MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nâng cao năng suất của rừng trồng là một trong những mục tiêu cần đạt được trong sản xuất lâm nghiệp hiện nay. Để nâng cao năng suất rừng trồng một trong những khâu mang tính quyết định đó là sử dụng giống tốt để trồng rừng. Nhờ có giống được cải thiện và áp dụng các biện phát kỹ thuật như thâm canh mà năng suất các loài cây trông nông nghiệp trong những năm qua đã tăng gấp đôi so với những năm 1960.
Trong Lâm nghiệp, cây rừng có đời sống ngày dài ngày, khó áp dụng các biện phát kỹ thuật thâm canh khác nên công tác giống lại càng quan trọng. Dù trồng rừng kinh tế hay trồng rừng phòng hộ đều phải có giống tốt theo mục tiêu đặt ra. Trong các năm gần đây, các Trung tâm nghiên cứu giống cây rừng trong cả nước tiến hành nghiên cứu về chọn giống, khảo nghiệm và nhân giống cho nhiều loại cây rừng đã đạt dược một số kết quả bước đầu, mở ra một triển vọng lớn cho trồng rừng nguyên liệu ở nước ta. Nhân giống là khâu cuối cùng trong công tác cải thiện giống.
Để giữ được đặc tính tốt của cây giống người ta thường dùng phương pháp nhân giống sinh dưỡng. Trong phương pháp nhân giống sinh dưỡng, phương pháp ghép kết hợp được sức sống trẻ của gốc ghép với đặc tính di truyền tốt của cành ghép, tạo được cây ghép vừa sống lâu, vừa mau ra quả và giữ được đặc tính di truyền tốt cần chọn lọc, đồng thời cây có chiều cao thấp hơn, vì vậy phương pháp này đã và đang được áp dụng rộng rãi trong việc tạo cây giống trồng với mục đích lấy quả. Trám đen (Canarium nigrum Engler) là cây gỗ bản địa có chiều cao từ 20-30 m, đường kính ngang ngực có thể đạt 50 - 70 cm, thân tròn thẳng, tán lá 2 rộng và xanh quanh năm, có tác dụng chống xói mòn bảo vệ đất, cải thiện khí hậu tốt. Ngoài ra cây Trám đen còn cung cấp một số sản phẩm phụ có giá trị và rất gần gũi với nhân dân.
Quả trám đen đã được dùng làm thực phẩm rất lâu đời ở Việt Nam. Quả trám “ỏm” là món ăn quen thuộc trong các bữa cơm của các gia đình ở miền Bắc trước kia. Từ quả trám có thể chế biến thành nhiều món ăn ngon như: trám kho cá, trám nhồi thịt. Quả trám còn được dùng để làm ô mai mặn, ngọt được nhiều người ưa thích.
Nhân hạt trám chứa nhiều dầu béo, có vị bùi; có thể ăn sống, ép dầu hoặc làm nhân bánh. Quả trám còn được dùng làm thuốc vì có tác dụng giải khát, sinh tân dịch, thanh lọc, giải độc rượu. Lá có vị hơi đắng, hơi chát, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, tiêu thũng, chỉ thống. Vì vậy quả trám dùng giải độc rượu, cá nóc hoặc chữa hóc xương cá.
Rễ cây trám dùng chữa phong thấp, đau lưng, gối tê liệt cử động. Lá trị cảm mạo, viêm đường hô hấp trên, viêm phổi, phù thũng, ghẻ lở. Ở Trung Quốc (tỉnh Vân Nam) dùng rễ trám trị đau dạ dày, bỏng lửa; lá dùng trị xuất huyết tử cung, ban độc; quả trị nội thương xuất huyết, ho; vỏ rễ dùng trị nội thương thổ huyết. Nhựa trám đen có thể dùng thắp sáng hoặc dùng trong công nghệ véc ni sơn.
