Luận văn thạc sĩ đánh giá khả năng thành thục và nghiên cứu sản xuất giống cá bỗng spinibarbus denticulatus oshima 1926 tại quảng bình

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá khả năng thành thục và nghiên cứu sản xuất giống cá bỗng spinibarbus denticulatus oshima, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Phạm Ngọc Quỳnh
• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Dân
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm Huế
• Chuyên ngành: Nuôi trồng Thủy sản
• Đề tài: Đánh giá khả năng thành thục và nghiên cứu sản xuất giống cá Bỗng Spinibarbus denticulatus (Oshima, 1926) tại Quảng Bình
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA CÁ BỖNG
• 1.1.1. Hệ thống phân loại
• 1.1.2. Đặc điểm phân bố
• 1.1.3. Mô tả hình thái, cấu tạo
• 1.1.4. Đặc điểm dinh dưỡng
• 1.1.5. Đặc điểm sinh trưởng
• 1.1.6. Đặc điểm sinh sản
• 1.2. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ CÁ BỖNG
• 1.2.1. Các nghiên cứu trong nước
• 1.2.2. Các nghiên cứu về cá Bỗng trên thế giới
• 1.2.3. Giá trị văn hóa, bảo tồn và lưu giữ
• 1.3. TÌNH HÌNH NUÔI CÁ NƯỚC NGỌT VÀ CÁ BỐNG TẠI QUẢNG BÌNH
• 1.3.1. Tình hình nuôi cá nước ngọt tại Quảng Bình
• 1.3.2. Đánh giá tình hình nuôi cá nước ngọt tại Quảng Bình
• 1.3.3. Tình hình nuôi cá Bỗng tại địa bàn nghiên cứu
• 1.3.4. Định hướng phát triển nuôi cá Bỗng tại Quảng Bình
• 2. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Nuôi vỗ cá bố mẹ thành thục
• 2.1.2. Kích thích sinh sản nhân tạo cá Bỗng
• 2.1.3. Ương cá bột đến 30 ngày tuổi
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.4. Các chỉ tiêu theo dõi
• 2.2.5. Phương pháp tính toán và xử lí số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. NUÔI VỖ CÁ BỐ MẸ
• 3.1.1. Các yếu tố chất lượng nước trong ao nuôi vỗ
• 3.1.2. Chiều dài và khối lượng thành thục lần đầu
• 3.1.3. Tỷ lệ thành thục và mùa vụ sinh sản
• 3.2. KÍCH THÍCH SINH SẢN CÁ BỐNG
• 3.2.1. Một số yếu tố môi trường
• 3.2.2. Chọn cá bố mẹ
• 3.2.3. Kết quả kích thích sinh sản
• 3.3. ƯƠNG CÁ BỘT ĐẾN 30 NGÀY TUỔI
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cá Bỗng

Cá Bỗng, tên khoa học là Spinibarbus denticulatus, là một loài cá nước ngọt có giá trị dinh dưỡng cao và được ưa chuộng trong ẩm thực. Loài cá này phân bố chủ yếu ở các sông suối miền Bắc Việt Nam, đặc biệt là ở tỉnh Quảng Bình. Cá Bỗng có khả năng thích nghi tốt với môi trường nuôi trồng thủy sản, dễ nuôi và ít dịch bệnh. Tuy nhiên, nguồn cá tự nhiên đang dần cạn kiệt do khai thác quá mức. Do đó, việc nghiên cứu và phát triển quy trình sản xuất giống cá Bỗng là rất cần thiết để bảo tồn và phát triển nguồn lợi thủy sản này.

1.1 Đặc điểm sinh học của cá Bỗng

Cá Bỗng có thân hình dài, dẹp hai bên, với màu sắc lưng thường là đen hoặc xám xanh. Loài cá này có tập tính sống ở tầng giữa và đáy của các dòng sông, thích nước chảy và thường sống thành đàn. Cá Bỗng là loài ăn tạp, chủ yếu ăn thực vật và động vật phù du. Đặc điểm sinh sản của cá Bỗng cũng rất đáng chú ý, với mùa sinh sản bắt đầu từ tháng 3 đến tháng 4 hàng năm. Tỷ lệ thành thục của cá cái và cá đực có thể đạt tới 90% trong điều kiện nuôi thích hợp.

