Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn về dạy học gắn với định hướng nghề. - Chương 2: Thiết kế tiến trình tổ chức dạy học nội dung “ Cân bằng và chuyển động của vật rắn - vật lý 10 gắn với định hướng nghề”. - Chương 3: Thực nghiệm sư phạm 4 CHƢƠNG I. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DẠY HỌC GẮN VỚI ĐỊNH HƢỚNG NGHỀ 1.
Giáo dục định hƣớng nghề. Giáo dục Theo Wikipedia, Giáo dục theo nghĩa chung là hình thức học tập theo đó kiến thức, kỹ năng, và thói quen của một nhóm người được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua giảng dạy, đào tạo, hay nghiên cứu. Giáo dục thường diễn ra dưới sự hướng dẫn của người khác, nhưng cũng có thể thông qua tự học. Bất cứ trải nghiệm nào có ảnh hưởng đáng kể lên cách mà người ta suy nghĩ, cảm nhận, hay hành động đều có thể được xem là có tính giáo dục.
Tại Việt Nam, một định nghĩa khác về giáo dục được Giáo sư Hồ Ngọc Đại đưa ra như sau: Giáo dục là một quá trình mà trong đó kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm của một người hay một nhóm người này được truyền tải một cách tự nhiên mà không hề áp đặt sang một người hay một nhóm người khác thông qua giảng dạy, đào tạo hay nghiên cứu để từ đó tìm ra, khuyến khích, định hướng và hỗ trợ mỗi cá nhân phát huy tối đa được ưu điểm và sở thích của bản thân khiến họ trở thành chính mình, qua đó đóng góp được tối đa năng lực cho xã hội trong khi vẫn thỏa mãn được quan điểm, sở thích và thế mạnh của bản thân. TS Đỗ Hương Trà, giáo dục là quá trình được tổ chức có ý thức, hướng tới mục đích làm biến đổi nhận thức, năng lực, tình cảm, thái độ của người học theo hướng tích cực, nghĩa là góp phần hoàn thiện nhân cách người học bằng những tác động có ý nghĩa từ bên ngoài. Định hướng Theo Từ điển tiếng Việt, định có nghĩa là tự đặt ra cho mình việc gì đó sẽ làm trong thời gian sắp tới và định hướng nghĩa là xác định phương hướng. Theo cách hiểu thông thường, định hướng là sự lựa chọn, xác định cho mình một lối đi, một cách làm hay rộng hơn là hành động, lối cư xử sao cho phù hợp với bản thân và với tồn tại xung quanh.
5 Theo từ điển tâm lí học của Vũ Dũng (viện khoa học xã hội Việt Nam 2008) định hướng là khuynh hướng của một hoạt động cụ thể, nó thể hiện sự am hiểu, thông thạo vấn đề và gắn liền với những kỹ năng nắm bắt, làm chủ trong một hoàn cảnh hay bối cảnh nào đó. [7] Tóm lại, định hướng trong đề tài này được hiểu là hành động để xác định, đưa ra một hướng đi cụ thể cho hoạt động nào đó trên cơ sở cân nhắc kỹ đặc điểm của từng đối tượng. Mục đích cuối cùng của định hướng là có được một hướng đi phù hợp với mọi điều kiện, hoàn cảnh khác nhau và chủ quan của chủ thể. Lĩnh vực, ngành, nghề a.
Lĩnh vực Lĩnh vực là một đơn vị phân loại nghề ở mức độ khái quát nhất, là tập hợp những nhóm ngành có đối tượng nghề nghiệp và yêu cầu đối với người lao động khá giống nhau. Thế giới nghề nghiệp chia làm bốn lĩnh vực: Tự nhiên, xã hội, văn hóa nghệ thuật và tổng hợp. - Lĩnh vực xã hội: Đối tượng của các ngành trong lĩnh vực xã hội là con người. Lĩnh vực này cần những người lao động có thể chất bình thường trở lên, phản ứng nhanh.
