Luận án tiến sĩ về phát triển thị trường lao động ở thành phố Hà Nội

Luận án tiến sĩ nghiên cứu phát triển thị trường sức lao động ở thành phố hà nội, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh vực tại Việt Nam.

• Tác giả: Bùi Thanh Tùng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Phát Triển Thị Trường Lao Động Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN TỚI ĐỀ TÀI
• 1.1. Một số công trình nghiên cứu nước ngoài liên quan đến đề tài luận án
• 1.2. Một số công trình nghiên cứu trong nước liên quan đến đề tài luận án
• 1.3. Khái quát kết quả của các công trình nghiên cứu đã công bố và những vấn đề luận án tiếp tục giải quyết
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG SỨC LAO ĐỘNG Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN
• 2.1. Những vấn đề chung về thị trường và thị trường sức lao động
• 2.2. Quan niệm, nội dung và các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển thị trường sức lao động ở thành phố Hà Nội
• 2.3. Kinh nghiệm phát triển thị trường sức lao động ở một số địa phương trong nước và bài học rút ra cho thành phố Hà Nội
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG SỨC LAO ĐỘNG Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.1. Thành tựu, hạn chế trong phát triển thị trường sức lao động ở thành phố Hà Nội
• 3.2. Nguyên nhân thành tựu, hạn chế và một số vấn đề đặt ra từ thực trạng phát triển thị trường sức lao động ở thành phố Hà Nội
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG SỨC LAO ĐỘNG Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI THỜI GIAN TỚI
• 4.1. Quan điểm phát triển thị trường sức lao động ở thành phố Hà Nội thời gian tới
• 4.2. Giải pháp phát triển thị trường sức lao động ở thành phố Hà Nội thời gian tới
• MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Nghiên cứu về thị trường lao động tại Hà Nội đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Các công trình nghiên cứu này không chỉ tập trung vào việc phân tích tình hình lao động mà còn đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện phát triển kinh tế thông qua việc tối ưu hóa cơ hội việc làm. Một số nghiên cứu quốc tế đã chỉ ra rằng, sự phát triển của thị trường lao động có mối liên hệ chặt chẽ với các yếu tố như chính sách đào tạo nghề, chính sách lao động và hệ thống giáo dục. Những nghiên cứu này đã cung cấp cái nhìn sâu sắc về các thách thức mà thị trường lao động tại Hà Nội đang phải đối mặt, từ đó đưa ra những khuyến nghị thiết thực cho việc phát triển bền vững.

1.1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài

Nhiều công trình nghiên cứu từ nước ngoài đã chỉ ra rằng, thị trường lao động ở các nước đang phát triển thường gặp khó khăn trong việc tạo ra việc làm bền vững. Ví dụ, nghiên cứu của Guasch đã chỉ ra rằng, để cải cách thành công thị trường lao động, cần phải có các chính sách hỗ trợ đào tạo nghề và cải cách chính sách lao động. Điều này cũng được nhấn mạnh trong các nghiên cứu của Felipe và Ravi Kanbur, khi họ đề cập đến tầm quan trọng của việc kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển nguồn nhân lực. Những nghiên cứu này đã tạo ra nền tảng lý luận vững chắc cho việc phân tích thị trường lao động tại Hà Nội.

1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước

Tại Việt Nam, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, thị trường lao động ở Hà Nội đang trong quá trình chuyển mình mạnh mẽ. Các công trình nghiên cứu trong nước đã tập trung vào việc phân tích cơ cấu lao động, tình hình việc làm và các chính sách hỗ trợ đào tạo nghề. Những nghiên cứu này đã chỉ ra rằng, mặc dù thị trường lao động tại Hà Nội đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều thách thức như tỷ lệ thất nghiệp cao trong một số nhóm đối tượng. Việc cải thiện chất lượng lao động và cơ hội việc làm là những vấn đề cần được ưu tiên trong thời gian tới.

II. Cơ sở lý luận về phát triển thị trường sức lao động

Phát triển thị trường lao động là một trong những yếu tố quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Các lý thuyết về thị trường lao động đã chỉ ra rằng, sự phát triển của thị trường lao động không chỉ phụ thuộc vào cung và cầu mà còn bị ảnh hưởng bởi các yếu tố như chính sách lao động, đào tạo nghề và hệ thống giáo dục. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc phát triển thị trường lao động cần phải được xem xét một cách toàn diện, từ việc cải thiện chất lượng lao động đến việc tạo ra các cơ hội việc làm mới. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc xây dựng một hệ thống giáo dục phù hợp và hiệu quả sẽ góp phần nâng cao chất lượng lao động, từ đó thúc đẩy sự phát triển của thị trường lao động.

2.1. Quan niệm về thị trường sức lao động

Theo quan niệm hiện đại, thị trường lao động được hiểu là nơi diễn ra các giao dịch giữa người lao động và người sử dụng lao động. Sự tương tác giữa cung và cầu trên thị trường lao động quyết định đến mức lương, tình hình việc làm và chất lượng lao động. Việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến thị trường lao động sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm phát triển thị trường lao động một cách bền vững.

2.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển thị trường sức lao động

Có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường lao động, bao gồm chính sách lao động, đào tạo nghề, và hệ thống giáo dục. Các chính sách này cần phải được thiết kế một cách đồng bộ và hiệu quả để đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Đặc biệt, việc cải thiện chất lượng lao động thông qua đào tạo nghề sẽ giúp nâng cao khả năng cạnh tranh của người lao động trên thị trường lao động. Hơn nữa, việc xây dựng một hệ thống hỗ trợ giao dịch trên thị trường lao động cũng là yếu tố quan trọng giúp kết nối người lao động với các cơ hội việc làm.

