Nghiên cứu sinh trưởng của giống Bạch Đàn trong công tác trồng rừng tại Công ty Lâm nghiệp Đông Bắc

Luận văn thạc sĩ phân tích nghiên cứu sinh trưởng của một số dòng bạch đàn trồng thuần loài phục vụ cho công tác trồng rừng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Hữu Vĩnh
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu sinh trưởng của giống Bạch Đàn trong công tác trồng rừng tại Công ty Lâm nghiệp Đông Bắc
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số nghiên cứu cơ bản trên thế giới về Bạch đàn
• 1.2. Chính sách của nhà nước, quan điểm của các nhà khoa học và một số nghiên cứu cơ bản về rừng trồng Bạch đàn ở Việt Nam

Tóm tắt

I. Tổng quan về sinh trưởng của giống Bạch Đàn trong trồng rừng

Giống Bạch Đàn (Eucalyptus) đã được trồng rộng rãi tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Nghiên cứu về sinh trưởng của giống cây này là rất quan trọng trong công tác trồng rừng tại Công ty Lâm nghiệp Đông Bắc. Bạch Đàn không chỉ cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Việc hiểu rõ về sinh trưởng của giống cây này sẽ giúp tối ưu hóa quy trình trồng rừng và nâng cao hiệu quả kinh tế.

1.1. Đặc điểm sinh học của giống Bạch Đàn

Giống Bạch Đàn có nhiều loại khác nhau, mỗi loại có đặc điểm sinh học riêng. Chúng thường phát triển nhanh, có khả năng thích nghi tốt với nhiều loại đất. Đặc biệt, Bạch Đàn có khả năng sinh trưởng mạnh mẽ trong điều kiện khí hậu nhiệt đới, giúp tăng năng suất rừng trồng.

1.2. Vai trò của Bạch Đàn trong công tác trồng rừng

Bạch Đàn đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp gỗ và giấy. Ngoài ra, việc trồng Bạch Đàn còn giúp cải thiện chất lượng đất và bảo vệ môi trường sinh thái. Nghiên cứu cho thấy, Bạch Đàn có thể giúp giảm thiểu xói mòn đất và cải thiện độ phì nhiêu của đất.

II. Thách thức trong việc trồng giống Bạch Đàn tại Công ty Lâm nghiệp Đông Bắc

Mặc dù giống Bạch Đàn có nhiều ưu điểm, nhưng việc trồng cây này cũng gặp phải một số thách thức. Các vấn đề như sâu bệnh, điều kiện khí hậu không ổn định và quản lý rừng là những yếu tố cần được chú ý. Đặc biệt, việc bảo vệ rừng Bạch Đàn khỏi các tác động tiêu cực từ môi trường là rất quan trọng.

2.1. Các loại sâu bệnh ảnh hưởng đến Bạch Đàn

Bạch Đàn thường bị tấn công bởi một số loại sâu bệnh như bọ xít, sâu ăn lá. Những loại sâu bệnh này có thể làm giảm năng suất và chất lượng gỗ. Việc phát hiện sớm và áp dụng biện pháp phòng trừ kịp thời là rất cần thiết.

2.2. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến sinh trưởng của Bạch Đàn

Biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng đến sinh trưởng của giống Bạch Đàn. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định có thể làm giảm năng suất cây trồng. Cần có các biện pháp thích ứng để đảm bảo sự phát triển bền vững của rừng Bạch Đàn.

III. Phương pháp trồng và chăm sóc giống Bạch Đàn hiệu quả

Để đạt được hiệu quả cao trong việc trồng Bạch Đàn, cần áp dụng các phương pháp trồng và chăm sóc hợp lý. Việc lựa chọn giống, kỹ thuật trồng và chăm sóc cây là rất quan trọng để đảm bảo cây phát triển tốt.

3.1. Kỹ thuật trồng Bạch Đàn

Kỹ thuật trồng Bạch Đàn bao gồm việc chọn đất, thời vụ trồng và khoảng cách giữa các cây. Việc trồng đúng kỹ thuật sẽ giúp cây phát triển nhanh và khỏe mạnh, từ đó nâng cao năng suất rừng.

3.2. Chăm sóc và bảo vệ rừng Bạch Đàn

Chăm sóc rừng Bạch Đàn bao gồm việc tưới nước, bón phân và phòng trừ sâu bệnh. Việc bảo vệ rừng khỏi các tác động tiêu cực từ môi trường cũng rất quan trọng để duy trì sự phát triển bền vững của giống cây này.