Tính cách hòa đồng, giàu tình thương… Kỹ năng giao tiếp, tự chủ, biểu đạt tốt… - Lĩnh vực tự nhiên: Đối tượng của các ngành nghề trên lĩnh vực tự nhiên là các dấu hiệu, là các kỹ thuật hoặc thiên nhiên. Lĩnh vực này cần những người lao động có thể chất tốt, tay & mắt tinh khéo, tập trung chú ý cao; Tính cách thận trọng, tỉ mỉ, nguyên tắc… Kỹ năng tính toán, quan sát, tưởng tượng tốt … - Lĩnh vực văn hóa nghệ thuật: Đối tượng của các ngành nghề trên lĩnh vực văn hóa nghệ thuật là cái đẹp. Lĩnh vực này cần những người lao động giầu cảm xúc, có óc thẩm mỹ, sáng tạo cao… - Lĩnh vực tổng hợp: Đối tượng của các ngành nghề trên lĩnh vực tổng hợp là đa dạng. Có thể là người kết hợp với người, với dấu hiệu hoặc với cả thiên nhiên… Lĩnh vực này cần những người lao động có thể chất tốt, tính cách tự tin, năng động, dũng cảm, đa tài… 6 b.
Ngành là tập hợp của các nghề không chỉ có đối tượng nghề nghiệp, yêu cầu đối với người lao động khá giống nhau mà còn có chung mục đích hoạt động. Ví dụ: - Trong ngành Y có nghề bác sĩ, nghề y tá, nghề hộ lý…Những nghề này có yêu cầu chung đối với người lao động là khỏe mạnh, giầu tình thương, giỏi quan sát, tư duy logic, phán đoán…và đều hướng tới mục đích là phòng bệnh, chữa bệnh và bảo vệ sức khoẻ cho người dân. - Ngành công nghệ thông tin có các nghề lập trình viên, thiết kế WEB, kỹ thuật viên… Những nghề này đều yêu cầu người lao động khỏe mạnh, ưa hoạt động tĩnh, kiên trì, thích kỹ thuật, nhạy cảm với con số, giỏi tư duy trừu tượng…và đều hướng tới mục đích là chuyển đổi, lưu trữ, bảo vệ, xử lý, truyền tải và thu thập thông tin. Thế giới nghề nghiệp có thể chia thành hàng chục ngành khác nhau: Ngành giáo dục đào tạo, ngành tài chính, ngành xây dựng, du lịch… c.
Nghề Theo từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê, 1988, Viện ngôn ngữ học), nghề được định nghĩa là công việc chuyên làm theo sự phân công của xã hội. [14] Theo từ điển tiếng Việt thông dụng (Nguyễn Như Ý chủ biên, nhà xuất bản đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh 2010) định nghĩa nghề là công việc chuyên môn theo sở trường hoặc theo sự phân công của xã hội, còn nghề nghiệp là nghề nói chung để sinh sống và phục vụ xã hội. [21] Hay trong cuốn Giúp bạn chọn nghề của nhà xuất bản Thanh Niên, nghề được định nghĩa là một lĩnh vực hoạt động lao động mà trong đó, nhờ được đào tạo, con người có được những tri thức, những kĩ năng để làm ra các loại sản phẩm vật chất hay tinh thần nào đó, đáp ứng nđược nhu cầu của xã hội. Nghề nghiệp (Occupation): là tập hợp các công việc cụ thể (job) giống nhau về các nhiệm vụ hoặc mức độ tương đồng cao về nhiệm vụ chính.
