Đặt vấn đề Ngày nay, quá trình phát triển kinh tế xã hội một cách nhanh chóng đã kéo theo sự gia tăng ô nhiễm môi trường và sự cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên. Bảo vệ môi trường và phát triển bền vững trở thành vấn đề vừa mang tính toàn cầu vừa có tính riêng của từng quốc gia. Tuỳ thuộc vào điều kiện địa lý tự nhiên và kinh tế phát triển, mỗi khu vực có hướng đi riêng nhưng đều nhằm mục đích bảo vệ "ngôi nhà chung". Bảo vệ môi trường vừa là mục tiêu vừa là một trong những nội dung cơ bản của phát triển bền vững phải được thể hiện trong các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, dự án phát triển kinh tế xã hội của từng ngành và từng địa phương.
Có quy hoạch môi trường mới quản lý tốt môi trường, mới thực hiện được chiến lược phát triển bền vững. Như vậy có thể nói quy hoạch môi trường là một công cụ hỗ trợ đắc lực cho công tác quản lý, bảo vệ môi trường và ngăn ngừa ô nhiễm. Quy hoạch cây xanh đô thị là quy hoạch một thành phần của môi trường, từng thành phần của môi trường được quy hoạch hợp lý sẽ mang lại một bản quy hoạch môi trường thích hợp. Quy hoạch phát triển cây xanh, một trong các nội dung của quy hoạch và quản lý môi trường đô thị sẽ góp phần vào việc phòng ngừa ô nhiễm, suy thoái môi trường, cải thiện chất lượng môi trường sống, hướng đến mục tiêu phát triển bền vững của thành phố trong tương lai.
Cây xanh đô thị là một thành phần không thể thiếu của các đô thị, có tác dụng bảo vệ môi trường, tạo cảnh quan đô thị, nâng cao chất lượng môi trường sống, chất lượng bóng mát, góp phần khắc phục và ngăn chặn suy thoái môi trường do con người và thiên nhiên tạo ra. Các tiêu chí về cây xanh đô thị như: diện tích cây xanh/người, đất cây xanh công cộng/người… là một trong những tiêu chí quan trọng. Càng đặc biệt quan trọng đối với thành phố Hạ Long, đô thị ngày càng phát triển về mọi mặt đem lại lợi ích cho người dân, xứng đáng với thành phố “Sáng – Xanh – Sạch – Đẹp”. Quy hoạch cây xanh đô thị cho thành phố Hạ Long là việc hết sức quan trọng và cần thiết.
Chính quyền địa phương các cấp, các cơ quan ban ngành, n 2 cộng đồng dân cư và cơ quan chuyên trách về cây xanh đô thị cần phải quan tâm và tham gia một cách tích cực vào công tác lập quy hoạch và hoạt động phát triển kinh tế xã hội luôn gắn với quy hoạch nhằm làm tăng độ che phủ của cây xanh đô thị, đảm bảo mật độ cây xanh đường phố… đáp ứng tốt hơn nhu cầu của xã hội, yêu cầu của sự phát triển đô thị hiện nay. Với những ý nghĩa trên, đề tài: “Nghiên cứu xây dựng quy hoạch cây xanh đô thị tại một số tuyến đường chính của thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020” được chọn để nghiên cứu.2 Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu tổng quát Nghiên cứu định hướng cơ sở quy hoạch để bố trí hợp lý hệ thống cây xanh đô thị trên các tuyến đường nhằm khắc phục tối đa sự thiếu hụt, phân bố không đồng đều của cây xanh, đảm bảo an toàn sinh thái và nhu cầu phát triển của thành phố Hạ Long.Mục tiêu cụ thể Đánh giá được hiện trạng cây xanh được trồng trên đường phố trong thành phố Hạ Long. Làm rõ tác dụng bảo vệ môi trường của cây xanh trên đường phố tại thành phố Hạ Long.
Đề xuất quy hoạch hệ thống cây xanh trên một số tuyến đường chính được nghiên cứu tại thành phố Hạ Long.3 Ý nghĩa của đề tài * Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp người học nâng cao và hoàn thiện kiến thức đã học, rút ra kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác. - Cung cấp cơ sở phục vụ công tác xây dựng quy hoạch cây xanh đô thị thành phố Hạ Long một cách hiệu quả trong giai đoạn mới nhằm hướng tới mục tiêu phát triển bền vững kinh tế - xã hội và môi trường trong thành phố. * Ý nghĩa thực tiễn - Xây dựng được bộ cơ sở dữ liệu thuộc tính và dữ liệu không gian phục vụ công tác quy hoạch cây xanh đô thị trên địa bàn thành phố Hạ Long. - Làm tài liệu tham khảo cho các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và các cơ sở đào tạo liên quan đến lĩnh vực của đề tài.
n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Quy hoạch môi trường 2. Khái niệm quy hoạch môi trường Quy hoạch môi trường (QHMT) là "quá trình sử dụng một cách hệ thống các kiến thức để thông báo cho quá trình ra quyết định về tương lai của môi trường" (Greg Lindsey, 1997). QHMT là "tổng hợp của các biện pháp môi trường công cộng mà cấp có thẩm quyền về môi trường có thể sử dụng" (Faludi, 1987). Theo Toner, QHMT là "sự ứng dụng các kiến thức về khoa học tự nhiên và sức khoẻ trong các quyết định về sử dụng đất" (Greg Lindsey, 1997).
