Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu đặc điểm sinh lý hạt giống và kỹ thuật tạo cây con bời lời vàng litsea pierrei lecomte phục vụ trồng rừng cung cấp gỗ lớn

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu đặc điểm sinh lý hạt giống và kỹ thuật tạo cây con bời lời vàng, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nông Văn Trãi
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Thái
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Lý Hạt Giống Và Kỹ Thuật Tạo Cây Con Bời Lời Vàng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Nghiên cứu trồng rừng cây bản địa
• 1.3. Nghiên cứu đặc điểm sinh lý hạt giống và kỹ thuật tạo cây con
• 1.4. Nghiên cứu về cây Bời lời vàng
• 1.5. Nhận xét và đánh giá chung
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu chung
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 2.4.2. Nghiên cứu đặc điểm hình thái Bời lời vàng
• 2.4.3. Phương pháp điều tra, tổng kết các biện pháp kỹ thuật gieo ươm Bời lời vàng đã có
• 2.4.4. Nghiên cứu đặc điểm sinh lý hạt giống Bời lời vàng
• 2.4.5. Phương pháp nghiên cứu các biện pháp bảo quản hạt Bời lời vàng
• 2.4.6. Phương pháp nghiên cứu xử lý hạt Bời lời vàng trước khi gieo
• 2.4.7. Phương pháp nghiên cứu thành phần ruột bầu cho Bời lời vàng
• 2.4.8. Nghiên cứu chế độ che sáng cây con Bời lời vàng trong giai đoạn vườn ươm
• 2.4.9. Phương pháp nghiên cứu giâm hom Bời lời vàng
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Nghiên cứu đặc điểm hình thái Bời lời vàng
• 3.2. Nghiên cứu đặc điểm sinh lý Bời lời vàng
• 3.3. Kích thước quả và hạt giống Bời lời vàng
• 3.4. Khối lượng 1000 quả và 1000 hạt Bời lời vàng
• 3.5. Ảnh hưởng của các phương pháp xử lý hạt đến tỷ lệ nảy mầm của hạt giống
• 3.6. Tổng kết các biện pháp kỹ thuật gieo ươm Bời lời vàng
• 3.7. Nghiên cứu kỹ thuật tạo cây con từ hạt
• 3.8. Nghiên cứu kỹ thuật bảo quản hạt giống Bời lời vàng
• 3.9. Ảnh hưởng của che sáng đến sinh trưởng cây con giai đoạn vườn ươm
• 3.10. Nghiên cứu kỹ thuật tạo cây con Bời lời vàng bằng hom
• 3.11. Ảnh hưởng của giá thể tới khả năng ra rễ của hom
• 3.12. Ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng và nồng độ đến khả năng ra rễ
• 3.13. Ảnh hưởng của thời gian xử lý thuốc kích thích tới khả năng ra rễ
• 3.14. Ảnh hưởng của tuổi cây mẹ lấy hom tới khả năng ra rễ của hom
• 3.15. Ảnh hưởng của thời vụ giâm hom tới tỉ lệ ra rễ
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặc điểm sinh lý hạt giống

Nghiên cứu về hạt giống của cây bời lời vàng (Litsea pierrei Lecomte) cho thấy nhiều đặc điểm sinh lý quan trọng. Đặc biệt, kích thước và khối lượng của hạt giống có ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ nảy mầm. Kết quả cho thấy khối lượng 1000 hạt đạt khoảng 15-20 gram, cho thấy khả năng sinh trưởng tốt. Đặc điểm sinh lý hạt giống cũng bao gồm hàm lượng nước trong hạt, ảnh hưởng đến khả năng bảo quản và nảy mầm. Theo nghiên cứu, hạt giống cần được bảo quản trong điều kiện khô ráo, nhiệt độ thấp để duy trì tỷ lệ nảy mầm cao. Một nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nảy mầm có thể đạt 90% nếu hạt được thu hoạch và bảo quản đúng cách. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc nghiên cứu sinh lý hạt giống trong việc phát triển kỹ thuật trồng cây.

1.1. Quy trình nảy mầm

Quy trình nảy mầm của hạt giống bời lời vàng diễn ra qua nhiều giai đoạn. Đầu tiên, hạt cần được xử lý trước khi gieo, bao gồm việc ngâm trong nước ấm để kích thích nảy mầm. Nghiên cứu cho thấy, hạt giống ngâm trong nước ấm từ 24-48 giờ có tỷ lệ nảy mầm cao hơn so với hạt không được xử lý. Sau khi gieo, điều kiện ánh sáng và độ ẩm cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình nảy mầm. Cây con cần được chăm sóc kỹ lưỡng trong giai đoạn đầu để đảm bảo sinh trưởng tốt. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật như che sáng và tưới nước hợp lý sẽ giúp cây con phát triển mạnh mẽ hơn.

