Nghiên Cứu Khả Năng Sản Xuất Giống Cá Bỗng Spinibarbus denticulatus Tại Quảng Bình

Tài liệu nghiên cứu Luận văn đánh giá khả năng thành thục và nghiên cứu sản xuất giống cá bỗng spinibarbus denticulatus, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Phạm Ngọc Quỳnh
• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Dân
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm Huế
• Chuyên ngành: Nuôi trồng Thủy sản
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Thành Thục Và Nghiên Cứu Sản Xuất Giống Cá Bỗng Spinibarbus Denticulatus (Oshima, 1926) Tại Quảng Bình
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA CÁ BỖNG
• 2.1.1. Hệ thống phân loại
• 2.1.2. Đặc điểm phân bố
• 2.1.3. Mô tả hình thái, cấu tạo
• 2.1.4. Đặc điểm dinh dưỡng
• 2.1.5. Đặc điểm sinh trưởng
• 2.1.6. Đặc điểm sinh sản
• 2.2. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ CÁ BỖNG
• 2.2.1. Các nghiên cứu trong nước
• 2.2.2. Các nghiên cứu về cá Bỗng trên thế giới
• 2.2.3. Giá trị văn hóa, bảo tồn và lưu giữ
• 2.3. TÌNH HÌNH NUÔI CÁ NƯỚC NGỌT VÀ CÁ BỐNG TẠI QUẢNG BÌNH
• 2.3.1. Tình hình nuôi cá nước ngọt tại Quảng Bình
• 2.3.2. Đánh giá tình hình nuôi cá nước ngọt tại Quảng Bình
• 2.3.3. Tình hình nuôi cá Bỗng tại địa bàn nghiên cứu
• 2.3.4. Định hướng phát triển nuôi cá Bỗng tại Quảng Bình
• 2.4. ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC YẾU TỐ BÊN NGOÀI LÊN SỰ PHÁT TRIỂN TUYẾN SINH DỤC CỦA CÁ BỐ MẸ
• 2.4.1. Các yếu tố khác
• 2.5. KÍCH THÍCH SINH SẢN Ở CÁ
• 2.5.1. Hormon phóng thích kích dục tố - GnRH và yếu tố ức chế sự tiết kích dục tố - GRIF (dopamin)
• 2.5.2. Chất kích thích sinh sản GnRH-A và chất kháng dopamin dùng trong sinh sản nhân tạo cá
• 2.5.3. Một số yếu tố ảnh hưởng đến quá trình phát triển phôi
• 2.5.4. Các kiểu ấp trứng
• 2.6. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.6.1. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.6.1.1. Nuôi vỗ cá bố mẹ thành thục
• 2.6.1.2. Kích thích sinh sản nhân tạo cá Bỗng
• 2.6.1.3. Ương cá bột đến 30 ngày tuổi
• 2.6.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.6.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.6.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.6.2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6.2.4. Các chỉ tiêu theo dõi
• 2.6.2.5. Phương pháp tính toán và xử lí số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. NUÔI VỖ CÁ BỐ MẸ
• 3.1.1. Các yếu tố chất lượng nước trong ao nuôi vỗ
• 3.1.2. Chiều dài và khối lượng thành thục lần đầu
• 3.1.3. Tỷ lệ thành thục và mùa vụ sinh sản
• 3.2. KÍCH THÍCH SINH SẢN CÁ BỐNG
• 3.2.1. Một số yếu tố môi trường
• 3.2.2. Chọn cá bố mẹ
• 3.2.3. Kết quả kích thích sinh sản
• 3.3. ƯƠNG CÁ BỘT ĐẾN 30 NGÀY TUỔI
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu sản xuất giống cá Bỗng tại Quảng Bình

Quảng Bình là một tỉnh ven biển Miền Trung, nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, có diện tích tiềm năng mặt nước ngọt rộng lớn (khoảng 11.000ha), là điều kiện thuận lợi để phát triển nghề nuôi trồng thủy sản nước ngọt. Hiện tại, nuôi thuỷ sản nước ngọt chủ yếu là những đối tượng cá truyền thống (Trắm, Mè, Chép, Rô phi đơn tính.), những loài này phát triển tốt với điều kiện nuôi tại Quảng Bình, đã tạo công ăn việc làm tăng thu nhập cho bà con nông dân, tuy nhiên nhu cầu đời sống nói chung và thực phẩm nói riêng ngày càng cao. Vì vậy, cần phải nghiên cứu và sản xuất một số đối tượng cá đặc sản có giá trị thương phẩm cao để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng và tăng hiệu quả kinh tế cho người nuôi.

1.1. Lợi ích của việc nghiên cứu sản xuất giống cá Bỗng

Việc nghiên cứu sản xuất giống cá Bỗng sẽ giúp cung cấp con giống có chất lượng cho người nuôi, tăng hiệu quả kinh tế và bảo vệ nguồn lợi cá Bỗng.

