Chương 1: Cơ sở lý thuyết nhận dạng - Chương 2: Một số phương pháp phân tích nhận dạng mới trong tìm kiếm, dự báo khoáng sản theo tài liệu địa vật lý máy bay - Chương 3: Kết quả phân tích thực nghiệm trên tài liệu thực tế vùng Ninh Thuận. - Kết luận 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT NHẬN DẠNG Nhận dạng là phương pháp thực nghiệm nhằm xác định một mô hình cụ thể trong tập hợp các mô hình thích hợp, dựa trên cơ sở quan sát các tín hiệu vào ra. Lý thuyết nhận dạng là một trong những phương pháp phục vụ cho mục tiêu của công tác thăm dò địa vật lý, chỉ cần dựa vào các số liệu khảo sát trường địa vật lý của đối tượng mà không cần tác động nghiên cứu trực tiếp đối tượng như các lĩnh vực khác mà vẫn đưa ra được các thông tin của đối tượng để phục vụ cho các mục tiêu khác nhau.
Phương pháp sử dụng công cụ là toán học để giải quyết các bài toán phân loại đối tượng, và là một phương án được lựa chọn nhiều trong địa vật lý hiện nay. Lý thuyết xử lí tổ hợp số liệu Mỗi loại số liệu thường phản ánh một số đặc trưng nào đó của đối tượng nhưng việc sử dụng số liệu đó để đưa ra kết luận cho đối tượng sẽ cho kết quả kém tin cậy do nhiều nguyên nhân khác nhau chưa kể đến sự sai số trong quá trình thu thập và chỉnh lí số liệu. Và để đáp ứng được yêu cầu thực tế cùng nâng cao chất lượng xử lí thông tin, hiện nay, người ta áp dụng phổ biến là các phương pháp xử lí số liệu tổ hợp. Xử lí số liệu về cơ bản là dựa trên nhiều loại thông tin khác nhau để giải quyết được các nhiệm vụ đặt ra phù hợp với điều kiện kinh tế và kĩ thuật cho phép.
Không chỉ riêng trong địa vật lý mà nhiều lĩnh vực khác cũng sử dụng xử lí tổ hợp dữ liệu để nâng cao chất lượng xử lí. Các yêu cầu khi sử dụng tổ hợp số liệu trong xử lí Xử lí tổ hợp số liệu trong lý thuyết nhận dạng là một quá trình phức tạp phụ thuộc vào đối tượng nghiên cứu và các dạng số liệu khác nhau nên khi khảo sát, thu thập thông tin về đối tượng phải đáp ứng được các yêu cầu thực tế đặt ra như sau: - Thông tin phải đảm bảo về số lượng và chất lượng để đạt được mục tiêu và xử lí với độ chính xác có thể chấp nhận được. - Thời gian thu thập thông tin phải phù hợp với tiến độ yêu cầu. - Khảo sát, thu thập thông tin phải đạt được hiệu quả kinh tế.
3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Từ các yêu cầu này mà đôi khi các phương án khảo sát loại số liệu có độ tin cậy cao hơn không được lựa chọn mà thay vào đó người ta sử dụng một loại thông tin khác mà khi sử dụng tổ hợp các thông tin này cũng có khả năng đáp ứng được yêu cầu, mục tiêu đề ra. Mặt khác hiện nay các tổ hợp phương pháp địa vật lý đang ngày càng được áp dụng rộng rãi, các tổ hợp phương pháp này với các phép ghi đo tự động sẽ cung cấp một khối lượng dữ liệu rất lớn bao gồm nhiều chủng loại thông tin. Mỗi loại thông tin chỉ mang những đặc trưng nhất định của đối tượng và để hoàn thành nhiệm vụ đặt ra trong nhiều trương hợp người ta buộc phải sử dụng tổ hợp các thông tin khác nhau. Bản thân mỗi số liệu khảo sát đều mang những sai số, chúng đi kèm với số liệu và nhiều lúc gây ra những sai lầm khi xử lí.
Những sai số này do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra như: sai số đo ghi của máy, sai số do kĩ thuật và phương pháp đo ghi, sai số do ảnh hưởng từ đối tượng khác,… Trong số liệu địa vật lý những sai số mắc phải làm giảm độ tin cậy của thông tin được loại bỏ trong các bước xử lí số liệu nhưng rất khó để tách hoàn toàn chúng ra khỏi số liệu. Đặc biệt là các nhiễu do nguồn gốc địa chất, chúng làm sai lệch mạnh các tín hiệu. Những sai số này làm giảm đáng kể độ tin cậy của thông tin, đặc biệt trong trường hợp loại thông tin đó được coi là loại tính chất quan trọng đặc trưng cho đối tượng đang được nghiên cứu. Một nguyên nhân khác dẫn đến giảm độ tin cậy của một loại thông tin là tính đa trị của kết quả xử lí, gây ra nhiều khó khăn và sai lầm trong xử lí.
Để xác định đơn trị đối tượng cần sử dụng kết hợp nhiều loại thông tin khác nhau một cách phù hợp. Từ các nguyên nhân trên, các phương pháp xử lí tổ hợp số liệu đã và đang được áp dụng phổ biến trong nhiều lĩnh vực và mang lại hiệu quả cao.2 Lựa chọn tổ hợp số liệu Trong bất kỳ bài toán nhận dạng nào thì số lượng và chất lượng các tính chất (loại thông tin) dùng để nhận dạng luôn được quan tâm hàng đầu. Mỗi tổ hợp thông tin khác nhau thường cho những kết luận khác nhau về đối tượng. Để đạt được kết 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quả đáng tin cậy nhất thì quá trình xử lý số liệu cần lựa chọn được tổ hợp thông tin có độ tin cậy cao và hợp lý.
