Luận Văn Thạc Sĩ: Nghiên Cứu Sản Xuất Và Sử Dụng Tảng Liếm Trong Chăn Nuôi Trâu Tại Tỉnh Lạng Sơn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu sản xuất và sử dụng tảng liếm trong chăn nuôi trâu tại tỉnh lạng sơn, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Tác giả: Hoàng Văn Hữu
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Thanh Huyền
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Nghiên cứu sản xuất và sử dụng tảng liếm trong chăn nuôi trâu tại tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Tình hình chung về chăn nuôi trâu ở Việt Nam
• 1.3. Đặc điểm sinh lý tiêu hóa của trâu
• 1.3.1. Dạ cỏ
• 1.3.2. Dạ tổ ong
• 1.3.3. Dạ lá sách
• 1.3.4. Dạ múi khế
• 1.3.5. Tuyến nước bọt
• 1.3.6. Quá trình tiêu hoá và hấp thu ở ruột non
• 1.3.7. Sự nhai lại
• 1.3.8. Hệ vi sinh vật dạ cỏ
• 1.3.8.1. Vi khuẩn phân giải xenluloza
• 1.3.8.2. Vi khuẩn phân giải hemixenluloza
• 2. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung, phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.2. Các chỉ tiêu đánh giá
• 2.3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả đánh giá quy mô và thực trạng sử dụng thức ăn trong chăn nuôi trâu tại tỉnh Lạng Sơn
• 3.1.1. Số lượng trâu qua các năm
• 3.1.2. Quy mô đàn trâu của các hộ dân tại tỉnh Lạng Sơn
• 3.1.3. Kết quả đánh giá việc sử dụng nguồn thức ăn chăn nuôi trâu
• 3.1.4. Tỷ lệ nông hộ có dự trữ thức ăn trong chăn nuôi
• 3.2. Đánh giá kết quả của việc sản xuất tảng liếm
• 3.3. Hiệu quả của việc sử dụng tảng liếm trong chăn nuôi trâu
• 3.3.1. Khả năng sinh trưởng của đàn trâu
• 3.3.2. Kết quả vỗ béo của đàn trâu
• 3.3.3. Tỷ lệ mắc bệnh của trâu
• 3.3.4. Hiệu quả kinh tế
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tảng liếm và chăn nuôi trâu tại Lạng Sơn

Nghiên cứu tập trung vào tảng liếm, một loại thức ăn bổ sung quan trọng trong chăn nuôi trâu tại Lạng Sơn. Tảng liếm được sản xuất từ các nguyên liệu địa phương, giúp cung cấp dinh dưỡng thiết yếu cho trâu, đặc biệt trong mùa đông khi nguồn thức ăn tự nhiên khan hiếm. Lạng Sơn là tỉnh có điều kiện khí hậu và địa hình phù hợp để phát triển chăn nuôi trâu, nhưng cũng gặp nhiều thách thức như thiếu thức ăn và dịch bệnh. Nghiên cứu này nhằm đánh giá hiệu quả của tảng liếm trong việc cải thiện sức khỏe và tăng trưởng của đàn trâu.

1.1. Tình hình chăn nuôi trâu tại Lạng Sơn

Chăn nuôi trâu tại Lạng Sơn chủ yếu là quy mô nhỏ, với các hộ gia đình nuôi từ 1-7 con. Tuy nhiên, việc thiếu thức ăn, đặc biệt vào mùa đông, dẫn đến tỷ lệ trâu chết rét và chết đói cao. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc sử dụng tảng liếm có thể giúp giảm thiểu thiệt hại này bằng cách cung cấp dinh dưỡng ổn định và tăng cường sức khỏe cho trâu.

1.2. Vai trò của tảng liếm trong chăn nuôi trâu

Tảng liếm là một giải pháp hiệu quả để bổ sung khoáng chất và dinh dưỡng cho trâu, đặc biệt trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt. Nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng tảng liếm giúp cải thiện khả năng tiêu hóa, tăng trọng lượng và giảm tỷ lệ mắc bệnh ở trâu. Điều này không chỉ nâng cao năng suất chăn nuôi mà còn góp phần phát triển nông nghiệp bền vững tại địa phương.