IV. Kết quả nghiên cứu về sinh trưởng của giống Bạch Đàn

Nghiên cứu về sinh trưởng của giống Bạch Đàn tại Công ty Lâm nghiệp Đông Bắc đã cho thấy nhiều kết quả khả quan. Các chỉ số sinh trưởng như chiều cao, đường kính thân cây đều đạt yêu cầu. Điều này cho thấy giống Bạch Đàn có tiềm năng lớn trong việc cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp.

4.1. Đánh giá năng suất rừng Bạch Đàn

Năng suất rừng Bạch Đàn được đánh giá dựa trên các chỉ tiêu như khối lượng gỗ, chất lượng gỗ. Kết quả cho thấy, năng suất rừng Bạch Đàn có thể đạt từ 20 đến 30 m3/ha/năm, tùy thuộc vào điều kiện chăm sóc.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu về sinh trưởng của giống Bạch Đàn sẽ được áp dụng vào thực tiễn trồng rừng tại Công ty Lâm nghiệp Đông Bắc. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của giống Bạch Đàn

Giống Bạch Đàn có tiềm năng lớn trong công tác trồng rừng tại Việt Nam. Việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp kỹ thuật sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng rừng. Tương lai, giống Bạch Đàn sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp và bảo vệ môi trường.

5.1. Triển vọng phát triển giống Bạch Đàn

Triển vọng phát triển giống Bạch Đàn rất khả quan, với nhu cầu gỗ ngày càng tăng. Việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển giống cây này sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

5.2. Đề xuất chính sách hỗ trợ trồng rừng Bạch Đàn

Cần có các chính sách hỗ trợ từ nhà nước để khuyến khích việc trồng rừng Bạch Đàn. Các chính sách này nên tập trung vào việc cung cấp giống, kỹ thuật trồng và chăm sóc, cũng như bảo vệ rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Rừng trồng Bạch đàn (Eucalyptus spp.) là một trong những loại cây công nghiệp quan trọng trên thế giới, với diện tích trồng lên đến hơn 225 triệu ha, chiếm khoảng 51% tổng diện tích rừng trồng toàn cầu. Ở Việt Nam, với hơn 19 triệu ha đất lâm nghiệp, trong đó trên 6 triệu ha là đất trồng rừng, Bạch đàn được xem là cây chủ lực trong phát triển rừng trồng nguyên liệu cho ngành công nghiệp giấy, gỗ và vật liệu xây dựng. Công ty Lâm nghiệp Đông Bắc được Nhà nước giao quản lý gần 23 nghìn ha đất rừng nguyên liệu, trong đó hơn 70% diện tích rừng trồng là Bạch đàn thuần loài bằng cây hom, với chu kỳ trồng 7 năm, mô hình thâm canh 2 vụ xen kẽ.

Tuy nhiên, diện tích rừng Bạch đàn thuần loài tại công ty đang đối mặt với nhiều thách thức về sinh trưởng, năng suất và chất lượng gỗ do đất đai bị thoái hóa, sâu bệnh và điều kiện sinh thái không đồng đều. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá sinh trưởng, tăng trưởng, chất lượng và hiệu quả kinh tế của một số giống Bạch đàn thuần loài trồng bằng cây hom trên hai loại đất Feralit phát triển trên đá phiến thạch sét và đất Feralit phát triển trên đá sa thạch tại các lâm trường thuộc Công ty Lâm nghiệp Đông Bắc. Nghiên cứu được thực hiện trong vòng 7 năm, từ năm 2001 đến 2008, tại các lâm trường Hữu Lũng I, Hữu Lũng II và Đổng Sơn.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc lựa chọn giống, áp dụng kỹ thuật thâm canh phù hợp nhằm nâng cao năng suất, chất lượng rừng trồng Bạch đàn, góp phần phát triển bền vững ngành lâm nghiệp, đáp ứng nhu cầu nguyên liệu công nghiệp và cải thiện đời sống người dân vùng trồng rừng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết sinh trưởng cây trồng rừng, mô hình tăng trưởng sinh học và các khái niệm về chất lượng rừng trồng. Hai mô hình sinh trưởng phổ biến được áp dụng là mô hình Gompertz và mô hình Weibull nhằm mô tả sự phát triển đường kính (D1.3) và chiều cao (Hvn) của cây Bạch đàn theo tuổi. Các khái niệm chính bao gồm:

• Sinh trưởng đường kính (D1.3): Đường kính thân cây đo ở độ cao 1,3 m, biểu thị sự phát triển kích thước thân.
• Chiều cao cây (Hvn): Chiều cao toàn bộ cây, phản ánh khả năng sinh trưởng chiều cao.
• Chất lượng rừng trồng: Đánh giá dựa trên hình dáng thân cây, tỷ lệ cây thẳng, không sâu bệnh, phù hợp với mục tiêu khai thác gỗ.
• Hiệu quả kinh tế: Đánh giá qua các chỉ số như giá trị lợi nhuận ròng (NPV), tỷ lệ thu hồi vốn (BCR) và tỷ suất lợi nhuận nội bộ (IRR).