III. Thực trạng phát triển thị trường sức lao động ở thành phố Hà Nội

Thực trạng phát triển thị trường lao động ở Hà Nội trong những năm qua đã có những chuyển biến tích cực. Cơ cấu lao động đã có sự thay đổi rõ rệt, với tỷ lệ lao động qua đào tạo ngày càng tăng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết, như tình hình thất nghiệp ở một số nhóm đối tượng và chất lượng lao động chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động. Các số liệu thống kê cho thấy, tỷ lệ thất nghiệp ở Hà Nội vẫn còn ở mức cao, đặc biệt là trong nhóm lao động trẻ. Điều này cho thấy, việc phát triển thị trường lao động cần phải được ưu tiên hàng đầu trong chiến lược phát triển kinh tế của thành phố.

3.1. Thành tựu trong phát triển thị trường sức lao động

Trong những năm qua, Hà Nội đã đạt được nhiều thành tựu trong việc phát triển thị trường lao động. Sự gia tăng cơ hội việc làm và cải thiện chất lượng lao động là những điểm nổi bật. Các chương trình đào tạo nghề đã được triển khai rộng rãi, giúp người lao động nâng cao kỹ năng và khả năng cạnh tranh. Hệ thống giáo dục cũng đã có những cải cách đáng kể, đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Tuy nhiên, cần có những giải pháp đồng bộ hơn để phát huy tối đa tiềm năng của thị trường lao động.

3.2. Hạn chế và nguyên nhân trong phát triển thị trường sức lao động

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng thị trường lao động ở Hà Nội vẫn còn nhiều hạn chế. Tình trạng thất nghiệp vẫn diễn ra, đặc biệt là trong nhóm lao động trẻ. Nguyên nhân chủ yếu là do chất lượng lao động chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động. Hệ thống chính sách lao động còn thiếu đồng bộ và chưa hiệu quả, dẫn đến việc không thể giải quyết triệt để các vấn đề của thị trường lao động. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế này.

IV. Quan điểm và giải pháp phát triển thị trường sức lao động ở thành phố Hà Nội thời gian tới

Để phát triển thị trường lao động ở Hà Nội trong thời gian tới, cần có những quan điểm và giải pháp cụ thể. Trước hết, cần phải nâng cao chất lượng lao động thông qua các chương trình đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động. Thứ hai, cần xây dựng một hệ thống chính sách lao động đồng bộ và hiệu quả, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người lao động và người sử dụng lao động. Cuối cùng, việc phát triển thị trường lao động cần phải gắn liền với phát triển kinh tế bền vững, từ đó tạo ra nhiều cơ hội việc làm hơn cho người lao động.

4.1. Quan điểm phát triển thị trường sức lao động

Quan điểm phát triển thị trường lao động ở Hà Nội cần phải dựa trên nguyên tắc phát triển bền vững. Cần phải chú trọng đến việc nâng cao chất lượng lao động và tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động. Đồng thời, cần phải xây dựng một hệ thống chính sách lao động đồng bộ, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của thị trường lao động.

4.2. Giải pháp phát triển thị trường sức lao động

Để phát triển thị trường lao động ở Hà Nội, cần triển khai các giải pháp cụ thể như: Tăng cường đào tạo nghề cho người lao động, cải thiện chất lượng lao động, và xây dựng một hệ thống hỗ trợ giao dịch trên thị trường lao động. Ngoài ra, cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào thị trường lao động, nhằm tạo ra nhiều cơ hội việc làm hơn cho người lao động. Những giải pháp này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả phát triển thị trường lao động ở Hà Nội trong thời gian tới.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chính trị của Bùi Thanh Tùng nghiên cứu vấn đề phát triển thị trường sức lao động (TTSLĐ) ở thành phố Hà Nội, thuộc lĩnh vực kinh tế chính trị Mác – Lênin, theo hướng tiếp cận định tính kết hợp phân tích thống kê mô tả.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Tác giả xác định TTSLĐ là bộ phận cấu thành của nền kinh tế thị trường (KTTT) định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN), đồng thời là nguồn lực tạo ra của cải vật chất và các giá trị tinh thần của xã hội. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, phát triển TTSLĐ được tác giả đánh giá là yêu cầu cấp thiết và có tính lâu dài với sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Tác giả chỉ ra rằng mặc dù TTSLĐ ở Hà Nội đã có chuyển biến tích cực — cung cầu sức lao động tăng dần, chất lượng lao động được cải thiện, cơ cấu lao động chuyển biến, tỷ lệ thất nghiệp thấp — nhưng thị trường này vẫn còn nhiều hạn chế: sức cầu về lao động còn thấp; cung lao động chưa đảm bảo chất lượng; mất cân đối giữa cung và cầu; giá cả sức lao động còn thấp; hệ thống cơ chế chính sách thiếu và chưa đồng bộ; hệ thống hỗ trợ giao dịch trên TTSLĐ còn nhiều hạn chế. Qua tổng quan tài liệu, tác giả xác nhận chưa có công trình kinh tế chính trị nào nghiên cứu có hệ thống và toàn diện về phát triển TTSLĐ ở thành phố Hà Nội.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu: Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển TTSLĐ ở thành phố Hà Nội; đề xuất quan điểm và giải pháp phát triển TTSLĐ ở thành phố Hà Nội trong thời gian tới.

Nhiệm vụ nghiên cứu (theo thứ tự tác giả trình bày):

1. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước và ngoài nước liên quan đến đề tài.
2. Làm rõ cơ sở lý luận cho phát triển TTSLĐ ở thành phố Hà Nội: quan niệm, tiêu chí và nhân tố ảnh hưởng.
3. Nghiên cứu kinh nghiệm phát triển TTSLĐ ở một số địa phương trong nước và rút ra bài học cho Hà Nội.
4. Đánh giá thực trạng phát triển TTSLĐ ở thành phố Hà Nội bao gồm thành tựu, hạn chế, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra.
5. Đề xuất quan điểm và giải pháp phát triển TTSLĐ ở thành phố Hà Nội trong thời gian tới.