II. Nghiên cứu sản xuất và ứng dụng tảng liếm

Nghiên cứu này tập trung vào quy trình sản xuất tảng liếm từ các nguyên liệu sẵn có tại Lạng Sơn, bao gồm khoáng chất và phụ phẩm nông nghiệp. Tảng liếm được thiết kế để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của trâu, đặc biệt là trong mùa đông. Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc tự sản xuất tảng liếm tại chỗ không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn đảm bảo chất lượng thức ăn, giúp tăng cường sức khỏe và tăng trưởng của đàn trâu.

2.1. Quy trình sản xuất tảng liếm

Quy trình sản xuất tảng liếm bao gồm việc phối trộn các nguyên liệu như khoáng chất, muối và phụ phẩm nông nghiệp. Nghiên cứu đã thử nghiệm các công thức khác nhau để tối ưu hóa giá trị dinh dưỡng của tảng liếm. Kết quả cho thấy, tảng liếm tự sản xuất có hiệu quả tương đương với các sản phẩm thương mại, nhưng chi phí thấp hơn đáng kể.

2.2. Ứng dụng tảng liếm trong chăn nuôi trâu

Việc ứng dụng tảng liếm trong chăn nuôi trâu tại Lạng Sơn đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Nghiên cứu chỉ ra rằng, trâu được bổ sung tảng liếm có tốc độ tăng trưởng nhanh hơn, sức khỏe ổn định hơn và tỷ lệ mắc bệnh thấp hơn so với trâu không được bổ sung. Điều này chứng minh rằng, tảng liếm là một giải pháp hiệu quả để nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi trâu.

III. Hiệu quả kinh tế và phát triển chăn nuôi bền vững

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả kinh tế của việc sử dụng tảng liếm trong chăn nuôi trâu tại Lạng Sơn. Kết quả cho thấy, việc tự sản xuất tảng liếm giúp giảm chi phí thức ăn và tăng lợi nhuận cho người chăn nuôi. Đồng thời, nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng công nghệ chăn nuôi hiện đại để phát triển nông nghiệp bền vững tại địa phương.

3.1. Hiệu quả kinh tế của tảng liếm

Nghiên cứu so sánh chi phí và lợi ích của việc sử dụng tảng liếm tự sản xuất với việc mua từ thị trường. Kết quả cho thấy, việc tự sản xuất giúp tiết kiệm chi phí đáng kể, đồng thời đảm bảo chất lượng thức ăn. Điều này góp phần tăng lợi nhuận cho người chăn nuôi và thúc đẩy phát triển chăn nuôi bền vững.

3.2. Phát triển chăn nuôi bền vững tại Lạng Sơn

Nghiên cứu khẳng định rằng, việc áp dụng tảng liếm và các kỹ thuật chăn nuôi hiện đại là chìa khóa để phát triển chăn nuôi trâu bền vững tại Lạng Sơn. Điều này không chỉ giúp cải thiện đời sống của người dân mà còn góp phần bảo vệ môi trường và tận dụng hiệu quả tài nguyên nông nghiệp địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi trâu là một ngành kinh tế truyền thống quan trọng tại Việt Nam, đặc biệt ở các vùng núi phía Bắc như tỉnh Lạng Sơn. Theo số liệu thống kê, tổng đàn trâu của tỉnh Lạng Sơn năm 2014 đạt khoảng 120.679 con, đứng thứ ba trong các loại gia súc mang lại hiệu quả kinh tế cao cho địa phương. Tuy nhiên, từ năm 2011 đến 2013, đàn trâu có xu hướng giảm dần, phản ánh những khó khăn trong việc duy trì và phát triển chăn nuôi trâu. Một trong những nguyên nhân chính là thiếu hụt thức ăn chất lượng, đặc biệt vào mùa đông, khi nguồn thức ăn xanh khan hiếm và các phụ phẩm nông nghiệp chưa được tận dụng hiệu quả.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá quy mô chăn nuôi và thực trạng sử dụng thức ăn cho trâu tại Lạng Sơn, đồng thời khảo sát hiệu quả của việc sử dụng tảng liếm tự sản xuất so với tảng liếm mua ngoài thị trường. Nghiên cứu được thực hiện trong vòng 12 tháng (từ tháng 10/2014 đến tháng 10/2015) tại ba huyện đặc trưng của tỉnh gồm Lộc Bình, Văn Quan và Bắc Sơn. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế của chăn nuôi trâu, góp phần phát triển bền vững ngành chăn nuôi đại gia súc tại các vùng miền núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh lý tiêu hóa của trâu, đặc biệt là vai trò của hệ vi sinh vật dạ cỏ trong quá trình tiêu hóa thức ăn thô và phụ phẩm nông nghiệp. Hệ dạ cỏ gồm bốn túi (dạ cỏ, dạ tổ ong, dạ lá sách, dạ múi khế) với hệ vi sinh vật đa dạng như vi khuẩn, động vật nguyên sinh và nấm, đóng vai trò quan trọng trong việc lên men và chuyển hóa thức ăn thành các axit béo bay hơi cung cấp năng lượng cho vật nuôi.

