BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH PHAN THANH TÙNG NGHIÊN CỨU PHẦN BÙ RỦI RO TRONG TRẠNG THÁI NGANG GIÁ LÃI SUẤT KHÔNG PHÒNG NGỪA Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học PGS.TS NGUYỄN THỊ LIÊN HOA TP.HỒ CHÍ MINH - 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong bài nghiên cứu là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Tác giả đề tài nghiên cứu (ký và ghi rõ họ tên) Phan Thanh Tùng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC HÌNH TÓM TẮT ĐỀ TÀI.
1 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU .1 Lý do thực hiện đề tài.2 Mục tiêu nghiên cứu.3 Phương pháp nghiên cứu.4 Phạm vi nghiên cứu .5 Kết cấu bài nghiên cứu .6 Đóng góp của bài nghiên cứu. 4 CHƢƠNG 2: LÝ THUYẾT “NGANG GIÁ LÃI SUẤT KHÔNG PHÒNG NGỪA” VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN .1 Lý thuyết “Ngang giá lãi suất không phòng ngừa” .2 Các nghiên cứu trước đây về “Ngang giá lãi suất không phòng ngừa” .3 Giải thích độ lệch khỏi “Ngang giá lãi suất không phòng ngừa” .1 Kỳ vọng không hợp lý.2 Phần bù rủi ro thay đổi theo thời gian. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Mối quan hệ phi tuyến .4 Hiệu quả của mô hình Dị phương sai tự hồi quy thành phần tổng quát – CGARCH trong nghiên cứu thực nghiệm. 21 CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ DỮ LIỆU .1 Kiểm định tính dừng trong trường hợp có xét đến “điểm gãy cấu trúc” .2 Mô hình Dị phương sai tự hồi quy thành phần tổng quát – CGARCH .3 Xây dựng mô hình nghiên cứu thực nghiệm .4 Tiến trình nghiên cứu thực nghiệm .5 Mô tả biến nghiên cứu và nguồn dữ liệu.
39 CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM .1 Kết quả kiểm định tính dừng .2 Kết quả kiểm định “Ngang giá lãi suất không phòng ngừa” bằng phương pháp Bình phương nhỏ nhất .3 Kết quả kiểm định “Ngang giá lãi suất không phòng ngừa” bằng mô hình CGARCH-M. 46 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HƢỚNG PHÁT TRIỂN CỦA BÀI NGHIÊN CỨU .2 Hạn chế và hướng phát triển. 59 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ADF Dickey-Fuller Hiệu chỉnh (Augmented Dickey-Fuller) ARCH Dị phương sai tự hồi quy (Autoregressive Conditional Heteroskedasticity) CGARCH Dị phương sai tự hồi quy thành phần tổng quát (Component Generalized Autoregressive Conditional Heteroskedasticity) CGARCH-M Dị phương sai tự hồi quy thành phần tổng quát trong trung bình (Component Generalized Autoregressive Conditional Heteroskedasticity in Mean) DF-GLS Dickey-Fuller Bình phương nhỏ nhất tổng quát (Dickey-Fuller Generalized Least Squares) GARCH Dị phương sai tự hồi quy tổng quát (Generalized Autoregressive Conditional Heteroskedasticity) IRP Ngang giá lãi suất (Interest Rate Parity) MAS Ngân hành trung ương Singapore (Monetary Authority of Singapore) OECD Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (Organisation for Economic Co-operation and Development) OLS Phương pháp Bình phương nhỏ nhất (Ordinary Least Square) UIP Ngang giá lãi suất không phòng ngừa (Uncovered Interest rate Parity) USD Đồng đô la Mỹ (United States dollar) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3.1: Tổng hợp các biến nghiên cứu được sử dụng và phương pháp tính .1: Kết quả kiểm định tính dừng của chuỗi gốc ………….2: Kết quả ước lượng UIP bằng phương pháp OLS ……….3: Kết quả kiểm định Wald cho mô hình OLS ………….4: Kết quả kiểm định hiện tượng tự tương quan của phần dư ….5: Kết quả kiểm định hiệu ứng ARCH .6: Kết quả ước lượng mô hình CGARCH-M .7: Kết quả kiểm định Wald cho mô hình CGARCH-M .8: So sánh mức độ bền vững của thành phần ngắn hạn và dài hạn của biến động tỷ giá hối đoái. 51 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC HÌNH Hình 2.1: : Giá trị ước lượng của hệ số β trong 3 giai đoạn khác nhau ở 6 quốc gia OECD .1: Kết quả kiểm định nghiệm đơn vị bằng phương pháp Perron (1997) đối với biến chênh lệch lãi suất của Thái Lan .2: Đồ thị chênh lệch lãi suất giữa Thái Lan và Mỹ, giai đoạn Q1/1992 – Q1/2013……………………….3: Tỷ giá hối đoái đồng ringgit Malaysia và baht Thái Lan so với dollar Mỹ trong giai đoạn Q1/1998 – Q4/2006 …………….4: Độ lệch chuẩn có điều kiện của biến thay đổi tỷ giá hối đoái ở các quốc gia, được ước lượng bởi mô hình CGARCH-M.