Đối tượng nghiên cứu: Phát triển thị trường sức lao động.

Phạm vi nghiên cứu:

• Về nội dung: Phát triển TTSLĐ ở thành phố Hà Nội bao gồm quy mô TTSLĐ, chất lượng TTSLĐ và cơ cấu TTSLĐ.
• Về không gian: Thành phố Hà Nội.
• Về thời gian: Số liệu đánh giá thực trạng chủ yếu từ năm 2011 đến 2018.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu nước ngoài được tác giả điểm lại

Tác giả tổng quan hai nhóm tài liệu quốc tế: nghiên cứu về TTSLĐ và nghiên cứu về phát triển TTSLĐ.

Nhóm nghiên cứu về TTSLĐ:

• Guasch, J. nghiên cứu sáu vấn đề về thị trường lao động khu vực Mỹ Latinh và Caribe, đề xuất tăng cường mạng lưới đảm bảo an toàn lao động và chính sách kinh tế vĩ mô duy trì tăng trưởng kinh tế.
• Felipe, Hasan, Rana (2006), "Labor market in Asia: Issues and Perspectives", Palgrave Macmillan UK: nghiên cứu thực trạng thất nghiệp và thiếu việc làm ở các nước châu Á, kiến nghị chính phủ xây dựng mục tiêu kết hợp tăng trưởng với phát triển nguồn nhân lực.
• Ravi Kanbur & Jan Svejnar (2009), "Labor Markets and Economic Development", Routledge: luận giải về nhu cầu linh hoạt của TTSLĐ và tạo ra các công việc "tốt" trong bối cảnh toàn cầu hóa, đặt ra chương trình nghị sự mới về cấu trúc mạng lưới an toàn và điều tiết thị trường lao động.
• Flinn (2010), "The Minimum Wage and Labor Market Outcomes", MIT Press: phát triển mô hình thương lượng và tìm kiếm việc làm để đánh giá tác động của mức lương tối thiểu, đề xuất xác định mức lương tối thiểu "tối ưu" theo hệ thống chỉ số phúc lợi.
• Sangheon Lee & Deirdre McCan, ILO (2011), "Regulating for Decent Work. New Directions in Labour Market Regulation", Palgrave Macmillan: nghiên cứu ba vấn đề chính là sự không chắc chắn của TTSLĐ, hiệu quả của quy phạm pháp luật và các phương pháp đánh giá sự giao thoa của các mức quy định khác nhau.
• OECD (2014), "The 2012 Labour Market Reform in Spain", OECD Publishing: đánh giá cải cách TTSLĐ Tây Ban Nha năm 2012.
• Jaromir Gottvald (2017), "New Features of Labor Market and Their Impact in China", Proceedings of the 3rd Czech-China Scientific Conference 2017, ISBN 978-953-51-3596-8: nghiên cứu mô tả các tính năng mới của TTSLĐ Trung Quốc dựa trên dữ liệu từ Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc (NBSC) giai đoạn 2000–2015.

Nhóm nghiên cứu về phát triển TTSLĐ:

• Xin Meng (2000), "Labor market reform in China", Cambridge University Press: phân tích thay đổi thể chế TTSLĐ Trung Quốc trong hơn hai mươi năm, cung cấp bằng chứng thực nghiệm về sự cần thiết cải cách.
• Chris Benner (2002), "Work in the New Economy: Flexible Labor Markets in Silicon Valley", Wiley-Blackwell: phân tích lao động linh hoạt và vai trò của trung gian thị trường lao động trong nền kinh tế tri thức qua khảo sát thị trường lao động Silicon Valley.
• Dipak Mazumdar & Sandip Sarkar (2008), "Globalization, labor markets and inequality in India", Center for International Studies: phân tích tác động của toàn cầu hoá đến cải cách kinh tế Ấn Độ, xu hướng phân hoá giàu nghèo và bất bình đẳng sau cải cách.
• Khong How Ling & K. Jomo (2009), "Labour Market Segmentation in Malaysian Services", National University of Singapore Press: nghiên cứu đầu tiên sử dụng cách tiếp cận phân khúc thị trường lao động để nghiên cứu lao động Malaysia trong lĩnh vực dịch vụ.
• Emanuela Di Gropello, Hong W. Tan, Prateek Tandon (2010), "Skills for the Labor Market in the Philippines", World Bank Publications: phân tích khoảng trống kỹ năng lao động và vai trò hệ thống giáo dục – đào tạo ở Philippines.
• Yang Liu (2013), "China's Urban Labor Market", Hong Kong University Press / Kyoto University Press: phân tích thị trường lao động thành thị Trung Quốc bằng các mô hình kinh tế lượng hiện đại.

