HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ MAI THỰC TRẠNG KIM LOẠI NẶNG TRONG SẢN XUẤT RAU TẠI XÃ HƯƠNG NGẢI, HUYỆN THẠCH THẤT, THÀNH PHỐ HÀ NỘI Ngành: Khoa học môi trường Mã số: 60 44 03 01 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Đình Thi NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn là của riêng tôi, được nghiên cứu một cách độc lập. Các số liệu thu thập được là các tài liệu được sự cho phép công bố của các đơn vị cung cấp số liệu. Các tài liệu tham khảo đều có nguồn gốc rõ ràng.
Các kết quả được nêu trong khóa luận này là hoàn toàn trung thực và chưa từng có ai công bố trong bất kì tài liệu nào. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Mai i c LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành tốt luận văn tốt nghiệp này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ nhiệt tình của các tập thể, cá nhân trong và ngoài trường. Trước hết tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo Khoa Môi trường, Học viện Nông Nghiệp Việt Nam đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp. Đặc biệt tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới TS.
Nguyễn Đình Thi đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực tập để hoàn thành luận văn tốt nghiệp này. Tôi cũng xin cảm ơn Trung tâm Tư vấn môi trường - Tổng cục môi trường; UBND xã Hương Ngải và toàn bộ người dân trong xã đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi tiếp cận và thu thập những thông tin, lấy mẫu phân tích cần thiết cho đề tài. Cuối cùng, tôi muốn gửi lời cảm ơn chân thành tới gia đình, bạn bè và người thân đã luôn bên cạnh tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong thời gian tôi học tập, rèn luyện tại trường Học viện Nông Nghiệp Việt Nam. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Mai ii c MỤC LỤC Lời cam đoan.
ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình.
ix Trích yếu luận văn. Tính cấp thiết của đề tài. Giả thuyết khoa học. Mục tiêu nghiên cứu.
Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Khái niệm và tính chất của kim loại nặng.
Các dạng tồn tại của kim loại nặng. Vai trò của cây rau trong sản xuất nông nghiệp và đời sống con người. Khái niệm cây rau. Vai trò của cây rau trong đời sống con người.
Tình hình sản xuất và tiêu thụ rau trên thế giới và ở Việt Nam. Thực trạng sản xuất rau trong nước. Thực trạng sản xuất rau màu trên thế giới. Tình hình nghiên cứu ô nhiễm kim loại nặng trên thế giới và ở Việt Nam.
Nghiên cứu ô nhiễm kim loại nặng trên thế giới. Nghiên cứu ô nhiễm kim loại nặng ở Việt Nam. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.
Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp. Phương pháp phân tích kim loại nặng. Phương pháp so sánh.
Phương pháp tổng hợp và xử lý dữ liệu. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất. Điều kiện tự nhiên.
Đặc điểm kinh tế - xã hội của xã Hương Ngải. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp của xã Hương Ngải. Tình hình sản xuất rau tại xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất, tp Hà Nội. Nguồn phát sinh KLN trong hệ thống sản xuất rau tại xã Hương Ngải.
Hoạt động công nghiệp. Hoạt động nông nghiệp. Thực trạng một số kln trong đất canh tác, nước tưới và các sản phẩm rau của HTSX rau tại xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội. Hàm lượng kim loại nặng trong đất nông nghiệp.
Hàm lượng kim loại nặng trong nước phục vụ sản xuất nông nghiệp. Hàm lượng kim loại nặng trong các mẫu rau tại địa bàn nghiên cứu. Đề xuất giải pháp phù hợp phát triển sản xuất rau an toàn trên địa bàn nghiên cứu. Giải pháp quản lý, sử dụng thuốc BVTV trên đồng ruộng.
Giải pháp kỹ thuật nhằm hạn chế sự tích lũy kim loại nặng trong rau. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ. 77 Tài liệu tham khảo. 83 v c DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt ATTP : An toàn thực phẩm BND : Uỷ ban nhân dân BNN & PTNT : Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn BVTV : Bảo vệ thực vật BYT : Bộ y Tế CPLD : Chi phí lao động : Food and Agriculture Organization FAO (Tổ chức Nông lương Thế giới) GTSX : Giá trị sản xuất HCBVTV : Hóa chất bảo vệ thực vật KLN : Kim loại nặng NTTS : Nuôi trồng thủy sản QCVN : Quy chuẩn Việt Nam TCVN : Tiêu chuẩn Việt Nam : United State Department of Agriculture USDA (Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ) RTSH : Rác thải sinh hoạt vi c DANH MỤC BẢNG Bảng 2.
Hàm lượng Cu trong 5 nhóm đất chính của Việt Nam. Hàm lượng Zn trong 5 nhóm đất chính của Việt Nam. Thành phần dinh dưỡng của rau và một số thực phẩm trong 100g sản phẩm tươi. Diện tích, năng suất, sản lượng rau cả nước.
Diện tích, năng suất, sản lượng rau phân theo vùng. Một số loại rau chính trồng ở Việt Nam. Tốc độ phát triển sản xuất rau xanh hàng năm trên thế giới từ 2010-2015. Sản lượng rau trên thế giới qua các năm.