II. Quy trình sản xuất giống cá Bỗng

Quy trình sản xuất giống cá Bỗng bao gồm nhiều bước quan trọng, từ việc nuôi vỗ cá bố mẹ đến kích thích sinh sản và ương cá bột. Để cá bố mẹ đạt khả năng thành thục, cần nuôi vỗ trong môi trường ao đất với thức ăn phù hợp. Tỷ lệ đực cái trong ao nuôi thường là 1:1, với số lượng cá bố mẹ khoảng 60 con. Việc kích thích sinh sản được thực hiện bằng cách sử dụng hormone LHRHa kết hợp với Domperidon. Liều lượng tiêm cho cá cái được điều chỉnh theo từng công thức để đạt hiệu quả tối ưu.

2.1 Kích thích sinh sản nhân tạo

Kích thích sinh sản nhân tạo là một trong những bước quan trọng trong quy trình sản xuất giống cá Bỗng. Sử dụng hormone LHRHa với liều lượng tối ưu giúp tăng tỷ lệ đẻ và chất lượng trứng. Thời gian hiệu ứng của hormone dao động từ 15-20 giờ, và tỷ lệ đẻ có thể đạt 100% khi sử dụng liều lượng phù hợp. Điều này cho thấy khả năng thành thục của cá Bỗng có thể được cải thiện đáng kể thông qua các kỹ thuật sinh sản nhân tạo.

III. Đánh giá khả năng thành thục của cá Bỗng

Khả năng thành thục của cá Bỗng được đánh giá thông qua các chỉ tiêu sinh sản và môi trường nuôi. Kết quả nghiên cứu cho thấy cá Bỗng có thể thành thục trong ao đất với điều kiện nuôi thích hợp. Tỷ lệ thành thục của cá cái và cá đực có thể đạt cao nhất vào tháng 4, với tỷ lệ lần lượt là 90% và 100%. Điều này cho thấy cá Bỗng có tiềm năng lớn trong việc sản xuất giống và phát triển nuôi trồng thủy sản tại Quảng Bình.

3.1 Tỷ lệ thành thục và mùa vụ sinh sản

Tỷ lệ thành thục của cá Bỗng phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm điều kiện môi trường và chế độ dinh dưỡng. Nghiên cứu cho thấy cá Bỗng có thể đạt kích thước thành thục lần đầu ở chiều dài 48,6 cm và khối lượng 3,05 kg đối với cá cái. Mùa vụ sinh sản bắt đầu từ tháng 3, với tỷ lệ thành thục cao nhất vào tháng 4. Điều này cho thấy cá Bỗng có khả năng sinh sản tốt trong điều kiện nuôi trồng tại Quảng Bình.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Quảng Bình, một tỉnh ven biển miền Trung với diện tích mặt nước ngọt tiềm năng khoảng 11.000 ha, là vùng thuận lợi để phát triển nghề nuôi trồng thủy sản nước ngọt. Đến năm 2014, diện tích nuôi cá nước ngọt toàn tỉnh đạt 3.540 ha với sản lượng 6.000 tấn, trong đó cá truyền thống như Trắm, Mè, Chép, Rô phi đơn tính chiếm phần lớn. Tuy nhiên, nhu cầu thực phẩm ngày càng tăng cao, đặc biệt đối với các loài cá đặc sản có giá trị kinh tế như cá Bỗng (Spinibarbus denticulatus). Cá Bỗng có chất lượng thịt thơm ngon, giá trị dinh dưỡng cao, sống chủ yếu ở các vùng sông suối nước chảy, ăn tạp thiên về thực vật và dễ nuôi. Nguồn cá Bỗng tự nhiên đang suy giảm nghiêm trọng trong khi nhu cầu tiêu thụ tăng, tạo áp lực lớn lên việc bảo tồn và phát triển nguồn giống nhân tạo.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm hoàn thiện quy trình sản xuất giống cá Bỗng tại Quảng Bình, chủ động cung cấp con giống chất lượng cho người nuôi, góp phần bảo tồn nguồn lợi và đa dạng hóa đối tượng thủy sản nước ngọt có giá trị kinh tế cao. Nghiên cứu được thực hiện trong 13 tháng (07/2015 - 08/2016) tại Trại cá giống nước ngọt Đại Phương, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học làm cơ sở cho các công trình tiếp theo và ý nghĩa thực tiễn trong phát triển nuôi cá Bỗng thương phẩm, nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

