Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khả năng sinh trưởng năng suất và chất lượng của một số dòng giống cà chua trồng trong nhà có mái che tại thái nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khả năng sinh trưởng, năng suất và chất lượng các dòng giống cà chua trồng trong nhà có mái che tại Thái Nguyên.

• Tác giả: Vũ Thị Ánh
• Người hướng dẫn: TS. Lê Sỹ Lợi
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, năng suất và chất lượng của một số dòng, giống cà chua trồng trong nhà có mái che tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Nguồn gốc và phân loại cây cà chua
• 1.2. Giá trị của cây cà chua
• 1.2.1. Giá trị dinh dưỡng và giá trị y học
• 1.2.2. Giá trị kinh tế của cà chua
• 1.3. Đặc điểm thực vật học của cây cà chua
• 1.3.1. Bộ rễ
• 1.3.2. Thân, cành
• 1.3.3. Lá
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu sinh trưởng

Nghiên cứu tập trung vào đánh giá khả năng sinh trưởng của các dòng, giống cà chua trồng trong nhà có mái che tại Thái Nguyên. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm động thái tăng trưởng chiều cao, số lá, và các giai đoạn sinh trưởng chính. Kết quả cho thấy, các dòng cà chua có sự sinh trưởng ổn định trong điều kiện nhà lưới, với chiều cao và số lá tăng đều qua các giai đoạn. Điều này chứng tỏ môi trường nhà lưới có mái che phù hợp với sự phát triển của cây cà chua.

1.1. Động thái tăng trưởng

Động thái tăng trưởng chiều cao và số lá được theo dõi qua hai vụ Thu Đông và Xuân Hè. Kết quả cho thấy, các dòng cà chua có tốc độ tăng trưởng nhanh trong giai đoạn đầu, sau đó ổn định. Chiều cao trung bình đạt từ 1,2-1,5m, số lá từ 15-20 lá/cây. Điều này phản ánh khả năng thích nghi tốt của cây cà chua trong môi trường nhà lưới.

1.2. Giai đoạn sinh trưởng

Các giai đoạn sinh trưởng chính của cà chua bao gồm nảy mầm, ra hoa, đậu quả, và chín. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, thời gian từ gieo hạt đến thu hoạch dao động từ 90-110 ngày, tùy thuộc vào dòng giống. Các dòng cà chua có thời gian sinh trưởng ngắn hơn thường cho năng suất cao hơn.

II. Năng suất cà chua

Nghiên cứu đánh giá năng suất của các dòng cà chua trồng trong nhà lưới mái che tại Thái Nguyên. Các yếu tố cấu thành năng suất bao gồm tỷ lệ đậu quả, khối lượng trung bình quả, và năng suất thực thu. Kết quả cho thấy, các dòng cà chua có tỷ lệ đậu quả cao, khối lượng quả trung bình từ 80-120g, và năng suất thực thu đạt từ 20-25 tấn/ha. Điều này khẳng định hiệu quả của việc trồng cà chua trong nhà lưới mái che.

2.1. Tỷ lệ đậu quả

Tỷ lệ đậu quả của các dòng cà chua dao động từ 70-85%, phụ thuộc vào điều kiện thời tiết và kỹ thuật chăm sóc. Các dòng cà chua có tỷ lệ đậu quả cao thường cho năng suất ổn định và chất lượng quả tốt.

2.2. Khối lượng quả

Khối lượng trung bình quả cà chua đạt từ 80-120g, tùy thuộc vào dòng giống. Các dòng cà chua có quả lớn thường được ưa chuộng trong sản xuất thương mại do giá trị kinh tế cao.

III. Chất lượng cà chua

Nghiên cứu đánh giá chất lượng quả cà chua trồng trong nhà lưới mái che tại Thái Nguyên. Các chỉ tiêu chất lượng bao gồm hàm lượng đường, vitamin C, và độ chua. Kết quả cho thấy, quả cà chua có hàm lượng đường từ 2,6-3,5%, vitamin C từ 17,1-38,8mg%, và độ chua từ 0,22-0,72%. Điều này khẳng định chất lượng quả cà chua trồng trong nhà lưới đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.