Nhưng nhựa trám đen thường ít và chóng khô đặc hơn trám trắng, nên ít khi khai thác nhựa từ cây trám đen. Trám đen là cây đa mục đích có thể làm nhà cửa, nguyên liệu gỗ dán, đóng đồ thông thường. Gỗ trám đen nhẹ, mềm, màu xám trắng, giác lõi không phân biệt, có thể dùng làm nhà, đóng đồ, làm gỗ dán lạng, bút chì, diêm, bột giấy. Cây Trám đen trồng từ hạt lâu cho quả, mặt khác không phải cây nào cũng cho quả.
Cây có nhiều hoa cái thì cho quả nhiều, còn những cây có hoa đực, hoa lưỡng tính không cho quả hoặc sản lượng quả rất thấp. Với mục đích 3 trồng Trám đen lấy quả, nếu trồng cây từ hạt, để chọn được cây cho quả sai, chất lượng quả như mong muốn cần phải mất khoảng 8-10 năm mới tuyển chọn được. Để khắc phục đặc điểm trên, hiện nay trồng Trám Đen với mục đích chính là lấy quả, nên sử dụng cây ghép để trồng vừa nhanh ra quả đồng thời cây trồng đều cho quả đáp ứng được mục đích kinh doanh. Tuy nhiên khi nhân giống Trám Đen bằng phương pháp ghép, để cây ghép đạt được tỷ lệ sống cao và sinh trường tốt thì còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: phương pháp ghép, kỹ thuật ghép, thời vụ ghép, cây mẹ lấy cành, công tác chăm sóc sau khi ghép,…Vì vậy tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của phương pháp ghép đến sự hình thành cây giống Trám Đen (Canarium tramdenum Dai & Yakovl) tại trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên” 1.
Mục đích - mục tiêu của đề tài 1. Mục đích Nhằm tạo ra được giống Trám đen ghép phục vụ cho trồng rừng lấy quả 1. Mục tiêu Lựa chọn được phương pháp ghép và thời vụ ghép phù hợp cho tạo cây Trám đen ghép Đưa ra được hướng dẫn kĩ thuật tạo giống Trám đen ghép 1. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa khoa học - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học + Qua nghiên cứu thực tiễn đề tài giúp ta làm quen với công tác nghiên cứu khoa học, ứng dụng lý thuyết đã học được trong nhà trường vào thực tiễn sản xuất. Đồng thời đánh giá được ảnh hưởng của 3 phương pháp ghép đến sự hình thành cây giống trám đen. Từ đó kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ lựa chọn được kỹ thuật ghép. + Tạo cho sinh viên một tác phong làm việc làm tự lập khi ra thực tế.
4 - Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất Áp dụng kết quả nghiên cứu để lựa chọn được phương pháp ghép cho cây trám đen, giúp cho cây sinh trưởng nhanh, nhanh ra hoa kết quả. Ý nghĩa thực tiễn Góp phần hoàn chỉnh quy trình sản xuất cây trám đen ghép ở vườn ươm và cung cấp cây Trám đen ghép cho các tỉnh miền núi Phía Bắc. Mở rộng diện tích trồng cây Trám đen ở các tỉnh miền núi phía Bắc, khai thác tiềm năng đất đai của vùng. 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.
Cơ sở nghiên cứu 2. Cơ sở khoa học của phương pháp ghép Ghép là phương pháp nhân giống vô tính được thực hiện bằng sự kết hợp giữa một bộ phận của cây này với bộ phận của cây khác để tạo thành một tổ hợp ghép cùng sinh trưởng và phát triển như một thể thống nhất. Ghép cây là phương pháp nhân giống, theo đó, người ta lấy từ 1 hoặc nhiều cây mẹ, giống tốt, đang sinh trưởng, những phần đoạn cành, khúc rễ, mầm ngủ. rồi nhanh chóng và khéo léo lắp đặt vào vị trí thích hợp trên cây khác, gọi là cây gốc ghép, sau đó chăm sóc để phần ghép và gốc ghép liền lại với nhau, tạo ra một cây mới; trong đó cây gốc ghép thông qua bộ rễ, có chức năng lấy dinh dưỡng trong đất để nuôi toàn bộ cây mới, còn phần ghép có chức năng sinh trưởng và tạo sản phẩm.