- **Sinh học sinh sản cá Bỗng**: Cá Bỗng thuộc lớp cá xương (Osteichthyes), bộ cá Chép (Cypriniformes), họ cá Chép (Cyprinidae). Cá có đặc điểm sinh học như thân dài dẹp hai bên, ăn tạp thiên về thực vật, sinh trưởng trung bình, tuổi thọ đến 15 năm, thành thục sinh dục ở tuổi 3 với trọng lượng khoảng 2 kg.
- **Hệ thống nội tiết điều khiển sinh sản**: Sự rụng trứng và sinh sản được điều khiển bởi hệ thần kinh nội tiết gồm vùng dưới đồi, tuyến yên và tuyến sinh dục. Hormone GnRH kích thích tuyến yên tiết các kích dục tố GTH I và GTH II, thúc đẩy quá trình tạo noãn và rụng trứng. Dopamin là yếu tố ức chế sự tiết kích dục tố, do đó việc sử dụng GnRH-A kết hợp chất kháng dopamin (Domperidon) giúp tăng hiệu quả kích thích sinh sản.
- **Kỹ thuật kích thích sinh sản nhân tạo**: Sử dụng hormone LHRHa (Luteotropin Releasing Hormone Analog) kết hợp Domperidon để kích thích cá Bỗng rụng trứng. Liều lượng và thời gian tiêm được điều chỉnh để đạt tỷ lệ đẻ và thụ tinh cao.
- **Kỹ thuật ấp trứng và ương cá bột**: Ấp trứng trong khung lưới đặt trong bể nước có sục khí, kiểm soát nhiệt độ, oxy hòa tan, pH và thay nước định kỳ. Ương cá bột trong giai ương lưới xăm nilon, cho ăn thức ăn phù hợp theo từng giai đoạn phát triển.

### Phương pháp nghiên cứu

- **Đối tượng nghiên cứu**: Cá Bỗng Spinibarbus denticulatus, cá bố mẹ có kích cỡ trung bình 2,90 ± 0,57 kg, số lượng 60 con (30 đực, 30 cái).
- **Phạm vi nghiên cứu**: Thời gian 13 tháng (07/2015 - 08/2016), địa điểm tại Trại cá giống nước ngọt Đại Phương, Quảng Bình.
- **Phương pháp nuôi vỗ**: Nuôi cá bố mẹ trong ao đất diện tích 2.000 m², tỷ lệ đực cái 1:1, cho ăn thức ăn tổng hợp (đạm 25%) và thức ăn xanh, kiểm tra môi trường nước định kỳ.
- **Kích thích sinh sản nhân tạo**: Thí nghiệm 3 công thức liều LHRHa + Dom (30µg, 40µg, 50µg LHRHa/kg cá cái kết hợp 5mg Dom/kg), tiêm 2 lần cho cá cái, tiêm 1 lần cho cá đực, theo dõi thời gian hiệu ứng, tỷ lệ đẻ, thụ tinh, nở.
- **Ấp trứng và ương cá bột**: Ấp trứng trong khung lưới mắt 0,3 mm, bể nước có sục khí, kiểm soát nhiệt độ 26-29°C, thay nước 3 lần/ngày. Ương cá bột trong giai ương lưới nilon kích thước 1x2x1 m, cho ăn thức ăn phù hợp theo từng giai đoạn.
- **Phân tích số liệu**: Sử dụng phần mềm Excel và SPSS để xử lý số liệu, tính toán các chỉ tiêu sinh sản, tăng trưởng và tỷ lệ sống.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- Cá Bỗng có khả năng thành thục sinh dục trong ao đất tại Quảng Bình với thức ăn tổng hợp, ngô nảy mầm và thức ăn xanh. Kích cỡ thành thục lần đầu: cá cái dài trung bình 48,6 cm, nặng 3,05 kg; cá đực dài 41,7 cm, nặng 2,76 kg.
- Mùa vụ sinh sản bắt đầu từ tháng 3, tỷ lệ thành thục cá cái 33,3%, cá đực 35,7% vào tháng 3, tăng lên 90% và 100% vào tháng 4.
- Liều lượng kích thích sinh sản hiệu quả nhất là 40µg LHRHa + 5mg Dom/kg cá cái, thời gian hiệu ứng 15-20 giờ ở nhiệt độ nước 26-29°C. Tỷ lệ đẻ đạt 100% với liều 40µg và 50µg LHRHa/kg.
- Trứng cá Bỗng có đường kính 2-2,5 mm, thời gian nở 70-72 giờ, tỷ lệ thụ tinh 76,6-84,4%, tỷ lệ nở 74,1-81,1%. Năng suất cá bột trung bình đạt khoảng 2 triệu con/kg cá cái.
- Sau 30 ngày ương, cá bột đạt chiều dài trung bình 2,73 cm, trọng lượng 0,18 g, tỷ lệ sống 68,9%.

### Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy cá Bỗng có thể nuôi vỗ thành thục và kích thích sinh sản nhân tạo thành công tại điều kiện tự nhiên Quảng Bình, phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế. Việc sử dụng LHRHa kết hợp Domperidon giúp tăng hiệu quả kích thích sinh sản, rút ngắn thời gian hiệu ứng và nâng cao tỷ lệ đẻ, thụ tinh so với dùng hormone đơn lẻ. Tỷ lệ thành thục và sinh sản cao vào tháng 4 phù hợp với chu kỳ sinh sản tự nhiên của cá Bỗng. Tỷ lệ nở và tỷ lệ sống cá bột đạt mức cao, chứng tỏ quy trình ấp trứng và ương cá bột được kiểm soát tốt về môi trường và dinh dưỡng. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ biến động tỷ lệ thành thục theo tháng và bảng so sánh hiệu quả các liều hormone kích thích sinh sản.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Triển khai quy hoạch vùng nuôi và sản xuất giống tập trung** nhằm chủ động cung cấp con giống chất lượng, nâng tỷ lệ thành thục và sản lượng cá giống trong vòng 3 năm tới, do Sở Nông nghiệp và PTNT Quảng Bình chủ trì.
- **Hoàn thiện và phổ biến quy trình kỹ thuật nuôi vỗ, kích thích sinh sản và ương cá bột** cho các cơ sở sản xuất giống và người nuôi, tập trung đào tạo kỹ thuật viên trong 2 năm tới.
- **Xây dựng mô hình trình diễn nuôi cá Bỗng thương phẩm** trên các hình thức nuôi ao đất, lồng bè, nuôi xen ghép để nâng cao năng suất và chất lượng cá thương phẩm, thực hiện trong 3 năm.
- **Hỗ trợ chính sách về vật tư đầu vào, kỹ thuật và thị trường tiêu thụ** cho người nuôi cá Bỗng, nhằm ổn định sản xuất và nâng cao thu nhập, phối hợp giữa chính quyền địa phương và các tổ chức liên quan.
- **Nâng cao công tác bảo vệ nguồn lợi cá tự nhiên và tái tạo quần thể cá Bỗng** thông qua các biện pháp bảo tồn và quản lý khai thác hợp lý, nhằm duy trì đa dạng sinh học và bền vững nguồn lợi.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành thủy sản**: Nắm bắt kiến thức về sinh học sinh sản, kỹ thuật nuôi vỗ và sản xuất giống cá Bỗng, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.
- **Cơ sở sản xuất giống thủy sản**: Áp dụng quy trình kỹ thuật nuôi vỗ, kích thích sinh sản và ương cá bột để nâng cao hiệu quả sản xuất giống cá Bỗng.
- **Người nuôi cá thương phẩm**: Học hỏi kỹ thuật nuôi cá Bỗng thương phẩm, quản lý môi trường và dinh dưỡng để tăng năng suất và chất lượng sản phẩm.
- **Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách**: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững, bảo vệ nguồn lợi thủy sản quý hiếm.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Cá Bỗng có thể nuôi thành thục sinh dục trong điều kiện ao đất không?**  
   Có, nghiên cứu cho thấy cá Bỗng hoàn toàn có thể thành thục sinh dục trong ao đất với thức ăn tổng hợp và thức ăn xanh, kích cỡ thành thục lần đầu đạt 48,6 cm (cá cái) và 41,7 cm (cá đực).