Các công trình trong nước được tác giả điểm lại

• Trần Thanh Dũng (1999), Thị trường sức lao động trong nền kinh tế hàng hóa theo định hướng XHCN ở Việt Nam, Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh.
• Bùi Thị Xuyến (2002), Vận dụng lý luận hàng hóa sức lao động của Mác vào thực tiễn kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam, Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
• Nguyễn Minh Quang (2008), Thị trường hàng hoá sức lao động chất lượng cao: Những vấn đề lý luận và thực tiễn, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
• Bùi Sỹ Tuấn (2012), Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nhằm đáp ứng nhu cầu xuất khẩu lao động của Việt Nam đến năm 2020, Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Đại học Kinh tế Quốc dân.
• Đỗ Thị Xuân Phương (2000), Phát triển thị trường sức lao động, giải quyết việc làm (qua thực tế ở Hà Nội), Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
• Đinh Thị Kim Chi (2006), Chính sách tác động tới sự phát triển thị trường sức lao động trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế, Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh.
• Đinh Thị Kim Chi (2015), Phát triển thị trường sức lao động trên địa bàn tỉnh Bình Dương đến năm 2020, Đề tài nghiên cứu khoa học, Liên hiệp Khoa học Kinh tế Kỹ thuật Môi trường miền Nam.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Tác giả nhận định các công trình hiện có, dù toàn diện về lý luận và có khảo sát thực tiễn, song: (1) còn mang tính định hướng tổng thể, một số đã quá lâu; (2) chưa làm rõ các nhân tố bên trong, bên ngoài và mối quan hệ giữa chúng tác động đến phát triển TTSLĐ; (3) chưa đi sâu phân tích nguyên nhân của các hạn chế. Quan trọng hơn, đến thời điểm thực hiện luận án, chưa có công trình kinh tế chính trị nào nghiên cứu có hệ thống và toàn diện về phát triển TTSLĐ riêng tại thành phố Hà Nội.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết

Luận án đặt nền tảng lý luận trên quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, cụ thể là học thuyết giá trị – lao động của C. Mác, bao gồm:

• Khái niệm sức lao động theo Mác: "Sức lao động hay năng lực lao động là toàn bộ những năng lực thể chất và tinh thần tồn tại trong một cơ thể, trong một con người đang sống và được người đó đem ra vận dụng mỗi khi sản xuất ra một giá trị sử dụng nào đó."
• Hai điều kiện để sức lao động trở thành hàng hóa: người lao động phải tự do về thân thể; người lao động phải bị tước đoạt tư liệu sản xuất.
• Hai thuộc tính của hàng hóa sức lao động: giá trị (được quyết định bởi thời gian lao động xã hội cần thiết để sản xuất và tái sản xuất ra sức lao động, bao gồm yếu tố vật chất, tinh thần và lịch sử) và giá trị sử dụng (khả năng tạo ra giá trị mới lớn hơn giá trị bản thân).
• Ba nhân tố ảnh hưởng đến lượng giá trị hàng hóa theo chủ nghĩa Mác – Lênin: năng suất lao động, cường độ lao động và mức độ giản đơn hay phức tạp của lao động.
• Quan niệm về thị trường theo C. Mác: "Hễ ở đâu và khi nào có sự phân công lao động xã hội và có sản xuất hàng hoá thì ở đó và khi ấy sẽ có thị trường."

Bên cạnh học thuyết Mác – Lênin, luận án tham khảo quan niệm về TTSLĐ từ Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), Ngân hàng Thế giới, Ađam Smith, học giả Nga Kostin Leonit Alecxeevich, và các tác giả Việt Nam như Phạm Đức Chính, Nguyễn Thị Lan Hương, Lê Xuân Bá, Nguyễn Hữu Dũng, Nguyễn Tiệp, Vương Thanh Tú.

Định nghĩa TTSLĐ tác giả luận án xây dựng: Thị trường sức lao động là một loại thị trường mà ở đó quan hệ cung và cầu sức lao động được thực hiện bởi hoạt động trao đổi, mua bán giữa người sở hữu sức lao động có nhu cầu bán (cho thuê) sức lao động và người sử dụng sức lao động có nhu cầu mua (thuê) sức lao động thông qua hợp đồng lao động.

Đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển TTSLĐ cũng được xác định là cơ sở lý luận của đề tài.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng các phương pháp sau:

Phương pháp	Ứng dụng chính
Duy vật biện chứng và duy vật lịch sử	Toàn bộ luận án (phương pháp chung)
Trừu tượng hóa khoa học	Xác định nội dung, tiêu chí đánh giá, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn
Thống kê – so sánh	Tổng quan tài liệu; đánh giá thực trạng TTSLĐ Hà Nội 2011–2018 (Chương 3)
Phân tích – tổng hợp	Cả 4 chương, trọng tâm là Chương 3
Logic – lịch sử	Hệ thống lý luận, đánh giá thực trạng, phân tích kinh nghiệm địa phương
Chuyên gia	Được đề cập trong danh mục phương pháp chuyên ngành

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Số liệu thống kê thu thập từ các cơ quan chức năng thành phố Hà Nội giai đoạn 2011–2018.
• Kết quả khảo sát, điều tra thực tiễn phát triển TTSLĐ ở Hà Nội.
• Kinh nghiệm phát triển TTSLĐ ở một số địa phương trong nước: Quảng Ninh, Đà Nẵng, Bình Dương.
• Các công trình nghiên cứu khoa học đã công bố trong và ngoài nước.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1 — Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Chương này lược thuật và đánh giá các công trình nghiên cứu nước ngoài và trong nước liên quan đến TTSLĐ và phát triển TTSLĐ theo hai nhóm riêng biệt. Tác giả khái quát những đóng góp chung của các công trình đã công bố, đồng thời chỉ ra ba hạn chế còn tồn tại: tính định hướng tổng thể, thiếu phân tích nhân tố và thiếu luận giải nguyên nhân. Từ đó, tác giả xác định năm câu hỏi nghiên cứu mà luận án cần tiếp tục giải quyết, bao gồm câu hỏi về khái niệm, các nhân tố ảnh hưởng, bài học kinh nghiệm, thực trạng và giải pháp phát triển TTSLĐ ở Hà Nội.

