Luận văn thạc sĩ về pháp luật cư trú tại quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích thực hiện pháp luật về cư trú tại quận ngô quyền thành phố hải phòng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực

• Tác giả: Nguyễn Tuấn Anh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Anh Thư
• Trường học: Học viện hành chính quốc gia
• Chuyên ngành: Luật hiến pháp và luật hành chính
• Đề tài: Thực hiện pháp luật về cư trú tại quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ CƯ TRÚ
• 1.1. Cư trú và pháp luật về cư trú
• 1.2. Quan niệm về cư trú
• 1.3. Quan niệm pháp luật về cư trú
• 1.4. Thực hiện pháp luật về cư trú
• 1.5. Khái niệm và đặc điểm thực hiện pháp luật về cư trú
• 1.6. Hình thức thực hiện pháp luật về cư trú
• 1.7. Nội dung thực hiện pháp luật về cư trú
• 1.8. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện pháp luật về cư trú
• 1.8.1. Yếu tố chính trị
• 1.8.2. Yếu tố kinh tế
• 1.8.3. Yếu tố pháp luật
• 1.8.4. Yếu tố quốc tế
• 1.9. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ CƯ TRÚ TẠI QUẬN NGÔ QUYỀN – THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về cư trú tại quận Ngô Quyền – Thành phố Hải Phòng
• 2.2. Đặc điểm tự nhiên quận Ngô Quyền thành phố Hải Phòng
• 2.3. Tình hình công dân cư trú tại quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng
• 2.4. Tình hình kinh tế xã hội, TTATXH tại quận Ngô Quyền thành phố Hải Phòng
• 2.5. Thực trạng việc thực hiện pháp luật cư trú tại quận Ngô Quyền – Thành phố Hải Phòng
• 2.6. Việc xây dựng và ban hành các văn bản quản lý nhà nước về thực hiện pháp luật về cư trú tại quận Ngô Quyền – Thành phố Hải Phòng
• 2.7. Tổ chức thực hiện pháp luật về cư trú tại địa bàn quận Ngô Quyền – thành phố Hải Phòng
• 2.7.1. Công tác đăng ký hộ khẩu thường trú, tạm trú, kiểm tra lưu trú tại công an quận Ngô Quyền – TP Hải Phòng
• 2.8. Nhận xét, đánh giá
• 2.9. Nguyên nhân của ưu điểm và hạn chế
• 2.10. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT CƯ TRÚ TẠI QUẬN NGÔ QUYỀN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 3.1. Định hướng thực hiện pháp luật cư trú tại quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng
• 3.2. Giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về cư trú tại quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng
• 3.3. Giải pháp trong nội dung thực hiện pháp luật về cư trú
• 3.4. Các giải pháp trên từng lĩnh vực cụ thể
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC, TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Pháp luật cư trú và quận Ngô Quyền Hải Phòng

Pháp luật cư trú là một trong những quy định quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam, đặc biệt tại quận Ngô Quyền, Hải Phòng. Nghiên cứu này tập trung vào việc thực hiện pháp luật cư trú tại địa bàn này, nhằm đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp cải thiện. Quận Ngô Quyền là một khu vực có mật độ dân số cao và đa dạng về cơ cấu dân cư, điều này đặt ra nhiều thách thức trong việc quản lý cư trú. Hải Phòng là thành phố lớn, có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế và xã hội của miền Bắc, do đó việc thực hiện pháp luật cư trú tại đây cần được chú trọng.

1.1. Khái niệm và vai trò của pháp luật cư trú

Pháp luật cư trú bao gồm các quy định về đăng ký thường trú, tạm trú, và lưu trú, nhằm quản lý dân cư một cách hiệu quả. Tại quận Ngô Quyền, việc thực hiện pháp luật cư trú đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh trật tự và phát triển kinh tế - xã hội. Luật cư trú năm 2006 và sửa đổi năm 2013 đã tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho công tác này. Tuy nhiên, việc áp dụng pháp luật cư trú tại Hải Phòng vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc xử lý các vấn đề liên quan đến đăng ký thường trú và tạm trú.