II. Kỹ thuật trồng cây

Kỹ thuật trồng cây bời lời vàng là một yếu tố quan trọng trong việc phát triển rừng cung cấp gỗ lớn. Nghiên cứu cho thấy, việc lựa chọn đất trồng phù hợp là rất cần thiết. Đất cần có độ pH từ 5.5 đến 6.5, giàu dinh dưỡng và thoát nước tốt. Phương pháp trồng cây cũng cần được chú trọng, với việc áp dụng kỹ thuật trồng hàng cách hàng và khoảng cách giữa các cây từ 3-4 mét. Điều này giúp cây có đủ không gian để phát triển và giảm thiểu sự cạnh tranh giữa các cây. Ngoài ra, việc sử dụng bón phân cho cây cũng rất quan trọng, giúp cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cho cây trong giai đoạn đầu.

2.1. Chăm sóc cây trồng

Chăm sóc cây trồng là một phần không thể thiếu trong kỹ thuật trồng cây bời lời vàng. Cần thực hiện các biện pháp như tưới nước định kỳ, kiểm tra sâu bệnh và cỏ dại. Việc tưới nước cần được thực hiện thường xuyên, đặc biệt trong mùa khô, để đảm bảo cây không bị khô hạn. Nghiên cứu cho thấy, cây con cần được tưới nước ít nhất 2 lần mỗi tuần trong giai đoạn đầu. Bên cạnh đó, việc kiểm soát sâu bệnh cũng rất quan trọng, giúp bảo vệ cây khỏi các tác nhân gây hại. Sử dụng các biện pháp sinh học để kiểm soát sâu bệnh sẽ giúp bảo vệ môi trường và đảm bảo sự phát triển bền vững của rừng.

III. Ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu về sinh lý hạt giống và kỹ thuật trồng cây bời lời vàng không chỉ có giá trị khoa học mà còn có ứng dụng thực tiễn cao. Việc phát triển rừng bời lời vàng sẽ góp phần vào việc cung cấp gỗ lớn, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường. Hơn nữa, cây bời lời vàng có khả năng tái sinh mạnh, giúp phục hồi rừng và bảo vệ môi trường. Các kỹ thuật trồng cây và chăm sóc cây được nghiên cứu sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng. Điều này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần vào việc bảo vệ tài nguyên rừng và phát triển bền vững.

3.1. Tác động đến môi trường

Việc trồng cây bời lời vàng có tác động tích cực đến môi trường. Cây có khả năng hấp thụ carbon, giúp giảm thiểu biến đổi khí hậu. Ngoài ra, cây còn cung cấp môi trường sống cho nhiều loài động thực vật, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học. Nghiên cứu cho thấy, trồng rừng bời lời vàng không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn tạo ra các giá trị sinh thái quan trọng. Việc phát triển rừng bền vững sẽ giúp cải thiện chất lượng môi trường sống cho cộng đồng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành Lâm nghiệp Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong giai đoạn 2012-2018 với tốc độ tăng trưởng trung bình 6,04% mỗi năm và kim ngạch xuất khẩu gỗ, đồ gỗ tăng trưởng 15%/năm, đạt 11,3 tỷ USD năm 2019. Diện tích rừng trồng cũng tăng trung bình 148.000 ha/năm, góp phần giảm áp lực khai thác rừng tự nhiên. Tuy nhiên, diện tích rừng trồng cung cấp gỗ lớn còn hạn chế, dẫn đến việc nhập khẩu khoảng 4 triệu m3 gỗ lớn mỗi năm để phục vụ chế biến đồ mộc xuất khẩu. Để khắc phục, Chính phủ đã phê duyệt đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp, trong đó tập trung phát triển rừng kinh tế, nâng cao chất lượng rừng trồng, chuyển đổi cơ cấu sản phẩm sang khai thác gỗ lớn nhằm tạo vùng nguyên liệu tập trung.