Ước tính hàm lượng kim loại Cu, Pb, Zn đưa vào đất do phân bón. Hàm lượng tối đa cho phép (MAC) của các KLN Cu, Pb, Zn trong đất nông nghiệp (mg/kg). Hàm lượng kim loại nặng ở tầng đất mặt trong một số loại đất ở Việt Nam (mg/kg). Danh mục các vị trí lấy mẫu đất nghiên cứu tại xã Hương Ngải.
Danh mục các vị trí lấy mẫu nước nghiên cứu tại xã Hương Ngải. Danh mục các vị trí lấy mẫu rau nghiên cứu tại xã Hương Ngải. Phương pháp phân tích kim loại nặng. Diện tích đất của xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất.
Hình thức canh tác của các loại rau chính tại xã Hương Ngải. Diện tích, năng suất, sản lượng rau xanh trên địa bàn xã Hương Ngải năm 2016. Diện tích các loại cây rau chính ở xã Hương Ngải năm 2016. Các ngành sản xuất của các cơ sở xã Hương Ngải, Thạch Thất.
Thống kê về nguồn thải tại một số cơ sở sản xuất tại Hương Ngải, Thạch Thất. Mức phân bón một số loại cây trồng chính. Hiện trạng sử dụng thuốc BVTV cho một số loại rau tại xã Hương Ngải. Tình hình sử dụng nước tưới cho rau tại xã Hương Ngải.
Kết quả phân tích mẫu đất tại xã Hương Ngải (mg/kg). Mức độ ô nhiễm Pb trong nước tưới rau tại 5 địa điểm nghiên cứu của xã Hương Ngải. Mức độ ô nhiễm Cd trong nước tưới rau tại 5 địa điểm nghiên cứu tại xã Hương Ngải. Mức độ ô nhiễm As trong nước tưới rau tại 5 địa điểm nghiên cứu tại xã Hương Ngải.
Mức độ ô nhiễm Cu trong nước tưới rau tại 5 địa điểm nghiên cứu tại xã Hương Ngải. Kết quả phân tích hàm lượng kim loại nặng trong mẫu rau đợt 1 (ngày 25/7/2016). Kết quả phân tích hàm lượng kim loại nặng trong mẫu rau đợt 2 và 3. 72 viii c DANH MỤC HÌNH Hình 3.
Sơ đồ lấy mẫu đất tại xã Hương Ngải. Sơ đồ lấy mẫu nước tại xã Hương Ngải. Nhiệt độ trung bình năm 2016. Giờ nắng trung bình năm 2016.
Sông Tây Ninh. Trạm bơm xã Hương Ngải. Hệ thống kênh, mương được kiên cố hóa. Hàm lượng As trong đất nông nghiệp tại xã Hương Ngải.
Hàm lượng Cu trong đất nông nghiệp tại xã Hương Ngải. Hàm lượng Cd trong đất nông nghiệp tại xã Hương Ngải. Hàm lượng Pb trong đất nông nghiệp tại xã Hương Ngải. Hàm lượng Pb trong nước tưới rau tại 5 địa điểm nghiên cứu tại xã Hương Ngải.
Hàm lượng Cd trong nước tưới rau tại 5 địa điểm nghiên cứu tại xã Hương Ngải. Hàm lượng As trong nước tưới rau tại 5 địa điểm nghiên cứu của Hương Ngải. Hàm lượng Cu trong nước tưới rau tại 5 địa điểm nghiên cứu tại Hương Ngải. 69 ix c TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thị Mai Tên Luận văn: Thực trạng kim loại nặng trong sản xuất rau tại xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội Ngành: Khoa học môi trường Mã số: 60 44 03 01 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Đề tài luận văn nghiên cứu về mức độ, hiện trạng tồn lưu KLN trong sản xuất rau tại xã Hương Ngải nhằm đạt được những mục tiêu cụ thể sau: - Đánh giá thực trạng và mức độ ảnh hưởng của KLN trong đất, nước đến sản xuất nông nghiệp của xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất.
- Đánh giá thực trạng sản xuất rau xanh và một số kim loại nặng tồn dư trong sản phẩm rau tại xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất. - Đề xuất giải pháp phù hợp phát triển sản xuất rau an toàn tại xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất. Phương pháp nghiên cứu Đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu thu thập dữ liệu thứ cấp về điều kiện tự nhiên, hiện trạng phát triển kinh tế xã hội của xã Hương Ngải năm 2015. Đề tài cũng tiến hành điều tra khảo sát người dân về tình hình sản xuất rau tại địa phương cũng như các nhận thức về vấn đề môi trường.
Phương pháp lấy mẫu điều tra đánh giá mức độ ô nhiễm được thực hiện trên cơ sở tuân thủ theo Tiêu chuẩn Quốc gia về lấy mẫu và đánh giá chất lượng. - Đối với đất gieo trồng rau, các chỉ tiêu nghiên cứu được so sánh theo QCVN 03:2015/BTNMT. Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về giới hạn cho phép của kim loại nặng trong đất. - Đối với nước tưới trong khu vực sản xuất rau của xã Hương Ngải, các chỉ tiêu nghiên cứu được so sánh theo QCVN 08:2015/BTNMT.
Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt. - Đối với sản phẩm rau xanh, các chỉ tiêu nghiên cứu được so sánh với : QC 8 – 2:2011/BYT.