1.2. Đặc điểm cư trú tại quận Ngô Quyền

Quận Ngô Quyền có đặc điểm dân cư đa dạng, với nhiều người dân di cư từ các vùng khác đến. Điều này dẫn đến sự phức tạp trong việc quản lý cư trú. Các vấn đề như đăng ký thường trú và tạm trú thường gặp khó khăn do sự thiếu đồng bộ trong hệ thống quản lý. Hải Phòng là thành phố có tốc độ đô thị hóa nhanh, điều này cũng ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật cư trú. Nghiên cứu này nhằm phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý cư trú tại quận Ngô Quyền.

II. Thực trạng thực hiện pháp luật cư trú tại quận Ngô Quyền

Thực trạng thực hiện pháp luật cư trú tại quận Ngô Quyền cho thấy nhiều bất cập trong công tác quản lý. Việc đăng ký thường trú và tạm trú thường gặp khó khăn do sự thiếu đồng bộ trong hệ thống quản lý. Hải Phòng là thành phố có tốc độ đô thị hóa nhanh, điều này cũng ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật cư trú. Nghiên cứu này nhằm phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý cư trú tại quận Ngô Quyền.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện pháp luật cư trú

Các yếu tố như chính sách cư trú, quy định cư trú, và thủ tục cư trú đều có ảnh hưởng lớn đến việc thực hiện pháp luật cư trú tại quận Ngô Quyền. Hải Phòng là thành phố có nhiều khu công nghiệp, điều này dẫn đến sự gia tăng dân số cơ học, gây áp lực lên hệ thống quản lý cư trú. Ngoài ra, sự thiếu đồng bộ trong việc áp dụng pháp luật cư trú cũng là một nguyên nhân dẫn đến nhiều bất cập trong công tác quản lý.

2.2. Đánh giá hiệu quả thực hiện pháp luật cư trú

Việc thực hiện pháp luật cư trú tại quận Ngô Quyền đạt được một số kết quả nhất định, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Các vấn đề như đăng ký thường trú và tạm trú thường gặp khó khăn do sự thiếu đồng bộ trong hệ thống quản lý. Hải Phòng là thành phố có tốc độ đô thị hóa nhanh, điều này cũng ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật cư trú. Nghiên cứu này nhằm phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý cư trú tại quận Ngô Quyền.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật cư trú

Để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật cư trú tại quận Ngô Quyền, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này bao gồm việc cải thiện quy định cư trú, đơn giản hóa thủ tục cư trú, và tăng cường công tác quản lý cư trú. Hải Phòng là thành phố có nhiều khu công nghiệp, điều này dẫn đến sự gia tăng dân số cơ học, gây áp lực lên hệ thống quản lý cư trú. Nghiên cứu này nhằm phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý cư trú tại quận Ngô Quyền.

3.1. Cải thiện quy định và thủ tục cư trú

Việc cải thiện quy định cư trú và đơn giản hóa thủ tục cư trú là những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật cư trú tại quận Ngô Quyền. Hải Phòng là thành phố có nhiều khu công nghiệp, điều này dẫn đến sự gia tăng dân số cơ học, gây áp lực lên hệ thống quản lý cư trú. Nghiên cứu này nhằm phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý cư trú tại quận Ngô Quyền.

3.2. Tăng cường công tác quản lý cư trú

Tăng cường công tác quản lý cư trú là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật cư trú tại quận Ngô Quyền. Hải Phòng là thành phố có nhiều khu công nghiệp, điều này dẫn đến sự gia tăng dân số cơ học, gây áp lực lên hệ thống quản lý cư trú. Nghiên cứu này nhằm phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý cư trú tại quận Ngô Quyền.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng, với diện tích 11,1 km² và dân số khoảng 161.086 người, là trung tâm kinh tế, văn hóa và chính trị quan trọng của thành phố. Với mật độ dân số lên tới 14.512 người/km², quận này tập trung nhiều cơ quan, doanh nghiệp lớn, hệ thống cảng biển, trung tâm thương mại và các trường đại học. Sự phát triển kinh tế mạnh mẽ đã thu hút lượng lớn lao động từ các vùng miền khác đến sinh sống và làm việc, tạo ra áp lực lớn đối với công tác quản lý cư trú. Từ năm 2013 đến nay, việc thực hiện pháp luật về cư trú tại quận Ngô Quyền đã gặp nhiều thách thức do biến động dân cư, thủ tục hành chính còn phức tạp và ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận người dân chưa cao.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về cư trú tại quận Ngô Quyền, xác định các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về cư trú. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các hoạt động đăng ký thường trú, tạm trú, lưu trú trên địa bàn quận từ năm 2013 đến nay. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần bảo đảm quyền tự do cư trú của công dân, nâng cao hiệu quả quản lý xã hội, giữ vững an ninh trật tự và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nền tảng lý luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lênin, kết hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam. Hai mô hình nghiên cứu chính được áp dụng gồm:

1. Mô hình thực hiện pháp luật: Xem xét quá trình biến các quy định pháp luật thành hành vi thực tế của các chủ thể pháp luật, bao gồm các hình thức tuân thủ, thi hành, sử dụng và áp dụng pháp luật.

2. Mô hình quản lý nhà nước về cư trú: Phân tích các yếu tố chính trị, kinh tế, văn hóa, pháp luật và quốc tế ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về cư trú, đồng thời đánh giá vai trò của các chủ thể như Chính phủ, Bộ Công an, UBND các cấp và cơ quan đăng ký cư trú.

Các khái niệm chính bao gồm: cư trú, đăng ký thường trú, đăng ký tạm trú, thực hiện pháp luật về cư trú, quyền tự do cư trú, và các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện pháp luật.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích - tổng hợp, đối chiếu so sánh, thống kê, chứng minh biện luận và hệ thống. Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thống kê dân số, kinh tế xã hội, an ninh trật tự của quận Ngô Quyền từ năm 2013 đến 2019; các văn bản pháp luật liên quan như Luật cư trú (2006, sửa đổi 2013), Nghị định 31/2014/NĐ-CP; báo cáo công tác của công an quận và UBND quận Ngô Quyền; các tài liệu tham khảo chuyên ngành luật hành chính và luật hiến pháp.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm các cán bộ, chiến sĩ công an quận Ngô Quyền, cán bộ quản lý nhà nước về cư trú, cùng một số nhóm dân cư đại diện cho các đối tượng cư trú thường trú, tạm trú và lao động tự do. Phương pháp chọn mẫu kết hợp chọn mẫu ngẫu nhiên và chọn mẫu theo nhóm nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của dữ liệu.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2017 đến 2019, bao gồm giai đoạn thu thập số liệu, phân tích, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình hình dân cư biến động mạnh: Quận Ngô Quyền có 13 phường với dân số phân bố không đồng đều, tập trung đông tại các phường Đằng Giang (16.640 người), Đông Khê (14.138 người), Máy Chai (19.831 người), Cầu Tre (16.427 người) và Vạn Mỹ (17.522 người). Số lao động tự do ngoại tỉnh đến làm việc tại một số phường có lúc lên đến 4.000-5.000 người, nhiều người không thực hiện thủ tục đăng ký tạm trú, gây khó khăn cho công tác quản lý cư trú.

2. Hiệu quả công tác đăng ký cư trú còn hạn chế: Việc đăng ký thường trú, tạm trú tại quận còn tồn tại tình trạng người dân đăng ký thường trú nhưng không sinh sống tại địa chỉ đăng ký, hoặc không khai báo lưu trú khi tạm trú. Tỷ lệ vi phạm quy định về cư trú chiếm khoảng 15-20% trong tổng số dân cư biến động, ảnh hưởng đến công tác quản lý và an ninh trật tự.

3. Tình hình kinh tế xã hội phát triển tích cực: Thu ngân sách quận đạt hơn 887 tỷ đồng trong 9 tháng đầu năm 2019, tăng 26,67% so với cùng kỳ. Giá trị sản xuất công nghiệp tăng trên 4,5%, tổng mức bán lẻ hàng hóa tăng trên 14%. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế cũng kéo theo các vấn đề về quản lý cư trú do lượng lao động di cư tăng cao.