Mô hình nghiên cứu tập trung vào việc bổ sung tảng liếm – một dạng bánh dinh dưỡng tổng hợp chứa urê, rỉ mật, khoáng chất và chất độn xơ – nhằm cải thiện dinh dưỡng, tăng khả năng tiêu hóa và sinh trưởng của trâu. Các khái niệm chính bao gồm: sinh trưởng tuyệt đối và tương đối của trâu, hiệu quả sử dụng thức ăn, tỷ lệ mắc bệnh và hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ khảo sát trực tiếp 105 hộ chăn nuôi trâu tại ba huyện Lộc Bình, Văn Quan và Bắc Sơn, kết hợp với theo dõi thực nghiệm trên 92 con trâu (30 con trâu sinh trưởng và 62 con trâu trưởng thành) trong 6 tháng. Phương pháp chọn mẫu là ngẫu nhiên có kiểm soát nhằm đảm bảo tính đồng đều về tuổi, khối lượng và điều kiện nuôi dưỡng.

Phân tích số liệu sử dụng các công thức tính sinh trưởng tuyệt đối và tương đối, đánh giá tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ chết rét trong mùa đông và phân tích chi phí – lợi nhuận để so sánh hiệu quả kinh tế giữa tảng liếm tự sản xuất và tảng liếm mua ngoài thị trường. Timeline nghiên cứu kéo dài 12 tháng, từ tháng 10/2014 đến tháng 10/2015, bao gồm giai đoạn khảo sát, sản xuất tảng liếm, theo dõi sinh trưởng và thu thập dữ liệu kinh tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô và thực trạng chăn nuôi trâu tại Lạng Sơn: Tổng đàn trâu tỉnh Lạng Sơn năm 2014 đạt 120.679 con, tăng nhẹ so với năm 2013 (119.773 con). Tỷ lệ hộ chăn nuôi có dự trữ thức ăn tại chuồng chiếm khoảng 45%, trong khi tỷ lệ sử dụng thức ăn bổ sung tại chuồng đạt khoảng 60%. Phụ phẩm nông nghiệp như rơm, thân cây ngô được sử dụng phổ biến nhưng chưa được chế biến hoặc phối trộn hiệu quả.

2. Hiệu quả sử dụng tảng liếm tự sản xuất: Trâu sinh trưởng được cho ăn tảng liếm tự sản xuất có tốc độ tăng trọng tuyệt đối trung bình 0,65 kg/con/ngày, cao hơn 18% so với nhóm đối chứng không sử dụng tảng liếm (0,55 kg/con/ngày) và tương đương với nhóm sử dụng tảng liếm mua ngoài thị trường (0,63 kg/con/ngày). Sinh trưởng tương đối của nhóm sử dụng tảng liếm tự sản xuất đạt 1,2%/ngày, vượt 15% so với nhóm đối chứng.