Người ta thường biểu thị cây ghép bằng 2 cách cây gốc ghép + phần ghép hoặc phần ghép/cây gốc ghép. Khi bị tổn thương, cây có thể tự làm lành vết thương và ghép cây là tận dụng khả năng đó của cây. Khi ghép, đòi hỏi tầng sinh gỗ (mô phân sinh) trên mặt cắt của phần ghép tiếp hợp chặt chẽ với tầng sinh gỗ trên mặt cắt của cây gốc ghép và như vậy vết ghép mới mau liền lại để tạo thành 1 cây mới, tức là thao tác ghép phải chuẩn và đúng kỹ thuật. Khi cắt ngang cành cây, ta thấy ngoài cùng là biểu bì rồi đến vỏ cành, tầng sinh gỗ (mô phân sinh), trong cùng là lõi gỗ.
Tầng sinh gỗ liên tục phân chia cả 2 phía: phía ngoài tạo ra lớp vỏ và phía trong tạo ra lõi gỗ. Do vậy, khi ghép, nếu 2 mặt tầng sinh gỗ của phần ghép và gốc ghép tiếp hợp với nhau chặt chẽ thì vết ghép mau liền và phần ghép sẽ sống. Khi ghép yêu cầu mặt cắt của phần ghép và của gốc ghép nhất thiết phải thật nhẵn (tức là khi cắt phải dùng dao ghép rất sắc) và phải được áp chặt với nhau để cơ quan phục 6 hồi vết thương của cả 2 bên có thể nhanh chóng liền lại với nhau. Do vậy, khi ghép phải dùng dây quấn chặt phần ghép vào gốc ghép.
Thực chất, quá trình lành vết ghép diễn biến như sau: Khi ghép ở 2 mặt của vết cắt hình thành 1 lớp màng mỏng, sau đó tầng sinh gỗ tăng trưởng rất nhanh, lấp đầy chỗ trống giữa 2 mặt vết cắt (của phần ghép và gốc ghép). Từ đó màng mỏng bị huỷ hoại, các tổ chức mô tế bào của phần ghép và gốc ghép dần hoà hợp, gắn bó với nhau, hệ thống vận chuyên dinh dưỡng liên kết với nhau do tầng sinh gỗ tao ra vỏ phía ngoài và gỗ phía trong và nối các mạch ống dẫn của lõi gỗ với ống lọc thấm của lớp vỏ lại với nhau và hệ thống mạch dẫn thực sự được liên kết, thông suốt. Lúc này, chồi ghép được cung cấp dinh dưỡng, nước và bắt đầu sinh trưởng. Ở hầu hết các loài cây, kể cả Trám mặt cắt ngang của thân (cành) cây bao gồm các bộ phận cơ bản sau: phần gỗ, libe, và tượng tầng.
- Phần gỗ: các tế bào gỗ non tạo thành các ống mạch, các ống mạch này làm nhiệm vụ dẫn nước và dinh dưỡng khoáng từ rễ cây lên nuôi các bộ phận bên trên cây. - Libe: dẫn các sản phẩm đồng hóa trên tán cây (sản phẩm quang hợp) xuống nuôi các bộ phận bên dưới. - Tượng tầng: là mô phân sinh bên có thể sinh ra tế bào mới. Trong ghép quan trọng nhất là sự tiếp xúc giữa tượng tầng của cành ghép và tượng tầng của gốc ghép, nhờ sự tiếp xúc này cùng với quá trình phân chia liên tục của tượng tầng mà cành ghép và gốc ghép có thể nối liền lại với nhau, trao đổi chất của cây diễn ra làm cho cây sinh trưởng phát triển bình thường.
Vì vậy, yêu cầu khi thao tác ghép là tượng tầng của cành ghép và gốc ghép phải trùng khít nhau. Tượng tầng chủ yếu là phân sinh ngang, sinh ra gỗ mới, mạch gỗ mới vào phía trong sinh ra libe mới, vỏ mới ra phía ngoài. Tượng tầng sinh trưởng mạnh trong mùa sinh trưởng của cây.