Ngoài ra, các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng như đặc điểm đất đai, khí hậu, kỹ thuật làm đất, bón phân và phòng trừ sâu bệnh cũng được xem xét trong khung lý thuyết.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra thực địa kết hợp phân tích thống kê. Cỡ mẫu gồm 26 ô thí nghiệm (OTC) được thiết lập trên hai loại đất Feralit (đá phiến thạch sét và đá sa thạch) tại ba lâm trường thuộc Công ty Lâm nghiệp Đông Bắc. Mỗi OTC có diện tích 1000 m², với khoảng 30-35 cây được chọn ngẫu nhiên để đo đạc các chỉ tiêu sinh trưởng như D1.3, chiều cao, thể tích thân cây, tỷ lệ cây đạt tiêu chuẩn chất lượng.

Dữ liệu được thu thập trong vòng 7 năm, từ năm 2001 đến 2008, với các phép đo định kỳ hàng năm. Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm SPSS và Excel, áp dụng các phương pháp phân tích phương sai hai nhân tố để đánh giá ảnh hưởng của giống và loại đất đến sinh trưởng. Kiểm định tính thuần nhất của mẫu bằng Kruskal-Wallis, kiểm tra sự khác biệt giữa các nhóm bằng Duncan và U-test. Mô hình sinh trưởng Gompertz và Weibull được sử dụng để mô tả và dự báo tăng trưởng cây.

Ngoài ra, các chỉ tiêu về đặc tính đất như pH, hàm lượng dinh dưỡng (N, P, K), độ thoáng khí, độ chua cũng được phân tích để đánh giá ảnh hưởng đến sinh trưởng cây trồng. Các biện pháp kỹ thuật như làm đất, bón phân NPK, phòng trừ sâu bệnh được áp dụng theo quy trình chuẩn của công ty.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sinh trưởng đường kính và chiều cao cây Bạch đàn:
   Trên đất Feralit đá phiến thạch sét (PTS), đường kính trung bình D1.3 của cây Bạch đàn 7 tuổi đạt từ 11,4 cm đến 15,2 cm tùy giống, trong khi trên đất Feralit đá sa thạch (ST) chỉ đạt từ 10,9 cm đến 13,6 cm, thấp hơn khoảng 10-20%. Chiều cao trung bình trên đất PTS đạt 16,5 m đến 23,4 m, cao hơn đất ST từ 10-15%. Giống U16 có sinh trưởng tốt nhất với D1.3 trung bình 15,2 cm và chiều cao 23,4 m trên đất PTS.

2. Ảnh hưởng của loại đất và giống đến sinh trưởng:
   Phân tích phương sai cho thấy cả giống cây và loại đất đều có ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê đến sinh trưởng D1.3 và chiều cao (p < 0.05). Mô hình Weibull và Gompertz mô tả chính xác sự phát triển sinh trưởng, với hệ số xác định R² đạt trên 0.9 cho các mô hình trên đất PTS, cho thấy sinh trưởng trên đất này ổn định và cao hơn so với đất ST.

3. Chất lượng rừng trồng:
   Tỷ lệ cây đạt tiêu chuẩn loại A (thân thẳng, không sâu bệnh) chiếm trên 70% trên đất PTS, trong khi trên đất ST chỉ khoảng 60%. Tỷ lệ cây bị sâu bệnh và dị dạng trên đất ST cao hơn 15-20% so với đất PTS, ảnh hưởng đến chất lượng gỗ và hiệu quả kinh tế.

4. Hiệu quả kinh tế:
   Với chu kỳ 7 năm, giá trị lợi nhuận ròng (NPV) ước tính đạt từ 11,3 triệu đồng/ha trên đất PTS và khoảng 9,5 triệu đồng/ha trên đất ST. Tỷ lệ thu hồi vốn (BCR) đạt 0,54%/tháng, tương đương lợi nhuận chu kỳ 14,1 triệu đồng/ha. Giống U16 và PN14 cho hiệu quả kinh tế cao nhất nhờ sinh trưởng và chất lượng gỗ tốt.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt sinh trưởng và chất lượng giữa hai loại đất PTS và ST phản ánh rõ vai trò của đặc tính đất trong phát triển rừng trồng Bạch đàn. Đất PTS có độ chua thấp hơn, hàm lượng dinh dưỡng cao hơn và cấu trúc đất tốt hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho sinh trưởng cây. Kết quả phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho thấy đất có ảnh hưởng quyết định đến năng suất rừng trồng.