2. **Liều lượng hormone nào hiệu quả nhất để kích thích sinh sản cá Bỗng?**  
   Liều 40µg LHRHa kết hợp 5mg Domperidon/kg cá cái được xác định là hiệu quả nhất, đạt tỷ lệ đẻ 100% và thời gian hiệu ứng 15-20 giờ.

3. **Tỷ lệ thụ tinh và tỷ lệ nở trứng cá Bỗng đạt bao nhiêu?**  
   Tỷ lệ thụ tinh trung bình đạt 76,6-84,4%, tỷ lệ nở đạt 74,1-81,1%, cho thấy quy trình ấp trứng và chăm sóc cá bột hiệu quả.

4. **Thời gian ương cá bột đến khi đạt kích thước giống là bao lâu?**  
   Sau 30 ngày ương, cá bột đạt chiều dài trung bình 2,73 cm, trọng lượng 0,18 g, với tỷ lệ sống 68,9%.

5. **Ý nghĩa của nghiên cứu này đối với phát triển thủy sản địa phương?**  
   Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để sản xuất giống cá Bỗng chủ động, góp phần bảo tồn nguồn lợi, đa dạng hóa đối tượng nuôi và nâng cao thu nhập cho người dân Quảng Bình.

## Kết luận

- Cá Bỗng có thể nuôi vỗ thành thục sinh dục trong ao đất tại Quảng Bình với tỷ lệ thành thục cao vào mùa sinh sản tháng 3-4.  
- Liều hormone LHRHa 40µg/kg kết hợp Domperidon 5mg/kg là hiệu quả nhất trong kích thích sinh sản nhân tạo cá Bỗng.  
- Tỷ lệ thụ tinh và tỷ lệ nở trứng đạt trên 75%, năng suất cá bột trung bình khoảng 2 triệu con/kg cá cái.  
- Sau 30 ngày ương, cá bột phát triển tốt với tỷ lệ sống gần 70%, phù hợp cho sản xuất giống thương phẩm.  
- Nghiên cứu tạo cơ sở khoa học hoàn thiện quy trình sản xuất giống cá Bỗng, góp phần phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững tại Quảng Bình.

Khuyến khích các cơ sở sản xuất giống áp dụng quy trình nghiên cứu, triển khai mô hình nuôi thương phẩm và xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển cá Bỗng tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA CÁ BỖNG 1. Hệ thống phân loại Lớp cá Xương Osteichthyes Bộ cá Chép Cypriniformes Họ cá Chép Cyprinidae Giống cá Bỗng Spinibarbus Loài cá Bỗng Spinibarbus denticulatus (Oshima, 1926) Tên tiếng Việt: cá Bỗng, cá Võng, cá Xộp má đào, cá Dốc Tên tiếng Thái: Pa Pung (cá nhỏ), Pa Pục (cá lớn) Tên tiếng Tày: Pia Pung, Pia Pục, Pia Chiết.