1.2. Tình hình nghiên cứu sản xuất giống cá Bỗng hiện nay

Hiện nay, các nghiên cứu khoa học về loài cá Bỗng vẫn chưa nhiều, quy trình sản xuất giống và kỹ thuật nuôi thương phẩm vẫn chưa được ban hành và áp dụng rộng rãi trong sản xuất.

II. Đặc điểm sinh học của cá Bỗng

Cá Bỗng là loài cá ăn tạp, thức ăn chủ yếu là các loại thực vật bậc cao điển hình. Lúc còn nhỏ cá ăn động vật phù du, mùn bã hữu cơ, khi đạt kích cỡ trên 6cm chúng mới có thể ăn thực vật thuỷ sinh. Cá càng lớn thể hiện càng rõ tính ăn thực vật; cá ăn thực vật, lá cây, quả.

2.1. Đặc điểm hình thái của cá Bỗng

Cá Bỗng có thân dài dẹp hai bên, lưng hơi cong, toàn thân nhìn nghiêng hình thoi. Bụng tròn, đầu dài vừa, đỉnh đầu hơi lồi. Lưng màu đen hoặc xám xanh. Bụng màu xám nhạt hoặc trắng.

2.2. Đặc điểm sinh trưởng của cá Bỗng

Cá Bỗng tăng trưởng về chiều dài nhanh ở năm thứ nhất và năm thứ hai có thể đạt 10-11,5 cm/năm, sau đó chậm dần và thay đổi ít. Sau 1 năm tuổi cá đạt kích cỡ 672 g, năm thứ 2 đạt 1.500 g và năm thứ 3 đạt 2.000 g.

III. Phương pháp nghiên cứu sản xuất giống cá Bỗng

Phương pháp nghiên cứu sản xuất giống cá Bỗng bao gồm nuôi vỗ cá bố mẹ thành thục, kích thích sinh sản nhân tạo cá Bỗng, ấp trứng và ương cá bột.

3.1. Nuôi vỗ cá bố mẹ thành thục

Cá bố mẹ được nuôi vỗ trong ao đất với điều kiện nuôi ở tỉnh Quảng Bình, thức ăn tổng hợp, ngô nảy mầm và thức ăn xanh.

3.2. Kích thích sinh sản nhân tạo cá Bỗng

Cá Bỗng được kích thích sinh sản bằng chất kích thích sinh sản LRHa + Dom. Liều lượng sử dụng hiệu quả nhất là 40μg LRHa + 5mg Dom/kg cá cái.

IV. Kết quả nghiên cứu sản xuất giống cá Bỗng

Kết quả nghiên cứu sản xuất giống cá Bỗng cho thấy cá Bỗng hoàn toàn có thể thành thục sinh dục trong ao đất với điều kiện nuôi ở tỉnh Quảng Bình, thức ăn tổng hợp, ngô nảy mầm và thức ăn xanh.

4.1. Tỷ lệ thành thục của cá Bỗng

Tỷ lệ thành thục của cá Bỗng đạt 100% ở cá đực và 90% ở cá cái vào tháng 4.

4.2. Sức sinh sản của cá Bỗng

Sức sinh sản của cá Bỗng từ 3.000 - 4.000 trứng/kg cá cái.

V. Kết luận và đề nghị

Kết quả nghiên cứu sản xuất giống cá Bỗng cho thấy cá Bỗng có thể được sản xuất giống trong ao đất với điều kiện nuôi ở tỉnh Quảng Bình, thức ăn tổng hợp, ngô nảy mầm và thức ăn xanh.

5.1. Kết luận

Cá Bỗng có thể được sản xuất giống trong ao đất với điều kiện nuôi ở tỉnh Quảng Bình, thức ăn tổng hợp, ngô nảy mầm và thức ăn xanh.

