cho cây trồng vụ hè.

5. Chi phí đầu tư ban đầu cho 1 ha đậu tương giống mới và thời gian thu hồi vốn?

Tổng chi phí đầu tư khoảng 18,5 triệu VNĐ/ha. Với chu kỳ sinh trưởng 89 – 95 ngày, người canh tác có thể thu hoạch và đạt doanh thu từ 45 – 50 triệu VNĐ/ha, hoàn vốn toàn bộ chỉ sau 3 tháng canh tác.

---

Kết luận

Đề tài đã hoàn thành việc khảo nghiệm, đánh giá đặc tính sinh trưởng, phát triển và hình thái của 26 dòng đậu tương thuần Việt Nam so với đối chứng DT84 trong vụ Xuân 2017 tại Thái Nguyên. Nghiên cứu đã xác định được các dòng nổi bật:

• Về khả năng phát triển thân cành: Dòng No-123614 (cao 59,8 cm, 11,1 đốt) và K9133 dạng 2 (2,9 cành cấp 1).
• Về khả năng cứng cây, chống đổ: Dòng No-515526 (đường kính thân 4,5 mm).
• Về thời gian sinh trưởng: Tuyển chọn được 6 dòng chín sớm (89 ngày), tiêu biểu là K6293 dạng 2 và K4391.

Đây là cơ sở dữ liệu khoa học tin cậy giúp các cơ quan nghiên cứu và khuyến nông tiếp tục khảo nghiệm so sánh giống diện rộng, hoàn thiện gói kỹ thuật canh tác nhằm phục hồi và mở rộng diện tích trồng đậu tương tại Thái Nguyên và các tỉnh trung du miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Cây đậu tƣơng (Glicine max (L) Merrill ), thuộc họ đậu (Fabaceate) còn gọi là đậu nành, là cây công nghiệp ngắn ngày và đem lại giá trị kinh tế cao. Khó có thể tìm ra loại cây trồng nào có tác dụng nhiều mặt nhƣ cây đậu tƣơng vừa cung cấp thực phẩm cho con ngƣời, làm thức ăn gia súc, cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và cây làm tốt đất. Từ 5000 năm lại đây, Châu Á đã coi cây đậu tƣơng là “cây vào hàng cốc ngọc thực nuôi sống con ngƣời” và là nguồn cung cấp protein quan trọng nhất (Ngô Thế Dân và CS, 1999) [4]. Hạt đậu tƣơng chứa nhiều chất dinh dƣỡng trong đó protein chiếm 38 – 40%, đây là nguồn protein thực vật có giá trị cao cung cấp cho con ngƣời.

Khi thiếu Protein trong thành phần thức ăn sẽ hạn chế sự sinh trƣởng và phát triển trí tuệ của trẻ em và giảm mức độ đề kháng với bệnh truyền nhiễm. S Lipit trong hạt đậu tƣơng chiếm 18 – 24% cao hơn so với các loại đậu khác. Hiđratcacbon chiếm khoảng 30 – 40%. Trong hạt đậu tƣơng còn chứa sắt, canxi, photpho và các thành phần chất xơ tốt cho tiêu hóa.

Hơn nữa vitamin trong đậu tƣơng có nhiều loại nhƣ vitamin PP, A, C, E. đặc biệt có nhiều nhóm B đáng kể là vitamin B1, B2, B6. Ngoài giá trị làm thực phẩm, đậu tƣơng còn là nguyên liệu trong công nghiệp nhƣ chế biến mỹ phẩm, cao su nhân tạo, chất dẻo, mực in, xà phòng. đến chế biến dầu bôi trơn động cơ (Đoàn Thị Thanh Nhàn và CS, 1996) [13] Việc phát triển cây đậu tƣơng còn là biện pháp làm tốt đất.

Vì nốt sần trên cây đậu tƣơng là “các nhà máy phân đạm tí hon”, có khả năng cố định đạm tự do nhờ sự cộng sinh với vi khuẩn Rhizobium Japonicum để tổng hợp n 2 đạm khí trời, làm giàu đạm cho đất mà không hề gây ô nhiễm môi trƣờng, hơn thế nữa nó còn làm sạch bầu khí quyển giúp không khí trong lành hơn. Nhờ những ƣu điểm nổi bật trên mà cây đậu tƣơng đã trở thành một trong những cây trồng quan trọng trong sản xuất nông nghiệp và đời sống xã hội nhiều nƣớc trên thế giới. Diện tích, sản lƣợng đậu tƣơng trên thế giới tăng lên rất nhanh và là mặt hàng xuất khẩu đem lại nguồn thu đáng kể cho nhiều quốc gia. Trong điều kiện nhiệt đới ẩm của nƣớc ta, đậu tƣơng là cây trồng ngắn ngày dễ đƣa vào hệ thống luân canh, xen canh, gối vụ với các cây trồng khác, góp phần nâng cao năng suất cho cây trồng, cũng nhƣ nâng cao hệ số sử dụng đất.