Cá Bỗng Spinibarbus denticulatus (Oshima, 1926) 1. Đặc điểm phân bố Phân bố trên thế giới: cá Bỗng phân bố tại Trung Quốc, Lào và Việt Nam. Ở Việt Nam: Cá sống ở trung và thượng lưu các sông lớn ở các tỉnh phía Bắc Việt Nam như sông Hồng (Yên Bái trở lên), sông Thái Bình, sông Mã, sông Lam (Son Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 4 Cuông, Của Rào), Sông Gianh, sông Thu Bồn, giới hạn thấp nhất là sông Trà Khúc (Quảng Ngãi). Các loài có phân bố Đông Nam Á, và được biết đến từ các dòng sông ở đảo Hải Nam (Trung Quốc), phía đông nam Trung Quốc, Lào và Việt Nam (Yue et al.

2000, Kottelat 2001, Serov et al. Trong Yue và cộng sự (2000), ba phân loài của Spinibarbus denticulatus ở Trung Quốc đã được mô tả: (Spinibarbus denticulatus) được biết đến từ sông Yuanjjiang, sông Zhujiang và đảo Hải Nam; (S. yunnanensis) được biết đến từ hồ Yangzonghai và hồ Fuxian (tỉnh Vân Nam); (S. polylepis) được biết đến từ sông Nanpanjiang (trên lưu vực sông Pearl).

Ở Việt Nam, cá Bỗng phân bố từ các sông Quảng Trị (tỉnh Quảng Trị) đến lưu vực sông Lam (tỉnh Hà Tĩnh và tỉnh Nghệ An) (Serov et al. Ở Lào, cá được tìm thấy ở khu vực sông Mã Nam (Kottelat 2001). Tập tính sống: Cá thích nước chảy, sống ở tầng giữa và tầng đáy, trong các sông suối nước chảy thuộc miền núi. Cá thường sống thành từng đàn nơi nước trong, sâu, các vũng vực.

Cá cũng thường đi vào các eo vịnh của các sông nhánh hoặc vào các hồ nước trong thông với sông để vỗ béo. Vùng phân bố Cá Bỗng trên thế giới Nguồn: http://www.org [70] Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 1. Mô tả hình thái, cấu tạo Hình thái cá Bỗng trên một số lưu vực sông, suối ở một số tỉnh miền Bắc theo Nguyễn Văn Hảo (1993), cá Bỗng có thân dài dẹp hai bên, lưng hơi cong, toàn thân nhìn nghiêng hình thoi. Bụng tròn, đầu dài vừa, đỉnh đầu hơi lồi.

Lưng màu đen hoặc xám xanh. Bụng màu xám nhạt hoặc trắng. Viền trước vẩy màu đen, viền sau vẩy nhạt hơn. Gần gốc vây đuôi có một chấm đen (rất rõ ở cá con).

Các vây màu xám, phần ngọn nhạt hơn phần gốc. Hai má có màu hồng, chạy dài xuống một số vẩy hai bên thân. Mõm tù hơi nhô về phía trước, ở một số tiêu bản mõm có kết hạt nhỏ trắng kéo dài đến dưới mũi. Miệng mé dưới, hướng ngang hình móng ngựa, phía sau chưa tới viền dưới mắt.

Da mõm dày, phủ lên rãnh mõm. Có hai đôi râu, râu hàm dài bằng 1,5-1,6 lần đường kính mắt. Lỗ mũi gần mắt hơn mõm. Mắt tròn và tương đối lớn nằm ở phía trên và nửa dưới của đầu, khoảng cách hai mắt rộng phẳng hoặc hơi lồi.

Màng mang liên kết với eo mang. Lược mang thưa ngắn. Răng hầu dẹp bên đỉnh hơi cong. Vây lưng có tia gai cứng, phần nhọn mềm và phía sau có răng cưa, viền sau lõm.

Khởi điểm vây lưng sau khởi điểm vây bụng, gần gốc vây đuôi hơn mõm.Trước vây lưng có 1 gai ngược nằm ẩn dưới da chỉ về phía đầu. Vây ngực chưa tới vây bụng. Vây bụng chưa tới vây hậu môn. Hậu môn sát gốc vây hậu môn.