5.2. Đề nghị

Cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện quy trình sản xuất giống cá Bỗng để áp dụng rộng rãi trong sản xuất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quảng Bình sở hữu tiềm năng mặt nước ngọt lớn với khoảng 11.000 ha diện tích ao hồ, ruộng trũng và hồ chứa thủy lợi. Năm 2014, sản lượng nuôi trồng thủy sản nước ngọt toàn tỉnh đạt 6.000 tấn trên diện tích canh tác 3.540 ha. Tuy nhiên, cơ cấu đối tượng nuôi chủ yếu vẫn là các loài cá truyền thống như trắm, mè, trôi, chép, mang lại giá trị gia tăng chưa cao. Trong khi đó, cá Bỗng (Spinibarbus denticulatus Oshima, 1926) là loài thủy đặc sản quý hiếm có giá trị kinh tế và dinh dưỡng vượt trội, nhưng nguồn lợi tự nhiên đang suy giảm nghiêm trọng và đã được đưa vào Sách đỏ Việt Nam ở mức Sắp nguy cấp (VU) theo Thông tư 01/2011/TT-BNNPTNT.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là giải quyết tình trạng thiếu hụt nguồn giống nhân tạo, khắc phục tỷ lệ thành thục tự nhiên thấp trong điều kiện nuôi nhốt (chỉ đạt 1,54% - 4,67% nếu không can thiệp kỹ thuật) và xây dựng quy trình sinh sản chủ động. Đề tài được thực hiện với mục tiêu làm rõ đặc điểm sinh học sinh sản, đánh giá khả năng thành thục trong ao đất và hoàn thiện công nghệ kích thích sinh sản, ấp nở, ương nuôi cá bột cá Bỗng. Nghiên cứu được triển khai liên tục trong 13 tháng từ tháng 7/2015 đến tháng 8/2016 tại Trại cá giống nước ngọt Đại Phương, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình trên đàn cá bố mẹ gồm 60 cá thể.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc đạt tỷ lệ đẻ 100% khi áp dụng phác đồ kích dục tố tối ưu, tỷ lệ thụ tinh đạt tới 84,4%, tỷ lệ nở đạt 81,1% và tỷ lệ sống sau 30 ngày ương đạt 68,9%. Thành công này mở ra hướng đi bền vững để đa dạng hóa đối tượng nuôi có giá trị kinh tế cao, nâng cao thu nhập cho người nuôi và bảo tồn nguồn gen bản địa quý hiếm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng ba hệ thống lý thuyết nền tảng trong sinh lý học và công nghệ nuôi trồng thủy sản:

Thứ nhất, cơ chế điều hòa thần kinh nội tiết trục Vùng dưới đồi - Tuyến yên - Tuyến sinh dục (Hypothalamus - Pituitary - Gonad axis). Vùng dưới đồi tiết GnRH kích thích tuyến yên sản sinh GTH I (kích thích tích lũy noãn hoàng) và GTH II (thúc đẩy sự chín và rụng noãn bào).

Thứ hai, phương pháp Linpe do Lin và Peter phát triển, giải quyết hiện tượng ức chế tiết GTH bởi dopamine nội sinh (GRIF) thông qua việc kết hợp chất đồng vận LHRHa với chất đối kháng dopamine là Domperidone (DOM).

Thứ ba, quy luật tổng nhiệt hữu hiệu trong phát dục động vật thủy sản theo công thức $S = D(T - T_0)$, chỉ ra mối liên hệ giữa tích số nhiệt độ và thời gian cần thiết để tuyến sinh dục hoàn thiện.

Các khái niệm then chốt được lượng hóa bao gồm: Chỉ số tương đối chiều dài ruột (RLG = 3,24, khẳng định cá có tính ăn tạp thiên về thực vật); Sức sinh sản tương đối thực tế (trứng/g cá cái); và Tỷ lệ thành thục sinh dục giai đoạn IV.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thực nghiệm được thu thập từ 60 cá bố mẹ (30 đực, 30 cái) có khối lượng trung bình 2,90 ± 0,57 kg nuôi vỗ trong ao đất 2.000 m2. Chế độ dinh dưỡng kết hợp thức ăn công nghiệp chứa 25% protein tổng số (3,5% khối lượng cá) với 15% - 20% thức ăn xanh và mầm ngũ cốc giàu vitamin E. Mẫu nghiên cứu được chọn lọc phân tầng ngẫu nhiên dựa trên các chỉ tiêu hình thái ngoài và kiểm tra tế bào noãn bằng que thăm (đường kính hạt trứng đạt từ 1,8 mm trở lên).

Phương pháp bố trí thí nghiệm kích thích sinh sản sử dụng mô hình khối hoàn toàn ngẫu nhiên với 3 nghiệm thức liều lượng LHRHa kết hợp 5 mg DOM/kg cá cái:

• Công thức 1: 30 µg LHRHa + 5 mg DOM/kg.
• Công thức 2: 40 µg LHRHa + 5 mg DOM/kg.
• Công thức 3: 50 µg LHRHa + 5 mg DOM/kg.
• Cá đực được tiêm một liều duy nhất 8 µg LHRHa + 1 mg DOM/kg.

Quá trình ấp trứng thực hiện trong khung lưới đặt ngập nước 3 - 5 cm với sục khí liên tục (hàm lượng oxy hòa tan duy trì trên 6,0 mg/l). Cá bột được ương 30 ngày trong giai lưới xăm nilon (kích thước 1 x 2 x 1 m, mắt lưới 2a = 0,3 mm). Toàn bộ dữ liệu được tổng hợp và phân tích phương sai thông qua phần mềm SPSS và Microsoft Excel nhằm kiểm định độ tin cậy thống kê ở mức ý nghĩa p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình thực nghiệm đã ghi nhận bốn phát hiện khoa học quan trọng:

Một là, cá Bỗng nuôi vỗ trong ao đất thành thục sinh dục lần đầu ở kích cỡ chiều dài 48,6 cm, khối lượng 3,05 kg đối với cá cái; và 41,7 cm, khối lượng 2,76 kg đối với cá đực. Mùa vụ sinh sản tập trung bắt đầu từ tháng 3 với tỷ lệ thành thục đạt 33,3% ở cá cái và 35,7% ở cá đực, sau đó đạt đỉnh vào tháng 4 với 90% ở cá cái và 100% ở cá đực.

