Nghiên Cứu Phương Pháp Dịch Tiêu Đề Phim Từ Tiếng Anh Sang Tiếng Việt Tại CGV

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu translating movie titles from english into vietnamese a case study at cgv cinema, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất biện pháp cải tiến

• Tác giả: Nguyễn Đăng Huy
• Người hướng dẫn: ThS. Bùi Thị Mai Anh
• Trường học: Trường Đại Học Quản Lý Và Công Nghệ Hải Phòng
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Anh
• Đề tài: Translating Movie Titles From English Into Vietnamese – A Case Study At CGV Cinema
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: INTRODUCTION
• 1.1. Rationale
• 1.2. Aims of the study
• 1.3. Scope of the study
• 1.4. Research methods used in the study
• 1.5. Overview of the thesis
• 2. CHƯƠNG 2: LITERATURE REVIEW
• 2.1. Definition and characteristics of movie
• 2.2. Translating movie title
• 2.3. Movie title and its functions
• 2.4. Movie title translation and translators
• 2.5. Characteristics of English movie titles
• 2.6. Principles of English movie translation
• 3. CHƯƠNG 3: SURVEY AND FINDING
• 3.1. Methodology of study
• 3.2. Description of data collection instruments and procedures
• 3.3. Preliminary results and analysis
• 4. CHƯƠNG 4: SUGGESTED TRANSLATION STRATEGIES
• 4.1. Keeping the original
• 4.2. Providing a new title
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Phương Pháp Dịch Tiêu Đề Phim Tại CGV

Nghiên cứu phương pháp dịch tiêu đề phim từ tiếng Anh sang tiếng Việt tại CGV là một chủ đề thú vị và cần thiết. Tiêu đề phim không chỉ là một phần quan trọng trong việc thu hút khán giả mà còn phản ánh nội dung và văn hóa của bộ phim. Việc dịch tiêu đề phim đòi hỏi sự tinh tế và hiểu biết sâu sắc về ngôn ngữ và văn hóa của cả hai ngôn ngữ. Nghiên cứu này sẽ giúp làm rõ các phương pháp dịch thuật hiệu quả và các thách thức mà các dịch giả gặp phải.

1.1. Định Nghĩa Và Tầm Quan Trọng Của Tiêu Đề Phim

Tiêu đề phim là yếu tố đầu tiên mà khán giả tiếp xúc. Nó không chỉ cung cấp thông tin về nội dung mà còn tạo ấn tượng ban đầu. Việc dịch tiêu đề phim cần phải cân nhắc đến ngữ nghĩa và cảm xúc mà nó truyền tải.

1.2. Mục Tiêu Của Nghiên Cứu Phương Pháp Dịch

Mục tiêu chính của nghiên cứu này là xác định các phương pháp dịch tiêu đề phim hiệu quả, từ đó đưa ra các nguyên tắc và chiến lược dịch thuật phù hợp cho các dịch giả tại CGV.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Dịch Tiêu Đề Phim

Dịch tiêu đề phim từ tiếng Anh sang tiếng Việt gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự khác biệt về văn hóa và ngôn ngữ. Tiêu đề phim thường chứa đựng các yếu tố văn hóa mà không thể dịch một cách trực tiếp. Điều này có thể dẫn đến việc tiêu đề bị hiểu sai hoặc không còn ý nghĩa. Ngoài ra, việc giữ nguyên cảm xúc và ý nghĩa của tiêu đề cũng là một thách thức lớn.

2.1. Sự Khác Biệt Về Văn Hóa Giữa Hai Ngôn Ngữ

Văn hóa ảnh hưởng lớn đến cách mà tiêu đề phim được hiểu và dịch. Các yếu tố văn hóa như phong tục, tập quán và thậm chí là ngữ điệu có thể làm cho việc dịch trở nên phức tạp.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Giữ Nguyên Ý Nghĩa

Việc giữ nguyên ý nghĩa của tiêu đề trong khi vẫn đảm bảo tính hấp dẫn cho khán giả là một thách thức lớn. Nhiều khi, dịch giả phải tìm cách sáng tạo để truyền tải thông điệp mà không làm mất đi bản chất của tiêu đề.

III. Phương Pháp Dịch Tiêu Đề Phim Hiệu Quả Tại CGV

Để dịch tiêu đề phim hiệu quả, các dịch giả tại CGV cần áp dụng một số phương pháp nhất định. Các phương pháp này bao gồm dịch nghĩa, dịch theo ngữ cảnh và sáng tạo tiêu đề mới. Mỗi phương pháp có ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương pháp phù hợp sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch thuật.

3.1. Dịch Nghĩa Giữ Nguyên Ý Nghĩa Của Tiêu Đề

Dịch nghĩa là phương pháp phổ biến nhất, giúp giữ nguyên ý nghĩa của tiêu đề. Tuy nhiên, cần phải cân nhắc đến ngữ cảnh và cảm xúc mà tiêu đề truyền tải.