4. An ninh trật tự được giữ vững nhưng còn tiềm ẩn nguy cơ: Năm 2019, quận xảy ra 107 vụ phạm pháp hình sự, giảm 5,47% so với năm 2018, tỷ lệ điều tra khám phá đạt 90,6%. Tuy nhiên, vẫn còn các nhóm thanh niên sử dụng vũ khí thô sơ, tội phạm cướp giật, trộm cắp diễn biến phức tạp, cùng với sự gia tăng sử dụng ma túy tổng hợp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trong thực hiện pháp luật về cư trú tại quận Ngô Quyền xuất phát từ sự biến động dân cư lớn, thủ tục hành chính còn phức tạp và ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận người dân chưa cao. So với các nghiên cứu trong ngành quản lý hành chính, kết quả này phù hợp với xu hướng chung của các đô thị lớn có tốc độ phát triển nhanh và dân số biến động mạnh.

Việc phát triển kinh tế và đô thị hóa đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển xã hội nhưng cũng đặt ra thách thức lớn cho công tác quản lý cư trú, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và nâng cao nhận thức của người dân. Các biểu đồ phân bố dân cư theo phường và số liệu thống kê tội phạm có thể minh họa rõ nét bức tranh thực trạng và các điểm nóng về cư trú và an ninh trật tự.

Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ vai trò của pháp luật cư trú trong việc bảo đảm quyền tự do cư trú, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, góp phần giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội trên địa bàn quận.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đơn giản hóa thủ tục hành chính về cư trú: Rà soát, sửa đổi các quy trình đăng ký thường trú, tạm trú để giảm bớt giấy tờ, thời gian giải quyết, áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý cư trú nhằm nâng cao hiệu quả và minh bạch. Chủ thể thực hiện: UBND quận phối hợp Bộ Công an, thời gian: trong 12 tháng tới.

2. Tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật về cư trú: Tổ chức các chương trình tập huấn, hội nghị, phát hành tài liệu hướng dẫn, sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng để nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật của người dân, đặc biệt là lao động di cư. Chủ thể thực hiện: Công an quận, UBND các phường, thời gian: liên tục hàng năm.

3. Nâng cao năng lực cán bộ quản lý cư trú: Đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ làm công tác đăng ký cư trú, tăng cường đạo đức công vụ, thái độ phục vụ nhân dân nhằm nâng cao chất lượng công tác. Chủ thể thực hiện: Bộ Công an, Học viện Hành chính Quốc gia, thời gian: trong 24 tháng.

4. Tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về cư trú: Thiết lập các tổ công tác kiểm tra định kỳ, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định về đăng ký cư trú, đặc biệt là các đối tượng lao động tự do không khai báo tạm trú. Chủ thể thực hiện: Công an quận, UBND phường, thời gian: triển khai ngay và duy trì thường xuyên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước về cư trú: Nâng cao hiểu biết về pháp luật cư trú, cải thiện kỹ năng quản lý và giải quyết các tình huống thực tiễn.

2. Cán bộ công an làm công tác đăng ký cư trú: Áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác đăng ký, kiểm tra, xử lý vi phạm cư trú.

3. Nhà nghiên cứu và giảng viên luật hành chính, luật hiến pháp: Tham khảo cơ sở lý luận và thực tiễn về thực hiện pháp luật cư trú tại địa phương, phục vụ giảng dạy và nghiên cứu.

4. Các tổ chức, doanh nghiệp có lao động di cư: Hiểu rõ quy định pháp luật về cư trú để hỗ trợ người lao động thực hiện đúng thủ tục, tránh vi phạm pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

1. Pháp luật về cư trú quy định những quyền gì cho công dân?
   Công dân có quyền tự do lựa chọn nơi cư trú, đăng ký thường trú, tạm trú, được cấp sổ hộ khẩu, sổ tạm trú và yêu cầu bảo vệ quyền cư trú theo quy định của pháp luật.

2. Tại sao việc đăng ký tạm trú lại quan trọng đối với lao động di cư?
   Đăng ký tạm trú giúp quản lý chính xác số lượng người cư trú, đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của người lao động, đồng thời góp phần giữ vững an ninh trật tự địa phương.

3. Những khó khăn chính trong thực hiện pháp luật cư trú tại quận Ngô Quyền là gì?
   Bao gồm dân cư biến động lớn, thủ tục hành chính phức tạp, ý thức chấp hành pháp luật của một số người dân chưa cao và hạn chế về năng lực cán bộ quản lý.