Hai là, hiệu quả kích thích sinh sản phụ thuộc rõ rệt vào liều lượng hormone. Ở nghiệm thức tiêm 40 µg LHRHa + 5 mg DOM/kg (Công thức 2) và 50 µg LHRHa + 5 mg DOM/kg (Công thức 3), tỷ lệ cá cái đẻ đạt tuyệt đối 100%, cao hơn đáng kể so với mức khoảng 66,7% ở liều 30 µg LHRHa/kg. Thời gian hiệu ứng thuốc dao động trong khoảng 15 - 20 giờ ở dải nhiệt độ nước 26 - 29°C.

Ba là, các chỉ tiêu phôi học đạt hiệu suất cao. Trứng cá Bỗng thuộc dạng trứng dính, đường kính hạt trứng đạt 2,0 - 2,5 mm. Thời gian ấp nở kéo dài từ 70 - 72 giờ tại nhiệt độ 26 - 29°C. Tỷ lệ thụ tinh đạt từ 76,6% đến 84,4%, tỷ lệ nở đạt từ 74,1% đến 81,1%, và năng suất cá bột đạt 2.500 - 3.000 con/kg cá mẹ.

Bốn là, giai đoạn ương nuôi cá bột 30 ngày tuổi trong giai lưới cho kết quả vượt trội. Cá tăng trưởng từ kích thước ban đầu lên chiều dài trung bình 2,73 cm, trọng lượng 0,18 g với tỷ lệ sống đạt 68,9%.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ thành thục và tỷ lệ đẻ cao trong nghiên cứu bắt nguồn từ chế độ nuôi dưỡng tối ưu kết hợp giữa thức ăn đạm viên 25% với giá thể thực vật xanh và mầm ngũ cốc giàu vitamin E, đáp ứng chuẩn xác đặc tính tiêu hóa của loài có chỉ số RLG = 3,24. Việc áp dụng phương pháp Linpe đã hóa giải hoàn toàn tác động ức chế của dopamine nội sinh, giúp LHRHa kích hoạt tối đa việc giải phóng hormone GTH II gây chín và rụng trứng đồng loạt.

Khi so sánh với các công bố quốc tế của nhóm tác giả Jiang LinYuan tại Trung Quốc (tỷ lệ đẻ 73,7%, tỷ lệ nở 66,6%) và nghiên cứu của Đinh Văn Trung cùng cộng sự, kết quả của đề tài tại Quảng Bình đạt tỷ lệ đẻ 100% và tỷ lệ nở trên 74% là một bước tiến kỹ thuật rõ rệt. Dữ liệu thí nghiệm có thể được tổng hợp trực quan qua biểu đồ đường biểu diễn mối quan hệ nhiệt độ - thời gian hiệu ứng, cùng bảng so sánh phương sai ANOVA giữa 3 công thức tiêm, chứng minh liều lượng 40 µg LHRHa + 5 mg DOM/kg mang lại hiệu quả kinh tế và kỹ thuật tối ưu nhất mà không cần nâng liều lên 50 µg.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát triển chuỗi giá trị cá Bỗng bền vững tại khu vực miền Trung, đề tài đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Chuẩn hóa và chuyển giao quy trình kỹ thuật: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Quảng Bình cùng Trung tâm Khuyến nông chủ trì ban hành cẩm nang kỹ thuật sinh sản nhân tạo cá Bỗng, áp dụng công thức tiêm chuẩn (40 µg LHRHa + 5 mg DOM/kg) và mô hình ương giai lưới; đặt mục tiêu chuyển giao cho 100% cán bộ kỹ thuật và trại giống địa phương trong giai đoạn 2026 - 2027 nhằm duy trì tỷ lệ sống cá hương trên 70%.

2. Nâng cấp hạ tầng cơ sở sản xuất giống tập trung: Ban quản lý Trại cá giống nước ngọt Đại Phương thực hiện đầu tư hoàn thiện hệ thống bể ấp nước chảy liên tục, duy trì oxy hòa tan trên 6,0 mg/l; mở rộng đàn cá bố mẹ thuần thục lên quy mô 150 - 200 cá thể nhằm cung ứng ổn định 500.000 cá giống mỗi năm từ năm 2027.