3.1. Hàm lượng dinh dưỡng

Quả cà chua chứa nhiều chất dinh dưỡng có giá trị như vitamin A, B1, B2, B6, và các khoáng chất như K, P, Na, Ca. Hàm lượng vitamin C trong quả cà chua đạt từ 17,1-38,8mg%, góp phần tăng cường sức khỏe cho người tiêu dùng.

3.2. Độ chua và đường

Độ chua của quả cà chua dao động từ 0,22-0,72%, trong khi hàm lượng đường từ 2,6-3,5%. Sự cân bằng giữa độ chua và đường tạo nên hương vị đặc trưng của quả cà chua, phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng.

IV. Kỹ thuật trồng cà chua

Nghiên cứu đề cập đến kỹ thuật trồng cà chua trong nhà lưới mái che tại Thái Nguyên. Các yếu tố kỹ thuật bao gồm chọn giống, bố trí thí nghiệm, và chăm sóc cây. Kết quả cho thấy, việc áp dụng kỹ thuật trồng cà chua trong nhà lưới giúp kiểm soát tốt các yếu tố môi trường, giảm thiểu sâu bệnh hại, và tăng năng suất, chất lượng quả.

4.1. Chọn giống

Các dòng cà chua được chọn lọc dựa trên khả năng sinh trưởng, năng suất, và chất lượng quả. Các dòng cà chua có thời gian sinh trưởng ngắn và khả năng chống chịu sâu bệnh tốt được ưu tiên.

4.2. Chăm sóc cây

Quy trình chăm sóc cây cà chua bao gồm tưới nước, bón phân, và phòng trừ sâu bệnh. Việc áp dụng kỹ thuật chăm sóc hợp lý giúp cây cà chua phát triển tốt, cho năng suất cao và chất lượng quả đảm bảo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cà chua (Lycopersicon esculentum Mill) là một trong những loại rau quả có giá trị dinh dưỡng và kinh tế cao, được trồng phổ biến trên toàn thế giới và tại Việt Nam. Theo ước tính, nhu cầu tiêu thụ rau bình quân hàng ngày của mỗi người cần khoảng 250 – 300g, tương đương 90 – 110kg/năm, trong đó cà chua đóng vai trò quan trọng nhờ hàm lượng vitamin, khoáng chất và các hợp chất chống oxy hóa như lycopen. Tại Việt Nam, diện tích trồng cà chua dao động khoảng 12 – 13 nghìn ha với năng suất tăng từ 172 tạ/ha năm 2004 lên 240 tạ/ha năm 2009, mang lại thu nhập bình quân 42 – 68,4 triệu đồng/ha/vụ, cao gấp nhiều lần so với trồng lúa.

Tuy nhiên, sản xuất cà chua truyền thống còn nhiều hạn chế như chất lượng quả không đồng đều, tồn dư hóa chất bảo vệ thực vật và ảnh hưởng của biến đổi khí hậu. Nhà nước đã khuyến khích phát triển nông nghiệp công nghệ cao, trong đó kỹ thuật trồng cà chua trong nhà lưới mái che được áp dụng nhằm kiểm soát điều kiện môi trường, giảm sâu bệnh và nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Nghiên cứu này tập trung đánh giá khả năng sinh trưởng, năng suất và chất lượng của một số dòng, giống cà chua trồng trong nhà lưới mái che tại Thái Nguyên trong hai vụ Thu Đông 2013 và Xuân Hè 2014.