3.2. Dịch Theo Ngữ Cảnh Tạo Ra Sự Kết Nối

Dịch theo ngữ cảnh giúp tạo ra sự kết nối giữa tiêu đề và nội dung phim. Phương pháp này thường yêu cầu dịch giả có kiến thức sâu rộng về cả hai nền văn hóa.

3.3. Sáng Tạo Tiêu Đề Mới Đưa Ra Ý Tưởng Mới

Sáng tạo tiêu đề mới có thể giúp thu hút khán giả hơn. Tuy nhiên, cần phải đảm bảo rằng tiêu đề mới vẫn phản ánh đúng nội dung và tinh thần của bộ phim.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Tại CGV

Nghiên cứu này không chỉ mang tính lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn cao. Các phương pháp và chiến lược được đề xuất có thể được áp dụng trực tiếp trong công việc dịch thuật tại CGV. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch tiêu đề phim, từ đó thu hút nhiều khán giả hơn.

4.1. Tăng Cường Chất Lượng Dịch Thuật

Việc áp dụng các phương pháp dịch hiệu quả sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch thuật, từ đó tạo ra những tiêu đề hấp dẫn hơn cho khán giả.

4.2. Nâng Cao Trải Nghiệm Khán Giả

Một tiêu đề phim được dịch tốt sẽ tạo ra trải nghiệm tốt hơn cho khán giả, giúp họ dễ dàng tiếp cận nội dung và cảm xúc của bộ phim.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Dịch Tiêu Đề Phim Tại CGV

Nghiên cứu phương pháp dịch tiêu đề phim từ tiếng Anh sang tiếng Việt tại CGV đã chỉ ra rằng việc dịch tiêu đề không chỉ đơn thuần là chuyển ngữ mà còn là một nghệ thuật. Các dịch giả cần phải hiểu rõ về văn hóa và ngôn ngữ để có thể truyền tải đúng ý nghĩa và cảm xúc của tiêu đề. Tương lai của dịch thuật tiêu đề phim tại CGV hứa hẹn sẽ còn nhiều điều thú vị và sáng tạo.

5.1. Tương Lai Của Dịch Tiêu Đề Phim

Với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu ngày càng cao từ khán giả, dịch tiêu đề phim sẽ tiếp tục phát triển và đổi mới.

5.2. Khuyến Khích Nghiên Cứu Thêm

Nghiên cứu này mở ra cơ hội cho các nghiên cứu tiếp theo về dịch thuật trong lĩnh vực điện ảnh, từ đó nâng cao chất lượng dịch thuật và trải nghiệm của khán giả.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sự gia tăng nhanh chóng của số lượng người học tiếng Anh trên toàn cầu, việc tiếp cận ngôn ngữ thông qua các sản phẩm văn hóa giải trí, đặc biệt là phim ảnh, ngày càng trở nên phổ biến. Tác giả Nguyễn Đăng Huy xuất phát từ nhận thức thực tế rằng ngôn ngữ và văn hóa luôn gắn kết chặt chẽ; việc thưởng thức điện ảnh không chỉ là hình thức giải trí đơn thuần mà còn là cầu nối quan trọng giúp người học tiếp thu tri thức và văn hóa bản địa. Tuy nhiên, quá trình chuyển ngữ tiêu đề phim từ tiếng Anh sang tiếng Việt thường xuất hiện những tiêu đề dịch khác biệt lớn so với bản gốc, gây tò mò cho khán giả và đặt ra yêu cầu khảo cứu mang tính học thuật. Lấy cảm hứng từ các tư liệu thực tế như bài viết "Movie Titles Translated into a Foreign Language and Then Translated Back to English Are Hilarious" của Casey Chan và kinh nghiệm thực tiễn từ chuyên viên dịch phụ đề tại Công ty Truyền thông BIHACO, tác giả thực hiện khóa luận tốt nghiệp ngành Ngôn ngữ Anh nhằm phân tích chuyên sâu lĩnh vực này.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định qua ba nhiệm vụ chính:

1. Chỉ ra một số đặc điểm nổi bật của tiêu đề phim tiếng Anh (pointing out some outstanding characteristics of English movie titles).
2. Rút ra các nguyên tắc cơ bản và hữu ích áp dụng cho quá trình dịch tiêu đề phim từ tiếng Anh sang tiếng Việt (drawing some useful principles for translating English movie titles into Vietnamese).
3. Đề xuất các phương pháp và chiến lược sáng tạo giúp việc chuyển ngữ tiêu đề phim đạt tính chính xác, dễ hiểu và thu hút người xem (drawing some creative methods and strategies for translating English movie titles into Vietnamese more easily and attractively).