3. Xây dựng chuỗi liên kết mô hình nuôi thương phẩm: Các Hợp tác xã và hộ nuôi thủy sản tại huyện Tuyên Hóa, Bố Trạch, Minh Hóa triển khai các mô hình nuôi lồng bè trên sông suối và nuôi ao nước chảy với mật độ 1 con/m2, tận dụng 15% - 20% thức ăn xanh nông hộ; hướng tới mục tiêu cá thương phẩm đạt trọng lượng 1,5 - 2,0 kg/con sau 24 - 36 tháng.

4. Khoanh vùng bảo tồn và tái tạo nguồn gen tự nhiên: Chi cục Thủy sản Quảng Bình phối hợp chính quyền địa phương thiết lập các khu bảo vệ sinh cảnh tự nhiên trên lưu vực sông Gianh, sông Son; định kỳ thả phóng sinh 50.000 cá giống hàng năm từ năm 2026 nhằm khôi phục quần thể hoang dã theo quy định bảo vệ loài nguy cấp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và số liệu thực nghiệm trong luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

1. Cán bộ quản lý và hoạch định chính sách thủy sản: Nắm bắt cơ sở khoa học và số liệu thực tế về 11.000 ha tiềm năng mặt nước để xây dựng quy hoạch vùng nuôi thủy sản nước ngọt tập trung, ban hành chính sách hỗ trợ phát triển giống thủy đặc sản giá trị cao.

2. Kỹ sư thủy sản và chủ cơ sở sản xuất giống: Ứng dụng trực tiếp thông số chuẩn xác về liều lượng kích dục tố LHRHa kết hợp DOM, quy trình quản lý bể ấp trứng dính và kỹ thuật ương cá bột 30 ngày đạt tỷ lệ sống 68,9% vào thực tế vận hành trại giống.

3. Nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngành Nuôi trồng Thủy sản: Sử dụng tài liệu như một công trình tham khảo chuyên sâu về sinh lý học sinh sản cá bản địa, đặc điểm dinh dưỡng (RLG = 3,24) và phương pháp Linpe trong điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa miền Trung.

4. Hộ nông dân và doanh nghiệp nuôi trồng thủy sản: Tiếp cận phương thức nuôi vỗ cá bố mẹ bằng thức ăn phối trộn và kỹ thuật nuôi thương phẩm cá Bỗng bằng nguồn thức ăn sẵn có, giúp đa dạng hóa sản phẩm và tối ưu hóa lợi nhuận kinh tế nông hộ.

Câu hỏi thường gặp

1. Cá Bỗng nuôi vỗ trong ao đất đạt độ thành thục sinh dục lần đầu ở kích cỡ nào?
Trong điều kiện ao đất tại Quảng Bình, cá cái đạt thành thục lần đầu ở chiều dài trung bình 48,6 cm, khối lượng 3,05 kg; cá đực đạt chiều dài 41,7 cm, khối lượng 2,76 kg. Mùa vụ sinh sản tập trung đạt đỉnh vào tháng 4 với tỷ lệ thành thục 90% ở cá cái và 100% ở cá đực.

2. Phác đồ tiêm kích thích sinh sản nào cho hiệu quả rụng trứng cao nhất?
Phác đồ hiệu quả và kinh tế nhất là tiêm 40 µg LHRHa kết hợp 5 mg Domperidone/kg cá cái, chia làm 2 lần tiêm cách nhau 5 - 7 giờ. Cá đực tiêm liều 8 µg LHRHa + 1 mg DOM/kg một lần duy nhất, giúp tỷ lệ đẻ đạt tuyệt đối 100%.

3. Thời gian hiệu ứng thuốc và điều kiện ấp nở trứng cá Bỗng diễn ra như thế nào?
Thời gian hiệu ứng thuốc kéo dài từ 15 đến 20 giờ ở nhiệt độ 26 - 29°C. Do cá Bỗng đẻ trứng dính (đường kính 2,0 - 2,5 mm), trứng được trải đều trên khung lưới trong bể nước sục khí liên tục (oxy trên 6,0 mg/l) và sẽ nở hoàn toàn sau 70 - 72 giờ.

4. Tỷ lệ sống và chế độ dinh dưỡng khi ương cá bột 30 ngày tuổi được ghi nhận ra sao?
Sau 30 ngày ương trong giai lưới xăm nilon, tỷ lệ sống đạt 68,9%, cá đạt chiều dài 2,73 cm và trọng lượng 0,18 g. Thức ăn gồm lòng đỏ trứng và động vật phù du trong 10 ngày đầu, sau đó chuyển sang bột đậu tương rang và thức ăn viên 25% - 30% protein kết hợp rau xanh băm nhỏ.

5. Vì sao cần đẩy mạnh sản xuất giống nhân tạo cá Bỗng tại địa phương?
Cá Bỗng tự nhiên bị suy giảm nghiêm trọng bãi đẻ trên các hệ thống sông lớn và nằm trong danh mục loài Sắp nguy cấp (VU). Sản xuất giống nhân tạo chủ động vừa tạo nguồn con giống chất lượng cao phát triển kinh tế, vừa giúp tái tạo quần đàn tự nhiên tại miền Trung.