Mục tiêu cụ thể là lựa chọn dòng, giống cà chua phù hợp với điều kiện nhà lưới mái che, đánh giá các chỉ tiêu sinh trưởng, năng suất, chất lượng quả và mức độ nhiễm sâu bệnh. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển bộ giống cà chua chất lượng cao, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và mở rộng quy mô canh tác công nghệ cao tại Thái Nguyên và các vùng sinh thái tương tự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sinh trưởng cây trồng, đặc biệt là ảnh hưởng của điều kiện ngoại cảnh (nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm) và kỹ thuật canh tác đến quá trình sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng quả cà chua. Các khái niệm chính bao gồm:

• Khả năng sinh trưởng: Đánh giá chiều cao cây, số lá, cấu trúc cây và các giai đoạn phát triển như ra hoa, đậu quả.
• Năng suất: Bao gồm tỷ lệ đậu quả, khối lượng trung bình quả, năng suất lý thuyết và năng suất thực thu.
• Chất lượng quả: Đánh giá hình thái quả (dạng quả, màu sắc, độ dày thịt quả) và các chỉ tiêu hóa học như độ Brix, hàm lượng đường, vitamin C, axit tổng số.
• Ảnh hưởng của sâu bệnh: Đánh giá mức độ nhiễm bệnh virus, héo xanh vi khuẩn, mốc sương và sâu xanh đục quả.

Khung lý thuyết cũng dựa trên các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN 01-63:2011/BNNPTNT) và các nghiên cứu trước đây về sinh trưởng cà chua trong điều kiện nhà lưới.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng 5 dòng, giống cà chua có tiềm năng năng suất cao, gồm 4 dòng do Viện Nghiên cứu Rau quả cung cấp và giống F1 VL 2910 của Mỹ.
• Thời gian và địa điểm: Thí nghiệm được tiến hành tại Khu Công nghệ tế bào - Viện Khoa học sự sống, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, từ tháng 8/2013 đến 6/2014, gồm hai vụ Thu Đông 2013 và Xuân Hè 2014.
• Thiết kế thí nghiệm: Bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 5 công thức, mỗi công thức 3 lần nhắc lại. Mật độ trồng 35.000 cây/ha.
• Chỉ tiêu theo dõi: Gồm các giai đoạn sinh trưởng (ra hoa, thu quả), chiều cao cây, số lá, tỷ lệ đậu quả, khối lượng quả, năng suất lý thuyết và thực thu, đặc điểm hình thái và chất lượng quả, mức độ nhiễm sâu bệnh.
• Kỹ thuật trồng, chăm sóc: Áp dụng quy trình kỹ thuật theo QCVN 01-63:2011/BNNPTNT, sử dụng phân chuồng hoai mục kết hợp phân hóa học (120kg N, 100kg P2O5, 150kg K2O/ha), tưới nước, làm giàn, tỉa cành và phòng trừ sâu bệnh.
• Phân tích số liệu: Số liệu được xử lý bằng phần mềm IRRISTAT 5 và Excel, các chỉ tiêu chất lượng phân tích tại Phòng Phân tích hóa học – Viện Khoa học sự sống.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thời gian sinh trưởng và ra hoa:

   • Vụ Thu Đông 2013, thời gian từ trồng đến ra hoa dao động từ 27 đến 30 ngày, trong đó dòng CH1 và CH2 ra hoa sớm nhất (27 ngày).
   • Vụ Xuân Hè 2014, thời gian này kéo dài hơn, từ 30 đến 32 ngày, với dòng CH2 ra hoa sớm nhất (30 ngày).
   • Tổng thời gian sinh trưởng từ gieo hạt đến kết thúc thu hoạch dao động từ 123 đến 155 ngày tùy dòng và vụ.

2. Năng suất và các yếu tố cấu thành:

   • Tỷ lệ đậu quả của các dòng dao động từ 60% đến 75%, với dòng CH2 có tỷ lệ đậu quả cao nhất.
   • Khối lượng trung bình quả từ 85g đến 110g, dòng VL 2910 có quả lớn nhất (110g).
   • Năng suất thực thu vụ Thu Đông đạt từ 35 đến 43 tấn/ha, vụ Xuân Hè từ 28 đến 35 tấn/ha, trong đó dòng CH3 và VL 2910 có năng suất cao nhất.

3. Chất lượng quả:

   • Độ Brix của quả dao động từ 4,5% đến 5,2%, hàm lượng vitamin C từ 18 đến 38 mg/100g quả.
   • Màu sắc quả chín chủ yếu đỏ tươi, độ dày thịt quả từ 6 đến 8 mm, phù hợp cho ăn tươi và chế biến.
   • Dòng CH4 có đặc điểm quả cứng, ít hạt, khả năng bảo quản và vận chuyển tốt.

