Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng của phương pháp ghép đến sự hình thành cây giống trám đen canarium tramdenum dai yakovl tại trường

Nghiên cứu ảnh hưởng của phương pháp ghép đến sự hình thành cây giống trám đen Canarium tramdenum tại trường, cung cấp kiến thức quý giá cho ngành nông nghiệp.

• Tác giả: Phạm Văn Hải
• Người hướng dẫn: ThS. Lương Thị Anh
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Phương Pháp Ghép Đến Sự Hình Thành Cây Giống Trám Đen (Canarium Tramdenum Dai & Yakovl) Tại Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích - mục tiêu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4. Ý nghĩa khoa học
• 1.5. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở nghiên cứu
• 2.2. Cơ sở khoa học của phương pháp ghép
• 2.3. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.4. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.5. Một số thông tin về loài cây Trám Đen
• 2.6. Tổng quan khu vực nghiên cứu
• 3. PHẦN 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Bố trí thí nghiệm
• 3.5. Công tác ngoại nghiệp
• 3.6. Công tác nội nghiệp
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu ảnh hưởng của phương pháp ghép đến sự hình thành cây Trám đen
• 4.2. Kết quả nghiên cứu về tỷ lệ liền sinh của Trám đen sau ghép
• 4.3. Kết quả nghiên cứu về tỷ lệ bật chồi của Trám đen sau ghép
• 4.4. Nghiên cứu ảnh hưởng của thời vụ ghép đến sự hình thành cây Trám đen
• 4.5. Tỷ Lệ Xuất Vườn
• 4.6. Hướng dẫn kĩ thuật tạo giống Trám đen ghép
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Ghép Cây Trám Đen Tại Thái Nguyên

Nâng cao năng suất rừng trồng là mục tiêu quan trọng của ngành lâm nghiệp. Sử dụng giống tốt là yếu tố then chốt. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu và ứng dụng các phương pháp nhân giống hiệu quả trở nên cấp thiết. Trám đen (Canarium nigrum) là cây bản địa có giá trị kinh tế cao, quả trám được dùng làm thực phẩm và dược liệu. Tuy nhiên, cây trám đen trồng từ hạt lâu cho quả và không phải cây nào cũng cho quả. Do đó, việc ghép cây trám đen là giải pháp hiệu quả để khắc phục nhược điểm này, giúp cây nhanh cho quả và giữ được đặc tính tốt của cây mẹ. Nghiên cứu này tập trung vào việc tìm ra phương pháp ghép tối ưu cho cây trám đen tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.

1.1. Giới thiệu về cây Trám Đen và giá trị kinh tế

Trám đen (Canarium nigrum) là cây gỗ bản địa cao từ 20-30m, đường kính 50-70cm, có tác dụng chống xói mòn và cải thiện khí hậu. Quả trám đen là thực phẩm quen thuộc, chế biến được nhiều món ăn ngon. Nhân hạt trám chứa nhiều dầu béo. Quả trám còn được dùng làm thuốc giải khát, thanh lọc, giải độc rượu. Lá trám có tác dụng thanh nhiệt, giải độc. Gỗ trám đen nhẹ, mềm, dùng làm nhà cửa, đồ gia dụng. Cây trám đen là cây đa mục đích, mang lại nhiều lợi ích kinh tế cho người dân.

1.2. Tầm quan trọng của việc nhân giống Trám Đen bằng phương pháp ghép

Trồng Trám đen từ hạt lâu cho quả và không phải cây nào cũng cho quả sai. Để chọn được cây cho quả sai, chất lượng tốt cần 8-10 năm. Ghép cây là giải pháp khắc phục nhược điểm này, giúp cây nhanh ra quả và giữ được đặc tính tốt của cây mẹ. Cây ghép đáp ứng được mục đích kinh doanh. Tuy nhiên, tỷ lệ sống và sinh trưởng của cây ghép phụ thuộc vào nhiều yếu tố: phương pháp ghép, kỹ thuật ghép, thời vụ ghép, cây mẹ lấy cành, chăm sóc sau ghép.

II. Thách Thức Trong Kỹ Thuật Ghép Cây Giống Trám Đen

Mặc dù ghép cây là phương pháp nhân giống hiệu quả cho trám đen, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua. Tỷ lệ sống của cây ghép phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm kỹ thuật ghép, thời vụ ghép, chất lượng cành ghép và gốc ghép, cũng như điều kiện chăm sóc sau ghép. Việc lựa chọn phương pháp ghép phù hợp và tối ưu hóa các yếu tố ảnh hưởng là rất quan trọng để nâng cao hiệu quả nhân giống. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ thành công của ghép cây trám đen và đề xuất các giải pháp cải thiện.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ thành công của ghép cây Trám Đen

Tỷ lệ sống và sinh trưởng của cây ghép phụ thuộc vào nhiều yếu tố: phương pháp ghép, kỹ thuật ghép, thời vụ ghép, cây mẹ lấy cành, công tác chăm sóc sau khi ghép. Cần lựa chọn phương pháp ghép phù hợp với điều kiện địa phương và đặc tính sinh học của cây. Kỹ thuật ghép cần đảm bảo chính xác, nhanh chóng để giảm thiểu tổn thương cho cây. Thời vụ ghép cần phù hợp với giai đoạn sinh trưởng của cây. Cây mẹ lấy cành cần khỏe mạnh, không sâu bệnh. Chăm sóc sau ghép cần đảm bảo đủ nước, dinh dưỡng và ánh sáng.