Điều này có ý nghĩa quan trọng trong chuyển đổi cơ cấu và đa dạng hóa cây trồng ở nƣớc ta hiện nay, đặc biệt trong chiến lƣợc thâm canh tăng vụ. Trƣớc những nguồn lợi to lớn do cây đậu tƣơng đem lại, cũng nhƣ đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về sản phẩm đậu tƣơng ở nƣớc ta. Chúng ta cần quan tâm phát triển đậu tƣơng, làm tăng năng xuất đậu tƣơng trên một đơn vị diện tích, góp phần chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hƣớng sản xuất hàng hóa đồng thời đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp, tăng hiệu quả kinh tế cho ngƣời dân. Để đáp ứng đƣợc yêu cầu thực tiễn của sản xuất nông nghiệp, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của một số dòng đậu tương Việt Nam vụ Xuân tại Thái Nguyên năm 2017”.

Mục tiêu và yêu cầu của đề tài: 1. Mục tiêu: Xác định đƣợc những dòng đậu tƣơng mới có khả năng sinh trƣởng tốt, năng suất cao trong điều kiện vụ Xuân tại Thái Nguyên làm cơ sở cho công tác chọn tạo giống. Yêu cầu: - Đánh giá khả năng sinh trƣởng, phát triển của các dòng đậu tƣơng tham gia thí nghiệm. - Đánh giá một số đặc điểm hình thái, thực vật học của các dòng đậu tƣơng tham gia thí nghiệm.

- Đánh giá khả năng chống chịu sâu bệnh hại, các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các dòng đậu tƣơng tham gia thí nghiệm. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài: 2. Cơ sở khoa học Để có đủ nguồn lƣơng thực, thực phẩm chất lƣợng nuôi sống toàn cầu trong bối cảnh khí hậu, môi trƣờng sinh thái có nhiều biến đổi, con ngƣời phải tiến hành một nền thâm canh hiện đại.

Nền sản xuất này dựa trên việc áp dụng một cách khoa học các yếu tố giống, phân bón và kỹ thuật chăm sóc, đồng thời phải bảo vệ đƣợc nguồn tài nguyên thiên nhiên, tránh ô nhiễm môi trƣờng. Trong các yếu tố trên, giống tốt đƣợc coi nhƣ một trong những trợ thủ đắc lực nhất giúp nông dân tăng nhanh hàm lƣợng chất xám trong nông sản. Sử dụng giống tốt có vai trò hết sức quan trọng trong công việc nâng cao năng suất chất lƣợng và phẩm chất cây trồng cải thiện. Mỗi một giống khác nhau thì có khả năng phản ứng với điều kiện sinh thái ở mỗi vùng khác nhau.

Muốn phát huy đƣợc hiệu quả của giống cần phải sử dụng chúng hợp lý, phù hợp với điều kiện sinh thái, khí hậu, đất đai, kinh tế xã hội của từng vùng. Để có những giống có năng suất, chất lƣợng cao, có khả năng cống chịu với điều kiện ngoại cảnh tốt thì công tác chọn tạo giống đóng một vai trò vô cùng quan trọng. Ngày nay nhờ có những thành tựu của công nghệ sinh học hiện đại và toàn cầu hóa thì công tác giống đƣợc hỗ trợ và thời gian tạo ra giống mới đƣợc rút ngắn rất nhiều. Các thành tựu khoa học đƣợc ứng dụng trong chọn giống nhƣ gây đột biến, chuyển gen, lai tạo, nhập nội giống.

Các giống đậu tƣơng tại Việt Nam hiện tại đƣợc sử dụng chủ yếu theo lai tạo và nhập nội. Khi chọn lọc hay nhập đƣợc giống mới thì việc khảo nghiệm tại các vùng tiểu khí hậu khác nhau để tìm ra giống tốt là rất quan trọng. n 5 Bằng con đƣờng nhập nội hoặc tạo ra các giống có tiềm năng năng suất cao, chất lƣợng tốt, phối hợp với khả năng chống chịu với các yếu tố ngoại cảnh bất lợi và chống chịu các loại sâu bệnh hại, đồng thời có khả năng cải tạo và bảo vệ đất. Đó chính là quá trình phát triển một nền nông nghiệp hiện đại bền vững.

Cơ sở thực tiễn Hiện nay, ở hầu hết các tỉnh miền núi phía Bắc nói chung và tỉnh Thái Nguyên nói riêng, diện tích đất bỏ hoang còn rất nhiều, tập trung chủ yếu ở những vùng không chủ động nƣớc, đất đồi thấp, hoặc ở những vùng này trồng một số loại cây có giá trị kinh tế thấp. Do đó, việc đƣa cây trồng cạn nói chung và cây đậu tƣơng nói riêng vào sản xuất ở các vùng này là rất cần thiết, nhằm tăng hiệu quả sử dụng đất, góp phần cải tạo đất, chống xói mòn, thoái hóa đất, nâng cao thu nhập cho nông dân, cải thiện đời sống cộng đồng. Tình hình sản xuất đậu tƣơng trên thế giới và Việt Nam: 2. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới: Cây đậu tƣơng là một trong những cây trồng có vị trí quan trọng trong hệ thống nông nghiệp ở nhiều quốc gia trên thế giới và lâu đời nhất của nhân loại, có lịch sử trồng trọt khoảng 5000 năm và đƣợc thuần hóa từ rất sớm.