56 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 TÓM TẮT ĐỀ TÀI Mục tiêu của nghiên cứu này là nhằm phân tích tác động của phần bù rủi ro thay đổi theo thời gian trong trạng thái “Ngang giá lãi suất không phòng ngừa”. Mô hình CGARCH-M được áp dụng nhằm mô hình hóa độ biến động của tỷ giá hối đoái, trong đó biến động này sẽ tuân theo một xu hướng dài hạn, và tồn tại những dao động trong ngắn hạn lệch khỏi xu hướng này. Kết quả nghiên cứu cho thấy hệ số ước lượng tương ứng với biến chênh lệch lãi suất nhận giá trị âm, có nghĩa khi lãi suất nội địa tăng cao hơn so với nước ngoài thì đồng nội tệ lại tăng giá, cho thấy diễn biến tỷ giá thực tế lệch khỏi dự báo của lý thuyết UIP. Đồng thời, phần bù rủi ro có tồn tại ở tất cả các quốc gia được nghiên cứu, cho thấy phần bù rủi ro có vai trò quan trọng, cần được quan tâm trong các mô hình nghiên cứu lý thuyết cũng như thực nghiệm về tỷ giá hối đoái.
Ngoài ra, dữ liệu từ các quốc gia đang phát triển cũng không thể cho thấy sự tồn tại của UIP như một số các nghiên cứu trước đã gợi ý. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU 1.1 Lý do thực hiện đề tài Với sự phát triển của thị trường tài chính quốc tế và xu hướng toàn cầu hóa, dòng chu chuyển vốn quốc tế giữa các quốc gia trên thế giới được đẩy mạnh thông qua việc giao dịch các tài sản tài chính. Do đó, các lý thuyết về ngang giá lãi suất đóng vai trò nền tảng cho các quyết định của các nhà đầu tư. Trong đó, “Ngang giá lãi suất không phòng ngừa” (Uncovered Interest rate Parity - UIP) là một trong những lý thuyết quan trọng nhất được sử dụng trong nghiên cứu tài chính quốc tế và kinh tế vĩ mô, đồng thời là giả định chủ chốt trong nhiều lý thuyết về xác định tỷ giá hối đoái.
Theo lý thuyết này, khác biệt về lãi suất giữa hai quốc gia sẽ được bù trừ bằng thay đổi trong tỷ giá hối đoái giữa đồng tiền của hai quốc gia đó. Cụ thể, nếu một quốc gia có lãi suất cao tương đối so với quốc gia khác thì đồng tiền quốc gia đó sẽ giảm giá tương đương với chênh lệch lãi suất, dẫn đến việc đầu tư ra nước ngoài nhằm tận dụng mức lãi suất cao sẽ tạo ra tỷ suất sinh lợi bình quân vẫn bằng với tỷ suất sinh lợi thu được khi đầu tư trong nước. Tuy nhiên, trên thực tế, những đồng tiền của các quốc gia có lãi suất thấp có khuynh hướng giảm giá so với đồng tiền của các quốc gia có lãi suất cao. Hiện tượng này được xác nhận bởi nhiều nghiên cứu tiến hành với nhiều quốc gia và trong những khung thời gian khác nhau, cho thấy có sự mâu thuẫn giữa bằng chứng thực nghiệm và những dự báo của lý thuyết UIP.