2.2. Khó khăn trong việc lựa chọn gốc ghép và cành ghép phù hợp

Việc lựa chọn gốc ghép và cành ghép phù hợp là yếu tố quan trọng để đảm bảo tỷ lệ thành công của ghép cây. Gốc ghép cần khỏe mạnh, có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt. Cành ghép cần lấy từ cây mẹ có năng suất cao, chất lượng quả tốt. Tuy nhiên, việc tìm kiếm và lựa chọn gốc ghép và cành ghép đáp ứng các yêu cầu trên không phải lúc nào cũng dễ dàng. Cần có kiến thức và kinh nghiệm để đánh giá chất lượng của gốc ghép và cành ghép.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Ghép Cây Trám Đen

Nghiên cứu này được thực hiện tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của các phương pháp ghép khác nhau đến sự hình thành cây giống trám đen. Các phương pháp ghép được so sánh bao gồm ghép mắt, ghép cành và các biến thể của chúng. Nghiên cứu cũng xem xét ảnh hưởng của thời vụ ghép đến tỷ lệ sống và sinh trưởng của cây ghép. Dữ liệu được thu thập và phân tích để xác định phương pháp ghép và thời vụ ghép tối ưu cho cây trám đen.

3.1. Địa điểm và thời gian tiến hành nghiên cứu ghép Trám Đen

Nghiên cứu được thực hiện tại vườn ươm Trung tâm nghiên cứu và phát triển Lâm Nghiệp vùng núi phía Bắc, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Thời gian tiến hành nghiên cứu từ tháng 6/2014 đến tháng 3/2015. Địa điểm nghiên cứu có điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng phù hợp với sự sinh trưởng và phát triển của cây trám đen.

3.2. Các phương pháp ghép cây Trám Đen được so sánh trong nghiên cứu

Nghiên cứu so sánh ảnh hưởng của các phương pháp ghép khác nhau đến sự hình thành cây giống trám đen. Các phương pháp ghép được so sánh bao gồm: ghép mắt, ghép cành và các biến thể của chúng. Mỗi phương pháp ghép có ưu và nhược điểm riêng. Việc so sánh các phương pháp ghép giúp xác định phương pháp tối ưu cho cây trám đen.

3.3. Đánh giá ảnh hưởng của thời vụ ghép đến sự phát triển của cây

Nghiên cứu cũng xem xét ảnh hưởng của thời vụ ghép đến tỷ lệ sống và sinh trưởng của cây ghép. Thời vụ ghép ảnh hưởng đến khả năng liền sẹo và phát triển của cây. Việc xác định thời vụ ghép tối ưu giúp nâng cao hiệu quả nhân giống cây trám đen. Thời vụ ghép phù hợp thường được chọn vào mùa xuân và mùa thu, để có các điều kiện thời tiết thuận lợi.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tỷ Lệ Thành Công Ghép Trám Đen

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt đáng kể về tỷ lệ sống và sinh trưởng giữa các phương pháp ghép khác nhau. Phương pháp ghép cành cho tỷ lệ thành công cao hơn so với ghép mắt. Thời vụ ghép cũng ảnh hưởng đáng kể đến kết quả. Ghép vào mùa xuân cho tỷ lệ thành công cao hơn so với ghép vào mùa hè hoặc mùa đông. Nghiên cứu cũng xác định được các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng cây giống trám đen sau ghép.

4.1. So sánh tỷ lệ liền sinh của cây Trám Đen sau khi ghép

Tỷ lệ liền sinh là chỉ số quan trọng đánh giá khả năng thành công ban đầu của ghép cây. Nghiên cứu so sánh tỷ lệ liền sinh giữa các phương pháp ghép khác nhau. Kết quả cho thấy phương pháp ghép cành cho tỷ lệ liền sinh cao hơn so với ghép mắt. Điều này có thể do ghép cành tạo ra diện tích tiếp xúc lớn hơn giữa cành ghép và gốc ghép.

4.2. Đánh giá tỷ lệ bật chồi của cây Trám Đen sau ghép thành công

Tỷ lệ bật chồi là chỉ số đánh giá khả năng sinh trưởng của cành ghép sau khi đã liền sẹo với gốc ghép. Nghiên cứu đánh giá tỷ lệ bật chồi của cây Trám đen sau ghép thành công. Kết quả cho thấy thời vụ ghép ảnh hưởng đến tỷ lệ bật chồi. Ghép vào mùa xuân cho tỷ lệ bật chồi cao hơn so với ghép vào mùa hè hoặc mùa đông.

4.3. Phân tích sinh trưởng chiều dài chồi của cây Trám Đen

Sinh trưởng chiều dài chồi là chỉ số đánh giá khả năng phát triển của cây ghép sau khi đã bật chồi. Nghiên cứu phân tích sinh trưởng chiều dài chồi của cây Trám đen sau ghép. Kết quả cho thấy phương pháp ghép và thời vụ ghép ảnh hưởng đến sinh trưởng chiều dài chồi. Cây ghép bằng phương pháp ghép cành và ghép vào mùa xuân có sinh trưởng chiều dài chồi tốt hơn.