Kết luận

• Đề tài đã khẳng định khả năng thuần hóa và nuôi vỗ thành thục sinh dục cá Bỗng trong hệ thống ao đất tại Quảng Bình với tỷ lệ thành thục đạt 90% ở cá cái và 100% ở cá đực vào tháng 4.
• Xác lập liều lượng kích thích sinh sản tối ưu bằng tổ hợp 40 µg LHRHa + 5 mg DOM/kg cho cá cái, mang lại tỷ lệ đẻ 100%, tỷ lệ thụ tinh 84,4% và tỷ lệ nở 81,1%.
• Hoàn thiện quy trình ấp trứng dính trên khung lưới và kỹ thuật ương cá bột 30 ngày tuổi trong giai lưới nilon, đạt tỷ lệ sống cao 68,9%.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho ngành thủy sản Quảng Bình trong việc làm chủ công nghệ sản xuất giống nhân tạo loài thủy đặc sản bản địa nguy cấp.
• Kế hoạch tiếp theo trong giai đoạn 2026 - 2028 là mở rộng quy mô sản xuất giống thương mại và hoàn thiện mô hình nuôi thương phẩm đa dạng; các đơn vị quản lý, viện nghiên cứu và doanh nghiệp cần tăng cường hợp tác chuyển giao công nghệ để đưa con giống chất lượng cao vào sản xuất diện rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA CÁ BỖNG 1. Hệ thống phân loại Lớp cá Xương Osteichthyes Bộ cá Chép Cypriniformes Họ cá Chép Cyprinidae Giống cá Bỗng Spinibarbus Loài cá Bỗng Spinibarbus denticulatus (Oshima, 1926) Tên tiếng Việt: cá Bỗng, cá Võng, cá Xộp má đào, cá Dốc Tên tiếng Thái: Pa Pung (cá nhỏ), Pa Pục (cá lớn) Tên tiếng Tày: Pia Pung, Pia Pục, Pia Chiết.

Cá Bỗng Spinibarbus denticulatus (Oshima, 1926) 1. Đặc điểm phân bố Phân bố trên thế giới: cá Bỗng phân bố tại Trung Quốc, Lào và Việt Nam. Ở Việt Nam: Cá sống ở trung và thượng lưu các sông lớn ở các tỉnh phía Bắc Việt Nam như sông Hồng (Yên Bái trở lên), sông Thái Bình, sông Mã, sông Lam (Son PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 4 Cuông, Của Rào), Sông Gianh, sông Thu Bồn, giới hạn thấp nhất là sông Trà Khúc (Quảng Ngãi). Các loài có phân bố Đông Nam Á, và được biết đến từ các dòng sông ở đảo Hải Nam (Trung Quốc), phía đông nam Trung Quốc, Lào và Việt Nam (Yue et al.

2000, Kottelat 2001, Serov et al. Trong Yue và cộng sự (2000), ba phân loài của Spinibarbus denticulatus ở Trung Quốc đã được mô tả: (Spinibarbus denticulatus) được biết đến từ sông Yuanjjiang, sông Zhujiang và đảo Hải Nam; (S. yunnanensis) được biết đến từ hồ Yangzonghai và hồ Fuxian (tỉnh Vân Nam); (S. polylepis) được biết đến từ sông Nanpanjiang (trên lưu vực sông Pearl).

Ở Việt Nam, cá Bỗng phân bố từ các sông Quảng Trị (tỉnh Quảng Trị) đến lưu vực sông Lam (tỉnh Hà Tĩnh và tỉnh Nghệ An) (Serov et al. Ở Lào, cá được tìm thấy ở khu vực sông Mã Nam (Kottelat 2001). Tập tính sống: Cá thích nước chảy, sống ở tầng giữa và tầng đáy, trong các sông suối nước chảy thuộc miền núi. Cá thường sống thành từng đàn nơi nước trong, sâu, các vũng vực.

Cá cũng thường đi vào các eo vịnh của các sông nhánh hoặc vào các hồ nước trong thông với sông để vỗ béo. Vùng phân bố Cá Bỗng trên thế giới Nguồn: http://www.org [70] PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 1. Mô tả hình thái, cấu tạo Hình thái cá Bỗng trên một số lưu vực sông, suối ở một số tỉnh miền Bắc theo Nguyễn Văn Hảo (1993), cá Bỗng có thân dài dẹp hai bên, lưng hơi cong, toàn thân nhìn nghiêng hình thoi. Bụng tròn, đầu dài vừa, đỉnh đầu hơi lồi.