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là các tiêu đề phim tiếng Anh và các bản dịch tiếng Việt tương ứng được phát hành thực tế. Về phạm vi nghiên cứu, do hạn chế về thời gian cũng như năng lực cá nhân, tác giả không mở rộng khảo sát trên toàn bộ các kênh phát hành như truyền hình hay internet, mà tập trung giới hạn phạm vi khảo cứu tại hệ thống cụm rạp CGV Cinema tại thành phố Hải Phòng trong giai đoạn đầu năm 2024.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng nghiên cứu dựa trên các khái niệm kinh điển của ngành dịch thuật học và lý luận điện ảnh. Tác giả tổng hợp các định nghĩa về dịch thuật từ Katharine Barnwell (1986) về việc tái hiện chính xác thông điệp gốc theo cách tự nhiên nhất trong ngôn ngữ đích; Magdy M. Zaky (2000) về hoạt động truyền tải nghĩa của diễn ngôn; và Thomas G. Mansella (2005) về việc vượt qua các rào cản ngôn ngữ và văn hóa. Trên cơ sở phân loại dịch thuật của Peter Newmark (1982), nghiên cứu xem xét 8 hình thức dịch thuật: dịch từng từ (word-for-word translation), dịch nguyên văn (literal translation), dịch trung thành (faithful translation), dịch ngữ nghĩa (semantic translation), dịch thích nghi/phỏng biến (adaptation), dịch tự do (free translation), dịch phong cách/thành ngữ (idiomatic translation), và dịch giao tiếp (communicative translation). Ngoài ra, quan điểm tiếp biến văn hóa trong dịch thuật của Itamar Even-Zohar và khái niệm "từ ma thuật" (magic words) trong dịch tiêu đề của David Steinsaltz (2001) cũng được vận dụng.

Về lý thuyết tiêu đề phim, nghiên cứu kế thừa quan điểm của Soren (1996) về chức năng cốt lõi của tiêu đề trong việc xác định nội dung tác phẩm, cùng tài liệu "10 ways titles can work for you" của Lenore Wright nhằm phân loại các phong cách đặt tiêu đề (thể hiện thể loại, xung đột trung tâm, câu hỏi gợi mở, ẩn dụ trực quan, liên hệ văn hóa, bối cảnh ngoại lai, hoặc vai diễn ngôi sao).

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Thu thập, đối chiếu và phân tích ngữ liệu tiêu đề phim tiếng Anh đã chiếu tại rạp và bản dịch tiếng Việt nhằm nhận diện đặc điểm ngôn ngữ, chức năng ngữ dụng và chiến lược chuyển ngữ.
• Phương pháp định lượng: Thiết kế bảng câu hỏi khảo sát gồm 6 câu hỏi (kết hợp câu hỏi lựa chọn và thang đo mức độ) phát cho 100 khán giả có mặt tại cụm rạp CGV Hải Phòng nhằm thu thập dữ liệu thống kê về thị hiếu thể loại, nhận thức về vai trò tiêu đề, mức độ cần thiết của việc dịch và sự tác động của áp-phích (poster).

Nguồn dữ liệu thực nghiệm được thu thập trực tiếp tại hệ thống CGV Cinema Hải Phòng và các ấn phẩm phim chiếu rạp thực tế.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu (Introduction)

Chương mở đầu trình bày lý do chọn đề tài dựa trên mối liên hệ giữa việc học tiếng Anh, khám phá văn hóa và trải nghiệm điện ảnh. Tác giả xác định đối tượng người thụ hưởng kết quả nghiên cứu là sinh viên Trường Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng (HPU) làm việc bán thời gian trong lĩnh vực dịch phụ đề hoặc định hướng trở thành biên dịch viên chuyên nghiệp. Chương này thiết lập phạm vi nghiên cứu trọng tâm tại cụm rạp CGV, nêu rõ phương pháp thu thập dữ liệu và công bố cấu trúc năm chương của toàn bộ khóa luận.

Chương 2: Tổng quan lý thuyết (Literature Review)

Chương 2 cung cấp hệ thống lý luận toàn diện về dịch thuật và đặc thù tiêu đề điện ảnh. Tác giả phân tích định nghĩa phim ảnh, hiện tượng lưu ảnh trên võng mạc tạo ảo giác chuyển động, và phân loại 12 thể loại phim chính: hành động, hoạt hình, hài kịch, tội phạm, tài liệu, chính kịch, kinh dị, lịch sử, ca nhạc, lãng mạn, gia đình và khoa học viễn tưởng.

Về đặc điểm tiêu đề phim tiếng Anh, văn bản chỉ ra ba đặc trưng:

• Tính ngắn gọn, súc tích (brief and concise): Thường là danh từ, cụm danh từ (Suicide Squad, The Medium) hoặc câu đơn ngắn (Ticket To Paradise).
• Tính biểu cảm cao (high expressiveness): Truyền tải nội dung chính xác để tránh gây thất vọng cho khán giả (The Hotel Transylvania dịch thành Khách sạn huyền bí).
• Chứa nhiều tên riêng (containing many proper names): Tên nhân vật (Morbius, Kate) hoặc địa danh (Train to Busan, The Wolf of Wall Street).