V. Hướng Dẫn Kỹ Thuật Ghép Cây Trám Đen Hiệu Quả Nhất

Dựa trên kết quả nghiên cứu, quy trình ghép cây trám đen hiệu quả bao gồm các bước sau: (1) Chọn gốc ghép khỏe mạnh và cành ghép từ cây mẹ có năng suất cao. (2) Thực hiện ghép cành vào mùa xuân. (3) Đảm bảo kỹ thuật ghép chính xác và nhanh chóng. (4) Chăm sóc cây ghép sau ghép bằng cách cung cấp đủ nước, dinh dưỡng và ánh sáng. Tuân thủ quy trình này sẽ giúp nâng cao tỷ lệ thành công và chất lượng cây giống trám đen.

5.1. Lựa chọn gốc ghép và cành ghép chất lượng cao cho Trám Đen

Gốc ghép cần khỏe mạnh, có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt. Cành ghép cần lấy từ cây mẹ có năng suất cao, chất lượng quả tốt. Nên chọn gốc ghép có đường kính tương đương với cành ghép. Cành ghép nên lấy từ cành bánh tẻ, không quá non cũng không quá già.

5.2. Quy trình ghép cành Trám Đen chi tiết và dễ thực hiện

Quy trình ghép cành bao gồm các bước: (1) Cắt vát gốc ghép và cành ghép. (2) Áp chặt cành ghép vào gốc ghép sao cho tượng tầng của hai bộ phận tiếp xúc với nhau. (3) Dùng dây quấn chặt vết ghép. (4) Che chắn vết ghép để tránh ánh nắng trực tiếp và mưa.

5.3. Chăm sóc cây Trám Đen sau ghép để đạt tỷ lệ sống cao

Chăm sóc sau ghép bao gồm các công việc: (1) Tưới nước thường xuyên để giữ ẩm cho đất. (2) Bón phân định kỳ để cung cấp dinh dưỡng cho cây. (3) Phòng trừ sâu bệnh hại. (4) Che chắn cây khỏi ánh nắng trực tiếp và gió mạnh.

VI. Kết Luận Và Triển Vọng Phát Triển Cây Trám Đen

Nghiên cứu tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã góp phần quan trọng vào việc hoàn thiện quy trình nhân giống cây trám đen bằng phương pháp ghép. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc lựa chọn phương pháp ghép và thời vụ ghép tối ưu. Việc ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất cây giống trám đen, góp phần vào phát triển kinh tế - xã hội của các tỉnh miền núi phía Bắc.

6.1. Tổng kết các kết quả nghiên cứu chính về ghép Trám Đen

Nghiên cứu đã xác định được phương pháp ghép cành và thời vụ ghép vào mùa xuân là tối ưu cho cây trám đen. Nghiên cứu cũng xác định được các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng cây giống trám đen sau ghép. Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện quy trình nhân giống cây trám đen.

6.2. Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo về cây Trám Đen

Cần tiếp tục nghiên cứu về các giống trám đen có năng suất cao, chất lượng quả tốt. Cần nghiên cứu về các biện pháp phòng trừ sâu bệnh hại cây trám đen. Cần nghiên cứu về các mô hình trồng trám đen hiệu quả. Cần nghiên cứu về giá trị dinh dưỡng và ứng dụng của quả trám đen.

6.3. Tiềm năng và triển vọng phát triển cây Trám Đen tại Việt Nam

Cây trám đen có tiềm năng phát triển lớn tại Việt Nam, đặc biệt là ở các tỉnh miền núi phía Bắc. Quả trám đen là đặc sản có giá trị kinh tế cao. Việc phát triển cây trám đen sẽ góp phần vào phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, tạo công ăn việc làm cho người dân và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong sản xuất lâm nghiệp, nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng là mục tiêu trọng tâm, trong đó khâu chọn tạo và nhân giống giữ vai trò quyết định. Đối với các loài cây lâm nghiệp có chu kỳ sinh trưởng dài ngày, việc áp dụng các biện pháp thâm canh gặp nhiều khó khăn hơn so với cây nông nghiệp, do đó công tác giống càng mang tính tiên quyết. Nhân giống sinh dưỡng (vô tính) bằng phương pháp ghép cho phép kết hợp sức sống của hệ rễ cây gốc ghép với các đặc tính di truyền ưu việt của cành ghép, giúp cây con vừa giữ nguyên phẩm chất của cây mẹ, vừa rút ngắn thời gian ra hoa kết quả và khống chế được chiều cao cây, tạo thuận lợi cho việc thu hái.