Lưng màu đen hoặc xám xanh. Bụng màu xám nhạt hoặc trắng. Viền trước vẩy màu đen, viền sau vẩy nhạt hơn. Gần gốc vây đuôi có một chấm đen (rất rõ ở cá con).

Các vây màu xám, phần ngọn nhạt hơn phần gốc. Hai má có màu hồng, chạy dài xuống một số vẩy hai bên thân. Mõm tù hơi nhô về phía trước, ở một số tiêu bản mõm có kết hạt nhỏ trắng kéo dài đến dưới mũi. Miệng mé dưới, hướng ngang hình móng ngựa, phía sau chưa tới viền dưới mắt.

Da mõm dày, phủ lên rãnh mõm. Có hai đôi râu, râu hàm dài bằng 1,5-1,6 lần đường kính mắt. Lỗ mũi gần mắt hơn mõm. Mắt tròn và tương đối lớn nằm ở phía trên và nửa dưới của đầu, khoảng cách hai mắt rộng phẳng hoặc hơi lồi.

Màng mang liên kết với eo mang. Lược mang thưa ngắn. Răng hầu dẹp bên đỉnh hơi cong. Vây lưng có tia gai cứng, phần nhọn mềm và phía sau có răng cưa, viền sau lõm.

Khởi điểm vây lưng sau khởi điểm vây bụng, gần gốc vây đuôi hơn mõm.Trước vây lưng có 1 gai ngược nằm ẩn dưới da chỉ về phía đầu. Vây ngực chưa tới vây bụng. Vây bụng chưa tới vây hậu môn. Hậu môn sát gốc vây hậu môn.

Vây đuôi phân thuỳ sâu, mút nhọn và tương đương nha. Vẩy tương đối lớn, sắp xếp đều. Gốc vây bụng có vảy nách, dài bằng 2/5 chiều dài vây bụng. Lưng cá màu xám, nhạt dần về phía bụng.

Vẩy tròn, lớn, dày. Đường bên hoàn toàn, hơi cong về phía bụng, phần sau đi vào giữa thân. Gốc vây bụng có vảy nách, dài bằng 2/5 chiều dài vây bụng. Ruột to và cuộn khúc [15].

Một số đặc điểm hình thái: Lo: 55-244 mm; D 4,9; A 3,5; P 1,15-16; V 2,8-9; ; Số vẩy cuống đuôi= 8, số que mang ở cung mang, P= 5-322g; H/Lo: 31,2%; T/Lo: 23,3% ; O/T: 25,1% ; OO/T: 44,4% [8]. Đặc điểm dinh dưỡng Cá Bỗng là loài cá ăn tạp, thức ăn chủ yếu là các loại thực vật bậc cao điển hình. Lúc còn nhỏ cá ăn động vật phù du, mùn bã hữu cơ, khi đạt kích cỡ trên 6cm chúng mới có thể ăn thực vật thuỷ sinh. Cá càng lớn thể hiện càng rõ tính ăn thực vật; cá ăn thực vật, lá cây, quả.

Theo nghiên cứu của Đoàn Văn Đẩu và Lê Thị Lệ (1971), cá Bỗng ăn khoảng 25 loại thực vật khác nhau như: rau muống, bắp cải, dâu tằm, bèo,. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 Ngoài ra cá còn thích ăn các loại thức ăn công nghiệp như thức ăn viên, cám hỗn hợp trong điều kiện nuôi chủ động trong ao, lồng bè [18]. Chỉ số RLG (Relative length of the gut) của cá Bỗng ĐVT: mm Chiều dài ruột (Li) Chiều dài thân (L) STT Tỷ lệ Li/L mm mm 1 36,5 11,3 3,23 2 37,0 11,5 3,19 3 40,0 12,2 3,27 4 42,2 13,4 3,25 5 40,8 12,5 3,27 6 44,0 13,5 3,26 7 41,2 12,8 3,22 8 45,9 14,0 3,27 9 35,2 11,0 3,20 10 40,8 12,6 3,24 Giá trị TB 3,24 Ghi chú: chỉ số RLG được tính toán trong thực nghiệm nghiên cứu. Qua kết quả từ bảng trên cho thấy chỉ số RLG (relative length of gut) dao động từ 3,19- 3,27; trung bình là 3,24.

Theo nhận định của Nicolski (1963): Li/Ls ≤ 1: cá ăn tạp thiên về động vật, Li/Ls = 1-3: cá ăn tạp, Li/Ls ≥ 3: ăn tạp thiên về thực vật. Từ đó có thể nhận định rằng cá Bỗng là loài ăn tạp thiên về thực vật. Đặc điểm sinh trưởng Phạm Thị Minh Giang (1973) mô tả phương pháp xác định tuổi của cá dựa trên số vòng thể hiện trên vảy do Pravdin, I. Đối với cá Bỗng, vòng tuổi trên vảy thể hiện vừa có tính chất tiếp giáp giữa vòng vân xếp dày, thưa và vừa có tính cắt nhau giữa các vòng vân.