4. Các cơ quan nào chịu trách nhiệm chính trong quản lý cư trú?
   Chính phủ, Bộ Công an, UBND các cấp và các cơ quan đăng ký cư trú là những chủ thể chính chịu trách nhiệm tổ chức, chỉ đạo và thực hiện công tác quản lý cư trú.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về cư trú?
   Cần đơn giản hóa thủ tục, tăng cường tuyên truyền pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ, đồng thời kiểm tra, xử lý nghiêm các vi phạm để đảm bảo quyền và nghĩa vụ của công dân.

Kết luận

• Thực hiện pháp luật về cư trú tại quận Ngô Quyền có vai trò quan trọng trong bảo đảm quyền tự do cư trú, giữ vững an ninh trật tự và phát triển kinh tế xã hội.
• Dân cư biến động mạnh và thủ tục hành chính còn phức tạp là những thách thức lớn đối với công tác quản lý cư trú.
• Các yếu tố chính trị, kinh tế, văn hóa và pháp luật ảnh hưởng sâu sắc đến hiệu quả thực hiện pháp luật về cư trú.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm đơn giản hóa thủ tục, nâng cao nhận thức pháp luật, đào tạo cán bộ và tăng cường kiểm tra xử lý vi phạm.
• Tiếp tục nghiên cứu, áp dụng công nghệ thông tin và hoàn thiện chính sách pháp luật để nâng cao hiệu quả quản lý cư trú trong giai đoạn tiếp theo.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng hệ thống quản lý cư trú hiệu quả, bảo vệ quyền lợi công dân và phát triển bền vững quận Ngô Quyền.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận của thực hiện pháp luật về cư trú. Chương 2: Thực trạng thực hiện pháp luật về cư trú tại quận Ngô Quyền, Thành phố Hải Phòng. Chương 3: Định hướng và giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật cư trú tại quận Ngô Quyền, Thành phố Hải Phòng. 8 e Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ CƢ TRÚ 1.

Cƣ trú và pháp luật về cƣ trú 1. Quan niệm về cư trú Đăng ký thường trú, tạm trú, lưu trú có vai trò quan trọng đối với quản lý xã hội của nhà nước. Đối với hoạt động quản lý xã hội của đất nước, công tác đăng ký cư trú là nhằm xác định việc cư trú và những thông tin cơ bản nhất về nhân thân của công dân để phục vụ, thực hiện chính sách phát triển kinh tế, xã hội, đảm bảo thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân, đồng thời phục vụ cho công tác giữ gìn an ninh, trật tự, phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm. Quản lý xã hội thực chất là quản lý con người trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội.

Con người luôn luôn là chủ thể của mọi hoạt động xã hội và là nhân tố quyết định sự phát triển của xã hội trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, vì vậy đăng ký, quản lý cư trú được hình thành, phát triển rất lâu và nó diễn ra hầu như ở tất cả các quốc gia trên thế giới. Từ đó cho thấy đăng ký quản lý cư trú là một tất yếu khách quan vì trong xã hội có giai cấp, phải có quản lý xã hội, đồng thời nó đáp ứng yêu cầu quản lý xã hội phải quản lý con người, mà trước hết là qua hoạt động cư trú. Vì thế có thể khẳng định: Trên thế giới vấn đề đăng ký quản lý cư trú của con người đã có từ rất lâu, do bản chất của từng nhà nước khác nhau mà mục đích, hình thức, biện pháp đăng ký quản lý cư trú khác nhau. Luật cư trú ở Việt Nam năm 2006, sửa đổi, bổ sung năm 2013 đã làm rõ các khái niệm về cư trú, đăng ký thường trú, đăng ký tạm trú.

“Cư trú là việc công dân sinh sống tại một địa điểm thuộc phường, xã, thị trấn dưới hình thức thường trú hoặc tạm trú” (Điều 1) “Đăng ký thường trú là việc công dân đăng ký nơi thường trú của mình với cơ quan nhà nước có thẩm quyền và 9 e được cơ quan này làm thủ tục đăng ký thường trú, cấp sổ hộ khẩu cho họ” (Điều 18) “Đăng ký tạm trú là việc công dân đăng ký nơi tạm trú của mình với cơ quan nhà nước có thẩm quyền và được cơ quan này làm thủ tục đăng ký tạm trú, cấp sổ tạm trú cho họ”. Đăng ký thường trú, tạm trú là quá trình cơ quan Công an dựa vào các văn bản quy phạm pháp luật của nhà nước để tiến hành đăng ký hộ khẩu thường trú, tạm trú của công dân, đảm bảo cho công dân thực hiện quyền và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật. Phục vụ cho công tác quản lý xã hội của nhà nước; công tác phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm và các phạm pháp về an ninh, trật tự. Đăng ký thường trú là việc đăng ký ghi nhận vào sổ hộ khẩu và áp dụng các biện pháp để quản lý đối với những người thường xuyên cư trú trên một địa bàn nhất định theo đơn vị hành chính.