Cây Trám đen (Canarium tramdenum Dai & Yakovl, tên đồng nghĩa: Canarium nigrum Engler, thuộc họ Trám - Burseraceae) là loài cây gỗ bản địa đa mục đích phân bố phổ biến tại các tỉnh miền núi phía Bắc nước ta. Bên cạnh giá trị cung cấp gỗ mềm phục vụ xây dựng, ván bóc và bột giấy, quả trám đen là nguồn thực phẩm truyền thống có giá trị kinh tế cao, nhân hạt chứa nhiều dầu béo và các bộ phận khác (lá, rễ, nhựa) đều có giá trị làm dược liệu hoặc nguyên liệu công nghiệp. Tuy nhiên, nếu gây trồng bằng phương pháp gieo hạt truyền thống, cây trám đen mất từ 6 đến 8 năm (thậm chí 8 đến 10 năm) mới bắt đầu cho quả. Đồng thời, tỷ lệ cây có hoa dị tính (hoa đực không cho quả hoặc cho năng suất rất thấp) chiếm tới khoảng 50%, gây rủi ro lớn cho các mô hình kinh doanh lâm sản ngoài gỗ lấy quả.

Mặc dù giải pháp nhân giống ghép mang lại triển vọng lớn, cây Trám đen thuộc nhóm cây khó ghép do đặc tính thân nhiều mủ nhựa nhanh khô và tầng sinh mô mỏng. Hiệu quả tiếp hợp và tỷ lệ sống của cây ghép chịu sự chi phối chặt chẽ bởi phương pháp ghép, kỹ thuật thao tác, thời vụ ghép và chế độ chăm sóc. Đề tài "Nghiên cứu ảnh hưởng của phương pháp ghép đến sự hình thành cây giống Trám đen (Canarium tramdenum Dai & Yakovl) tại trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên" được thực hiện nhằm giải quyết các yêu cầu kỹ thuật thực tiễn này.

Mục đích và mục tiêu nghiên cứu:

• Mục đích: Tạo ra giống Trám đen ghép phục vụ công tác trồng rừng lấy quả.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Lựa chọn được phương pháp ghép và thời vụ ghép phù hợp nhất cho việc tạo cây Trám đen ghép.
  2. Xây dựng và đề xuất bản hướng dẫn kỹ thuật tạo giống Trám đen ghép đạt hiệu quả cao.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Cây giống Trám đen ghép trong giai đoạn vườn ươm.
• Phạm vi nội dung: Khảo nghiệm 3 phương pháp ghép (ghép áp bên, ghép nêm, ghép mắt) qua 3 thời vụ khác nhau trong năm (vụ Xuân - tháng 3, vụ Thu - tháng 9, vụ Đông - tháng 12).
• Phạm vi không gian: Vườn ươm Trung tâm nghiên cứu và phát triển Lâm nghiệp vùng núi phía Bắc, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên (xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên).
• Phạm vi thời gian: Quá trình thực địa và theo dõi diễn ra từ tháng 6/2014 đến tháng 3/2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở khoa học của phương pháp ghép: Khóa luận vận dụng hệ thống cơ sở lý thuyết đa ngành về nhân giống sinh dưỡng thực vật:

• Cơ sở giải phẫu và sinh lý thực vật: Bản chất của ghép cây là tận dụng khả năng tự làm lành vết thương của thực vật. Mặt cắt ngang thân cây bao gồm các phần: mô gỗ (dẫn nước và muối khoáng), libe (vận chuyển sản phẩm quang hợp) và tượng tầng (tầng sinh gỗ / mô phân sinh bên). Yêu cầu kỹ thuật cốt lõi là tạo ra sự tiếp xúc khít khao giữa tượng tầng của cành ghép và gốc ghép để các tế bào phân chia, nối liền hệ thống mạch dẫn và ống rây, khôi phục tuần hoàn dinh dưỡng nuôi chồi ghép.
• Cơ sở di truyền học và tế bào học: Quá trình phân bào nguyên nhiễm duy trì nguyên vẹn bộ nhiễm sắc thể của cành ghép lấy từ cây mẹ ưu trội, bảo tồn toàn bộ đặc tính di truyền mong muốn.
• Khả năng hòa nhập tổ hợp ghép: Sự tương thích mô học giữa các bộ phận cùng loài (Canarium tramdenum) đảm bảo không xuất hiện các hiện tượng không hòa nhập như phình vết ghép dị dạng, rụng lá non hoặc gãy đổ mối ghép.

Phương pháp bố trí thí nghiệm: Thí nghiệm được thiết kế theo khối ngẫu nhiên đầy đủ (RCBD) với 3 lần lặp lại nhằm loại trừ tối đa sai số do điều kiện lập địa và môi trường:

• Quy mô thí nghiệm: 3 công thức ghép $\times$ 3 lần nhắc lại $\times$ 30 cây/nhắc lại = 90 cây/công thức; tổng dung lượng mẫu cho cả 3 công thức là 270 cây ghép. Thí nghiệm được lặp lại đồng bộ tại 3 mùa vụ (Xuân, Thu, Đông).
• Chi tiết 3 công thức kỹ thuật (CT):
  • Công thức I (Ghép áp bên): Cắt ngang gốc ghép cách mặt đất 35–40 cm, chẻ dọc một bên sâu 2–3 cm (hoặc 5–7 cm sát phần gỗ); cành ghép được cắt vát một bên dài 1,5–2,0 cm, rộng 0,4–0,5 cm, áp khít tượng tầng và quấn kín nilon chuyên dụng.
  • Công thức II (Ghép nêm): Cắt ngang gốc ghép ở độ cao 35–40 cm, chẻ đôi chính giữa gốc ghép sâu 2–3 cm; cành ghép (2–3 mắt ngủ) được vát nhẵn hai bên thành hình nêm và cắm khít vào khe chẻ.
  • Công thức III (Ghép mắt kiểu cửa sổ): Mở cửa sổ chữ nhật kích thước $1 \times 2\text{ cm}$ trên vỏ gốc ghép cách mặt đất 20–30 cm; bóc miếng vỏ chứa mầm ngủ có kích thước tương ứng đặt vào, đậy mép vỏ và băng kín.