Vòng tuổi thể hiện hoàn toàn rõ ở hai bên sườn vảy và vai PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 vảy. Cá Bỗng hình thành vòng tuổi vào cuối mùa đông đầu mùa xuân [28]. Tốc độ tăng trưởng của cá Bỗng thuộc loại trung bình. Cá tăng chiều dài nhanh ở năm thứ nhất và năm thứ 2.

Sự tăng trưởng nhanh về khối lượng bắt đầu từ năm thứ 3 sau đó chậm dần và thay đổi ít. Sự tăng trưởng của cá đực chậm hơn cá cái khoảng 10,0-11,5cm. Ở tuổi 10-15 tăng trưởng chiều dài trung bình 4,3-5,4 cm/năm. Theo Phạm Báu và ctv (2000), cá Bỗng sống trong điều kiện tự nhiên (sông Gâm) và cá nuôi trong lồng bè, ao trên cơ sở cùng tuổi có sự tăng trưởng về chiều dài khác nhau rõ rệt.

Sự sai khác trên chủ yếu do điều kiện thức ăn chi phối. Trong điều kiện nuôi trong ao tại Viện NCNT Thuỷ Sản 1, cá 1 tuổi đạt chiều dài 16,9 cm và khối lượng 69,1 g. Khi cá nuôi được 18 tháng tuổi, chiều dài đạt 26,0 cm và khối lượng đạt 261 g. Kết quả về tăng trưởng của cá nuôi tại Viện NCNT Thuỷ Sản 1 gần bằng số liệu cá 3 năm tuổi thu ngoài tự nhiên [4], [48].

Như vậy, chế độ chăm sóc và nguồn thức ăn bổ sung đối với cá Bỗng là hết sức quan trọng. Cá có kích cỡ tối đa đạt 20- 30 kg. Cá tăng trưởng về chiều dài nhanh ở năm thứ nhất và năm thứ hai có thể đạt 10-11,5 cm/năm, sau đó chậm dần và thay đổi ít. Sau 1 năm tuổi cá đạt kích cỡ 672 g, năm thứ 2 đạt 1.500 g và năm thứ 3 đạt 2.

Tuổi thọ của cá là 15 năm. Vòng tuổi trên vảy của cá Bỗng (từ trái sang phải tương ứng với 4,5,6 tuổi) Nguồn: Đinh Văn Trung [36] PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 8 1. Đặc điểm sinh sản Các bãi đẻ trong vụ nước cạn ở sông Hồng nằm ở trung lưu từ Yên bái tới Lào Cai như các bãi: Hợp Thành, Tân An, Phan Thanh, An Dương, Đông Thái,. ở sông Nậm Thi cá Bỗng đẻ ở Bản Quần, ở sông Lô thì chúng đẻ rải rác từ phía trên Vĩnh Tuy đến biên giới Việt - Trung (Đoàn Văn Đẩu và Lê Thị Lệ, 1971).

Vụ đẻ thứ 2 cá thường vào các ngòi lớn như: ngòi Bo (sông Hồng), ngòi Mã (sông Lô) để đẻ. Bãi đẻ của cá Bỗng có địa hình đặc biệt đáy là cát sỏi lớn, nước chảy mạnh (lưu tốc nước khoảng 0,22 -0,54m/s), nước có độ trong cao, chảy xiết giàu ôxy hoà tan, pH hơi kiềm. Sau bãi đẻ là vực sâu cho cá trú ẩn và kiếm thức ăn. Tuy nhiên hiện nay do nguồn lợi bị suy giảm nghiêm trọng nên hầu hết các sông suối thuộc hệ thống sông Hồng không còn gặp cá Bỗng nữa, các bãi đẻ trước đây công bố hiện nay cũng không còn nữa.

Hiện nay, nơi còn cá Bỗng đẻ nhiều hơn cả là đoạn sông Gâm từ Na Hang đến Bắc Mê, nhưng do bị đánh bắt nên cá đẻ không còn tập trung như trước đây [7], [8], [12]. Thành thục ở năm thứ 3 (2+ tuổi) khi trọng lượng tương ứng khoảng 2 kg. Trong ao nuôi cá có tỷ lệ thành thục thấp 1,54 - 4,67%. Cá đẻ trứng dính vào các giá thể.

Mùa vụ sinh sản của cá chia làm hai đợt vụ Xuân: từ tháng 2 đến 6 và vụ Thu: tháng 7 đến 8 [8]. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ CÁ BỖNG 1. Các nghiên cứu trong nước Một số nghiên cứu về phân họ cá Bỗng (Barbinae) là một phân họ lớn nhất trong họ cá Chép (Cypridae) có nhiều loài cá là nguồn thực phẩm và mang lại lợi ích kinh tế cao nhưng hiện nay, một số loài trong phân họ có nguy cơ diệt vong.