Chương 2 — Cơ sở lý luận về phát triển thị trường sức lao động ở thành phố Hà Nội và kinh nghiệm thực tiễn

Chương này được chia thành ba nội dung lớn:

Tiết 2.1 — Những vấn đề chung về thị trường và TTSLĐ: Tác giả xây dựng hệ thống khái niệm từ sức lao động, hàng hóa sức lao động đến thị trường và TTSLĐ dựa trên học thuyết Mác – Lênin. Luận án phân tích các điều kiện để sức lao động trở thành hàng hóa, hai thuộc tính của hàng hóa sức lao động, và các yếu tố cấu thành TTSLĐ (cung, cầu, giá cả sức lao động, cơ chế điều tiết). Trong đó, cung sức lao động được phân tích theo các nhân tố tác động: số lượng dân số có khả năng lao động, định mức giờ làm việc, tiền lương, yếu tố di dân. Cầu sức lao động được phân tích qua các nhân tố: năng suất lao động, tăng trưởng kinh tế, thu nhập dân cư, giá cả hàng hóa sức lao động.

Tiết 2.2 — Quan niệm, nội dung và các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển TTSLĐ ở thành phố Hà Nội: Tác giả xây dựng quan niệm, tiêu chí đánh giá và xác định các nhân tố ảnh hưởng đặc thù đến phát triển TTSLĐ tại địa bàn thành phố Hà Nội.

Tiết 2.3 — Kinh nghiệm phát triển TTSLĐ ở một số địa phương và bài học cho Hà Nội: Khảo sát kinh nghiệm của Quảng Ninh, Đà Nẵng và Bình Dương nhằm rút ra bài học thực tiễn có thể vận dụng cho thành phố Hà Nội.

Chương 3 — Thực trạng phát triển thị trường sức lao động ở thành phố Hà Nội

Đây là chương chứa dữ liệu thực nghiệm phong phú nhất. Tác giả tổng hợp và phân tích số liệu giai đoạn 2011–2018 qua hệ thống bảng và biểu đồ:

Nội dung bảng/biểu đồ	Ký hiệu
Lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên của Hà Nội so với cả nước 2011–2018	Bảng 3.1
Tỷ lệ tham gia lực lượng lao động của Hà Nội 2011–2018	Bảng 3.2
Số doanh nghiệp đang hoạt động phân theo loại hình 2011–2016	Bảng 3.3
Cơ cấu lao động theo trình độ chuyên môn kỹ thuật và qua đào tạo	Bảng 3.4
Thu nhập bình quân đầu người/tháng của Hà Nội 2011–2018	Bảng 3.5
Số lao động phân theo khu vực kinh tế	Bảng 3.6
Cơ cấu lao động có việc làm chia theo loại hình kinh tế và khu vực 2016	Bảng 3.7
Cơ cấu lao động theo vị thế việc làm trên địa bàn Hà Nội	Bảng 3.8
Tỷ lệ lao động phân theo khu vực kinh tế	Bảng 3.9

Ngoài ra, chương sử dụng 7 biểu đồ bổ sung về cơ cấu doanh nghiệp theo thành phần kinh tế, tỷ lệ lao động qua đào tạo theo khu vực năm 2018, cơ cấu tuổi lực lượng lao động theo giới tính năm 2016, số lượng lao động xuất khẩu 2011–2018, cơ cấu lao động có việc làm theo khu vực, phân bổ lực lượng lao động theo khu vực và giới tính Quý 1/2017, cơ cấu lao động theo trình độ đào tạo.

Tiết 3.1 — Thành tựu, hạn chế trong phát triển TTSLĐ ở Hà Nội: Đánh giá toàn diện những kết quả đạt được và những mặt còn tồn tại của TTSLĐ Hà Nội trong giai đoạn nghiên cứu.

Tiết 3.2 — Nguyên nhân thành tựu, hạn chế và những vấn đề đặt ra: Phân tích nguyên nhân khách quan và chủ quan, từ đó xác định những vấn đề cần tiếp tục giải quyết.

Chương 4 — Quan điểm và giải pháp phát triển thị trường sức lao động ở thành phố Hà Nội thời gian tới

Tiết 4.1 — Quan điểm phát triển TTSLĐ ở thành phố Hà Nội thời gian tới: Tác giả hệ thống các quan điểm định hướng cho phát triển TTSLĐ tại Hà Nội trong giai đoạn tiếp theo.

Tiết 4.2 — Giải pháp phát triển TTSLĐ ở thành phố Hà Nội thời gian tới: Đây là tiết dài nhất trong luận án (từ trang 132 đến 165), trình bày hệ thống giải pháp cụ thể nhằm giải quyết các hạn chế đã được xác định ở Chương 3.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Theo phần "Những đóng góp mới của luận án" được tác giả nêu tại Mở đầu, luận án tự xác định ba nhóm đóng góp:

Về lý luận:

• Xây dựng quan niệm, nội dung và nhân tố ảnh hưởng đến phát triển TTSLĐ ở thành phố Hà Nội.
• Rút ra bài học về phát triển TTSLĐ ở thành phố Hà Nội trên cơ sở khảo sát kinh nghiệm phát triển TTSLĐ ở một số địa phương trong nước.
• Góp phần bổ sung, hoàn thiện lý luận về phát triển TTSLĐ trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.

Về thực tiễn:

• Đánh giá thành tựu và hạn chế để khái quát những vấn đề cần giải quyết từ thực trạng phát triển TTSLĐ ở thành phố Hà Nội.
• Đề xuất quan điểm và giải pháp phát triển TTSLĐ ở thành phố Hà Nội trong thời gian tới.