Đồng thời, chương này xác lập 4 nguyên tắc chuyển ngữ tiêu đề:

1. Trung thành với ngữ cảnh (Faithfulness to the context): Minh họa qua phim Hàn Quốc 6/45 được dịch thành Bỗng dưng trúng số, phản ánh đúng tình huống tấm vé số trúng giải bị bay qua biên giới Triều Tiên - Hàn Quốc, đạt doanh thu hơn 100 tỷ đồng tại Việt Nam.
2. Dịch theo thể loại phim (Translated by film genre): Minh họa qua phim lãng mạn Love Destiny The Movie (Ngược dòng thời gian để yêu anh - đạt 50 tỷ đồng sau 13 ngày tại Việt Nam), phim kinh dị The Banishing (Trục quỷ), và phim phiêu lưu kỳ ảo Fantastic Beasts: The Secrets of Dumbledore (Sinh vật huyền bí: Những bí mật của Dumbledore).
3. Nhận thức sự khác biệt văn hóa (Awareness of cultural differences): Tránh các từ ngữ nhạy cảm về tình dục, tôn giáo, chính trị; xử lý chính xác điển tích văn hóa. Tác giả phân tích lỗi sai của bản dịch Murder at 1600 thành Án mạng lúc 4 giờ do người dịch không hiểu số 1600 là địa chỉ của Nhà Trắng (1600 Đại lộ Pennsylvania), bản dịch chuẩn xác phải là Án mạng tại Nhà Trắng.
4. Kết hợp hiệu quả thương mại và thẩm mỹ (Combination of commercial and aesthetic effects): Phê phán hiện tượng dịch tùy tiện vì mục đích thương mại như phim Hồng Kông Confession of Pain bị đặt tên thành Vô gian đạo 5 dù nội dung không liên quan. Ngược lại, biểu dương các bản dịch vừa kích thích thương mại vừa giàu thẩm mỹ nhờ sử dụng các "từ ma thuật" như "yêu" (On Your Wedding Day dịch thành Ngày em đẹp nhất, Me Before You thành Trước ngày em đến, Elizabethtown thành Thị trấn tình yêu).

Chương 3: Khảo sát và kết quả phân tích (Survey and Finding)

Chương 3 trình bày kết quả khảo sát thực tế tại rạp CGV Hải Phòng với 100 khán giả tham gia (thuộc độ tuổi tập trung từ 13 đến 30 tuổi). Dữ liệu phân tích chi tiết cho 6 câu hỏi được thống kê cụ thể:

• Thể loại ưa thích: Phim hành động chiếm tỷ lệ cao nhất (26%), tiếp theo là phim hài (23%).
• Tầm quan trọng của tiêu đề: 88% đánh giá quan trọng, 2% không quan trọng, 10% ý kiến khác.
• Sự cần thiết của việc dịch tiêu đề: 78% cho rằng cần thiết, 17% muốn giữ nguyên tiêu đề tiếng Anh, 5% ý kiến khác.
• Đánh giá cách dịch của CGV: 47% thích, 32% thấy bình thường, 19% không quan tâm, 1% không thích, 1% khác.
• Độ khó của việc dịch tiêu đề: 78% nhận định rất khó, 13% khó, 6% bình thường, 3% dễ.
• Tác động của poster đến quyết định xem phim: 62% khán giả xác nhận xác suất đến rạp do poster là 50%; các mức 0%, 30%, 70%, 100% chiếm các tỷ lệ nhỏ hơn. Tác giả phân tích thêm sự cố quảng bá của phim Jennifer's Body khi poster làm sai lệch kỳ vọng của người xem về thể loại kinh dị.

Chương 4: Các chiến lược dịch thuật đề xuất (Suggested Translation Strategies)

Dựa trên tài liệu dịch thuật và khảo sát thực tế, tác giả phân loại chiến lược dịch tiêu đề thành hai nhóm: tôn trọng bản gốc (respecting the original) và loại bỏ bản gốc (removing the original), bao gồm 5 chiến lược cụ thể:

1. Giữ nguyên tiêu đề gốc (Keeping the original): Áp dụng khi tiêu đề là tên riêng nhân vật (Tom and Jerry, Black Adam, Elvis, Morbius) hoặc địa danh quen thuộc (Babylon, Strange World, Titanic).
2. Dịch nguyên nghĩa (Literal translation): Dựa trên cơ sở lý luận của Bùi Tiến Bảo và Đặng Xuân Thu (1999), chuyển dịch từ đối từ tương đương về ngữ pháp và từ vựng (Black Widow thành Góa phụ đen, Spider-Man thành Người nhện, Moonfall thành Trăng rơi, Don't Look Up thành Đừng nhìn lên); hoặc cấu trúc V-ing (The Banishing thành Trục quỷ, Finding Nemo thành Tìm kiếm Nemo).
3. Dịch giải thích/diễn giải (Explication): Bổ sung thông tin khi tiêu đề gốc quá trừu tượng hoặc đơn điệu (Cracked dịch thành Vết nứt: Âm hồn trong tranh; Thor: Ragnarok giải thích nghĩa sự kiện thần thoại Bắc Âu thành Thor: Ngày tận thế; Belle dịch thành Belle: Công chúa tàn nhang; Jigsaw dịch thành Lưỡi cưa phán xét).
4. Dịch thích nghi/phóng tác (Adaptation): Điều chỉnh yếu tố văn hóa, ngôn ngữ và sử dụng từ Hán-Việt nhằm tăng tính cô đọng và trang trọng (Firestarter dịch thành Người khởi lửa thay vì dịch thuần Việt thô là Người bắt đầu; How to Train Your Dragon dịch thành Bí kíp luyện rồng thay vì dịch từng từ rườm rà là Làm thế nào để huấn luyện con rồng của bạn).
5. Đặt tiêu đề mới (Providing a new title): Thay đổi hoàn toàn tiêu đề để phù hợp với thị hiếu bản địa khi các phương pháp trên không đáp ứng yêu cầu truyền thông.

Chương 5: Kết luận và đề xuất (Conclusion)

Theo đề cương nghiên cứu được công bố trong văn bản, chương 5 đảm nhiệm việc tóm lược toàn bộ kết quả đạt được, đưa ra các hàm ý ứng dụng cho sinh viên học tập dịch thuật và đề xuất các hướng nghiên cứu mở rộng trong tương lai.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu mang lại các kết quả định lượng cụ thể thông qua dữ liệu khảo sát 100 khán giả tại cụm rạp CGV Hải Phòng:

Tiêu chí khảo sát	Lựa chọn 1	Lựa chọn 2	Lựa chọn 3	Lựa chọn 4	Lựa chọn 5	Lựa chọn khác
Thể loại phim ưa thích	Hành động: 26%	Hài kịch: 23%	Kinh dị / Giật gân / Viễn tưởng / Khác	-	-	-
Tầm quan trọng của tiêu đề	Quan trọng: 88%	Không quan trọng: 2%	Ý kiến khác: 10%	-	-	-
Sự cần thiết dịch tiêu đề	Cần thiết: 78%	Không cần thiết: 17%	Ý kiến khác: 5%	-	-	-
Đánh giá cách dịch của CGV	Thích: 47%	Bình thường: 32%	Không quan tâm: 19%	Không thích: 1%	Khác: 1%	-
Độ khó khi dịch tiêu đề	Rất khó: 78%	Khó: 13%	Bình thường: 6%	Dễ: 3%	Khác: 0%	-
Xác suất đến rạp do poster	Mức 0%: 10%	Mức 30%: 6%	Mức 50%: 62%	Mức 70%: 10%	Mức 100%: 6%	Khác: 6%

Về mặt đóng góp học thuật và thực tiễn, tác giả đã:

• Hệ thống hóa các đặc điểm ngôn ngữ của tiêu đề phim tiếng Anh và làm rõ các rào cản chuyển ngữ xuất phát từ khẩu ngữ, tiếng lóng và khác biệt văn hóa.
• Xác lập khung 4 nguyên tắc thực hành dịch thuật: bám sát ngữ cảnh, đúng thể loại phim, cẩn trọng với yếu tố văn hóa (tránh từ nhạy cảm và dịch sai địa danh) và cân bằng giữa yếu tố thương mại và thẩm mỹ.
• Phân loại rõ ràng 5 chiến lược dịch thuật áp dụng riêng cho tiêu đề phim ngoại văn tại các rạp chiếu phim Việt Nam, có đối chứng với các ví dụ thực tế thành công và thất bại trên thị trường.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự chỉ ra các mặt hạn chế cụ thể:

• Về phạm vi khảo sát: Do giới hạn về mặt thời gian, kiến thức và kỹ năng của tác giả, nghiên cứu không thể bao quát toàn bộ các kênh phân phối phim như truyền hình, internet hay các chuỗi rạp chiếu phim khác, mà chỉ giới hạn khảo sát tại hệ thống rạp CGV Cinema Hải Phòng.
• Về mẫu khảo sát: Dung lượng mẫu định lượng dừng lại ở 100 khán giả, chưa phản ánh đầy đủ đa dạng nhân khẩu học trên quy mô toàn quốc.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng khảo sát sang các nền tảng phát hành phim trực tuyến (streaming platforms), phân tích dịch thuật phụ đề đa chiều hoặc nghiên cứu phản ứng tiếp nhận của khán giả trên các kênh truyền thông xã hội.