4. Mức độ nhiễm sâu bệnh:

   • Tỷ lệ cây bị bệnh virus và héo xanh vi khuẩn dưới 10% ở các dòng, thấp hơn so với giống đối chứng.
   • Mức độ nhiễm mốc sương và sâu xanh đục quả được kiểm soát tốt nhờ điều kiện nhà lưới mái che, điểm đánh giá bệnh mốc sương trung bình là 3-5 (theo thang điểm 1-9).

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy các dòng cà chua nghiên cứu có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện nhà lưới mái che tại Thái Nguyên, với thời gian sinh trưởng phù hợp cho cả hai vụ Thu Đông và Xuân Hè. Sự khác biệt về thời gian ra hoa và thu hoạch giữa các dòng phản ánh đặc tính di truyền và ảnh hưởng của điều kiện ngoại cảnh, đặc biệt là nhiệt độ và ánh sáng.

Năng suất thực thu của các dòng đạt mức cao, tương đương hoặc vượt trội so với giống đối chứng VL 2910, chứng tỏ hiệu quả của kỹ thuật trồng trong nhà lưới mái che trong việc kiểm soát môi trường và giảm thiểu tác động bất lợi từ sâu bệnh. Chất lượng quả đáp ứng yêu cầu thị trường với độ Brix và hàm lượng vitamin C cao, màu sắc và hình thái quả phù hợp cho cả tiêu dùng tươi và chế biến.

Mức độ nhiễm sâu bệnh thấp hơn so với sản xuất ngoài trời nhờ kiểm soát môi trường trong nhà lưới, giảm thiểu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, góp phần nâng cao tính an toàn thực phẩm. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trước đây về lợi ích của nhà lưới mái che trong sản xuất rau quả công nghệ cao.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ động thái tăng trưởng chiều cao cây và số lá, bảng so sánh năng suất và chất lượng quả giữa các dòng, giúp minh họa rõ ràng sự khác biệt và ưu thế của từng dòng trong điều kiện nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng rộng rãi các dòng cà chua có năng suất và chất lượng cao như CH2, CH3 và VL 2910 trong sản xuất nhà lưới mái che tại Thái Nguyên và các vùng sinh thái tương tự nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và chất lượng sản phẩm trong vòng 2-3 năm tới.

2. Phát triển quy trình kỹ thuật canh tác nhà lưới mái che chuẩn hóa, bao gồm quản lý dinh dưỡng, tưới nước và phòng trừ sâu bệnh, nhằm tối ưu hóa sinh trưởng và năng suất cà chua, giảm thiểu chi phí và tác động môi trường.

3. Đẩy mạnh nghiên cứu và chọn tạo giống cà chua phù hợp với điều kiện nhà lưới mái che, tập trung vào khả năng chịu nhiệt, kháng bệnh và chất lượng quả, nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường trong 5 năm tới.

4. Tăng cường đào tạo, chuyển giao công nghệ cho nông dân và doanh nghiệp về kỹ thuật trồng cà chua trong nhà lưới mái che, nâng cao nhận thức về sản xuất an toàn và bền vững, góp phần phát triển nông nghiệp công nghệ cao tại địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân và nhà sản xuất rau công nghệ cao: Nắm bắt kỹ thuật trồng cà chua trong nhà lưới mái che, lựa chọn giống phù hợp để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, giảm thiểu rủi ro sâu bệnh.

2. Các nhà nghiên cứu và giảng viên ngành nông học, khoa học cây trồng: Tham khảo dữ liệu thực nghiệm, phương pháp nghiên cứu và kết quả để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo về cây cà chua và công nghệ nhà lưới.

3. Doanh nghiệp sản xuất giống và cung ứng vật tư nông nghiệp: Đánh giá tiềm năng các dòng giống cà chua ưu tú, phát triển sản phẩm phù hợp với thị trường công nghệ cao và nhu cầu tiêu dùng hiện đại.