Giá trị ứng dụng được tác giả xác định: Kết quả nghiên cứu có thể được tham khảo cho các chủ thể quản lý kinh tế, nhà khoa học nghiên cứu việc hoạch định các chính sách của các cơ quan chức năng trong phát triển TTSLĐ ở thành phố Hà Nội, đồng thời có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy và nghiên cứu về TTSLĐ.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Luận án không có mục riêng trình bày hạn chế của bản thân công trình. Tuy nhiên, từ phạm vi nghiên cứu được xác định, có thể nhận thấy một số giới hạn tự thân: dữ liệu thực trạng được giới hạn từ 2011 đến 2018 nên các diễn biến sau thời điểm này không được phản ánh; phạm vi địa lý chỉ là thành phố Hà Nội, không cho phép so sánh trực tiếp với các đô thị lớn khác như TP. Hồ Chí Minh; các kinh nghiệm rút ra từ địa phương khác (Quảng Ninh, Đà Nẵng, Bình Dương) được phân tích để rút ra bài học nhưng không trở thành đối tượng so sánh hệ thống.

---

Giá trị tham khảo

Luận án có thể hữu ích cho các nhóm đối tượng sau:

• Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước tại thành phố Hà Nội liên quan đến lao động – việc làm, có thể tham khảo phần quan điểm và hệ thống giải pháp ở Chương 4.
• Nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành kinh tế chính trị, đặc biệt những người nghiên cứu về TTSLĐ trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, có thể tham khảo Chương 2 về cơ sở lý luận và Chương 1 về tổng quan tài liệu.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực kinh tế lao động, kinh tế chính trị, có thể sử dụng hệ thống số liệu tổng hợp giai đoạn 2011–2018 ở Chương 3.
• Các cơ quan nghiên cứu quan tâm đến kinh nghiệm phát triển TTSLĐ của các đô thị lớn Việt Nam có thể tham khảo tiết 2.3 về bài học kinh nghiệm từ Quảng Ninh, Đà Nẵng, Bình Dương.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định nội dung phát triển TTSLĐ ở Hà Nội gồm những khía cạnh nào?

Theo tác giả, phát triển TTSLĐ ở thành phố Hà Nội được nghiên cứu trên ba khía cạnh: quy mô TTSLĐ, chất lượng TTSLĐ và cơ cấu TTSLĐ. Đây là ba tiêu chí đánh giá xuyên suốt trong phân tích thực trạng ở Chương 3.

2. Luận án sử dụng lý thuyết nào làm nền tảng và vì sao chọn thuật ngữ "thị trường sức lao động" thay vì "thị trường lao động"?

Luận án dựa trên học thuyết giá trị – lao động của C. Mác. Theo đó, tác giả giải thích: các nhà nghiên cứu theo lý thuyết kinh tế thị trường của chủ nghĩa Mác – Lênin cho rằng hàng hóa được giao dịch trên thị trường là sức lao động (không phải dịch vụ lao động hay lao động), nên thị trường đó phải gọi là "thị trường sức lao động". Quan điểm này đối lập với trường phái "Tân cổ điển hiện đại" vốn cho rằng thị trường chỉ mua bán dịch vụ lao động.

3. Luận án khảo sát kinh nghiệm của những địa phương nào để rút ra bài học cho Hà Nội?

Luận án khảo sát kinh nghiệm phát triển TTSLĐ của ba địa phương trong nước: Quảng Ninh, Đà Nẵng và Bình Dương. Các địa phương này được lựa chọn nhằm cung cấp bài học thực tiễn đa dạng có thể tham khảo cho đặc thù của thành phố Hà Nội.

4. Giai đoạn và phạm vi số liệu được sử dụng để đánh giá thực trạng TTSLĐ Hà Nội là gì, và luận án sử dụng bao nhiêu bảng số liệu?

Số liệu đánh giá thực trạng được thu thập chủ yếu từ năm 2011 đến 2018. Chương 3 tổng hợp 9 bảng số liệu (Bảng 3.1 đến Bảng 3.9) và 7 biểu đồ (Biểu đồ 3.1 đến Biểu đồ 3.7) phản ánh các chiều cạnh như lực lượng lao động, tỷ lệ tham gia lao động, cơ cấu doanh nghiệp, trình độ đào tạo, thu nhập, xuất khẩu lao động và phân bổ lao động theo khu vực kinh tế.

5. Điều kiện nào để sức lao động trở thành hàng hóa theo quan điểm Mác – Lênin mà luận án vận dụng?

Luận án trình bày hai điều kiện cơ bản mà C. Mác đã chỉ ra: Một là, người lao động phải được tự do về thân thể, có quyền sở hữu sức lao động của mình. Hai là, người lao động bị tước đoạt hết tư liệu sản xuất, buộc phải bán sức lao động để sinh sống. Tác giả nhận định hai điều kiện này đến nay vẫn còn nguyên giá trị và có ý nghĩa phương pháp luận sâu sắc trong phân tích sự phát triển TTSLĐ ở từng quốc gia cụ thể.