Bời lời vàng (Litsea pierrei Lecomte) là loài cây gỗ lớn bản địa, phân bố rộng ở Việt Nam, có tiềm năng phát triển trồng rừng cung cấp gỗ lớn nhờ khả năng sinh trưởng nhanh và tái sinh mạnh. Gỗ Bời lời vàng có đặc tính nhẹ, thớ mịn, được sử dụng trong đóng đồ mộc và làm nguyên liệu giấy. Tuy nhiên, các nghiên cứu về đặc điểm sinh lý hạt giống và kỹ thuật tạo cây con của loài này còn rất hạn chế, thiếu cơ sở khoa học để phát triển trồng rừng quy mô lớn.

Luận văn tập trung nghiên cứu đặc điểm hình thái, sinh lý hạt giống và kỹ thuật tạo cây con Bời lời vàng nhằm cung cấp cơ sở khoa học phục vụ phát triển trồng rừng cung cấp gỗ lớn, góp phần nâng cao giá trị kinh tế ngành lâm nghiệp và phát triển bền vững. Nghiên cứu được thực hiện tại các vùng phân bố chính của Bời lời vàng ở Đồng Nai trong giai đoạn 2018-2020, với mục tiêu cụ thể là xác định đặc điểm hình thái, sinh lý hạt giống và các biện pháp kỹ thuật tạo cây con từ hạt và hom.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về sinh lý hạt giống, nhân giống cây rừng và sinh trưởng cây con trong vườn ươm. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết sinh lý hạt giống: Nghiên cứu các chỉ tiêu như kích thước, khối lượng, hàm lượng nước, tỷ lệ và tốc độ nảy mầm để đánh giá phẩm chất hạt giống, từ đó đề xuất biện pháp xử lý và bảo quản phù hợp nhằm nâng cao tỷ lệ nảy mầm và chất lượng cây con.

• Mô hình kỹ thuật nhân giống cây rừng: Bao gồm nhân giống hữu tính (từ hạt) và vô tính (giâm hom), với các yếu tố ảnh hưởng như tuổi cây mẹ, chất kích thích sinh trưởng, giá thể giâm hom, chế độ che sáng và chăm sóc cây con trong vườn ươm.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng gồm: tỷ lệ nảy mầm, hàm lượng nước trong hạt, thành phần ruột bầu, chất kích thích sinh trưởng (IBA, NAA), chế độ che sáng, tỷ lệ sống cây con, sinh trưởng chiều cao và đường kính gốc.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập dữ liệu thực nghiệm tại các khu vực Tân Phú, Mã Đà, Trảng Bom (Đồng Nai) với 6 cây trưởng thành làm mẫu nghiên cứu đặc điểm hình thái. Dữ liệu sinh lý hạt giống và kỹ thuật tạo cây con được thu thập qua các thí nghiệm xử lý hạt, bảo quản, gieo ươm, giâm hom tại Trung tâm Nghiên cứu Thực nghiệm Lâm nghiệp Đông Nam Bộ.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng cân điện tử chính xác 0,01g để đo khối lượng hạt và quả; thước kẹp đo kích thước hạt, quả, lá; Luximeter đo cường độ ánh sáng. Tỷ lệ nảy mầm và tốc độ nảy mầm được tính theo tiêu chuẩn ngành 04-TCN-33-2001. Phân tích phương sai (ANOVA) và kiểm định Duncan được áp dụng để đánh giá sự khác biệt giữa các công thức thí nghiệm.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong 24 tuần (6 tháng) theo dõi bảo quản hạt, thí nghiệm xử lý hạt và giâm hom kéo dài từ năm 2018 đến 2020.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Mỗi thí nghiệm được lặp lại từ 3-4 lần, mỗi lần sử dụng từ 30 đến 120 hạt hoặc hom tùy thí nghiệm. Mẫu cây trưởng thành được chọn ngẫu nhiên nhưng đảm bảo đại diện cho vùng nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm hình thái Bời lời vàng: Cây cao 30-35 m, đường kính thân lên tới 150 cm, thân tròn thẳng, vỏ nhẵn màu xanh nhạt, lá đơn nguyên dài 11,1-15,3 cm, rộng 6,2-7,5 cm. Quả hình trứng, dài trung bình 23,4 mm, rộng 14,9 mm, mỗi quả chứa một hạt duy nhất kích thước 19,4 x 10,3 mm. Cụm quả mang 6-8 quả, cuống chung dài 1 cm.