Giáo dục định hướng nghề Theo Nguyễn Văn Hộ “Định hướng nghề nghiệp là một quá trình hoạt động được chủ thể tổ chức chặt theo một logic hợp lí về không gian, thời gian, về nguồn lực tương ứng với những gì mà chủ thể có được nhằm đạt tới những yêu cầu đặt ra cho một lĩnh vực nghề nghiệp hoặc cụ thể hơn là của một nghề nào đó. Trong nhà trường. chủ thể trực tiếp định hướng tới nghề nghiệp là học sinh, xong với tuổi đời còn trẻ, kinh nghiệm, vốn sống và trình độ nhận thức xã hội còn nhiều hạn hẹp, nên cần có sự trợ giúp của các lực lượng giáo dục.” [10] Theo Trịnh Thị Ánh Tuyết, trong luận văn “Tổ chức dạy học dự án gắn với lĩnh vực y tế và chăm sóc sức khỏe thuộc chương trình vật lý 11, 2018” thì “Định hướng nghề cho HS là một quá trình hoạt động của chính bản thân HS dưới sự hướng dẫn của GV, được tổ chức chặt chẽ theo một logic hợp lí về không gian, thời gian, về nguồn lực tương ứng với những gì mà chính bản thân HS có được nhằm tìm hiểu về thế giới nghề nghiệp trong tương lai và đặc điểm, yêu cầu của nghề nghiệp trong xã hội để chọn cho mình một ngành nghề phù hợp.” [19] Vậy có thể hiểu giáo dục định hướng nghề cho HS là một quá trình hoạt động của chính bản thân HS dưới sự hướng dẫn được tổ chức chặt chẽ theo một logic hợp lí về không gian, thời gian, về nguồn lực tương ứng với những gì mà HS có được nhằm tìm hiểu về thế giới nghề nghiệp trong tương lai và đặc điểm, yêu cầu của các nghề nghiệp trong xã hội để chọn cho mình một ngành nghề phù hợp. Tầm quan trọng của giáo dục định hướng nghề cho học sinh THPT.
Hướng nghiệp giúp cho học sinh thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi chọn nghề. Hướng nghiệp còn giúp học sinh chọn trường học theo chiều hướng phù hợp giữa lựa chọn của cá nhân với gia đình, xã hội và với các yêu cầu của các ngành nghề. Qua đó đảm bảo lợi ích tối đa của cá nhân và xã hội, khai thác và sử dụng triệt để khả năng, tiềm năng và ưu thế của cá nhân trong việc hành nghề trong suốt cuộc đời. Đảm bảo sự khai thác hợp lý nguồn nhân lực trong sự phát triển kinh tế của xã hội.
Hướng nghiệp không chỉ hướng tới việc định hướng chọn nghề cho tương lai, mà còn tác động vào nhận thức của học sinh đối với nghề định chọn. Làm cho học sinh hiểu được giá trị của nghề, hình thành hứng thú, say mê nghề và tìm thấy hạnh phúc khi tận tâm cống hiến tinh thần và sức lực cho nghề đã chọn. 8 Theo cuốn sách “Giúp bạn chọn nghề” có nói đến hai nguyên nhân dẫn đến việc chọn nghề không phù hợp. Thứ nhất là do cá nhân có thái độ không đúng với việc chọn nghề.
Thứ hai là do không hiểu hết khả năng của bản thân, không biết hoặc không đánh giá đầy đủ những đặc điểm phẩm chất của mình cũng như những yêu cầu của nghề với người lao động. [14] Vì vậy việc hướng dẫn học sinh chọn đúng nghề phải kết hợp đủ ba yếu tố: nguyện vọng, năng lực cá nhân và những đòi hỏi của nghề nghiệp và yêu cầu của xã hội. Từ đó cho thấy vai trò không nhỏ của giáo dục hướng nghiệp trong giáo dục ở nhà trường nói chung và tầm quan trọng của giáo dục định hướng nghề trong mỗi bộ môn nói riêng. Mục đích, nhiệm vụ của giáo dục hướng nghiệp.
Mục đích của giáo dục hướng nghiệp. Mục đích của giáo dục hướng nghiệp là hình thành năng lực tự chủ trong việc lựa chọn nghề của HS trên cơ sở của sự phù hợp giữa năng lực, hứng thú, sở thích các nhân với nhu cầu sửa dụng lao động trong các hoạt động đa dạng của đời sống xã hội.