---

Kết luận

Luận án của Bùi Thanh Tùng tiếp cận phát triển TTSLĐ ở thành phố Hà Nội từ góc độ kinh tế chính trị Mác – Lênin, lấy học thuyết giá trị – lao động làm nền tảng lý luận xuyên suốt. Công trình kết hợp phân tích lý luận về sức lao động, hàng hóa sức lao động và TTSLĐ với đánh giá thực trạng bằng hệ thống số liệu thống kê giai đoạn 2011–2018. Trên cơ sở tổng quan rộng các công trình trong và ngoài nước cùng khảo sát kinh nghiệm ba địa phương (Quảng Ninh, Đà Nẵng, Bình Dương), luận án xác định khoảng trống nghiên cứu về phát triển TTSLĐ tại Hà Nội và đề xuất hệ thống quan điểm, giải pháp nhằm giải quyết những hạn chế được phát hiện. Phạm vi tập trung vào ba chiều đo: quy mô, chất lượng và cơ cấu TTSLĐ; kết quả nghiên cứu hướng đến phục vụ công tác hoạch định chính sách lao động và giảng dạy, nghiên cứu về TTSLĐ trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Một số công trình nghiên cứu của nước ngoài liên quan đến đề tài luận án 1. Các công trình nghiên cứu về thị trường sức lao động Guasch, J. Tác giả cuốn sách này tập trung nghiên cứu sáu vấn đề chính: Một là, hiệu suất của thị trường lao động ở khu vực Mỹ Latinh và Caribe kể từ khi bắt đầu cải cách thị trường lao động mà hầu hết các quốc gia trong khu vực đã thực hiện; Hai là, cấu trúc của thị trường lao động, các thể chế và các yếu tố kích thích tạo việc làm; Ba là, ảnh hưởng của cấu trúc đó đối với việc làm, thu nhập, phân phối thu nhập và mức nghèo; Bốn là, vai trò của các thể chế thị trường lao động trong xu thế thị trường lao động; Năm là, các giải pháp cho cải cách và lợi ích của cải cách lao động toàn diện, được minh chứng trong và ngoài khu vực; Sáu là, cải cách chính sách lao động để cải thiện một cách bền vững triển vọng việc làm/thất nghiệp.

Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra khuyến nghị: để cải cách thành công thị trường lao động cần phải bổ sung tăng cường mạng lưới đảm bảo an toàn lao động - việc làm và các chính sách kinh tế vĩ mô nhằm duy trì sự tăng trưởng kinh tế một cách mạnh mẽ, đặc biệt là trong các lĩnh vực có khả năng làm gia tăng việc làm đáng kể. Felipe, Hasan, Rana (2006), “Labor market in Asia: Issues and Perspectives” (Thị trường lao động ở châu Á: Các vấn đề và quan điểm) Palgrave Macmillan UK [74]. Công trình nghiên cứu xuất phát từ thực trạng vấn đề thất nghiệp và thiếu việc làm có xu hướng ngày càng gia tăng ở các nước châu Á. Ấn phẩm nêu lên các vấn đề như: tại sao các nước ở châu Á không thể tạo việc làm đầy đủ cho lực lượng lao động ngày càng tăng? Có phải luan an 11 chăng do thị trường lao động quá cứng nhắc?.

Luận giải vấn đề này, các tác giả đưa ra những bằng chứng cho rằng: trong một số trường hợp cụ thể ở châu Á, khi cải cách kinh tế và thị trường lao động, đã tạo nên sự gia tăng trên diện rộng tình trạng thất nghiệp và thiếu việc làm. Vì vậy, họ yêu cầu chính phủ cần phải xây dựng và thực hiện đầy đủ, hiệu quả các mục tiêu kết hợp tăng trưởng với phát triển nguồn nhân lực để cân đối cung - cầu thị trường lao động một cách hợp lý. Trên quan điểm đó, các tác giả đã tập trung nghiên cứu nội dung phát triển thị trường lao động một số quốc gia châu Á như: các vấn đề đặt ra và triển vọng phát triển của thị trường lao động ở Ấn Độ; những thách thức chính và các vấn đề chính sách thất nghiệp của thị trường lao động ở Indonesia; luật Lao động và các chính sách kinh tế ở Philippines; sự phát triển và thách thức trong chính sách chuyển đổi kinh tế đối với thị trường lao động ở Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa; đánh giá thị trường lao động Việt Nam và nghiên cứu hệ thống chính sách toàn dụng lao động đối với các nước châu Á. Ravi Kanbur & Jan Svejnar (2009), “Labor Markets and Economic Development” (Thị trường lao động và phát triển kinh tế), [82] Routledge studies in Development Economics.

Cuốn sách phản ánh trong sự phát triển kinh tế nói chung đặc biệt đối với các nền kinh tế chuyển đổi nói riêng, việc phát triển thị trường lao động là một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu. Với sự cạnh tranh ngày càng tăng từ toàn cầu hóa, cuộc thảo luận đang chuyển sang nhu cầu về sự linh hoạt của thị trường lao động và việc tạo ra các công việc "tốt". Hơn nữa, sự thiếu chắc chắn thực tế và cảm nhận thực tế trên thị trường lao động đã tạo ra một chương trình nghị sự mới về cách cấu trúc mạng lưới an toàn và điều tiết thị trường lao động. Những câu hỏi cũ về mối liên hệ giữa thị trường lao động chính thức và phi chính thức, lại xuất hiện với những chiều kích và tầm quan trọng mới.

Đồng thời, vấn đề an ninh, chính trị do phân hoá thu nhập từ lao động cũng diễn ra phức tạp, đòi hỏi phải có sự nhận thức mới hơn về thị trường lao động, nhất là về luan an 12 vấn đề xây dựng hệ thống vận hành, điều tiết thị trường lao động ở tầm vĩ mô. Tổng quát hơn, đó là một sự nhận diện mới về thị trường lao động, về cấu trúc chức năng, hoạt động của nó như thế nào để nhằm đề xuất, xây dựng các chính sách thay thế cho phù hợp trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay. Flinn (2010), “The Minimum Wage and Labor Market Outcomes” (Mức lương tối thiểu và kết quả thị trường lao động), [71] Publisher Cambridge, Mass: MIT Press. Trong mức lương tối thiểu và kết quả thị trường lao động, Christopher Flinn lập luận rằng trong việc đánh giá tác động của việc xây dựng mức lương tối thiểu (ở Mỹ và các nơi khác) là một trong những yếu tố rất quan trọng trong việc hình thành thị trường lao động tự do.