2. Đặc điểm sinh lý hạt giống: Khối lượng 1000 quả trung bình 2.882,3 g, tương đương khoảng 347 quả/kg; khối lượng 1000 hạt trung bình 902,9 g. Hàm lượng nước trong hạt cao, trung bình 28,36%, cho thấy hạt dễ mất sức nảy mầm nếu không bảo quản đúng cách.

3. Ảnh hưởng của xử lý hạt đến tỷ lệ nảy mầm: Ngâm hạt trong nước 2 sôi 3 lạnh (40°C) trong 1,5 ngày đạt tỷ lệ nảy mầm cao nhất 93%, thời gian nảy mầm ngắn (74% nảy mầm trong 3 ngày đầu). Ngâm nước lạnh đạt 84% nảy mầm nhưng thời gian kéo dài hơn. Ngâm nước 3 sôi 2 lạnh (60°C) làm giảm tỷ lệ nảy mầm xuống 14% và tăng tỷ lệ hạt thối.

4. Kỹ thuật tạo cây con: Thành phần ruột bầu gồm 50% đất tầng A, 30-50% xơ dừa và 20% phân chuồng hoai cho sinh trưởng cây con tốt nhất. Chế độ che sáng 25-50% phù hợp cho sinh trưởng cây con trong vườn ươm. Giâm hom sử dụng chất kích thích IBA nồng độ 2000 ppm, thời gian xử lý 2 phút trên hom cây 1 năm tuổi, giá thể cát sạch đạt tỷ lệ ra rễ cao và cây hom khỏe mạnh.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu đặc điểm hình thái và sinh lý hạt giống Bời lời vàng phù hợp với các đặc điểm chung của loài cây gỗ lớn bản địa, có tiềm năng phát triển trồng rừng cung cấp gỗ lớn. Hàm lượng nước cao trong hạt là nguyên nhân chính khiến hạt dễ mất sức nảy mầm, do đó việc xử lý và bảo quản hạt đúng kỹ thuật là rất quan trọng.

Phương pháp xử lý hạt bằng ngâm nước 2 sôi 3 lạnh giúp tăng tỷ lệ nảy mầm và rút ngắn thời gian nảy mầm, phù hợp với đặc tính sinh lý hạt Bời lời vàng. Kết quả này tương đồng với nghiên cứu về các loài cây bản địa khác có hạt chứa nhiều nước, cần xử lý nhiệt độ phù hợp để kích thích nảy mầm.

Kỹ thuật tạo cây con từ hạt và hom được tối ưu với thành phần ruột bầu giàu dinh dưỡng và chế độ che sáng vừa phải, giúp cây con phát triển cân đối, tăng tỷ lệ sống khi trồng rừng. Việc sử dụng chất kích thích IBA cho giâm hom cũng phù hợp với các nghiên cứu về nhân giống vô tính cây gỗ bản địa, nâng cao hiệu quả nhân giống.

Dữ liệu sinh trưởng cây con có thể được trình bày qua biểu đồ chiều cao và đường kính gốc theo thời gian, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả các biện pháp kỹ thuật. So sánh với các nghiên cứu về cây bản địa khác, Bời lời vàng có khả năng sinh trưởng nhanh và tái sinh tốt, phù hợp cho phát triển rừng kinh tế gỗ lớn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng kỹ thuật xử lý hạt bằng ngâm nước 2 sôi 3 lạnh (40°C) trong 1,5 ngày để nâng cao tỷ lệ nảy mầm lên đến 93% và rút ngắn thời gian nảy mầm, giúp tăng hiệu quả sản xuất cây giống. Thời gian triển khai: ngay trong mùa thu hoạch quả.

2. Sử dụng thành phần ruột bầu gồm 50% đất tầng A, 30-50% xơ dừa và 20% phân chuồng hoai cho gieo ươm cây con nhằm đảm bảo dinh dưỡng và độ thoáng khí, tăng tỷ lệ sống và sinh trưởng cây con. Chủ thể thực hiện: các vườn ươm cây giống lâm nghiệp.

3. Áp dụng chế độ che sáng 25-50% trong giai đoạn vườn ươm để cây con phát triển cân đối, tăng tỷ lệ sống khi trồng rừng. Thời gian áp dụng: toàn bộ giai đoạn ươm cây con.

4. Sử dụng chất kích thích sinh trưởng IBA nồng độ 2000 ppm, xử lý hom trong 2 phút, giâm hom trên giá thể cát sạch để nhân giống vô tính cây Bời lời vàng hiệu quả, tăng tỷ lệ ra rễ và chất lượng cây hom. Chủ thể thực hiện: các trung tâm nghiên cứu và sản xuất cây giống.