Nhìn chung vẫn chưa có sự thống nhất trong việc giải thích sự thất bại của UIP. Trong bối cảnh đó, lý thuyết UIP cần được tiếp tục nghiên cứu kỹ lưỡng nhằm đưa ra được một kết luận thống nhất cho sự tồn tại của lý thuyết này. Nghiên cứu thực tiễn nhằm giải thích thất bại của lý thuyết UIP tập trung vào ba hướng nghiên cứu chính: kỳ vọng không hợp lý của các nhà đầu tư, mối quan hệ phi tuyến giữa chênh lệch lãi suất - thay đổi tỷ giá hối đoái, và biến động theo thời LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 gian của phần bù rủi ro. Bài nghiên cứu này sẽ tập trung vào yếu tố phần bù rủi ro thay đổi theo thời gian, được ước lượng thông qua mô hình “Dị phương sai tự hồi quy thành phần tổng quát” (Component Generalized Autoregressive Conditional Heteroskedasticity - CGARCH).
Đây là mô hình đã được chứng minh là có hiệu quả cao trong việc giải thích độ biến động của tỷ giá hối đoái, bởi lẽ nó cho phép tách biệt biến động của tỷ giá hối đoái thành một xu hướng trong dài hạn và những dao động trong ngắn hạn lệch khỏi xu hướng đó. Bằng việc sử dụng mô hình tổng quát này để đo lường độ biến động của tỷ giá, nghiên cứu này mong muốn sẽ xác định được tác động toàn diện của phần bù rủi ro trong lý thuyết UIP, từ đó phần nào giải thích được câu đố về “Ngang giá lãi suất không phòng ngừa” trong lý thuyết tài chính quốc tế hiện đại.2 Mục tiêu nghiên cứu Đề tài đi sâu vào việc nghiên cứu thực tiễn “Ngang giá lãi suất không phòng ngừa” tại một số quốc gia Đông Nam Á, trong điều kiện có xem xét đến yếu tố phần bù rủi ro thay đổi theo thời gian, nhằm trả lời các câu hỏi sau: Phần bù rủi ro thay đổi theo thời gian có phải là yếu tố quan trọng cần xem xét đến trong việc nghiên cứu “Ngang giá lãi suất không phòng ngừa” tại các quốc gia Đông Nam Á ? Giữa hai nhân tố: cú sốc đối với những yếu tố cơ bản của nền kinh tế và cảm tính của các nhà đầu tư trên thị trường, nhân tố nào sẽ ảnh hưởng lâu dài đến biến động của tỷ giá hối đoái? 1.3 Phƣơng pháp nghiên cứu Bài nghiên cứu sẽ sử dụng mô hình CGARCH-M nhằm đo lường phần bù rủi ro trong UIP. Phương pháp này cho phép phần bù rủi ro thay đổi theo thời gian và phân tách phần bù này thành xu hướng biến động trong dài hạn và những dao động trong ngắn hạn. Ngoài ra, với mục đích đảm bảo rằng kết quả ước lượng của mô hình CGARCH-M là đáng tin cậy, trước hết các biến nghiên cứu sẽ được kiểm định LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 tính dừng trong điều kiện có xem xét đến “điểm gãy cấu trúc” có thể xuất hiện trong khung thời gian nghiên cứu.4 Phạm vi nghiên cứu Bài nghiên cứu tập trung vào các quốc gia Đông Nam Á bao gồm: Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam.
Ngoài ra, Nhật Bản cũng được nghiên cứu với mục đích so sánh.