Việc sử dụng cây hom thay cho cây hạt đã góp phần nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng, giảm thời gian sinh trưởng và tăng tỷ lệ sống sót. Giống U16 thể hiện ưu thế vượt trội về sinh trưởng và khả năng thích nghi với điều kiện đất đai tại vùng nghiên cứu.

Các mô hình sinh trưởng Gompertz và Weibull được xác nhận là phù hợp để dự báo tăng trưởng Bạch đàn, hỗ trợ trong việc lập kế hoạch khai thác và quản lý rừng. Hiệu quả kinh tế tích cực cho thấy việc đầu tư vào giống và kỹ thuật thâm canh phù hợp là cần thiết để phát triển bền vững ngành lâm nghiệp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng đường kính và chiều cao theo tuổi, bảng phân tích phương sai và bảng so sánh hiệu quả kinh tế giữa các giống và loại đất, giúp minh họa rõ ràng các kết quả nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Lựa chọn giống ưu việt:
   Ưu tiên sử dụng giống Bạch đàn U16 và PN14 trồng trên đất Feralit đá phiến thạch sét để đạt năng suất và chất lượng cao. Thời gian áp dụng: ngay trong các vụ trồng tiếp theo. Chủ thể thực hiện: Công ty Lâm nghiệp Đông Bắc và các đơn vị quản lý rừng.

2. Cải tạo và quản lý đất đai:
   Áp dụng kỹ thuật làm đất cơ giới, bón phân NPK cân đối, bổ sung phân hữu cơ để cải thiện độ phì nhiêu đất, đặc biệt trên đất Feralit đá sa thạch. Thời gian: trong vòng 1-2 năm đầu sau trồng. Chủ thể: cán bộ kỹ thuật và người trồng rừng.

3. Phòng trừ sâu bệnh tích hợp:
   Thực hiện giám sát sâu bệnh thường xuyên, áp dụng biện pháp sinh học kết hợp hóa học hợp lý để giảm thiểu thiệt hại, nâng cao chất lượng rừng trồng. Thời gian: liên tục trong suốt chu kỳ trồng. Chủ thể: đội ngũ bảo vệ rừng và kỹ thuật viên.

4. Nghiên cứu và ứng dụng mô hình sinh trưởng:
   Sử dụng mô hình Gompertz và Weibull để dự báo sinh trưởng, hỗ trợ lập kế hoạch khai thác và tái trồng hiệu quả. Thời gian: áp dụng ngay trong công tác quản lý rừng. Chủ thể: phòng nghiên cứu và quản lý công ty.

5. Đào tạo và nâng cao nhận thức:
   Tổ chức các khóa đào tạo kỹ thuật trồng, chăm sóc và quản lý rừng cho cán bộ và người dân địa phương nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất. Thời gian: hàng năm. Chủ thể: công ty phối hợp với các cơ quan đào tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý và kỹ thuật lâm nghiệp:
   Hỗ trợ trong việc lựa chọn giống, áp dụng kỹ thuật thâm canh và quản lý rừng trồng Bạch đàn hiệu quả, nâng cao năng suất và chất lượng gỗ.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành lâm nghiệp:
   Cung cấp dữ liệu thực nghiệm, mô hình sinh trưởng và phương pháp phân tích khoa học để phát triển nghiên cứu sâu hơn về rừng trồng Bạch đàn.

3. Doanh nghiệp sản xuất và chế biến gỗ:
   Tham khảo để lựa chọn nguồn nguyên liệu ổn định, chất lượng cao, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất và kinh doanh.

4. Người dân trồng rừng và cộng đồng địa phương:
   Nắm bắt kiến thức về kỹ thuật trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh, góp phần cải thiện thu nhập và phát triển kinh tế bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chọn giống Bạch đàn U16 và PN14 để trồng?
   Giống U16 và PN14 có sinh trưởng nhanh, đường kính và chiều cao cây lớn hơn các giống khác, đồng thời có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, phù hợp với điều kiện đất đai tại vùng nghiên cứu, giúp nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng.

2. Ảnh hưởng của loại đất đến sinh trưởng Bạch đàn như thế nào?
   Đất Feralit đá phiến thạch sét có độ phì nhiêu cao hơn, pH thích hợp và cấu trúc đất tốt hơn so với đất đá sa thạch, tạo điều kiện thuận lợi cho cây phát triển, dẫn đến sinh trưởng và chất lượng gỗ tốt hơn khoảng 10-20%.

3. Làm thế nào để phòng trừ sâu bệnh hiệu quả trong rừng Bạch đàn?
   Cần thực hiện giám sát thường xuyên, áp dụng biện pháp sinh học như sử dụng nấm đối kháng, kết hợp với phun thuốc hóa học đúng lúc và đúng liều lượng, đồng thời duy trì kỹ thuật chăm sóc tốt để tăng sức đề kháng cho cây.