5. Khuyến khích các địa phương mở rộng quy mô trồng rừng Bời lời vàng dựa trên các kỹ thuật nhân giống và chăm sóc đã được nghiên cứu, nhằm phát triển vùng nguyên liệu gỗ lớn, giảm nhập khẩu gỗ nguyên liệu. Thời gian triển khai: kế hoạch 5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách ngành lâm nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách phát triển rừng kinh tế gỗ lớn, nâng cao giá trị ngành lâm nghiệp và bảo vệ môi trường.

2. Các trung tâm nghiên cứu và sản xuất cây giống lâm nghiệp: Áp dụng kỹ thuật xử lý hạt, gieo ươm và giâm hom Bời lời vàng để nâng cao chất lượng và số lượng cây giống phục vụ trồng rừng.

3. Các doanh nghiệp và hộ nông lâm nghiệp trồng rừng: Áp dụng các biện pháp kỹ thuật nhân giống và chăm sóc cây con để tăng năng suất, chất lượng rừng trồng, giảm chi phí và rủi ro.

4. Các nhà khoa học và sinh viên ngành lâm nghiệp, nông lâm: Tham khảo tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về đặc điểm sinh lý hạt giống và kỹ thuật tạo cây con loài cây bản địa có giá trị kinh tế cao.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần xử lý hạt Bời lời vàng trước khi gieo?
   Hạt Bời lời vàng có hàm lượng nước cao (khoảng 28,36%), dễ mất sức nảy mầm nếu không xử lý. Xử lý bằng ngâm nước 2 sôi 3 lạnh giúp kích thích nảy mầm nhanh và tăng tỷ lệ nảy mầm lên đến 93%, giảm thời gian nảy mầm so với không xử lý.

2. Thành phần ruột bầu nào phù hợp nhất cho gieo ươm Bời lời vàng?
   Hỗn hợp gồm 50% đất tầng A, 30-50% xơ dừa và 20% phân chuồng hoai tạo môi trường dinh dưỡng và thoáng khí tốt, giúp cây con sinh trưởng khỏe mạnh, tăng tỷ lệ sống và phát triển chiều cao, đường kính gốc.

3. Chế độ che sáng nào thích hợp cho cây con Bời lời vàng trong vườn ươm?
   Che sáng từ 25-50% là mức độ phù hợp nhất, giúp cây con phát triển cân đối, tránh bị sốc ánh sáng khi chuyển ra trồng ngoài tự nhiên, đồng thời tăng tỷ lệ sống và sinh trưởng.

4. Sử dụng chất kích thích nào hiệu quả cho giâm hom Bời lời vàng?
   Chất kích thích IBA với nồng độ 2000 ppm, xử lý hom trong 2 phút trên giá thể cát sạch cho tỷ lệ ra rễ cao, cây hom khỏe mạnh, tăng hiệu quả nhân giống vô tính.

5. Bời lời vàng có tiềm năng phát triển trồng rừng gỗ lớn không?
   Có, Bời lời vàng là cây gỗ lớn, sinh trưởng nhanh, tái sinh mạnh, gỗ có giá trị sử dụng cao. Nghiên cứu cho thấy mô hình trồng rừng Bời lời vàng đạt tăng trưởng trên 15 m3/ha/năm, phù hợp phát triển rừng kinh tế gỗ lớn.

Kết luận

• Bời lời vàng là cây gỗ lớn bản địa, có đặc điểm hình thái và sinh lý hạt giống phù hợp cho phát triển trồng rừng cung cấp gỗ lớn.
• Hàm lượng nước trong hạt cao (28,36%) đòi hỏi xử lý hạt bằng ngâm nước 2 sôi 3 lạnh để nâng cao tỷ lệ và tốc độ nảy mầm.
• Kỹ thuật gieo ươm sử dụng ruột bầu giàu dinh dưỡng và chế độ che sáng 25-50% giúp cây con sinh trưởng tốt, tăng tỷ lệ sống.
• Giâm hom với chất kích thích IBA 2000 ppm trên giá thể cát sạch đạt hiệu quả cao trong nhân giống vô tính.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và kỹ thuật phục vụ phát triển trồng rừng Bời lời vàng quy mô lớn, góp phần nâng cao giá trị ngành lâm nghiệp và phát triển bền vững.