Vây đuôi phân thuỳ sâu, mút nhọn và tương đương nha. Vẩy tương đối lớn, sắp xếp đều. Gốc vây bụng có vảy nách, dài bằng 2/5 chiều dài vây bụng. Lưng cá màu xám, nhạt dần về phía bụng.

Vẩy tròn, lớn, dày. Đường bên hoàn toàn, hơi cong về phía bụng, phần sau đi vào giữa thân. Gốc vây bụng có vảy nách, dài bằng 2/5 chiều dài vây bụng. Ruột to và cuộn khúc [15].

Một số đặc điểm hình thái: Lo: 55-244 mm; D 4,9; A 3,5; P 1,15-16; V 2,8-9; ; Số vẩy cuống đuôi= 8, số que mang ở cung mang, P= 5-322g; H/Lo: 31,2%; T/Lo: 23,3% ; O/T: 25,1% ; OO/T: 44,4% [8]. Đặc điểm dinh dưỡng Cá Bỗng là loài cá ăn tạp, thức ăn chủ yếu là các loại thực vật bậc cao điển hình. Lúc còn nhỏ cá ăn động vật phù du, mùn bã hữu cơ, khi đạt kích cỡ trên 6cm chúng mới có thể ăn thực vật thuỷ sinh. Cá càng lớn thể hiện càng rõ tính ăn thực vật; cá ăn thực vật, lá cây, quả.

Theo nghiên cứu của Đoàn Văn Đẩu và Lê Thị Lệ (1971), cá Bỗng ăn khoảng 25 loại thực vật khác nhau như: rau muống, bắp cải, dâu tằm, bèo,. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 Ngoài ra cá còn thích ăn các loại thức ăn công nghiệp như thức ăn viên, cám hỗn hợp trong điều kiện nuôi chủ động trong ao, lồng bè [18]. Chỉ số RLG (Relative length of the gut) của cá Bỗng ĐVT: mm Chiều dài ruột (Li) Chiều dài thân (L) STT Tỷ lệ Li/L mm mm 1 36,5 11,3 3,23 2 37,0 11,5 3,19 3 40,0 12,2 3,27 4 42,2 13,4 3,25 5 40,8 12,5 3,27 6 44,0 13,5 3,26 7 41,2 12,8 3,22 8 45,9 14,0 3,27 9 35,2 11,0 3,20 10 40,8 12,6 3,24 Giá trị TB 3,24 Ghi chú: chỉ số RLG được tính toán trong thực nghiệm nghiên cứu. Qua kết quả từ bảng trên cho thấy chỉ số RLG (relative length of gut) dao động từ 3,19- 3,27; trung bình là 3,24.

Theo nhận định của Nicolski (1963): Li/Ls ≤ 1: cá ăn tạp thiên về động vật, Li/Ls = 1-3: cá ăn tạp, Li/Ls ≥ 3: ăn tạp thiên về thực vật. Từ đó có thể nhận định rằng cá Bỗng là loài ăn tạp thiên về thực vật. Đặc điểm sinh trưởng Phạm Thị Minh Giang (1973) mô tả phương pháp xác định tuổi của cá dựa trên số vòng thể hiện trên vảy do Pravdin, I. Đối với cá Bỗng, vòng tuổi trên vảy thể hiện vừa có tính chất tiếp giáp giữa vòng vân xếp dày, thưa và vừa có tính cắt nhau giữa các vòng vân.

Vòng tuổi thể hiện hoàn toàn rõ ở hai bên sườn vảy và vai Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 vảy. Cá Bỗng hình thành vòng tuổi vào cuối mùa đông đầu mùa xuân [28]. Tốc độ tăng trưởng của cá Bỗng thuộc loại trung bình. Cá tăng chiều dài nhanh ở năm thứ nhất và năm thứ 2.

Sự tăng trưởng nhanh về khối lượng bắt đầu từ năm thứ 3 sau đó chậm dần và thay đổi ít. Sự tăng trưởng của cá đực chậm hơn cá cái khoảng 10,0-11,5cm. Ở tuổi 10-15 tăng trưởng chiều dài trung bình 4,3-5,4 cm/năm. Theo Phạm Báu và ctv (2000), cá Bỗng sống trong điều kiện tự nhiên (sông Gâm) và cá nuôi trong lồng bè, ao trên cơ sở cùng tuổi có sự tăng trưởng về chiều dài khác nhau rõ rệt.