Giá trị tham khảo

Công trình là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh, Biên - Phiên dịch tại các trường đại học (đặc biệt là sinh viên HPU) có định hướng làm việc trong ngành công nghiệp dịch thuật truyền thông hoặc dịch phụ đề phim.
• Các dịch giả phim, biên tập viên nội dung tại các cụm rạp và các đơn vị phát hành phim thương mại tại Việt Nam.

Phần nội dung có giá trị tham khảo cao nhất là hệ thống ví dụ đối chiếu trong Chương 2 và Chương 4, phân tích cặn kẽ các lỗi dịch sai lệch do thiếu hiểu biết văn hóa (như trường hợp Murder at 1600) và các kỹ thuật xử lý từ Hán-Việt, thêm thành phần giải nghĩa nhằm tăng sức hấp dẫn ngôn từ mà vẫn giữ đúng tinh thần tác phẩm gốc.

Câu hỏi thường gặp

1. Khảo sát thực nghiệm của khóa luận được tiến hành tại đâu và với quy mô mẫu như thế nào?
Khảo sát được thực hiện trực tiếp tại cụm rạp CGV Cinema ở thành phố Hải Phòng. Mẫu khảo sát gồm 100 khán giả có mặt ngẫu nhiên tại rạp, không phân biệt độ tuổi, giới tính hay trình độ học vấn, trong đó phần lớn thuộc nhóm khách hàng thường xuyên từ 13 đến 30 tuổi.

2. Tỷ lệ người xem đánh giá việc chuyển ngữ tiêu đề phim là cần thiết đạt bao nhiêu phần trăm?
Theo kết quả điều tra tại Chương 3, có 78% khán giả cho rằng việc dịch tiêu đề phim sang tiếng Việt là cần thiết, 17% muốn giữ nguyên tiêu đề tiếng Anh gốc và 5% đưa ra ý kiến khác.

3. Khóa luận dẫn chứng trường hợp phim "Murder at 1600" để chứng minh cho nguyên tắc nào?
Tác giả dẫn chứng bộ phim này để minh họa cho nguyên tắc "Nhận thức sự khác biệt văn hóa" (Awareness of cultural differences). Bản dịch Án mạng lúc 4 giờ là một lỗi sai do dịch giả không nhận biết con số 1600 là số nhà của Nhà Trắng (1600 Pennsylvania Avenue). Bản dịch chuẩn xác theo ngữ cảnh phim phải là Án mạng tại Nhà Trắng.

4. Năm chiến lược dịch tiêu đề phim được tác giả đề xuất là gì?
Năm chiến lược bao gồm: Giữ nguyên tiêu đề gốc (Keeping the original), Dịch nguyên nghĩa (Literal translation), Dịch giải thích/diễn giải (Explication), Dịch thích nghi/phóng tác (Adaptation), và Đặt tiêu đề mới (Providing a new title).

5. Vì sao tiêu đề phim "Firestarter" được đánh giá cao khi dịch thành "Người khởi lửa"?
Tác giả phân tích rằng nếu dịch theo nghĩa thuần Việt thông thường là Người bắt đầu, tiêu đề sẽ thiếu tính điểm nhấn, không mang giá trị nghệ thuật và thương mại. Việc sử dụng từ Hán-Việt "khởi" trong Người khởi lửa giúp tiêu đề ngắn gọn, súc tích và khơi gợi sự hấp dẫn, phù hợp với nội dung tác phẩm của Stephen King.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Đăng Huy là một công trình nghiên cứu ứng dụng kết hợp giữa lý luận dịch thuật và khảo sát thực tiễn tại cụm rạp CGV Cinema Hải Phòng. Bằng việc phân tích 100 bảng hỏi và hệ thống tiêu đề phim đa dạng, công trình đã xác lập các đặc điểm ngôn ngữ, 4 nguyên tắc thực hành và 5 chiến lược dịch thuật tiêu đề phim tiếng Anh sang tiếng Việt. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm và tài liệu tham khảo thiết thực cho sinh viên ngành Ngôn ngữ Anh cũng như người làm công tác biên dịch trong lĩnh vực nghe - nhìn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUẢN LÝ VÀ CÔNG NGHỆ HẢI PHÒNG ------------------------------- KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP NGÀNH: NGÔN NGỮ ANH Sinh viên: Nguyễn Đăng Huy HẢI PHÒNG – 2024 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUẢN LÝ VÀ CÔNG NGHỆ HẢI PHÒNG ----------------------------------- TRANSLATING MOVIE TITLES FROM ENGLISH INTO VIETNAMESE – A CASE STUDY AT CGV CINEMA KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC HỆ CHÍNH QUY NGÀNH: NGÔN NGỮ ANH Sinh viên: Nguyễn Đăng Huy Giảng viên hướng dẫn: ThS. Bùi Thị Mai Anh HẢI PHÒNG – 2024 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUẢN LÝ VÀ CÔNG NGHỆ HẢI PHÒNG -------------------------------------- NHIỆM VỤ ĐỀ TÀI TỐT NGHIỆP Sinh viên: Nguyễn Đăng Huy Mã SV: 1912771010 Lớp: NA2301A Ngành: Ngôn ngữ Anh Tên đề tài: Translating movie titles from English into Vietnamese - A case study at CGV cinema NHIỆM VỤ ĐỀ TÀI 1. Nội dung và các yêu cầu cần giải quyết trong nhiệm vụ đề tài tốt nghiệp ………………………………………………………………………………. Các tài liệu, số liệu cần thiết ……………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………… 3.