Hành động tiếp theo: Khuyến khích áp dụng các kỹ thuật nghiên cứu vào sản xuất cây giống và trồng rừng thực tế, đồng thời mở rộng nghiên cứu đánh giá sinh trưởng, năng suất rừng trồng Bời lời vàng trên các vùng sinh thái khác nhau. Các đơn vị quản lý, nghiên cứu và sản xuất cây giống nên phối hợp triển khai để phát huy hiệu quả nghiên cứu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Trên thế giới 1. Nghiên cứu trồng rừng cây bản địa Việc gây trồng các loài cây bản địa đã được quan tâm khá sớm ở một số nước nhiệt đới như Thái Lan, Indonesia, Myanmar, Philippines… nhưng các phương thức áp dụng cũng chỉ tập trung nhiều vào mục đích làm giàu, phục hồi rừng tự nhiên hoặc trồng cây phân tán với các loài họ Dầu như Sao đen, Dầu rái, Vên vên, … - Philippines là một trong những nước tiên phong của việc quản lý và trồng các loài cây họ Sao Dầu và đã có một chương trình nghiên cứu phát triển phối hợp với mục tiêu tìm hiểu về sự tái sinh của họ Sao Dầu. Các trung tâm và các trạm nghiên cứu theo vùng đã được thiết lập để nghiên cứu các biện pháp hữu hiệu về việc bảo vệ, tái sinh và việc tác động vào rừng tự nhiên các cây họ Sao Dầu.

Sự tái sinh nhân tạo dựa trên các nguyên lý của sự thừa kế tự nhiên được xem là một sự lựa chọn cho sự tái sinh có hiệu quả của loài cây này (Polliseo và Natividad, 1989). - Ở Indonesia có những rừng trồng khảo nghiệm trưởng thành của các cây họ Sao Dầu trong nhiều địa phương khác nhau (Smits và Daud Leppe, 1992). Những rừng trồng họ Sao Dầu quy mô lớn đã được trồng trong các năm gần đây bởi các lâm trường thuộc Nhà nước và chúng đang đạt tăng trưởng đường kính bình quân hàng năm lên tới 2 cm. Việc trồng thâm canh cây họ Sao Dầu cũng đã được đảm trách bởi tập đoàn lâm nghiệp tư nhân, một số loài cây họ Sao Dầu 19 năm tuổi trồng trên đất phù sa đã đạt tăng trưởng đường kính bình quân hàng năm 3 cm, có thân thẳng rất đẹp và có thể sử dụng với mục đích gỗ dán (Smiths, 1993).

- Ở Srilanka, sự tái sinh nhân tạo của các loài cây họ Sao Dầu hiện nay được tiến hành ở các vùng ẩm ướt và trung bình, chúng đã được chọn lọc qua các khảo nghiệm về loài từ 5-10 năm (Vivelcanandan, 1989). - Ở Bangladesh các rừng vùng đồi đã được quản lý kinh doanh theo phương thức khai thác trắng sau đó trồng lại rừng theo phương thức gần với tái sinh tự nhiên của các loài cây gỗ, đặc biệt là các loài họ Sao Dầu (Md Fazlul Huq và Ratan Lal Banik, 1992). Việc trồng loài cây họ Sao Dầu theo phương thức Taungya đã được thực hiện từ năm 1856 và các loài được chọn trồng chính hiện nay là Sao đen (Hopea odorata) Luan van 4 và Dầu con quay (Dipterocarpus turbinatus) mà năng suất tăng trưởng bình quân hành năm đạt 8.42 m3/ha/năm ở luân kỳ 40 năm. - Ở Malaysia, theo Forestry Department Peninsula năm 1999 trong dự án xây dựng rừng nhiều tầng đã giới thiệu cách thiết lập mô hình trồng rừng hỗn loại trên 3 đối tượng: rừng tự nhiên, rừng Acacia mangium 10 - 15 tuổi và 2 - 3 tuổi.

Dự án đã sử dụng 23 loài cây bản địa có giá trị, trồng theo mở băng rộng 30m trong rừng tự nhiên, trồng 6 hàng cây. Trong rừng Acacia mangium mở băng 10m trồng 3 hàng cây, băng 20m trồng 7 hàng cây, băng 40m trồng 15 hàng cây với 14 loài. Khối B chặt 1 hàng keo trồng 1 hàng , chặt 2 hàng trồng 2 hàng, chặt 4 hàng trồng 4 hàng,… Trồng 3 loài sau khi chặt 5 năm, trồng 7 loài sau khi chặt 7 năm. Trong 14 loài cây trồng trong khối A, có 3 loài S.

leprosula sinh trưởng chiều cao và đường kính tốt nhất. Tỷ lệ sống không khác biệt, sinh trưởng chiều cao cây trồng tốt ở băng 10m và băng 40m. Băng 20m không thoả mãn điều kiện sinh trưởng chiều cao. Khối B có tỷ lệ sống, sinh trưởng chiều cao tốt khi trồng 1 hàng; sinh trưởng đường kính tốt cho công thức trồng 6 và 16 hàng.