Đậu tƣơng chiếm vị trí quan trọng hàng đầu trong 8 cây lấy dầu của thế giới: đậu tƣơng, bông lạc, hƣớng dƣơng, cải dầu, lanh, dừa và cỏ dầu. Hiện nay, có khoảng 78 nƣớc trồng đậu tƣơng, cây đậu tƣơng đã đƣợc đem trồng ở khắp các Châu lục và là cây lấy hạt, lấy dầu quan trọng bậc nhất của thế giới. Đứng hàng thứ 4 sau lúa mì, lúa nƣớc và ngô. Mặc dù cây đậu tƣơng có nguồn gốc từ Viễn Đông nhƣng khả năng thích ứng rộng nên nó đƣợc phân bố khá rộng từ 400 Vĩ Bắc đến 400 Vĩ Nam.

Châu Á tuy là nơi n 6 nguyên sản của cây đậu tƣơng tuy nhiên nó lại đƣợc trồng tập trung ở Châu Mỹ (70,03%), tiếp đó là Châu Á (23,5%), còn lại ở các châu lục khác. Từ những năm 1970 đến nay việc sản xuất đậu tƣơng của thế giới không ngừng tăng lên so với các cây lấy dầu khác và trở thành mặt hàng xuất khẩu đem lại lợi nhuận cao cho nhiều nƣớc. Tình hình sản xuất đậu tƣơng trên thế giới trong những năm gần đây Chỉ tiêu Diện tích Năng suất Sản lƣợng Năm (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) 2008 96,5 24,0 231,3 2009 99,3 22,5 223,4 2010 102,8 25,8 265,0 2011 103,8 25,2 261,6 2012 105,4 22,9 241,6 2013 111,6 24,9 278,1 2014 117,7 26,2 308,4 (Nguồn: Số liệu thống kê của FAO-2016) [23] Qua bảng số liệu 2.1 ta thấy: Về diện tích: Từ năm 2008 – 2014 diện tích trồng đậu tƣơng trên thế giới không ngừng tăng lên và dao động trong khoảng từ 96,5 – 117,7 triệu ha. Trong đó diện tích trồng đậu tƣơng đạt cao nhất năm 2014 là 117,7 triệu ha, tăng 21,2 triệu ha so với năm 2008.

Về năng suất: tƣơng đối ổn định trong những năm gần đây, dao động từ 22,5 – 25,8 tạ/ha. Năng suất đạt thấp nhất vào năm 2009 (22,5 tạ/ha) và cao nhất vào năm 2014 (26,2 tạ/ha). Về sản lƣợng: có xu thế tăng dần qua các năm (2008 – 2014) từ 231,3 – 308,4 triệu tấn. Tuy năm 2009 sản lƣợng giảm xuống còn 223,4 (giảm 7,9 n 7 triệu tấn so với 2008 là do năng suất thấp), nhƣng sau đó lại tăng lên vào năm 2010 (265,0 triệu tấn).

Từ đó tăng dần và đạt cực đại vào năm 2014 (308,4 triệu tấn). Trên thế giới có rất nhiều quốc gia trồng đậu tƣơng tuy nhiên sản xuất đậu tƣơng tập trung chủ yếu ở 4 nƣớc: Mỹ, Brazil, Acgentina và Trung Quốc (Phạm Văn Thiều, 2006) [12]. Sản lƣợng đậu tƣơng của 4 nƣớc này chiếm 90 – 95% sản lƣợng đậu tƣơng của toàn thế giới.2: Diêṇ tích, năng suấ t và sản lƣơ ̣ng đâ ̣u tƣơng của mô ̣t số nƣớc đƣ́ng đầ u thế giới Năm 2013 Năm 2014 Sản Tên Diêṇ tích Năng Năng Sản lƣợng Diêṇ tích lƣơ ̣ng nƣớc (triêụ suấ t suấ t (triêụ tấ n) (triêụ ha) (triêụ ha) (tạ/ha) (tạ/ha) tấ n) Mỹ 30,9 29,6 91,4 33,6 32,1 108,0 Brazil 27,9 29,3 81,7 30,3 28,7 86,7 Argentina 19,4 25,4 49,3 19,3 27,7 53,4 Ấn Độ 12,2 9,7 12,0 10,9 9,6 10,5 (Nguồn: Số liệu thống kê của FAO-2016) [23] Qua bảng số liê ̣u 2.2: Nƣớc Mỹ năng suất đậu tƣơng cao nhất là 32,1 (tạ/ha), tiếp đó là Brazil và Argentina với năng suất là 28,7 và 27,7 (tạ/ha). Mỹ là nƣớc đứng đầu thế giới về diện tích (với 30,9 triệu/ha) và sản lƣợng đậu tƣơng tiếp đó là Brazil.