3. Khả năng vỗ béo trâu trưởng thành: Trâu trưởng thành được bổ sung tảng liếm tự sản xuất tăng trọng trung bình 0,48 kg/con/ngày, cao hơn 20% so với nhóm không bổ sung (0,40 kg/con/ngày). Tỷ lệ mắc bệnh giảm từ 12% ở nhóm đối chứng xuống còn 7% ở nhóm sử dụng tảng liếm tự sản xuất.

4. Hiệu quả kinh tế: Chi phí sản xuất tảng liếm tự sản xuất thấp hơn 30% so với chi phí mua tảng liếm ngoài thị trường. Lợi nhuận thu được từ việc sử dụng tảng liếm tự sản xuất cao hơn 25% so với nhóm mua ngoài, nhờ giảm chi phí đầu vào và tăng trọng lượng trâu.

Thảo luận kết quả

Việc bổ sung tảng liếm tự sản xuất đã cải thiện đáng kể khả năng sinh trưởng và sức khỏe của đàn trâu, phù hợp với các nghiên cứu trong và ngoài nước về hiệu quả của bánh dinh dưỡng chứa urê và rỉ mật trong chăn nuôi gia súc nhai lại. Sự tăng trưởng vượt trội ở nhóm sử dụng tảng liếm phản ánh khả năng cung cấp đủ nitơ phi protein và khoáng chất thiết yếu, giúp hệ vi sinh vật dạ cỏ hoạt động hiệu quả hơn, từ đó nâng cao tỷ lệ tiêu hóa thức ăn thô.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, tốc độ tăng trọng đạt được trong nghiên cứu này tương đương hoặc cao hơn mức trung bình 0,5-0,7 kg/con/ngày được ghi nhận ở các vùng núi phía Bắc. Việc giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong trong mùa đông cũng cho thấy tảng liếm giúp cải thiện sức đề kháng và khả năng chống chịu thời tiết lạnh của trâu.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng khối lượng trung bình theo tháng và bảng so sánh chi phí – lợi nhuận giữa các nhóm, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả kinh tế và kỹ thuật của việc sử dụng tảng liếm tự sản xuất.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Khuyến khích sản xuất tảng liếm tại địa phương: Hướng dẫn và hỗ trợ kỹ thuật cho các hộ chăn nuôi tự sản xuất tảng liếm theo công thức đã nghiên cứu nhằm giảm chi phí đầu vào và tăng hiệu quả sử dụng thức ăn. Thời gian triển khai trong vòng 1 năm, chủ thể thực hiện là các cơ quan khuyến nông và hợp tác xã chăn nuôi.

2. Tăng cường đào tạo kỹ thuật chăn nuôi: Tổ chức các lớp tập huấn về dinh dưỡng, chăm sóc và sử dụng tảng liếm cho người chăn nuôi nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng quản lý đàn trâu. Mục tiêu tăng tỷ lệ sử dụng thức ăn bổ sung lên trên 70% trong 2 năm tới.

3. Phát triển hệ thống dự trữ thức ăn: Khuyến khích các hộ chăn nuôi xây dựng kho dự trữ thức ăn thô và tảng liếm để đảm bảo nguồn dinh dưỡng ổn định, đặc biệt trong mùa đông. Chủ thể thực hiện là chính quyền địa phương phối hợp với các tổ chức nông nghiệp.

4. Nghiên cứu mở rộng và ứng dụng: Tiếp tục nghiên cứu cải tiến công thức tảng liếm phù hợp với điều kiện địa phương và các đối tượng vật nuôi khác, đồng thời nhân rộng mô hình tại các tỉnh miền núi khác. Thời gian thực hiện 3 năm, do các viện nghiên cứu và trường đại học chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi trâu tại các vùng núi: Giúp hiểu rõ về cách thức sản xuất và sử dụng tảng liếm để nâng cao năng suất và sức khỏe đàn trâu, từ đó tăng thu nhập và giảm thiệt hại mùa đông.

2. Cán bộ khuyến nông và quản lý địa phương: Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, chính sách phát triển chăn nuôi bền vững.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành chăn nuôi: Là tài liệu tham khảo quý giá về dinh dưỡng, sinh lý tiêu hóa và kỹ thuật bổ sung thức ăn cho gia súc nhai lại, đặc biệt trong điều kiện miền núi.

4. Doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi: Tham khảo công thức và quy trình sản xuất tảng liếm phù hợp với điều kiện địa phương, từ đó phát triển sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Tảng liếm là gì và tại sao cần sử dụng trong chăn nuôi trâu?
   Tảng liếm là dạng bánh dinh dưỡng chứa urê, rỉ mật, khoáng chất và chất độn xơ, cung cấp dinh dưỡng bổ sung cho trâu. Nó giúp cải thiện tiêu hóa, tăng sinh trưởng và sức đề kháng, đặc biệt trong mùa đông thiếu thức ăn xanh.

2. Hiệu quả kinh tế của tảng liếm tự sản xuất so với mua ngoài thị trường như thế nào?
   Nghiên cứu cho thấy chi phí sản xuất tảng liếm tự làm thấp hơn khoảng 30%, đồng thời lợi nhuận tăng 25% nhờ giảm chi phí và tăng trọng lượng trâu, giúp người chăn nuôi tiết kiệm và nâng cao thu nhập.

3. Tảng liếm có ảnh hưởng đến sức khỏe trâu không?
   Việc sử dụng tảng liếm đúng liều lượng giúp giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong do cải thiện dinh dưỡng và sức đề kháng. Tuy nhiên, cần tuân thủ công thức và hướng dẫn sử dụng để tránh ngộ độc urê.

4. Có thể áp dụng công nghệ sản xuất tảng liếm này ở những vùng khác không?
   Công nghệ sản xuất tảng liếm đơn giản, sử dụng nguyên liệu sẵn có tại địa phương nên có thể áp dụng rộng rãi ở các vùng miền núi khác có điều kiện tương tự, giúp nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

5. Làm thế nào để người chăn nuôi tiếp cận và áp dụng phương pháp này?
   Thông qua các chương trình tập huấn, chuyển giao kỹ thuật do cơ quan khuyến nông và hợp tác xã tổ chức, người chăn nuôi được hướng dẫn quy trình sản xuất và sử dụng tảng liếm hiệu quả.

Kết luận

• Nghiên cứu đã đánh giá thành công quy mô chăn nuôi và thực trạng sử dụng thức ăn cho trâu tại tỉnh Lạng Sơn, với tổng đàn khoảng 120.679 con năm 2014.
• Việc sử dụng tảng liếm tự sản xuất giúp tăng tốc độ sinh trưởng tuyệt đối lên đến 0,65 kg/con/ngày, cải thiện sức khỏe và giảm tỷ lệ mắc bệnh.
• Hiệu quả kinh tế của tảng liếm tự sản xuất vượt trội so với tảng liếm mua ngoài, giúp giảm chi phí và tăng lợi nhuận cho người chăn nuôi.
• Đề xuất nhân rộng mô hình sản xuất và sử dụng tảng liếm tại các vùng miền núi nhằm nâng cao năng suất và phát triển bền vững ngành chăn nuôi trâu.
• Các bước tiếp theo bao gồm đào tạo kỹ thuật, phát triển hệ thống dự trữ thức ăn và nghiên cứu mở rộng công nghệ phù hợp với điều kiện địa phương.

Hành động ngay hôm nay để áp dụng giải pháp tảng liếm tự sản xuất, nâng cao hiệu quả chăn nuôi trâu và phát triển kinh tế bền vững tại địa phương!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Tình hình chung về chăn nuôi trâu ở Việt Nam Trâu là loài gia súc đã được thuần dưỡng từ rất lâu đời và đã đem lại những lợi ích thiết thực cho đời sống con người, vì vậy nó được coi là con vật gần gũi, thân thiện với con người. Đặc điểm của trâu Việt Nam là có khả năng chịu đựng kham khổ và chống đỡ bệnh tật cao, nhưng khả năng cho thịt và cho sữa thấp, tầm vóc nói chung là không lớn (Mai Văn Sánh và cs, 2006) [37].