Chất lượng của thông tin tốt hay không phụ thuộc vào loại thông tin đó có đặc trưng cho đối tượng (khả năng phân biệt đối tượng với môi trường xung quanh) hay không. Tính đặc trưng cho đối tượng của một loại số liệu địa vật lý do nhiều nguyên nhân quyết định. Một tính chất là đặc trưng cho đối tượng khi độ chênh lệch giá trị của số liệu của tính chất đó giữa đội tượng nghiên cứu với môi trường xung quanh đủ lớn. Trong trường hợp đối tượng nằm quá sâu, kích thước quá nhỏ, hoặc do ảnh hưởng của các yếu tố khác (phong hóa, biến chất, chất lưu.) dẫn tới độ chênh lệch của giá trị không đủ để phân biệt đối tượng với môi trường xung quanh khi đó thông tin là không có ích cho xử lý số liệu.
Các sai số không tách được sẽ gây ra sai lệch về số liệu khi đó thông tin sẽ không còn mang tính đặc trưng cho đối tượng. Một tổ hợp thông tin không đầy đủ sẽ không đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra cho quá trình xử lý. Việc chọn số lượng các loại thông tin phải đảm bảo được tính đơn trị của kết quả và đưa ra được đầy đủ các yêu cầu nghiên cứu về đối tượng. Việc sử dụng đồng thời nhiều loại thông tin trong đó có những thông tin có độ tin cậy thấp không những gây khó khăn cho quá trình xử lý, chất lượng xử lý không cao, do các thông tin thiếu tin cậy sẽ làm nhòe đi các thông tin quan trọng khác dẫn đến những nhận thức sai lệch về đối tượng.
Việc lựa chọn được một tổ hợp thông tin có chất lượng cao là nội dung khó khăn và phụ thuộc nhiều vào hiểu biết, kinh nghiệm của người xử lý.2 Mẫu và các đặc trƣng thống kê của số liệu địa vật lý 1.1 Số liệu đo và mẫu ngẫu nhiên Vì các thiết bị quan sát trường trong địa vật lý đều là các thiết bị số nên các kết quả quan sát trường địa vật lý nhiễu và sai số đo nên có thể là đại lượng này hay đại lượng khác mà người đo không dự đoán trước được. Vì vậy để mô tả các giá trị (bằng số) các trường địa vật lý do được người ta sử dụng khái niệm đại lượng ngẫu nhiên. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các giá trị trường địa vật lý đo được các số cụ thể nên đại lượng ngẫu nhiên là mô hình nền tảng để mô tả các số liệu địa vật lý. Đại lượng X được gọi là ngẫu nhiên nếu trong mỗi phép đo sẽ xuất hiện một trong những giá trị cụ thể x1, x2, x3,… của đại lượng này với các xác suất tương ứng p1, p2, p3,… Tất cả các giá trị có thể của X sẽ tạo thành nhóm đủ, vì bao giờ trong kết quả của một phép đo cũng sẽ xuất hiện một giá trị xi nào đó (biểu hiện nào đó của X); nghĩa là bao giờ cũng tồn tại đẳng thức: n P 1 i 1 i (1.1) Để mô tả các đại lượng ngẫu nhiên, người ta sử dụng công cụ toán học xác suất, thông qua hàm phân bố xác suất và các đặc trưng thống kê.2 Hàm mật độ xác suất Hàm mật độ xác suất f(x) là một hàm mô tả xác suất xuất hiện các giá trị cụ thể của đại lượng ngẫu nhiên x.
Hàm mật độ xác suất có các tính chất sau: lim x f x 0 (1.4) x1 Với P(x1 < X < x2) là xác suất rơi vào khoảng ( x1;x2) của đại lượng ngẫu nhiên x.5) Với F(x) là hàm phân bố của X; hàm mô tả xác suất để mô tả ngẫu nhiên X nhận các giá trị nhỏ hơn giá trị x1 nào đó. Đồ thị của hàm phân bố mật độ xác suất thực nghiệm được dựng lên từ số liệu khảo sát thực tế được gọi là đường cong biến phân. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngoài hàm phân bố F(x) và hàm mật độ f(x) người ta còn dùng các đặc trưng thống kê để mô tả các đại lượng ngẫu nhiên bao gồm: n - Kỳ vọng toán M[x] = x = p x i 1 i i (1.7) - Độ lệc trung bình bình phương D (1.3 Một số hàm phân phối lý thuyết Để mô tả các đại lượng ngẫu nhiên, trong địa vật lý người ta sử dụng các hàm phân phối lý thuyết như hàm phân phối chuẩn (phân phối Gauxơ), phân phối chuẩn loga, phân phối Puasson… Phần lớn các đại lượng ngẫu nhiên trong địa vật lý cũng như nhiều hiện tượng địa chất khác chúng tuân theo luật phân phối chuẩn. Đại lượng ngẫu nhiên X tuân theo luật phân phối chuẩn nếu hàm mật độ của nó có dạng: x 2 1 Trong đó : f x e 2 2 (1.10) 2 + Phương sai: 2 = E(X - EX)2 (1.11) Đồ thị của hàm phân phối chuẩn đối xứng qua đường thẳng x = và giảm dần xuống xung quanh kỳ vọng.
Diện tích giới hạn bởi đường cong và trục hoành bằng 1, đó chính là xác suất để đại lượng ngẫu nhiên X nhận giá trị trong khoảng ( ; ) (1.