Vật liệu và nguồn dữ liệu:

• Gốc ghép: Cây con gieo từ hạt đạt 12–18 tháng tuổi, nguồn gốc tại Phú Thọ, chăm sóc đồng đều tại vườn ươm.
• Cành ghép: Khai thác từ các cây mẹ trưởng thành, thành thục, sinh trưởng tốt và có năng suất quả ổn định tại xã Hà Châu, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.
• Vật tư kỹ thuật: Dao ghép chuyên dụng, kéo cắt cành, màng bọc nilon, bình phun, thuốc phòng trừ kiến hại vết ghép và giàn che lưới đen giảm 25% cường độ ánh sáng.
• Nguồn dữ liệu: Số liệu sơ cấp từ quá trình đo đếm, theo dõi định kỳ tại hiện trường về tỷ lệ liền sinh, tỷ lệ bật chồi, chiều dài chồi mới và phân cấp chất lượng cây con theo các tiêu chuẩn lâm sinh.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả xác lập tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trong công tác giống cây lâm sản ngoài gỗ. Phần này làm rõ các hạn chế cơ bản của phương thức gieo ươm bằng hạt đối với cây Trám đen (thời gian thành thục kéo dài 6–10 năm, tỷ lệ cá thể đực cao gây lãng phí diện tích trồng). Từ đó, khóa luận xác định mục tiêu lựa chọn phương pháp ghép tối ưu (áp bên, nêm, mắt) và thời vụ ghép thích hợp nhất (Xuân, Thu, Đông) nhằm nâng cao tỷ lệ sống và chất lượng cây con phục vụ trồng rừng lấy quả tại các tỉnh miền núi phía Bắc.

Phần 2: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương này tổng hợp các luận cứ khoa học và thực tiễn liên quan đến kỹ thuật ghép cây:

• Cơ sở giải phẫu - sinh lý học: Trình bày chi tiết cơ chế liền sẹo vết thương, vai trò phân bào của tượng tầng và sự kết nối mạch dẫn giữa cành ghép và gốc ghép.
• Lịch sử và thực tiễn nghiên cứu ghép cây rừng: Tổng kết các cột mốc ghép cây trên thế giới (nhân giống thông Pinus nigra, bạch đàn Eucalyptus grandis, tếch Tectona grandis) và tại Việt Nam (ghép Thông nhựa, Thông đuôi ngựa, cây Mỡ Manglietia glauca, Trám trắng Canarium album).
• Đặc điểm sinh thái loài Trám đen: Phân tích cụ thể các chỉ tiêu hình thái học (cây gỗ cao 25–30 m, lá kép lông chim lẻ 9–13 lá chét, quả hạch chín màu tím đen), đặc tính ưa sáng, yêu cầu lập địa (độ cao dưới 400–800 m, đất thịt pha sét tầng dày $>80\text{ cm}$, pH 4,5–5,5) và giá trị kinh tế thương phẩm (cây 10–15 tuổi cho 50–70 kg quả/năm).
• Tổng quan điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu: Trình bày các thông số khí tượng tại xã Quyết Thắng, TP. Thái Nguyên (nhiệt độ trung bình năm 22–25°C, lượng mưa trung bình 2007 mm/năm, độ ẩm không khí 82%).

Phần 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết phương pháp nghiên cứu thực nghiệm:

• Quy trình chuẩn bị ngoại nghiệp: Xây dựng giàn che cao 2 m phủ lưới đen 25%; xử lý cây mẹ trước 35–80 ngày để kích thích mầm ngủ; thu hái cành bánh tẻ dài 15–20 cm vào buổi sáng và bảo quản trong khăn ẩm đặt trong thùng xốp.
• Quy trình kỹ thuật 3 phương pháp ghép: Mô tả chuẩn xác các bước thao tác đối với ghép áp bên, ghép nêm và ghép mắt cửa sổ.
• Chế độ chăm sóc hậu ghép: Quy định chế độ tưới nước duy trì độ ẩm giá thể, định kỳ phun thuốc trừ kiến 2 ngày/lần trong suốt 15 ngày đầu sau ghép để bảo vệ vết cắt.
• Phương pháp xử lý số liệu nội nghiệp: Phân tích, tổng hợp số liệu đo đếm theo các chỉ tiêu sinh trưởng và tỷ lệ xuất vườn.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này trình bày toàn bộ số liệu thực nghiệm thu được, so sánh hiệu quả giữa các công thức ghép và thời vụ:

Chỉ tiêu theo dõi	Thời vụ ghép	Ghép áp bên (CT1)	Ghép nêm (CT2)	Ghép mắt (CT3)
Tỷ lệ liền sinh (%) (n = 90 cây/công thức)	Vụ Xuân	55,56% (50 cây)	31,11% (28 cây)	5,56% (5 cây)
	Vụ Thu	43,33% (39 cây)	26,67% (24 cây)	4,44% (4 cây)
	Vụ Đông	17,78% (16 cây)	10,00% (9 cây)	2,22% (2 cây)
Tỷ lệ bật chồi (%) (n = 90 cây/công thức)	Vụ Xuân	52,22% (47 cây)	28,89% (26 cây)	3,33% (3 cây)
	Vụ Thu	38,89% (35 cây)	25,56% (23 cây)	2,22% (2 cây)
	Vụ Đông	16,67% (15 cây)	7,78% (7 cây)	1,11% (1 cây)
Chiều dài chồi mới (cm)	Vụ Xuân	2,63 cm	1,96 cm	1,10 cm
	Vụ Thu	2,40 cm	1,59 cm	0,85 cm
	Vụ Đông	1,38 cm	0,84 cm	0,30 cm

Về đánh giá chất lượng cây ghép và tiêu chuẩn xuất vườn (trên tổng số 90 cây khảo nghiệm mỗi phương pháp):

Phương pháp ghép	Tổng số cây sống	Cây loại Tốt (SL / %)	Cây loại TB (SL / %)	Cây loại Xấu (SL)	Tỷ lệ xuất vườn (%)
Ghép áp bên (CT1)	44	24 (26,66%)	16 (17,78%)	4	44,44% (40 cây)
Ghép nêm (CT2)	26	14 (15,55%)	7 (7,78%)	5	23,33% (21 cây)
Ghép mắt (CT3)	4	2 (2,22%)	1 (1,11%)	1	3,33% (3 cây)

Nội dung chương kết thúc bằng bản Hướng dẫn kỹ thuật tạo giống Trám đen ghép tiêu chuẩn hóa:

• Tiêu chuẩn gốc ghép: Cây 12–18 tháng tuổi (hoặc đạt 50–60 ngày sau đảo bầu sinh trưởng), chiều cao 60–100 cm, đường kính gốc 1–2 cm, có 5–6 lá thật, sinh trưởng khỏe, sạch sâu bệnh.
• Tiêu chuẩn cành ghép: Khai thác từ cây 10–15 năm tuổi có từ 3 vụ quả sai ổn định trở lên; chọn cành bánh tẻ 6–10 tháng tuổi ở tầng tán ngang, đường kính 0,6–1,2 cm tương đương gốc ghép, có 2–4 mắt ngủ.
• Kỹ thuật thao tác: Cắt vát cành ghép dài 1,5–2,0 cm, rộng 0,4–0,5 cm; chẻ gốc ghép sâu 2–4 cm tại ranh giới giữa vỏ và tầng sinh gỗ; quấn nilon chuyên dụng kín toàn bộ mối ghép và cành ghép; hoàn tất thao tác trong vòng 45–60 giây để tránh oxy hóa bề mặt cắt và khô nhựa.
• Thời vụ tối ưu: Vụ Xuân (tháng 3–4) và Vụ Thu (tháng 10–11), nhiệt độ 25–30°C, yêu cầu thời tiết không mưa trong tối thiểu 7 ngày sau ghép.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết toàn diện các kết quả định lượng thu được từ thực nghiệm: phương pháp ghép áp bên và thời vụ mùa xuân vượt trội hoàn toàn về tỷ lệ liền sinh (55,56%), tỷ lệ bật chồi (52,22%), tốc độ tăng trưởng chiều dài chồi (2,63 cm) và tỷ lệ cây con đủ tiêu chuẩn xuất vườn (44,44%). Tác giả kiến nghị chuyển giao phương pháp ghép áp bên vào mùa xuân cho các cơ sở sản xuất giống lâm nghiệp trong vùng.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính kèm số liệu thực nghiệm:

• Xác định được phương pháp ghép áp bên (CT1) mang lại hiệu quả vượt trội nhất trên mọi chỉ tiêu theo dõi: đạt tỷ lệ liền sinh cao nhất 55,56% ở vụ Xuân (so với 31,11% của ghép nêm và 5,56% của ghép mắt); tỷ lệ bật chồi đạt 52,22% ở vụ Xuân (ghép nêm đạt 28,89%, ghép mắt đạt 3,33%).
• Xác định thời vụ ghép tối ưu là Vụ Xuân: sinh trưởng chiều dài chồi ghép đạt mức cao nhất (2,63 cm ở ghép áp bên, 1,96 cm ở ghép nêm, 1,10 cm ở ghép mắt), xếp trên Vụ Thu (2,40 cm ở ghép áp bên) và Vụ Đông (chỉ đạt 1,38 cm ở ghép áp bên).
• Đánh giá khả năng xuất vườn: Phương pháp ghép áp bên cung cấp tỷ lệ cây đủ tiêu chuẩn xuất vườn đạt 44,44% (với 26,66% cây đạt phẩm chất tốt và 17,78% cây trung bình), cao gần gấp đôi so với ghép nêm (23,33%) và vượt trội hoàn toàn so với ghép mắt (3,33%).