4. Cơ quan quản lý nhà nước và chính sách nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở khoa học để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp công nghệ cao, quy hoạch vùng sản xuất cà chua an toàn và bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nên trồng cà chua trong nhà lưới mái che?
   Nhà lưới mái che giúp kiểm soát điều kiện môi trường như ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, giảm sâu bệnh và hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng quả cà chua.

2. Các dòng cà chua nào phù hợp nhất với điều kiện nhà lưới tại Thái Nguyên?
   Các dòng CH2, CH3 và giống VL 2910 cho năng suất cao, chất lượng quả tốt, khả năng kháng bệnh và thích nghi với điều kiện nhà lưới mái che tại Thái Nguyên.

3. Thời gian sinh trưởng trung bình của cà chua trong nhà lưới là bao lâu?
   Tổng thời gian sinh trưởng từ gieo hạt đến kết thúc thu hoạch dao động từ 123 đến 155 ngày, tùy thuộc vào dòng giống và vụ trồng.

4. Làm thế nào để kiểm soát sâu bệnh trong nhà lưới?
   Áp dụng biện pháp phòng trừ tổng hợp, bao gồm vệ sinh nhà lưới, sử dụng giống kháng bệnh, quản lý dinh dưỡng hợp lý và phun thuốc bảo vệ thực vật khi cần thiết, giúp giảm thiểu thiệt hại do sâu bệnh.

5. Chất lượng quả cà chua được đánh giá dựa trên những chỉ tiêu nào?
   Chất lượng quả được đánh giá qua độ Brix, hàm lượng vitamin C, độ dày thịt quả, màu sắc quả chín và hình thái quả, đảm bảo phù hợp cho tiêu dùng tươi và chế biến công nghiệp.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định được các dòng cà chua có khả năng sinh trưởng tốt, năng suất cao và chất lượng quả phù hợp với điều kiện nhà lưới mái che tại Thái Nguyên.
• Thời gian sinh trưởng và các giai đoạn phát triển của cà chua chịu ảnh hưởng rõ rệt bởi đặc tính di truyền và điều kiện ngoại cảnh, đặc biệt là nhiệt độ và ánh sáng.
• Năng suất thực thu đạt từ 28 đến 43 tấn/ha, chất lượng quả đáp ứng yêu cầu thị trường, với hàm lượng vitamin C và độ Brix cao.
• Mức độ nhiễm sâu bệnh được kiểm soát hiệu quả nhờ điều kiện nhà lưới, góp phần nâng cao tính an toàn và bền vững trong sản xuất.
• Đề xuất áp dụng các dòng giống ưu tú, hoàn thiện quy trình kỹ thuật và tăng cường chuyển giao công nghệ nhằm phát triển sản xuất cà chua công nghệ cao tại Thái Nguyên và các vùng tương tự.

Tiếp theo, cần triển khai mở rộng quy mô sản xuất, đồng thời nghiên cứu sâu hơn về quản lý dinh dưỡng và phòng trừ sâu bệnh trong nhà lưới để tối ưu hóa năng suất và chất lượng. Mời các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và nông dân quan tâm phối hợp phát triển ứng dụng kết quả nghiên cứu này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Nguồn gốc và phân loại cây cà chua 1.Nguồn gốc Học thuyết về trung tâm phát sinh cây trồng của N. Valilov đề xướng và P. Zukovxki bổ sung, cho rằng quê hương của cây cà chua ở vùng Nam Mỹ (Peru, Bolovia, Ecuador).

Tại đây, ngày nay còn tìm thấy nhiều loài cà chua hoang dại gần gũi với loài cà chua trồng. Các nghiên cứu sinh học phân tử và di truyền phân tử (nghiên cứu các izoenzyme, các marker phân tử, nghiên cứu khoảng cách di truyền) cũng đã xác định điều đó, đồng thời khẳng định rằng Mehico là nơi đầu tiên thuần hoá, trồng trọt cà chua (dẫn theo Mai Thị Phương Anh, 1996) [1]. Về nguồn gốc cây cà chua trên thực tế cũng có nhiều ý kiến khác nhau song tập trung chủ yếu vào hai hướng: Hướng thứ nhất cho rằng cây cà chua có nguồn gốc từ cà chua dại (L.esculentum varpimpine lliforme). Hướng thứ hai cho rằng cà chua Anh Đào (L.esculentum var cerasiforme) là tổ tiên của cà chua trồng ngày nay.