Việt Nam vốn là một nước nông nghiệp lạc hậu với cây lúa nước là cây trồng chính. Trâu, bò được nuôi trong mỗi gia đình nông dân với mục đích chính là phục vụ cho sản xuất nông nghiệp như: cày ruộng, lấy phân bón ruộng và sau đó mới sử dụng bò vào mục đích kéo xe. Mùa đông ở miền Bắc và mùa khô ở miền Nam là thời gian trâu, bò bị thiếu hụt thức ăn trầm trọng và phải sống trong môi trường sống bất lợi như quá lạnh, quá nóng, bệnh dịch và thiếu nước. Có những năm trâu bò đổ ngã lên tới trên 20% tổng đàn tại một số tỉnh vùng núi phía Bắc hay Ninh Thuận ở miền Trung.

Quá trình thích nghi và chọn lọc tự nhiên này đã hình thành nên giống trâu bò địa phương của ta nhỏ con, dễ nuôi, sinh ra để “cày ruộng”. Từ năm 1995, đất nước bước vào giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa và trâu bò cũng đang được chuyển dần từ mục đích cày kéo sang mục đích sản xuất thịt và sữa. Mặc dù vậy, một nước chủ yếu là nông nghiệp thì con trâu, con bò vẫn giữ một vị trí quan trọng trong hệ thống sản xuất nông nghiệp vì những lợi ích như: Tăng sản phẩm thịt cho xã hội, do vậy mà giảm nhập khẩu thịt đỏ; Giải quyết sức kéo cho nhiều vùng chưa có điều kiện cơ khí hóa; Tận dụng được nguồn thức ăn sẵn có, tận dụng được các phụ phế phẩm nông nghiệp và công nghiệp chế biến như rơm rạ, thân cây e 5 ngô, lá mía…; Là nguồn cung cấp phân bón cho trồng trọt, thức ăn cho nuôi trồng thuỷ sản; Ngoài ra, chăn nuôi trâu, bò còn góp phần giải quyết việc làm cho lao động phụ hay lao động nông nhàn, cải thiện sinh kế và xóa đói giảm nghèo. Chăn nuôi trâu ở Việt Nam chủ yếu là chăn nuôi nông hộ (Mai Văn Sánh cs, 1996) [34].

Điều kiện sinh thái của nước ta là nhiệt đới nóng ẩm và nghề trồng lúa nước là cơ sở để phát triển chăn nuôi trâu ở Việt Nam (Mai Văn Sánh,1996) [34]. Chăn nuôi trâu chủ yếu là để lấy sức kéo, phân chuồng và là nguồn tiết kiệm của gia đình. Trước đây chăn nuôi trâu đóng vai trò kém quan trọng hơn so với bò thịt. Nhưng hiện nay vai trò của chăn nuôi trâu đã trở nên quan trọng hơn khi mà 50% thịt bò cung cấp trên thị trường thực tế là thịt trâu Năm 2007, số lượng thịt trâu sản xuất chiếm gần 40% tổng số thịt trâu, bò tiêu thụ trên thị trường (TCTK, 2008) [49].

Như vậy chăn nuôi trâu cho thịt đã trở nên quan trọng trong các vùng núi của Việt Nam. Theo Nguyễn Đức Thạc (2000) [43], Đào Lan Nhi (2000) [28], xu hướng hiện nay nuôi trâu không không phải chủ yếu chỉ để khai thác sức kéo nữa mà có xu hướng dần dần chuyển sang khai thác thịt. Tuy nhiên theo ước tính thịt trâu cũng chiếm chưa tới 2% tổng số thịt tiêu thụ trên thị trường, tương đương với khoảng 0,33kg trên đầu người. Trâu chủ yếu được nuôi ở vùng núi phía Bắc và Bắc Trung bộ với 50% số lượng trâu được nuôi ở vùng núi phía Tây Bắc.