4. Mô hình sinh trưởng nào phù hợp để dự báo tăng trưởng Bạch đàn?
   Mô hình Gompertz và Weibull được đánh giá là phù hợp nhất với dữ liệu sinh trưởng Bạch đàn, có hệ số xác định R² trên 0.9, giúp dự báo chính xác đường kính và chiều cao theo tuổi cây.

5. Hiệu quả kinh tế của rừng trồng Bạch đàn thuần loài là gì?
   Với chu kỳ 7 năm, rừng Bạch đàn thuần loài trồng bằng cây hom có NPV khoảng 11 triệu đồng/ha, BCR đạt 0,54%/tháng, mang lại lợi nhuận ổn định và khả năng thu hồi vốn nhanh, phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững.

Kết luận

• Rừng trồng Bạch đàn thuần loài 7 tuổi tại Công ty Lâm nghiệp Đông Bắc có sinh trưởng và chất lượng tốt hơn trên đất Feralit đá phiến thạch sét so với đất đá sa thạch, với đường kính trung bình đạt 15,2 cm và chiều cao 23,4 m.
• Giống Bạch đàn U16 và PN14 được xác định là giống ưu việt, phù hợp với điều kiện sinh thái và đất đai vùng nghiên cứu, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng.
• Mô hình sinh trưởng Gompertz và Weibull mô tả chính xác sự phát triển của cây, hỗ trợ công tác quản lý và khai thác rừng hiệu quả.
• Áp dụng kỹ thuật làm đất, bón phân và phòng trừ sâu bệnh hợp lý là giải pháp thiết yếu để duy trì và nâng cao năng suất rừng trồng.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc lựa chọn giống và kỹ thuật thâm canh, góp phần phát triển bền vững ngành lâm nghiệp và nâng cao đời sống người dân vùng trồng rừng.

Khuyến nghị các đơn vị liên quan nhanh chóng áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá để điều chỉnh kỹ thuật phù hợp với điều kiện biến đổi khí hậu và thị trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp TrÇn V¨n Trung “Nghiªn cøu sinh tr­ëng cña mét sè dßng B¹ch ®µn trång thuÇn loµi phôc vô cho c«ng t¸c trång rõng t¹i c«ng ty L©m nghiÖp §«ng B¾c” LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp Hµ Néi, n¨m 2008 Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp TrÇn V¨n Trung “Nghiªn cøu sinh tr­ëng cña mét sè dßng B¹ch ®µn trång thuÇn loµi phôc vô cho c«ng t¸c trång rõng t¹i c«ng ty L©m nghiÖp §«ng B¾c” Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp C¸n bé h­íng dÉn: PGS.TS NguyÔn H÷u VÜnh Hµ Néi, n¨m 2008 1 §Æt vÊn ®Ò B¹ch ®µn ®­îc trång ë nhiÒu vïng, nhiÒu n­íc trªn thÕ giíi. Do cã nh÷ng ­u ®iÓm v­ît tréi vÒ sinh tr­ëng, ®a d¹ng s¶n phÈm vµ thÝch nghi ®­îc víi nhiÒu d¹ng lËp ®Þa mµ B¹ch ®µn ®­îc chän lµ mét trong nh÷ng c©y chñ lùc ®Ó trång rõng cung cÊp s¶n phÈm cho c«ng nghiÖp vµ d©n dông. Cho dï cßn nhiÒu tranh luËn vÒ tÝnh æn ®Þnh vµ ¶nh h­ëng cña rõng trång B¹ch ®µn ®Õn m«i tr­êng sinh th¸i th× trªn thùc tÕ, rõng trång B¹ch ®µn ®· vµ ®ang t¨ng rÊt nhanh c¶ vÒ sè l­îng vµ chÊt l­îng. Rõng trång B¹ch ®µn ®· vµ ®ang ®ãng vai trß quan träng ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cña nhiÒu quèc gia vµ vïng l·nh thæ, gãp phÇn xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo, n©ng cao ®êi sèng cho ng­êi d©n vïng nói.