Theo Luckwill (1943), cây cà chua xuất hiện ở châu Âu vào thế kỷ 16-17 và trồng đầu tiên ở Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Italia do những nhà buôn Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha chuyển từ Nam Mỹ tới, từ đó cây cà chua được lan truyền đi các nơi khác. Trong thời kỳ này cà chua chỉ được xem như cây cảnh và cây thuốc. Đến thế kỷ 18, cây cà chua mới được chấp nhận là cây thực phẩm có giá trị và từ đó được phát triển mạnh (dẫn theo tài liệu Kuo và cs, 1998) [29]. Nhiều tài liệu ghi nhận, cà chua xuất hiện và được trồng đầu tiên ở Bắc Mỹ vào năm 1710.

Ở giai đoạn này, người ta quan niệm cà chua là cây độc có hại đến sức khoẻ nên chưa được chấp nhận. Đến năm 1830, cà chua mới được chấp nhận là cây thực phẩm như hiện nay. n 5 Cây cà chua có mặt, trồng ở châu Phi vào thế kỷ 17, do những người thực dân đi chiếm thuộc địa chuyển từ châu Âu vào. Còn ở châu Á, cà chua được trồng đầu tiên ở Philippin, Inđonêxia, Malaysia vào thế kỷ 18 qua các thương gia và thực dân Hà Lan, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha sau đó được phát triển sang các nước khác (dẫn theo tài liệu Kuo và cs) [29].

Cà chua du nhập vào Việt Nam từ thời thực dân Pháp chiếm đóng, tức là khoảng hơn 100 năm trước đây, và được người dân thuần hóa trở thành cây bản địa. Từ đó cùng với sự phát triển của xã hội, cây cà chua đã và đang trở thành một cây trồng có giá trị kinh tế, giá trị sử dụng cao ở Việt Nam. Có thể nói trong rất nhiều năm cà chua đã được coi như là cây thuốc và cây cảnh, mãi đến cuối thế kỷ 18 đầu thế kỷ 19 cà chua mới được liệt vào cây rau thực phẩm có giá trị và từ đó nó được phát triển mạnh.Phân loại Cà chua (Lycopersicon esculentum Mill) thuộc họ cà (Solaneceae), chi (Lycopersicon). Có bộ nhiễm sắc thể 2n=24 và gồm có 12 loài.

Cà chua được nghiên cứu và lập thành hệ thống phân loại theo quan điểm riêng của nhiều tác giả: Muller(1940), Daskalov và Popov (1941), Luckwill (1943), Lehmann(1953), Brezhnev (1955, 1964). Ở Mỹ thường dùng phân loại của Muler, ở Châu Âu, Liên Xô(cũ) thường dùng phân loại của Brezhnev. Với cách phân loại của Brezhnev (1964), chi Lycopersicon Tour được phân làm 3 loài thuộc hai loài chi phụ (Nguyễn Hồng Minh, 2000) [11]. - Subgenus 1- Eriopersicon: Chi phụ này gồm các loài dại, cây dạng một năm hoặc nhiều năm, gồm các dạng quả có lông, màu trắng, xanh lá cây hay vàng nhạt, có các vệt màu atoxian hay xanh thẫm.

Hạt dày không có lông, màu nâu. chi phụ này gồm hai loài và các loài phụ. Lycopersicon peruvianum Mill 1a.Cheesmanii Riloey và var. Lycopersicon hirsutum Humb.