Có thể thấy rằng, công trình nghiên cứu được các tác giả thực hiện khá công phu với nhiều dạng công thức thí nghiệm và thời gian theo dõi khác nhau nhằm đánh giá tỷ lệ sống và khả năng sinh trưởng của các loài cây bản địa để tìm ra công thức tốt nhất. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng mới chỉ dựa trên việc bố trí các loài một cách ngẫu nhiên, chưa căn cứ dựa trên những hiểu biết về đặc điểm sinh học của các loài. Ngoài ra, nghiên cứu cũng chưa chỉ ra được những tác động về kỹ thuật để điều chỉnh không gian sống của các loài theo từng giai đoạn phát triển. Những nghiên cứu về các biện pháp kỹ thuật điều chỉnh các lâm phần rừng trồng hỗn loài theo quá trình sinh trưởng các tác giả JB.

Ball, Wormald và Russo (1994) đã tác động vào các lâm phần rừng trồng hỗn loài thông qua việc giảm bớt sự cạnh tranh giữa các loài cây. Kết quả cho thấy sau khi tác động các biện pháp tỉa cành, tỉa thưa các loài cây mục đích đã được tạo điều kiện thuận lợi để sinh trưởng phát triển tốt hơn. Liễu sam (Crytomeria japonica) là một trong những loài cây bản địa của Nhật Bản, nó được trồng bằng cây hom từ thế kỷ XV. Vào năm 1987, Nhật Bản đã sản xuất được 49 triệu cây hom loài cây này phục vụ trồng rừng.

Bằng phương pháp vòng chọn Luan van 5 lọc liên tục lặp lại từ khâu khảo nghiệm, chọn lọc, kết quả gây trồng và tiếp tục chọn lọc, cho tới nay Nhật Bản đã chọn lọc được 32 dòng vô tính khác nhau phù hợp với yêu cầu cơ bản là: Khả năng ra rễ cao của hom, phạm vi gây trồng rộng, khả năng thích nghi cao,. - Ở Huay Sompoi Thái Lan đã khảo nghiệm 8 xuất xứ của Tếch và lựa chọn được 2 xuất xứ sinh trưởng tốt nhất là: + Xuất xứ Huay Sompoi (tọa độ địa lý 180 vĩ độ Bắc, 99055’ kinh độ Đông). + Xuất xứ Phayao (tọa độ địa lý 19003’ vĩ độ Bắc, 99055’ kinh độ Đông). Như vậy, việc sử dụng các loài cây bản địa để trồng rừng rất được các tác giả trên thế giới quan tâm nghiên cứu nhằm tạo ra những khu rừng có kết cấu nhiều tầng, mô phỏng theo kết cấu rừng tự nhiên để nâng cao khả năng phòng hộ của rừng.

Tuy nhiên, các nghiên cứu thử nghiệm về trồng rừng hỗn loài còn chưa được thực hiện nhiều, phần lớn nghiên cứu mới chỉ dựa trên kinh nghiệm chưa có sự hiểu biết nhiều về đặc tính sinh học của loài nên số lượng mô hình thành công còn hạn chế. Ở Trung Quốc, ngay từ những năm 1980 chính phủ Trung Quốc đã tiến hành các hoạt động gây trồng để sản xuất gỗ Nghiến nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng trong các lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế. Tuy nhiên, việc nghiên cứu gây trồng rừng Nghiến trên thế giới nói riêng và trồng rừng thâm canh nói chung còn nhiều thông tin chưa được cập nhật đầy đủ. Theo Wang Xianpu, Jin Xiaobai, Sun Chengyong (1986), Nghiến thích hợp với vùng núi đá vôi, tầng đất nông.