Sự sai khác trên chủ yếu do điều kiện thức ăn chi phối. Trong điều kiện nuôi trong ao tại Viện NCNT Thuỷ Sản 1, cá 1 tuổi đạt chiều dài 16,9 cm và khối lượng 69,1 g. Khi cá nuôi được 18 tháng tuổi, chiều dài đạt 26,0 cm và khối lượng đạt 261 g. Kết quả về tăng trưởng của cá nuôi tại Viện NCNT Thuỷ Sản 1 gần bằng số liệu cá 3 năm tuổi thu ngoài tự nhiên [4], [48].

Như vậy, chế độ chăm sóc và nguồn thức ăn bổ sung đối với cá Bỗng là hết sức quan trọng. Cá có kích cỡ tối đa đạt 20- 30 kg. Cá tăng trưởng về chiều dài nhanh ở năm thứ nhất và năm thứ hai có thể đạt 10-11,5 cm/năm, sau đó chậm dần và thay đổi ít. Sau 1 năm tuổi cá đạt kích cỡ 672 g, năm thứ 2 đạt 1.500 g và năm thứ 3 đạt 2.

Tuổi thọ của cá là 15 năm. Vòng tuổi trên vảy của cá Bỗng (từ trái sang phải tương ứng với 4,5,6 tuổi) Nguồn: Đinh Văn Trung [36] Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 8 1. Đặc điểm sinh sản Các bãi đẻ trong vụ nước cạn ở sông Hồng nằm ở trung lưu từ Yên bái tới Lào Cai như các bãi: Hợp Thành, Tân An, Phan Thanh, An Dương, Đông Thái,. ở sông Nậm Thi cá Bỗng đẻ ở Bản Quần, ở sông Lô thì chúng đẻ rải rác từ phía trên Vĩnh Tuy đến biên giới Việt - Trung (Đoàn Văn Đẩu và Lê Thị Lệ, 1971).

Vụ đẻ thứ 2 cá thường vào các ngòi lớn như: ngòi Bo (sông Hồng), ngòi Mã (sông Lô) để đẻ. Bãi đẻ của cá Bỗng có địa hình đặc biệt đáy là cát sỏi lớn, nước chảy mạnh (lưu tốc nước khoảng 0,22 -0,54m/s), nước có độ trong cao, chảy xiết giàu ôxy hoà tan, pH hơi kiềm. Sau bãi đẻ là vực sâu cho cá trú ẩn và kiếm thức ăn. Tuy nhiên hiện nay do nguồn lợi bị suy giảm nghiêm trọng nên hầu hết các sông suối thuộc hệ thống sông Hồng không còn gặp cá Bỗng nữa, các bãi đẻ trước đây công bố hiện nay cũng không còn nữa.

Hiện nay, nơi còn cá Bỗng đẻ nhiều hơn cả là đoạn sông Gâm từ Na Hang đến Bắc Mê, nhưng do bị đánh bắt nên cá đẻ không còn tập trung như trước đây [7], [8], [12]. Thành thục ở năm thứ 3 (2+ tuổi) khi trọng lượng tương ứng khoảng 2 kg. Trong ao nuôi cá có tỷ lệ thành thục thấp 1,54 - 4,67%. Cá đẻ trứng dính vào các giá thể.

Mùa vụ sinh sản của cá chia làm hai đợt vụ Xuân: từ tháng 2 đến 6 và vụ Thu: tháng 7 đến 8 [8]. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ CÁ BỖNG 1. Các nghiên cứu trong nước Một số nghiên cứu về phân họ cá Bỗng (Barbinae) là một phân họ lớn nhất trong họ cá Chép (Cypridae) có nhiều loài cá là nguồn thực phẩm và mang lại lợi ích kinh tế cao nhưng hiện nay, một số loài trong phân họ có nguy cơ diệt vong.