Đàn trâu nuôi ở Tây Bắc, Bắc Trung bộ và Duyên hải miền trung có xu hướng tăng dần trong giai đoạn 1998 - 2007. Trong khi đó, trâu có xu hướng giảm ở các vùng Đồng bằng Sông Hồng, Đông Nam bộ, Tây Nguyên và Đồng Bằng Sông Cửu Long trong cùng thời gian đó. Còn đàn trâu nuôi ở vùng Đông Bắc có tăng lên ở năm 1999, sau đó giảm xuống dần trong hai năm 2000 và 2001 và gần như giữ nguyên đàn như vậy cho đến năm 2006 và từ năm 2007 đến nay mới bắt dầu có chiều hướng tăng nhẹ. e 6 Chăn nuôi trâu tuy chỉ được xếp hạng sau chăn nuôi bò về tầm quan trọng, nhưng ngành chăn nuôi này lại có vị thế quan trọng ở một số vùng nhất định trong cả nước, cụ thể là vùng núi phía Bắc và phía Bắc của Tây Nguyên, do chúng tạo ra nguồn thu nhập đáng kể ở các vùng này.

Theo Cục chăn nuôi, chăn nuôi trâu hiện nay ở nước ta chủ yếu là chăn nuôi nông hộ truyền thống, sử dụng thức ăn tận dụng, chăn thả bờ đê, bờ ruộng, chiếm tới 90% số hộ, với quy mô chăn chỉ từ 1 - 7 con/hộ. Phương thức chăn nuôi trang trại chỉ khoảng 10%. Năm 2006, cả nước có 247 trang trại chăn nuôi trâu, tập trung nhiều nhất ở vùng Bắc Trung bộ (124 trang trại, chiếm 42,10 %), Tây Bắc (79 trang trại, chiếm 31,98 %), Đông Bắc (38 trang trại, chiếm 15,38 %). Thực tế cho thấy nuôi trâu, bò sẽ tận dụng được phần lớn nguồn phụ phẩm từ nông nghiệp như: rơm, bẹ lá, thân cây ngô mà chăn nuôi lợn và gia cầm không thể tận dụng được.

Tuy nhiên, nuôi trâu, bò cần mức đầu tư ban đầu về giống và chuồng trại cao hơn và thời gian thu lợi lâu hơn vì chu kỳ sinh học của bò dài hơn các vật nuôi khác. Mặc dù vậy, vấn đề này có thể giải quyết được vì hiện nay ở nông thôn đang có rất nhiều kênh tín dụng khác nhau với lãi suất khá ưu đãi. Nông dân có thể dễ dàng tiếp cận với tất cả các nguồn vốn đó. Vấn đề là ở chỗ họ cần được trợ giúp về kỹ thuật nuôi trâu, bò nhằm sử dụng có hiệu quả vốn vay để phát triển kinh tế gia đình.

Đặc điểm sinh lý tiêu hóa của trâu Đường tiêu hoá của gia súc nhai lại được đặc trưng bởi hệ dạ dày kép gồm 4 túi, trong đó ba túi trước (dạ cỏ, dạ tổ ong, dạ lá sách) được gọi chung là dạ dày trước, không có tuyến tiêu hoá riêng. Túi thứ 4, gọi là dạ múi khế, tương tự như dạ dày của động vật dạ dày đơn, có hệ thống tuyến tiêu hoá phát triển mạnh. Đối với gia súc non bú sữa dạ cỏ và dạ tổ ong kém phát triển Trong điều kiện bình thường ở gia súc trưởng thành rãnh thực quản không hoạt động nên cả thức ăn và nước uống đều đi thẳng vào dạ cỏ và dạ tổ ong. e 7 * Dạ cỏ: Là túi lớn nhất, chiếm hầu hết nửa trái của xoang bụng, từ cơ hoành đến xương chậu.

Dạ cỏ chiếm 85-90% dung tích dạ dày, 75% dung tích đường tiêu hoá, có tác dụng tích trữ, nhào trộn và chuyển hoá thức ăn. Sự tiêu hoá thức ăn trong đó là nhờ hệ vi sinh vật (VSV) cộng sinh. Dạ cỏ có môi trường thuận lợi cho VSV lên men yếm khí: Nnhiệt độ tương đối ổn định trong khoảng 38-420C, pH từ 5,5-7,4. Có tới khoảng 50-80% các chất dinh dưỡng thức ăn được lên men ở dạ cỏ.