Đóng góp về mặt kỹ thuật và giải pháp đề xuất:

• Giải quyết được khó khăn kỹ thuật then chốt trong nhân giống vô tính loài Trám đen vốn có hàm lượng nhựa cao mau khô: định hình quy trình thao tác nhanh (45–60 giây), kỹ thuật cắt vát tạo diện tích tiếp xúc tượng tầng tối đa và sử dụng màng nilon chuyên dụng bao kín cành ghép để chống thoát hơi nước.
• Xây dựng bản hướng dẫn kỹ thuật hoàn chỉnh từ khâu chọn cây mẹ, tiêu chuẩn chọn cành/gốc ghép, mùa vụ ghép đến biện pháp chăm sóc hậu ghép (che bóng 25%, tưới giữ ẩm, phun thuốc phòng kiến định kỳ 2 ngày/lần trong 15 ngày).
• Cung cấp cơ sở khoa học giúp chuyển dịch cơ cấu giống Trám đen từ nguồn gieo hạt không kiểm soát sang giống ghép năng suất cao, khắc phục hiện tượng phân ly cây đực không ra quả.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu mới dừng lại ở phạm vi khảo nghiệm trong giai đoạn vườn ươm (theo dõi từ tháng 6/2014 đến tháng 3/2015 tại Thái Nguyên), chưa theo dõi tiếp sinh trưởng và năng suất đậu quả của cây ghép sau khi trồng rừng thực địa trong các năm tiếp theo.
• Hướng nghiên cứu mở rộng: Tiếp tục theo dõi đánh giá các lô cây ghép sau khi xuất vườn trồng rừng tại các điều kiện lập địa khác nhau ở vùng núi phía Bắc; nghiên cứu mở rộng các chế phẩm điều hòa sinh trưởng nhằm nâng cao hơn nữa tỷ lệ liền sinh của vết ghép.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Lâm nghiệp, Lâm sinh, Cây trồng và Nông nghiệp nghiên cứu về kỹ thuật nhân giống vô tính cây lâm nghiệp bản địa đa mục đích.
• Cán bộ kỹ thuật tại các vườn ươm, trung tâm khuyến nông - khuyến lâm và chủ trang trại rừng miền núi phía Bắc đang tìm kiếm quy trình kỹ thuật cụ thể để sản xuất cây giống Trám đen lấy quả.
• Các phần có giá trị tham khảo cao nhất: Bảng số liệu đối chứng giữa 3 phương pháp ghép tại Phần 4 và bản Hướng dẫn kỹ thuật tạo giống Trám đen ghép tiêu chuẩn tại Tiểu mục 4.5.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao cây Trám đen nhân giống từ hạt lại ít được ưa chuộng trong trồng rừng kinh doanh lấy quả? Cây Trám đen gieo từ hạt có thời gian kiến thiết cơ bản kéo dài (phải mất từ 6 đến 8 năm, thậm chí 8 đến 10 năm mới cho quả). Đồng thời, tỷ lệ cây có hoa đực hoặc hoa dị tính không có khả năng tạo quả chiếm tới 50%, khiến việc tuyển chọn cá thể sai quả rất khó khăn và làm giảm hiệu quả kinh tế.

2. Trong ba phương pháp thí nghiệm, phương pháp ghép nào cho hiệu quả liền sinh và xuất vườn cao nhất? Phương pháp ghép áp bên (CT1) cho hiệu quả cao nhất ở mọi mùa vụ, đạt tỷ lệ liền sinh 55,56% vào vụ Xuân và tỷ lệ cây con đủ tiêu chuẩn xuất vườn đạt 44,44% (vượt trội so với 23,33% của ghép nêm và 3,33% của ghép mắt).

3. Thời vụ nào trong năm cho kết quả sinh trưởng chồi ghép Trám đen tốt nhất? Vụ Xuân (tháng 3) là thời vụ thích hợp nhất, với chiều dài chồi mới đạt 2,63 cm ở phương pháp ghép áp bên, cao hơn hẳn so với Vụ Thu (2,40 cm) và Vụ Đông (1,38 cm).

4. Kỹ thuật thao tác ghép Trám đen đòi hỏi yêu cầu đặc thù gì về thời gian và bảo vệ mắt ghép? Do nhựa Trám đen rất nhanh khô và tầng sinh gỗ mỏng, toàn bộ thao tác cắt vát và áp cành ghép vào gốc ghép phải hoàn tất nhanh chóng trong vòng 45–60 giây. Sau khi ghép phải dùng nilon quấn kín toàn bộ mối ghép và cành ghép để chống thoát hơi nước, kết hợp phủ lưới che râm 25% và phun thuốc diệt kiến định kỳ 2 ngày/lần trong 15 ngày đầu.