Đăng ký tạm trú là quản lý những người thường trú ở một nơi nhưng do nhiều lý do khác nhau họ đến ở lại một địa phương khác trong thời gian nhất định. Tóm lại, có thể hiểu: Cư trú là việc công dân sinh sống thường xuyên tại một địa điểm thuộc xã, phường, thị trấn hoặc huyện đảo nơi chưa tổ chức đơn vị hành chính cấp xã được nhà nước quản lý thông qua hình thức đăng ký thường trú hoặc tạm trú. Quan niệm pháp luật về cư trú Ở Việt Nam: Thời kỳ cổ và trung đại, theo sách sử để lại thì các quy định về quản lý con người đã xuất hiện trước công nguyên đến thế kỷ thứ 7. Hình thức quản lý đơn giản, theo trình độ phát triển, trong giai đoạn cổ đại và Nhà nước phong kiến vấn đề quản lý cư trú của con người nhằm mục đích áp đặt sự thống trị giai cấp của nhà nước đó.

10 e Thời kỳ thống trị của thực dân Pháp (từ năm 1858 - 1945): Thực dân Pháp thực hiện các hình thức quản lý chặt chẽ, tỷ mỷ ở thành phố, thị xã. Quản lý từng người, từng gia đình, có sổ theo dõi quản lý, đối với những người từ 15 tuổi trở lên đều có danh chỉ bản. Mục đích: nộp tô, thuế, bắt lính, bắt phu… phục vụ cho hoạt động cai trị, bóc lột và khai thác thuộc địa. Thời kỳ đấu tranh chống Đế quốc Mỹ: Ở miền Nam, dưới chế độ Mỹ, Ngụy chính sách quản lý cư trú chặt chẽ và có hệ thống, bao gồm vùng nội thành và vùng giáp ranh với vùng tự do.

Thể hiện các quy định về lập hồ sơ, sổ sách từng người, từng gia đình, có dán ảnh được bảo quản và khai thác một cách quy mô và hệ thống. Mục đích: Phục vụ bắt lính, quản dân, thực hiện các chính sách chống cộng; Ở miền Bắc, sau hòa bình lập lại (1954) Nhà nước nghiên cứu, tổ chức chỉ đạo đăng ký quản lý cư trú nhằm tăng cường quản lý xã hội, củng cố chính quyền cách mạng (năm 1955 công tác đăng ký hộ khẩu được tiến hành một số nơi như: Thành phố Nam Định, thị xã Bắc Ninh, thị xã Sơn Tây, Hà Nội, Thái Nguyên, Hà Đông, năm 1956 mở rộng công tác này đến Hải Phòng, Đồng Hới, Nghệ An, Hà Tĩnh, Hưng Yên, Việt Trì, năm 1959 cơ bản hoàn thành trên phạm vi toàn miền Bắc). Các quy định cụ thể về quản lý hộ khẩu trong giai đoạn này: Năm 1954 Ủy ban hành chính từng tỉnh, thành phố công bố quy định tạm thời trên địa phương mình; năm 1957 Bản điều lệ tạm thời về đăng ký hộ khẩu được điều chỉnh, bổ sung; năm 1965 Hội đồng Chính phủ chính thức ban hành Bản điều lệ đăng ký hộ khẩu bằng Nghị định 104/CP ngày 27/6/1964 và thực hiện thống nhất trên toàn miền Bắc; Năm 1968 đáp ứng yêu cầu chống cuộc chiến tranh phá hoại của địch, chống hoạt động tình báo, xâm nhập, hoạt động gián điệp… lấy số liệu dân số chuẩn bị bầu cử toàn quốc, nên yêu cầu kết hợp quản lý dân số, quản lý cư trú với quản lý đi lại. Vì thế, ngày 29/02/1968 Hội đồng Chính phủ ban hành Nghị định 32/CP thống nhất công tác đăng ký, quản lý hộ khẩu với thống kê dân số và 11 e công tác hộ tịch.