Địa điểm thực tập tốt nghiệp ……………………………………………………………………………… CÁN BỘ HƯỚNG DẪN ĐỀ TÀI TỐT NGHIỆP Họ và tên : Bùi Thị Mai Anh Học hàm, học vị : Thạc sĩ Cơ quan công tác : Trường Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng Nội dung hướng dẫn: Translating movie titles from English into Vietnamese - A case study at CGV cinema Đề tài tốt nghiệp được giao ngày 15 tháng 1 năm 2024 Yêu cầu phải hoàn thành xong trước ngày 18 tháng 5 năm 2024 Đã nhận nhiệm vụ ĐTTN Đã giao nhiệm vụ ĐTTN Sinh viên Giảng viên hướng dẫn Nguyễn Đăng Huy ThS. Bùi Thị Mai Anh Hải Phòng, ngày … tháng … năm 2024 XÁC NHẬN CỦA KHOA CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập – Tự do – Hạnh phúc PHIẾU NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN TỐT NGHIỆP Họ và tên giảng viên: Bùi Thị Mai Anh Đơn vị công tác: Trường Đại Học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng Họ và tên sinh viên: Nguyễn Đăng Huy Chuyên ngành: Ngôn ngữ Anh Nội dung hướng dẫn: Translating movie titles from English into Vietnamese - A case study at CGV cinema 1. Tinh thần thái độ của sinh viên trong quá trình làm đề tài tốt nghiệp. Đánh giá chất lượng của đồ án/khóa luận (so với nội dung yêu cầu đã đề ra trong nhiệm vụ Đ.N trên các mặt lý luận, thực tiễn, tính toán số liệu…).

Ý kiến của giảng viên hướng dẫn tốt nghiệp Được bảo vệ Không được bảo vệ Điểm hướng dẫn Hải Phòng, ngày … tháng … năm. Giảng viên hướng dẫn (Ký và ghi rõ họ tên) CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc PHIẾU NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN CHẤM PHẢN BIỆN Họ và tên giảng viên:. Đơn vị công tác: Trường Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng Họ và tên sinh viên: Nguyễn Đăng Huy Chuyên ngành: Ngôn ngữ Anh Đề tài tốt nghiệp: Translating movie titles from English into Vietnamese - A case study at CGV cinema 1. Phần nhận xét của giáo viên chấm phản biện.

Những mặt còn hạn chế. Ý kiến của giảng viên chấm phản biện Được bảo vệ Không được bảo vệ Điểm hướng dẫn Hải Phòng, ngày … tháng … năm. Giảng viên chấm phản biện (Ký và ghi rõ tên) ABSTRACT Discovering the cultures of English- speaking countries is very useful for English learner. It helps them not only study English better but also have the opportunities to understand the cultures that attach to the language they love.

Watching English movie is one aspect of this culture exploration process. In this research, the methods and strategies for translating English movie titles into Vietnamese are explored, because moves titles can reflect the movie content in the most concise and sophisticated ways. This research aims at: (1) pointing out some outstanding characteristics of English movie titles, (2) drawing some useful principles for translating English movie titles into Vietnamese and (3) drawing some creative methods and strategies for translating English movie titles into Vietnamese more easily and attractively, through the analysis of many English movie titles that were translated into Vietnamese when being shown on TV or at the cinema. In order to carry out this research, the methods used are both qualitative and quantitative (with the combination of information analysis and synthesis and the questionnaires for professional English movie translators in CGV Cinema).

Key words: movie title translation, English, Vietnamese, principles, strategies i ACKNOWLEDGEMENT During the process of doing this graduation paper, I have received many necessary assistances, precious ideas and timely encouragements from my teachers, family and friends. This paper could not have been completed without the help, encouragements and support from everybody. First of all, I would like to express my sincere thanks to my supervisor Ms Bui Thi Mai Anh, M. for her enthusiastic guidance, very helpful ideas and instructions for the preparation and her corrections during the completion of this graduation paper.