ë ta, B¹ch ®µn ®­îc dÉn gièng vµo trång tõ nh÷ng n¨m ®Çu cña thÕ kû XX, ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ B¹ch ®µn nh­ng chñ yÕu lµ rõng trång b»ng c©y h¹t. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, nhê cã nhiÒu tiÕn bé khoa häc trong c«ng t¸c trång rõng, nu«i cÊy m« vµ d©m hom mµ diÖn tÝch rõng trång B¹ch ®µn b»ng c©y m« hom t¨ng lªn rÊt nhanh, thay thÕ dÇn cho c©y h¹t. Trong khi ®ã nh÷ng nghiªn cøu vÒ rõng trång B¹ch ®µn b»ng c©y m« hom ch­a nhiÒu, ch­a toµn diÖn hoÆc nghiªn cøu míi chØ dõng l¹i ë mét vµi n¨m ®Çu. Víi 19 triÖu ha ®Êt l©m nghiÖp, trong ®ã trªn 6 triÖu ha ®Êt trèng ®åi träc, nhiÒu n¬i ®Êt ®ai ®· bÞ tho¸i ho¸, tr­íc søc Ðp vÒ nhu cÇu gç nguyªn liÖu kh«ng ngõng t¨ng lªn, yªu cÇu ph¸t triÓn rõng bÒn v÷ng th× viÖc nghiªn cøu rõng trång B¹ch ®µn b»ng c©y m« hom cã ý nghÜa rÊt lín vÒ c¶ lý luËn vµ thùc tiÔn.

C«ng ty L©m nghiÖp §«ng B¾c ®­îc nhµ n­íc giao nhiÖm vô trång rõng s¶n xuÊt, cung cÊp gç nguyªn liÖu cho ngµnh than, cho c¸c nhµ m¸y v¸n d¨m, v¸n bãc, cung cÊp gç gia dông vµ cñi cho nh©n d©n, lµm dÞch vô vÒ gièng c©y vµ kü thuËt trång rõng trong vïng §«ng B¾c. C«ng ty ®· ®­îc nhµ n­íc giao cho gÇn 23 ngh×n ha ®Êt ®Ó trång rõng nguyªn liÖu, trong diÖn tÝch nµy chñ yÕu lµ ®Êt Feralit ph¸t triÓn trªn ®¸ mÑ PhiÕn th¹ch sÐt vµ ®¸ mÑ Sa th¹ch. Trung b×nh mçi n¨m c«ng ty trång 1.000 ha rõng B¹ch ®µn thuÇn loµi theo m« h×nh th©m 2 canh víi chu kú 7 n¨m. §Õn nay, trªn 70% diÖn tÝch rõng cña c«ng ty ®­îc trång b»ng c©y B¹ch ®µn m« hom.

NhiÒu dßng B¹ch ®µn ®· ®­îc trång ë ®©y nh­ng viÖc nghiªn cøu vÒ c¸c ®èi t­îng nµy cßn rÊt h¹n chÕ. §Ó cã c¬ së khoa häc cho viÖc chän ®Êt, chän dßng B¹ch ®µn vµ ®Ò xuÊt c¸c biÖn ph¸p kü thuËt nh»m ®em l¹i hiÖu qu¶ cao trong trång rõng nguyªn liÖu b»ng c©y B¹ch ®µn, chóng t«i thùc hiÖn ®Ò tµi: “ Nghiªn cøu sinh tr­ëng cña mét sè dßng B¹ch ®µn trång thuÇn loµi phôc vô cho c«ng t¸c trång rõng t¹i C«ng ty L©m nghiÖp §«ng B¾c ”. 3 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÒ vÊn ®Ò nghiªn cøu 1.1, Mét sè nghiªn cøu c¬ b¶n trªn thÕ giíi vÒ B¹ch ®µn.1, Kh¸i qu¸t vÒ B¹ch ®µn trªn thÕ giíi. * Theo Murray Bail, B¹ch ®µn xuÊt hiÖn trªn tr¸i ®Êt c¸ch ®©y kho¶ng 30 ®Õn 50 triÖu n¨m vµ ®­îc c¸c nhµ th¸m hiÓm ch©u ©u ph¸t hiÖn vµo nh÷ng n¨m 1770 t¹i Australia.

§Õn nay, trªn toµn thÕ giíi ®· cã sè liÖu thèng kª vÒ h¬n 700 loµi B¹ch ®µn, gi÷a c¸c loµi cã sù kh¸c nhau rÊt lín vÒ kÝnh th­íc, h×nh d¹ng vµ mµu s¾c. B¹ch ®µn vµ ®­îc xem lµ mét trong nh÷ng loµi c©y cao nhÊt trªn thÕ giíi ( t¹i Australia loµi E. §a sè c¸c loµi B¹ch ®µn cã nguån gèc t¹i Australia, mét sè Ýt loµi cã nguån gèc t¹i New Guinea, Indonesia vµ mét loµi t¹i B¾c cña quÇn ®¶o Philippines [41]. HÇu hÕt c¸c loµi B¹ch ®µn cã biªn ®é sinh th¸i réng, søc ®Ò kh¸ng cao, t¸i sinh m¹nh, lµ c©y cã gi¸ trÞ sö dông nhiÒu mÆt, gç cho c«ng nghiÖp ( giÊy, khai th¸c má, than ch× ), gç x©y dùng, tinh dÇu, ta nanh, mËt hoa, cñi.