Năm 1975, khi miền Nam hoàn toàn giải phóng, Chính phủ ban hành Quyết định 54/CP ngày 17/8/1976 điều chỉnh công tác đăng ký, quản lý hộ khẩu trên phạm vi toàn miền Nam. Quyết Định 167/CP ngày 18/9/1976 hướng dẫn, bổ sung và chỉ đạo công tác đăng ký, quản lý hộ khẩu phù hợp với tình hình miền Nam. Sau nhiều năm thực hiện các quy định về đăng ký hộ khẩu xuất hiện nhiều vấn đề mới, nhất là cần phân tách công tác hộ tịch và hộ khẩu vì về bản chất là 2 mặt công tác khác nhau và do 2 cơ quan Nhà nước khác nhau tiến hành. Vì thế, ngày 07/01/1988 Chính phủ ban hành Nghị định 04/CP ban hành Điều lệ đăng ký, quản lý hộ khẩu.

Trong đó ngoài đăng ký, quản lý Bộ Công an thực hiện khai sinh, khai tử, đăng ký kết hôn… Bộ Tư pháp thực hiện các cải chính về họ tên, ngày tháng năm sinh…(theo Nghị định 219/HĐBT ngày 20-11-1987); năm 1997, qua 10 năm thực hiện Nghị Định 04/CP ngày 07/01/1988 đã bộc lộ những hạn chế, không đáp ứng được tình hình trong xu thế đổi mới, nhất là quản lý tình hình di dân tự do và yêu cầu dịch chuyển lao động trong nền kinh tế thị trường … vì thế đòi hỏi phải có một quy định mới phù hợp. Ngày 10/5/1997 Chính phủ ban hành Nghị định 51/CP quy định đăng ký, quản lý hộ khẩu thay thế các quy định trước đây và được thực hiện thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Sau hơn 7 năm thực hiện một số nội dung của Nghị định 51/CP không đáp ứng được yêu cầu, chủ yếu là các quy định về nhà ở hợp pháp; quy định điều kiện đăng ký hộ khẩu vào thành phố, thị xã. Do đó, Bộ Công an đã tham mưu cho Chính phủ ban hành Nghị định 108/2005/NĐ-CP ngày 19/8/2005.

Để công dân thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ của mình, ngày 29/11/2006 Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua Luật cư trú, đây là văn bản pháp lý có giá trị cao nhất quy định về quyền tự do cư trú của công dân trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, 12 e trình tự, thủ tục đăng ký thường trú hoặc tạm trú, quyền, trách nhiệm của công dân, hộ gia đình, cơ quan, tổ chức về đăng ký, quản lý cư trú. Quá trình thực hiện Luật cư trú năm 2006 còn bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập cần phải sửa đổi để đáp ứng yêu cầu quản lý trong tình hình mới. Ngày 20/6/2013, tại kỳ họp thứ 5, Quốc hội khoá XIII đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật cư trú. Chính phủ ban hành Nghị định 31/2014/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành luật cư trú.

Như vậy quản lý cư trú thông qua đăng ký hộ khẩu được xác định là một nội dung cơ bản của công tác quản lý hành chính về an ninh, trật tự. Thực chất là quá trình đăng ký, quản lý hoạt động cư trú của con người, có lịch sử hình thành và phát triển rất lâu. Điều 1 Nghị định 51/CP Ngày 10/5/1997 của Chính phủ xác định rõ: “ Đăng ký, quản lý hộ khẩu là biện pháp quản lý hành chính của Nhà nước nhằm xác định việc cư trú của công dân, tăng cường quản lý xã hội, giữ vững An ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội. Chính phủ giao cho Bộ Nội vụ (nay là Bộ Công an) phụ trách việc đăng ký, quản lý hộ khẩu ”.

Theo quy định của Luật cư trú hiện hành thì cư trú là việc công dân sinh sống tại một địa điểm thuộc xã, phường, thị trấn dưới hình thức thường trú hoặc tạm trú.(Điều 1); Nơi cư trú của công dân là chổ ở hợp pháp mà người đó thường xuyên sinh sống. Nơi cư trú của công dân là nơi thường trú hoặc tạm trú.