5. Tiêu chuẩn chọn cành ghép và gốc ghép Trám đen theo hướng dẫn kỹ thuật của đề tài là gì? Gốc ghép phải đạt chiều cao 60–100 cm, đường kính 1–2 cm, có 5–6 lá thật và sinh trưởng khỏe. Cành ghép phải lấy từ cây mẹ 10–15 năm tuổi đã có ít nhất 3 vụ quả sai ổn định, chọn cành bánh tẻ 6–10 tháng tuổi ở tầng tán ngang, đường kính 0,6–1,2 cm (tương đương gốc ghép) và có từ 2–4 mắt ngủ.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Văn Hải đã hoàn thành các mục tiêu nghiên cứu thực nghiệm về kỹ thuật nhân giống sinh dưỡng loài Trám đen (Canarium tramdenum) tại vườn ươm Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Kết quả định lượng khẳng định phương pháp ghép áp bên thực hiện vào vụ Xuân đạt hiệu quả cao nhất về tỷ lệ liền sinh (55,56%), tỷ lệ bật chồi (52,22%) và tỷ lệ xuất vườn (44,44%). Bản hướng dẫn kỹ thuật tạo giống ghép được xây dựng từ đề tài cung cấp cơ sở thực tiễn chuẩn xác cho việc hoàn thiện quy trình sản xuất giống Trám đen phục vụ phát triển kinh tế lâm nghiệp tại các tỉnh miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nâng cao năng suất của rừng trồng là một trong những mục tiêu cần đạt được trong sản xuất lâm nghiệp hiện nay. Để nâng cao năng suất rừng trồng một trong những khâu mang tính quyết định đó là sử dụng giống tốt để trồng rừng. Nhờ có giống được cải thiện và áp dụng các biện phát kỹ thuật như thâm canh mà năng suất các loài cây trông nông nghiệp trong những năm qua đã tăng gấp đôi so với những năm 1960.

Trong Lâm nghiệp, cây rừng có đời sống ngày dài ngày, khó áp dụng các biện phát kỹ thuật thâm canh khác nên công tác giống lại càng quan trọng. Dù trồng rừng kinh tế hay trồng rừng phòng hộ đều phải có giống tốt theo mục tiêu đặt ra. Trong các năm gần đây, các Trung tâm nghiên cứu giống cây rừng trong cả nước tiến hành nghiên cứu về chọn giống, khảo nghiệm và nhân giống cho nhiều loại cây rừng đã đạt dược một số kết quả bước đầu, mở ra một triển vọng lớn cho trồng rừng nguyên liệu ở nước ta. Nhân giống là khâu cuối cùng trong công tác cải thiện giống.

Để giữ được đặc tính tốt của cây giống người ta thường dùng phương pháp nhân giống sinh dưỡng. Trong phương pháp nhân giống sinh dưỡng, phương pháp ghép kết hợp được sức sống trẻ của gốc ghép với đặc tính di truyền tốt của cành ghép, tạo được cây ghép vừa sống lâu, vừa mau ra quả và giữ được đặc tính di truyền tốt cần chọn lọc, đồng thời cây có chiều cao thấp hơn, vì vậy phương pháp này đã và đang được áp dụng rộng rãi trong việc tạo cây giống trồng với mục đích lấy quả. Trám đen (Canarium nigrum Engler) là cây gỗ bản địa có chiều cao từ 20-30 m, đường kính ngang ngực có thể đạt 50 - 70 cm, thân tròn thẳng, tán lá 2 rộng và xanh quanh năm, có tác dụng chống xói mòn bảo vệ đất, cải thiện khí hậu tốt. Ngoài ra cây Trám đen còn cung cấp một số sản phẩm phụ có giá trị và rất gần gũi với nhân dân.

Quả trám đen đã được dùng làm thực phẩm rất lâu đời ở Việt Nam. Quả trám “ỏm” là món ăn quen thuộc trong các bữa cơm của các gia đình ở miền Bắc trước kia. Từ quả trám có thể chế biến thành nhiều món ăn ngon như: trám kho cá, trám nhồi thịt. Quả trám còn được dùng để làm ô mai mặn, ngọt được nhiều người ưa thích.

Nhân hạt trám chứa nhiều dầu béo, có vị bùi; có thể ăn sống, ép dầu hoặc làm nhân bánh. Quả trám còn được dùng làm thuốc vì có tác dụng giải khát, sinh tân dịch, thanh lọc, giải độc rượu. Lá có vị hơi đắng, hơi chát, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, tiêu thũng, chỉ thống. Vì vậy quả trám dùng giải độc rượu, cá nóc hoặc chữa hóc xương cá.

Rễ cây trám dùng chữa phong thấp, đau lưng, gối tê liệt cử động. Lá trị cảm mạo, viêm đường hô hấp trên, viêm phổi, phù thũng, ghẻ lở. Ở Trung Quốc (tỉnh Vân Nam) dùng rễ trám trị đau dạ dày, bỏng lửa; lá dùng trị xuất huyết tử cung, ban độc; quả trị nội thương xuất huyết, ho; vỏ rễ dùng trị nội thương thổ huyết. Nhựa trám đen có thể dùng thắp sáng hoặc dùng trong công nghệ véc ni sơn.

Nhưng nhựa trám đen thường ít và chóng khô đặc hơn trám trắng, nên ít khi khai thác nhựa từ cây trám đen. Trám đen là cây đa mục đích có thể làm nhà cửa, nguyên liệu gỗ dán, đóng đồ thông thường. Gỗ trám đen nhẹ, mềm, màu xám trắng, giác lõi không phân biệt, có thể dùng làm nhà, đóng đồ, làm gỗ dán lạng, bút chì, diêm, bột giấy.