QHMT là "sự cố gắng làm cân bằng hài hoà các hoạt động phát triển mà con người vì quyền lợi của mình áp đặt một cách quá mức lên môi trường tự nhiên" (John E, 1979). QHMT là sự xác định các mục tiêu mong muốn đối với môi trường tự nhiên Theo Vũ Quyết Thắng (2005)[19], QHMT là "việc xác lập các mục tiêu môi trường mong muốn, đề xuất và lựa chọn phương án, giải pháp để bảo vệ, cải thiện và phát triển một hay những môi trường thành phần hay tài nguyên của môi trường nhằm tăng cường một cách tốt nhất năng lực, chất lượng của chúng theo mục tiêu đã đề ra". [21] Theo Phùng Chí Sỹ [18] QHMT là "quá trình sử dụng các kiến thức khoa học kỹ thuật nhằm đề xuất các biện pháp bảo vệ môi trường và sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên trong một không gian xác định phục vụ phát triển kinh tế - xã hội nói chung hoặc một ngành nói riêng". Theo Nguyễn Thế Thôn (2004)[14], QHMT "được hiểu là sự vạch định, quy định sắp xếp, bố trí các đối tượng môi trường theo không gian lãnh thổ hoặc theo không gian vật thể môi trường nhằm bảo đảm môi trường sống tốt đẹp cho con người và bảo vệ môi trường sống cho các hệ sinh vật của môi trường bền vững trong sự thống nhất với sự phát triển lâu bền của kinh tế xã hội theo các định hướng, các mục tiêu và thời gian của kế hoạch, phù hợp với trình độ phát triển nhất định".Cơ sở pháp lý trong Quy hoạch môi trường ở Việt Nam Căn cứ pháp lý trong QHMT liên quan đến hầu hết các văn bản pháp luật hiện hành.
Các văn bản pháp luật quan trọng hàng đầu là: Luật Bảo vệ môi trường được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 27/11/1993 và được Chủ tịch nước ký sắc lệnh ban hành ngày 10/01/1994. [4] Luật Bảo vệ môi trường được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XI, kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 29/11/2005 và có hiệu lực từ ngày 01/07/2006. [5] Nghị định 175/CP của Chính phủ ra ngày 18/10/1994 về hướng dẫn thi hành Luật bảo vệ môi trường. Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia đến năm 2010 và định hướng đến 2020 (theo Quyết định 256/2003/QĐ-TTg); các chiến lược bảo vệ môi trường địa phương và ngành.
31 tiêu chuẩn Việt Nam về môi trường bắt buộc áp dụng, ban hành theo quyết định số 35/2002/QĐ – Bộ Khoa học công nghệ Môi trường 25/6/2002 của Bộ trưởng Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường. Luật Đất đai năm 2003 được Quốc hội thông qua ngày 26/11/2003, có hiệu lực từ ngày 01/7/2004. Luật Khoáng sản được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá IX thông qua ngày 20/3/1996 và chủ tịch nước ký sắc lệnh công bố ban hành số 472-CTN ngày 3/4/1996. Luật Tài nguyên nước được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá X, kỳ họp thứ 3 thông qua ngày 20/5/1998.
Luật Thuỷ sản được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XI, kỳ họp thứ 4 và được thông qua năm 2003. Luật Xây dựng được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 26/11/2003. Luật Phát triển và bảo vệ rừng, ban hành ngày 18/11/1991 và luật sửa đổi, bổ sung luật phát triển và bảo vệ rừng được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 10/11/2004. n 5 Các công ước quốc tế Việt Nam đã tham gia ký kết : Công ước về việc bảo vệ di sản và tự nhiên của thế giới (đã được thông qua tại kỳ họp thứ 17 của Đại hội đồng UNESCO tại Paris ngày 16-11-1972).
Công ước về các vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế đặc biệt như là nơi cư trú của loài chim nước Ramsar, 2-2-1971 (được sửa đổi theo nghị định thư Paris ngày 03-12-1982). Công ước Basel về kiểm soát vận chuyển qua biên giới rác phế thải nguy hiểm và việc tiêu huỷ chúng. Công ước về đa dạng sinh học (Rio De Janeiro, ngày 05-06-1992).Đặc điểm của Quy hoạch môi trường Quy hoạch môi trường có một số đặc điểm như sau: - Quan điểm hệ sinh thái. Quan điểm này xem xét con người trong tự nhiên hơn là tách khỏi nó, nghĩa là nhấn mạnh mối tương tác giữa con người với các hệ sinh thái tự nhiên và rộng hơn sinh quyển.
Các dạng quy hoạch có xu hướng tập trung hẹp hơn. - Tính hệ thống. Xem xét tổng thể các thành phần liên quan, tập trung vào các thành phần chủ chốt và các mối quan hệ của chúng, thừa nhận các hệ thống là mở, tương tác với môi trường, nhận biết sự liên hệ và phụ thuộc giữa các hệ thống. - Tính địa phương.
Từ môi trường nhấn mạnh tính đặc trưng của mỗi địa phương, tuy nhiên cần thiết phải xem xét các thành phần môi trường và sự biến đổi môi trường trong phạm vi lớn hơn. - Tính biến đổi theo thời gian. Xem xét sự thay đổi môi trường theo các chu kỳ khác nhau, dài và ngắn, quá khứ và tương lai. Nếu quỹ thời gian không hợp lý, quy hoạch môi trường sẽ không đạt được mục tiêu đã đặt ra.
Các dạng quy hoạch khác thường có trục thời gian ngắn hơn. - Tính chất hướng vào tác động. Nghiên cứu xem xét đầy đủ những ảnh hưởng môi trường do hoạt động của con người và sự phân bố của chúng. Các dạng quy hoạch khác thường có định hướng đầu vào, tập trung chủ yếu vào dữ liệu, mục tiêu và kế hoạch hơn là vào tác động của các hoạt động phát triển.