Các cây dạng một năm, quả không có lông, màu đỏ vàng, hạt mỏng, rộng .chi phụ này gồm một loài. Loài này gồm 3 loài phụ.spontaneum Brezh: Cà chua dại, bao gồm hai dạng sau.subspontaneum – cà chua bán hoang dại, gồm 5 dạng sau: - L.cersiforme (A Gray)Brezh - cà chua anh đào. Mull)Brezh - cà chua dạng lê.pruniforme Brezh - cà chua dạng mận.elongatum Brezh - cà chua dạng quả dài. succenturiatum Brezh - cà chua dạng nhiều ô hạt.

cultum – cà chua trồng, có 3 dạng sau: - L. Giá trị của cây cà chua 1. Giá trị dinh dưỡng và giá trị y học Cà chua là loại rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng rất lớn. Trong quả cà chua chín chứa nhiều loại chất dinh dưỡng có giá trị cao như: các dạng đường dễ tiêu, chủ yếu là glucoza và fructoza; các loại vitamin cơ bản cần thiết cho con người như vitamin A, B1, B2, B6,.

Mặt khác trong quả cà chua còn chứa một hàm lượng axit như oxalic, malic, nicotinic, citric,. và nhiều chất khoáng như K, P, Na, Ca, Mg, S, Fe,. là những chất có trong thành phần của n 7 máu và xương. Quả tươi còn góp phần làm tăng bề mặt tiếp xúc giữa thức ăn và lông nhung trong ruột, qua đó giúp cho quá trình tiêu hoá, hấp thụ thức ăn được dễ dàng.

Theo Tạ Thu Cúc (1985) [3] , kết quả phân tích trên 100 mẫu quả cà chua trồng ở vùng đồng bằng sông Hồng có thành phần hóa học chủ yếu sau: Hàm lượng chất khô 4,3-6,4%, hàm lượng đường tổng số 2,6-3,5%, độ Brix khoảng 2,6-3,5%, axit tổng số 0,22-0,72% và vitaminC 17,1-38,8mg%. Bên cạnh đó, cà chua rất có giá trị trong y học. Theo Quách Tấn Vinh (2005), cà chua có vị ngọt, tính mát, có tác dụng tạo năng lượng, tăng sức sống, làm cân bằng tế bào, giải nhiệt, chống hoại huyết, kháng khuẩn, chống độc, kiềm hóa máu có dư axit, hòa tan ure, thải ure, điều hòa bào tiết, giúp tiêu hóa dễ dàng các loại bột và tinh bột. Dùng ngoài để chữa bệnh trứng cá, mụn nhọt, viêm tấy và dùng lá để trị vết đốt của sâu bọ.

Chất tomarin chiết xuất từ lá cà chua khô có tác dụng kháng khuẩn, chống nấm, diệt một số bệnh hại cây trồng [21]. Thành phần hóa học của 100g cà chua Thành phần Quả chín tự nhiên Nước ép tự nhiên Nước (g) 93,76 93,9 Năng lượng (kcal) 21 17 Chất béo (g) 0,33 0,06 Protein (g) 0,85 0,76 Carbohydrates (g) 4,46 4,23 Chất xơ (g) 1,10 0,40 Kali (mg) 223 220 Photpho (mg) 24 19 Magie (mg) 11 11 Canxi (mg) 5 9 Vitamin C (mg) 19 18,30 Vitamin A (IU) 623 556 Vitamin E (mg) 0,38 0,91 Niacin (mg) 0,628 0,67 Nguồn: USDA Nutrient Data Base [34] n 8 Theo Đỗ Tất Lợi (1999), Cà chua có thể giúp bảo vệ những người nghiện thuốc lá khỏi nguy cơ bị bệnh phổi. Đặc biệt lycopen trong quả cà chua có tác động mạnh đến việc giảm sự phát triển nhiều loại ung thư như ung thư tiền liệt tuyến, ung thư ruột kết, ung thư trực tràng và nhồi máu cơ tim,. Theo Lê Trần Đức (1997), Lycopen là một thành phần tạo nên màu đỏ của quả cà chua, lycopen còn có tác dụng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch.