Secondly, I would like to express my thanks to all the teachers at Haiphong Management and Technology University for the precious and useful lessons in my study process that helped me a lot of during graduation time. Finally yet importantly, I would like to thank my family members who always stand by my side while the work was in process. Thank you! ii TABLE OF CONTENTS ABSTRACT. ii CHAPTER 1: INTRODUCTION .2 Aims of the study .3 Scope of the study.

Research methods used in the study. Overview of the thesis .2 CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW .1 Definition and characteristics of movie:. Translating movie title. Movie title and its functions:.

Movie title translation and translators. Characteristics of English movie titles:. Brief and concise:. Containing many proper names:.

Principles of English movie translation:. Faithfulness to the context:. Translated by film genre. Awareness of cultural differences.

Combination of commercial and aesthetic effects: .21 CHAPTER 3: SURVEY AND FINDING. Methodology of study. Description of data collection instruments and procedures. Preliminary results and analysis .25 CHAPTER 4: SUGGESTED TRANSLATION STRATEGIES .1 Keeping the original:.

Providing a new title.52 iv CHAPTER 1: INTRODUCTION 1.1 Rationale It can’t be denied that English is the most widely spoken language in the world. During the last few decades, the number of people learning English has risen dramatically. As a result, English is used to write a lot of educational materials, news information, and entertainment field. For English learners, it is very important to learn about the culture of famous English countries because language and culture always associated and closely linked.

Knowing and feeling deeply about the cultures of speak English countries makes learning English better because the abundant cultures of those countries will contribute to inspire learners. In the process of learning about those cultures, learners will also gain knowledge and cultural perspectives close to the foreign language they love. Watching English movie is also an important way to learn about this culture. However, have you ever had a steady and earnest look at the title at the very beginning of the movie? Have you ever wondered why the translated title is so strange and different from the original one? And have you ever tried to translate it back into English? If you have, you might define the link between my topic and movies.

I quite like watching movies and am interested in film translation and movie title translation, which reminds me of the translation subject I used to study in school. And an idea suggests itself to me, with this graduation paper, I will have the opportunity to delve deeper into my passion for cinema. Surprisingly, I have also found many papers about movie translation on the internet. Such as “Movie Titles Translated into a Foreign Language and Then Translated Back to English Are Hilarious” by Casey Chan on sploid.com or “Interesting things in the film translation process” – was shared by the former employee who translated movie subtitles at BIHACO Media Company.

This gave me inspiration and urged me to do research on this topic. Hopefully, my work may benefit a large number of 1 people who are interested in a part-time job as translators in general and movie translators in particularly.2 Aims of the study - Providing major principles which are helpful in movie title translation - Giving several strategies to HPU students who are doing part-time job involved film subtitle translation or might be prospective movie translators - Analyzing a large number of translated titles of movies which have been released and shown in Vietnam to draw experience in translation 1.3 Scope of the study For the issue of film translation, the scope of the study maybe very wide, but due to the limited time and limited knowledge and skills of the author, this study will not cover all channels of movies such as internet, television, theaters, etc. Therefore, this study only focuses on translating movie titles in CGV cinema. Research methods used in the study In order to achieve the above-mentioned aims, different research methods are used.

They are: - Quantitative – statistical Analysis (Questionnaires) - Qualitative analysis (spoken- language texts) The questionnaires are designed to find out present situation and the feedbacks of movie watchers at CGV Cinema relating to the movie titles. The discourse features off movie title translation are also explored. Overview of the thesis This study is divided into five main chapters: 1. Chapter one is the introduction containing background of the study, statement of the problem, aims of the study, research methods used in the study and overview of the study.

Chapter two is the literature review with overview of movie, movie title, characteristics of English movie titles and principles of English movie title translation in general and principles of English movie title translation at CGV Cinema in particular. The overview of translating movie title contains translating movie title and functions. Characteristics and principles movie title translation are also discussed. Chapter three presents the study including research method used for the research, description of the subject and the results from the data collection of need analysis.

Suggested translation strategies in chapter four based on the results of target needs and feedbacks of the movie watchers in the previous chapter. Movie title translation is presented in one dimension: where the source language is English. Chapter five is the conclusion including summary, implications for learning and suggestions for further study. 3 CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW 2.

Movie • Definition of translation It would be a missing piece if the concept of translation is not referred. What is translation? As stated by Katharine Barnwell in her “Bible translation” (1986), translation is re-telling, as exactly as possible, the meaning of the original message in a way that is natural in the language into which the translation is being made. This concept is shared by Magdy M. Zaky who defined translation is, above all, an activity that aims at conveying meaning or meanings of a given linguistic discourse from one language to another, rather than the words or grammatical structures of the original (2000).

We can see that both of these concepts focus mainly on the meaning can be abstracted from the source language to be conveyed to the target language in the most natural way. On the other hand, Mansella, Thomas G. (2005), who defined translation, is the rendering of written communication across barriers created by different languages and cultures. Obviously, translation is not an easy work because the barriers in terms of language and culture are mentioned.