§Õn nay, thÕ giíi ®· cã h¬n 90 n­íc trång B¹ch ®µn, ®a sè c¸c n­íc nµy n»m ë vïng nhiÖt ®íi hoÆc cËn nhiÖt ®íi, mét sè n­íc ®øng ®Çu vÒ trång B¹ch ®µn lµ Braxin, Nam Phi, Ên §é, Trung quèc, C«ng G«, Bå ®µo nha, T©y ban nha, Israel, Chile [51]. * Vµo ®Çu nh÷ng n¨m 1950, B¹ch ®µn ®­îc cho lµ loµi c©y kh«ng thÓ nh©n gièng b»ng hom cµnh, nh­ng nhê cã sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ vÒ khoa häc c«ng nghÖ, ®Æc biÖt lµ c«ng nghÖ sinh häc øng dông trong l©m nghiÖp, ®Õn nay B¹ch ®µn ®­îc xem lµ 1 trong nh÷ng c©y l©m nghiÖp dÔ nh©n hom nhÊt. TØ lÖ ra rÔ cña hom B¹ch ®µn phô thuéc vµo loµi c©y, mïa vô nh©n hom vµ c¸c biÖn ph¸p xö lý ra rÔ. §a sè c¸c loµi B¹ch ®µn ®­îc nh©n hom tõ th¸ng 9 n¨m tr­íc ®Õn th¸ng 3 n¨m sau, tØ lÖ ra rÔ ®¹t tõ 49 ®Õn 95 % [26].

* §Õn nay, trªn toµn thÕ giíi ®· trång ®­îc h¬n 225 triÖu ha rõng, trong ®ã 3 lo¹i c©y Th«ng, Sa méc vµ B¹ch ®µn chiÕm tíi 51 % tæng diÖn tÝch ( t­¬ng ®­¬ng víi 115 triÖu ha ). Rõng tù nhiªn ngµy cµng bÞ suy gi¶m c¶ vÒ sè l­îng 4 vµ chÊt l­îng, nh÷ng n¨m gÇn ®©y, trung b×nh mçi n¨m toµn thÕ giíi mÊt 7.3 triÖu ha rõng tù nhiªn. C«ng nghiÖp chÕ biÕn, thÞ tr­êng th­¬ng m¹i gç vµ c¸c s¶n phÈm tõ gç ngµy cµng ph¸t triÓn, n¨m 2004 th­¬ng m¹i gç trßn c«ng nghiÖp lµ 120 triÖu m3, chiÕm 7% s¶n phÈm toµn cÇu víi gi¸ trÞ 327 triÖu ®« la. Nhu cÇu vÒ gç ngµy cµng t¨ng, gç dïng lµm chÊt ®èt còng ®ãng vai trß rÊt quan träng, ®Æc biÖt t¹i ch©u Phi, trung b×nh trªn thÕ giíi hµng n¨m cã tíi 40% tæng l­îng gç lÊy ra tõ rõng sö dông lµm chÊt ®èt.

V× vËy, trång rõng b»ng c¸c loµi c©y mäc nhanh trong ®ã cã B¹ch ®µn ®ang ®­îc nhiÒu n­íc khu vùc ch©u ¸, ch©u Phi vµ MÜ la tinh quan t©m rÊt lín [49].Blake lµ c©y b¶n ®Þa cña Indonesia, ph©n bè chñ yÕu ë c¸c ®¶o Timor, Flores, Wetar, Lembata, Alor, Adonara vµ Plantar víi ®é cao tuyÖt ®èi tõ 180 ®Õn 3000 m, l­îng m­a b×nh qu©n n¨m tõ 700 ®Õn 2500 mm, nhiÖt ®é b×nh qu©n n¨m tõ 24 ®Õn 28oc, mçi n¨m cã tõ 2 ®Õn 8 th¸ng mïa kh«, chÞu ®­îc ®Êt nghÌo xÊu vµ thÝch hîp víi ®Êt cã ®é Èm cao trong mïa kh«. Lµ loµi c©y cã biÕn ®éng lín vÒ mµu s¾c cña vá, h×nh d¹ng vµ kÝch th­íc cña qu¶, c©y th­êng cao tõ 25 ®Õn 45 m víi ®­êng kÝnh tíi 1 m, trong ®iÒu kiÖn thÝch hîp cã thÓ cao tíi 50 m vµ ®­êng kÝnh tíi 2 m, th©n th¼ng vµ thon ®Òu ®Õn ®é cao 2/3 chiÒu cao th©n c©y. Ra hoa kÕt qu¶ sau khi c©y ®­îc 2 ®Õn 3 tuæi, th­êng ra hoa vµo mïa kh« vµ 6 th¸ng sau th× qu¶ chÝn, thô phÊn nhê giã, c«n trïng, chim vµ mét sè ®éng vËt cã vó, th­êng lai tù nhiªn víi E.grandis ®Ó t¹o ra c¬ thÓ lai, trung b×nh tõ 400000 ®Õn 700000 h¹t/kg. Mét sè xuÊt xø nguyªn sinh cña loµi nµy t¹i Indonesia ®ang bÞ ®e do¹ nghiªm träng [42], [43].2, Sinh tr­ëng cña rõng trång B¹ch ®µn.