Flinn phát triển một mô hình thương lượng và tìm kiếm việc làm, có khả năng tạo ra các kết quả thị trường lao động phù hợp với sự phân bố thời gian và thất nghiệp và cũng có thể tính đến những thay đổi về tỷ lệ việc làm và tiền lương sau khi thay đổi mức lương tối thiểu. Flinn sử dụng các nghiên cứu trước đây từ các văn bản lương tối thiểu để chứng minh làm thế nào mô hình có thể được sử dụng để hợp lý hóa và tổng hợp các kết quả đa dạng được tìm thấy trong bối cảnh thể chế rất khác nhau. Flinn đề xuất xây dựng và ước lượng chính thức của mô hình bằng cách sử dụng dữ liệu có sẵn thông thường; ước tính mô hình sau đó cho phép nhà nghiên cứu xác định trực tiếp các phúc lợi phúc lợi của những thay đổi mức lương tối thiểu quan sát được. Mô hình này có thể được sử dụng để thực hiện các thí nghiệm chính sách giả định - thậm chí để xác định mức lương tối thiểu “tối ưu” theo một loạt các chỉ số phúc lợi.

Sự phát triển của mô hình và lý thuyết kinh tế lượng cơ sở ước lượng của nó được trình bày cẩn thận để giúp người đọc không quen thuộc với các phép tính kinh tế của các mô hình điểm và tối ưu hóa động trong thời gian liên tục để theo các đối số. Sangheon Lee và Deirdre Mc Can, ILO (2011), “Regulating for Decent Work. New Directions in Labour Market Regulation” (Quy định cho việc làm bền vững. Các hướng mới trong quy chế thị trường lao động), [83] luan an 13 Co-published with Palgrave Macmillan.

Đây là công trình nghiên cứu của tập thể các chuyên gia trên các lĩnh vực như: kinh tế, luật, khoa học chính trị, quan hệ lao động trên phạm vi quốc tế. Nó bao gồm cả chương trình nghiên cứu của các nước phát triển (Canada, Châu Âu, Hoa Kỳ) và các nước đang phát triển (Brazil, Trung Quốc, Indonesia, Tanzania). Cuốn sách nêu lên ba vấn đề chính là: sự không chắc chắn của thị trường lao động, hiệu quả của các quy phạm pháp luật và các phương pháp đánh giá sự giao thoa của các mức quy định khác nhau. Cuốn sách dựa trên cơ sở nghiên cứu mối quan hệ cung - cầu lao động tác động đến việc làm, đến thu nhập và hoạt động điều tiết thị trường lao động.

Một số lý luận làm rõ vai trò của chính phủ thông qua hệ thống các chính sách kinh tế vĩ mô kết hợp với chính sách xã hội để tạo việc làm ổn định cho nền kinh tế; nó phân tích thực trạng việc làm, sự điều tiết của nhà nước và đề ra những hướng đi mới trong điều tiết, phát triển thị trường lao động. Đây là cơ sở để xây dựng các chính sách và học thuật về lao động và tạo việc làm bền vững sau khủng hoảng bằng cách xác định những thách thức mới, các chủ đề và quan điểm lý thuyết. Các công trình nghiên cứu về phát triển thị trường sức lao động Xin Meng (2000), “Labor market reform in China” (Cải cách thị trường lao động ở Trung Quốc), Cambridge University Press [85]. Cuốn sách phân tích những thay đổi về thể chế của thị trường lao động ở Trung Quốc trong hơn hai mươi năm từ quan điểm của thị trường lao động và cung cấp những bằng chứng thực nghiệm cần cải cách thêm cho thị trường lao động nếu tăng trưởng cao.

Thông qua những kết quả khảo sát về tác động của cải cách kinh tế đối với thị trường lao động thành thị - nông thôn Trung Quốc cũng như sự tương tác của nó; cung cấp những luận chứng cần thiết cho việc tiếp tục cải cách thị trường lao động ở Trung Quốc trong điều kiện muốn duy trì tốc luan an 14 độ tăng trưởng cao. Đồng thời, cuốn sách cũng nghiên cứu những vấn đề về việc làm và thất nghiệp, về tiền lương và bảo hiểm xã hội; phân tích những vấn đề sở hữu của doanh nghiệp ở đô thị - nguyên nhân gây cản trở việc cải cách thị trường lao động ở Trung Quốc. Cuốn sách này cho rằng việc đạt được tăng trưởng kinh tế bền vững sẽ đòi hỏi một sự cải tổ toàn diện hơn về các thoả thuận thị trường lao động hiện nay. Từ đó đưa ra hệ thống các giải pháp cơ bản cho việc cải cách thị trường lao động ở Trung Quốc trong thời gian tới.

Chris Benner, Wiley (2002), “Work in the New Economy: Flexible Labor Markets in Silicon Valley” (Làm việc trong nền kinh tế mới: thị trường lao động linh hoạt trong thung lũng Silicon), Publisher: Wiley-Blackwell [70]. Cuốn sách phân tích sâu sắc về lao động linh hoạt bao gồm sự biến động ngày càng tăng trong nhu cầu công việc và mối quan hệ việc làm ngày càng mong manh. Thông qua các cuộc khảo sát thị trường lao động ở thung lũng Silicon, tác giả luận giải về nhân tố tác động đến sự chuyển đổi việc làm trong nền kinh tế thông tin. Tác giả cũng phân tích sự biến động của lao động trong nền kinh tế mới hiện nay, bao gồm cả sự biến động về tăng trưởng nhu cầu công việc, biến động ở các mối quan hệ lao động, cũng như vai trò ngày càng quan trọng của các trung gian thị trường lao động trong nền kinh tế tri thức.

Từ đó, đề xuất giải pháp phát triển thị trường lao động trong điều kiện của nền kinh tế tri thức.