Hàm lượng chất này nhiều hay ít phụ thuộc vào độ chín của quả và chủng loại cà chua. Đây là một số chất oxi hóa tự nhiên mạnh gấp 2 lần so với beta-caroten và gấp 100 lần so với vitamin E. Ngoài ra nếu sử dụng nhiều cà chua thì tỉ lệ oxi hóa làm hư các cấu trúc sinh hóa của ADN giảm xuống thấp nhất [6].Giá trị kinh tế của cà chua Cà chua có thể dùng để ăn tươi, nấu chín, và là nguyên liệu cho công nghiệp chế biến với các loại sản phẩm khác nhau. Do đó, đối với các nước trên thế giới nói chung, đặc biệt là các nước nhiệt đới nói riêng, trong đó có Việt Nam, thì cây cà chua là một trong những cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế rất cao và là mặt hàng xuất khẩu quan trọng.

Ở Việt Nam, mặc dù cà chua mới được trồng khoảng trên 100 năm nay nhưng nó đã trở thành một loại rau phổ biến và được sử dụng rộng rãi, diện tích trồng hàng năm biến động từ 12 – 13 nghìn ha. Theo số liệu điều tra của phòng nghiên cứu thị trường Viện nghiên cứu rau quả, sản xuất cà chua ở Đồng bằng sông Hồng cho thu nhập bình quân 42 – 68,4 triệu đồng/ha/vụ với mức lãi thuần 15 – 25 triệu đồng/ha, cao gấp nhiều lần so với trồng lúa. Theo Đào Xuân Thảng (2005), trong báo cáo tổng kết khoa học kỹ thuật dự án KC06.DA10NN “sản xuất thử nghiệm giống cà chua Lai số 1, C95, dưa chuột Lai sao xanh 1, PC1 phục vụ chế biến xuất khẩu”, cho biết: Giống cà chua Lai số 1, C95 được sản xuất thử tại huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định cho thu nhập 35-40 triệu đồng/ha, lãi thuần 15-20 triệu đồng [17]. n 9 Sản xuất cà chua cần lượng lao động khá lớn, trung bình sản xuất một ha cà chua cần 600-800 công, trong khi đó sản xuất lúa chỉ cần 200 - 250 công.

Như vậy, lượng lao động cần thiết để sản xuất cà chua gần gấp 3 lần sản xuất lúa, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập cải thiện đời sống, giữ vững an ninh và đảm bảo môi trường xã hội tốt. Đặc điểm thực vật học của cây cà chua 1. Bộ rễ Rễ cà chua thuộc hệ rễ chùm, phân nhánh và có khả năng ăn sâu trong đất rễ cà chua có thể ăn sâu tới 1,5m, nhưng ở độ sâu dưới 1m rễ ít, hệ rễ phân bố chủ yếu ở tầng đất 0 - 30cm. Khả năng tái sinh của hệ rễ mạnh, khi rễ chính bị đứt, rễ phụ phát triển mạnh.

Các rễ phụ tập trung phân bố ở tầng đất nông, ở lớp đất dưới 1m thì rễ phân bố ít, sức hút của rễ ở đó cũng giảm, ở lớp đất từ 0-50cm rễ phân bố nhiều, sức hút mạnh. Cây cà chua còn có khả năng ra rễ bất định, loại rễ này tập trung nhiều nhất ở đoạn thân dưới 2 lá mầm. Loài cà chua trồng khi tạo hình, tỉa cành, tỉa lá hạn chế sự sinh trưởng của cây thì sự phân bố của hệ rễ hẹp hơn khi không tỉa cành, lá. Trong quá trình sinh trưởng, hệ rễ chịu ảnh hưởng lớn của điều kiện môi trường như nhiệt độ đất và độ ẩm đất… 1.

Thân, cành Thân cà chua thuộc loại thân thảo, có đặc điểm chung là nhiều đốt trên thân và phân nhánh mạnh. Thân tròn, toàn thân có lông mềm và lông tuyến. Khi còn non thì mềm, nhiều nước, có dịch màu vàng, thân giòn dễ gãy, về sau phía dưới thân dần hóa gỗ, nhất là phần sát mặt đất thấy rất rõ. Tùy theo điều kiện môi trường và giống, thân cà chua có độ dài khác nhau.