* T¹i Brazin: B¹ch ®µn ®­îc dÉn gièng vµo trång tõ nh÷ng n¨m 1910 víi môc ®Ých lµ cung cÊp nguyªn liÖu cho ngµnh c«ng nghiÖp gç trßn, than gç vµ phßng hé ®ång ruéng. Tr­íc nh÷ng n¨m 1980, B¹ch ®µn ®­îc trång réng r·i b»ng nguån h¹t thu h¸i t¹i chç cña c¸c loµi E.alba, n¨ng suÊt ®¹t tõ 13 ®Õn 35 m3/ha/n¨m, sinh tr­ëng vµ n¨ng suÊt rõng trång dao 5 ®éng trong ph¹m vi rÊt lín. Sau n¨m 1980, nhê cã sù kÕt hîp gi÷a chän läc dßng v« tÝnh víi nh©n gièng b»ng hom ®Ó trång rõng mµ n¨ng suÊt rõng trång kh«ng ngõng t¨ng lªn, b×nh qu©n ®¹t tõ 45 ®Õn 75 m3/ha/n¨m, mét sè diÖn tÝch trång thÝ nghiÖm ®¹t 100 m3/ha/n¨m. Cïng víi môc tiªu n¨ng suÊt rõng trång th× c¸c vÊn ®Ò t¨ng tØ träng gç, t¨ng n¨ng suÊt bét giÊy, gi¶m tØ lÖ vá còng ®­îc quan t©m nghiªn cøu [26].

Brazin lµ 1 trong nh÷ng n­íc ®øng ®Çu thÕ giíi vÒ diÖn tÝch vµ n¨ng suÊt rõng trång B¹ch ®µn. §Õn nay, Brazil ®· cã trªn 5 triÖu ha rõng trång B¹ch ®µn, trong ®ã 2 triÖu ha rõng c«ng nghiÖp ®Ó s¶n xuÊt than ch×. Nhê cã c¸c biÖn ph¸p qu¶n lý phï hîp mµ rõng trång B¹ch ®µn ®· ®­îc duy tr× vµ ph¸t triÓn æn ®Þnh [44]. * T¹i Congo: Tõ n¨m 1972 ®· thùc hiÖn nh©n hom vµ trång c¸c dßng B¹ch ®µn ­u viÖt ®­îc chän läc tõ nh÷ng c©y lai tù nhiªn vµ nh©n t¹o.

Tõ n¨m 1978, n­íc nµy ®· tiÕn hµnh trång rõng c«ng nghiÖp b»ng c©y B¹ch ®µn hom, t¨ng tr­ëng b×nh qu©n cña rõng trång b»ng mét sè dßng v« tÝnh ®­îc chän lµ 35 m3/ha/n¨m, trong khi ®ã cña rõng trång b»ng h¹t lµ tõ 12 ®Õn 25 m3/ha/n¨m. Tiªu chuÈn ®Ó lùa chän c¸c dßng v« tÝnh B¹ch ®µn ë ®©y lµ h×nh d¹ng th©n c©y, n¨ng suÊt rõng, kh¶ n¨ng ra rÔ cña hom vµ chÊt l­îng gç ®Ó lµm bét giÊy [26]. * T¹i Nam phi: Tõ ®Çu nh÷ng n¨m 1980 ®· thùc hiÖn trång rõng B¹ch ®µn ®Ó cung cÊp gç cho ngµnh c«ng nghiÖp giÊy b»ng c©y hom cña c¸c dßng B¹ch ®µn ®­îc tuyÓn chän. T¨ng tr­ëng b×nh qu©n cña rõng trång b»ng c©y h¹t lµ 21 m3/ha/n¨m nh­ng b»ng c©y hom cña mét sè dßng tèt nhÊt lµ 40 m3/ha/n¨m.

Rõng trång b»ng c¸c dßng v« tÝnh sinh tr­ëng ®ång ®Òu h¬n so víi c©y h¹t, c©y trång tõ h¹t cã hÖ sè biÕn ®éng vÒ chiÒu cao lµ 11.3 % trong khi ®ã c©y trång tõ hom cã hÖ sè biÕn ®éng vÒ chiÒu cao lµ < 10.