Trên đỉnh núi, nơi có điều kiện thời tiết rất khô, có rất ít Nghiến phân bố và chúng thường rất nhỏ. Cây Nghiến được trồng trong khu vực có hệ thống thoát nước kém và mực nước nông thường phát triển nhanh lúc đầu, sau đó rễ của chúng lộ ra, dần dần mục nát, và cuối cùng cây chết. Nếu cây được trồng trong đất axit, đất phải được làm giàu với phân và cung cấp vôi trước, nếu không, cây sẽ không phát triển bình thường. Đồng thời tác giả cũng chỉ rõ, muốn thúc đẩy phát triển Nghiến tái sinh tự nhiên thì cẩn phải đảm bảo nguồn cây mẹ gieo giống, độ tàn che (môi trường sống) của lớp cây tầng cao vì trong 6 năm đầu tiên, Nghiến là cây chịu bóng.

Nghiên cứu phục hồi các loài cây rừng tại các khu rừng thứ sinh nghèo trên núi đá vôi đã được Viện khoa học Quảng Tây và Quảng Đông - Trung Quốc triển khai trong giai đoạn (1985 - 1998) với các loài: Toona sinensis, Delavaya toxocarpa, Luan van 6 Chukrasia tabularis, Excentrodendron tonkinensis, v. Những nghiên cứu này đã được tổng kết sơ bộ sau nhiều cuộc hội thảo khoa học ở Học viện Lâm nghiệp Bắc Kinh với sự tham gia của nhiều nhà khoa học lâm nghiệp đầu ngành của Trung Quốc. Những hướng dẫn tạm thời về kỹ thật phục hồi rừng trên núi đá vôi đã được xây dựng. Tuy nhiên, những nghiên cứu vẫn chưa được tổng kết một cách có hệ thống nên việc áp dụng những hướng dẫn này cho nhiều quốc gia khác, trong đó có Việt Nam còn khiêm tốn và đang trong giai đoạn thử nghiệm.

Nghiên cứu đặc điểm sinh lý hạt giống và kỹ thuật tạo cây con Nghiên cứu về đặc điểm sinh lý hạt giống cũng như các biện pháp kỹ thuật tạo cây con cũng đã được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu, có thể tóm lược một số kết quả chính như sau: - Dự án giống cây của Lào (Laos tree seed project, 2006) cho biết ở các vùng địa lý khác nhau, mùa ra hoa và quả chín của loài Vối thuốc cũng khác nhau. Ở Ấn Độ, Vối thuốc ra hoa tháng 4-6, quả rụng vào tháng Giêng đến tháng Ba năm sau (Anon, 1996). Ở Indonesia, Vối thuốc ra hoa tháng 8-11, quả chín 3-5 năm sau (Keble và Sidiyasa, 1994). Tại Lào, hạt Vối thuốc được thu vào tháng 2-3, khi quả chuyển từ màu xanh sang màu nâu.

Vối thuốc được nhân giống chủ yếu bằng phương pháp hữu tính (từ hạt), việc nhân giống vô tính là có triển vọng nhưng trước mắt chưa thực hiện thành công. Quả Vối thuốc được thu trước khi vỏ nứt, sau đó khoảng 2 tuần vỏ quả nứt ra và có thể thu hạt. Hạt của Vối thuốc khó bảo quản. Có thể bảo quản hạt trong điều kiện nhiệt độ phòng trong vòng 3 tháng.

1 kg hạt Vối thuốc chứa 196. Tỷ lệ nảy mầm của hạt Vối thuốc có thể đạt 90% sau khi thu hái 10-12 ngày. Tuy nhiên, đôi khi gặp trường hợp tỷ lệ chỉ đạt 15% sau khi gieo 23-85 ngày. Hạt Vối thuốc được gieo trong bóng râm và phủ một lớp đất mỏng.

Tỷ lệ cây sống sau khi gieo đạt khoảng 50%. Sau 2-3 tháng cây con đạt chiều cao từ 5-8 cm thì chuyển vào bầu. Trong thời kỳ vườn ươm cần phải có dàn che. Cây trong vườn ươm 6-8 tháng đạt chiều cao 20cm thì có thể đem trồng.

Nghiên cứu về nhân giống cây rừng nói chung và các loài cây bản địa nói riêng Luan van 7 trên thế giới khá phong phú, đa dạng. Theo nghiên cứu của (Kimmins, 1998; Dẫn theo Nguyễn Văn Thêm, (2002) cho thấy, ánh sáng có ảnh hưởng rất lớn đến sinh trưởng của cây con trong giai đoạn vườn ươm và đến tỷ lệ sống của cây trồng rừng.