Sản phẩm lên men chính là các a-xit béo bay hơi, sinh khối VSV và các khí thể (metan và cácbônic). * Dạ tổ ong: Là túi nối liền với dạ cỏ, niêm mạc có cấu tạo giống như tổ ong. Dạ tổ ong có chức năng chính là đẩy các thức ăn rắn và các thức ăn chưa được nghiền nhỏ trở lại dạ cỏ, đồng thời đẩy các thức ăn dạng nước vào dạ lá sách. Dạ tổ ong cũng giúp cho việc đẩy các miếng thức ăn lên miệng để nhai lại.

Sự lên men và hấp thu các chất dinh dưỡng trong dạ tổ ong tương tự như ở dạ cỏ. * Dạ lá sách: Là túi thứ ba, niêm mạc được cấu tạo thành nhiều nếp. Dạ lá sách có nhiệm vụ chính là nghiền ép các tiểu phần thức ăn, hấp thu nước, muối khoáng và các a-xit béo bay hơi trong dưỡng chấp đi qua. * Dạ múi khế: Là dạ dày tuyến gồm có thân vị và hạ vị.

Các dịch tuyến múi khế được tiết liên tục vì dưỡng chấp từ dạ dày trước thường xuyên được chuyển xuống. Dạ múi khế có chức năng tiêu hoá men tương tự như dạ dày đơn nhờ có HCl, pepsin, kimozin và lipaza. * Tuyến nước bọt: Nước bọt có kiềm tính nên có tác dụng trung hoà các sản phẩm axit sinh ra trong dạ cỏ. Nó còn có tác dụng quan trọng trong việc thấm ướt thức ăn, giúp cho quá trình nuốt và nhai lại được dễ dàng.

Nước bọt còn cung cấp cho môi trường dạ cỏ các chất điện giải như Na+, K+, Ca++, Mg++. Đặc biệt trong nước bọt còn có urê và phốt-pho, có tác dụng điều hoà dinh dưỡng N và P cho nhu cầu của VSV dạ cỏ, đặc biệt là khi các nguyên tố này bị thiếu trong khẩu phần. e 8 Quá trình tiêu hoá và hấp thu ở ruột non của gia súc nhai lại cũng diễn ra tương tự như ở gia súc dạ dày đơn nhờ các men tiêu hoá của dịch ruột, dịch tuỵ và sự tham gia của dịch mật. Trong ruột già có sự lên men VSV lần thứ hai.

Sự tiêu hoá ở ruột già có ý nghĩa đối với các thành phần xơ chưa được phân giải hết ở dạ cỏ. * Sự nhai lại: Thức ăn sau khi ăn được nuốt xuống dạ cỏ và lên men ở đó. Phần thức ăn chưa được nhai kỹ nằm trong dạ cỏ và dạ tổ ong thỉnh thoảng lại được ợ lên xoang miệng với những miếng không lớn và được nhai kỹ lại ở miệng. * Hệ vi sinh vật dạ cỏ: Hệ vi sinh vật dạ cỏ rất phức tạp và phụ thuộc nhiều vào khẩu phần.

Hệ vi sinh vật dạ cỏ gồm có 3 nhóm chính: Vi khuẩn (Bacteria), động vật nguyên sinh (Protozoa) và nấm (Fungi). Vi khuẩn xuất hiện trong dạ cỏ loài nhai lại trong lứa tuổi còn non, mặc dù chúng được nuôi cách biệt hoặc cùng với mẹ chúng. Thông thường vi khuẩn chiếm số lượng lớn nhất trong VSV dạ cỏ và là tác nhân chính trong quá trình tiêu hóa xơ. Tổng số vi khuẩn trong dạ cỏ thường là 109-1011 tế bào/g chất chứa dạ cỏ.

Trong dạ cỏ vi khuẩn ở thể tự do chiếm khoảng 30%, số còn lại bám vào các mẩu thức ăn, trú ngụ ở các nếp gấp biểu mô và bám vào protozoa. Trong dạ cỏ có khoảng 60 loài vi khuẩn đã được xác định.