Tìm Hiểu Nguồn Thu Nhập Từ Rừng Và Đất Rừng Của Cộng Đồng Dân Cư Bon Bu Prăng 2

Khóa luận tìm hiểu nguồn thu nhập từ rừng và đất rừng của cộng đồng dân cư bon Bu Prăng 2, xã Quảng Trực, huyện Tuy Đức, tỉnh Đắk Nông.

• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Quốc Bình
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Nguồn Thu Nhập Từ Rừng Của Cộng Đồng Bon Bu Prăng 2
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CÁM ƠN
• DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu
• 1.3. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: GIỚI THIỆU ĐỊA ĐIỂM, TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Giới thiệu địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Vị trí địa lí
• 2.3. Địa hình
• 2.4. Khí hậu, thủy văn
• 2.5. Về dân số
• 2.6. Đất sản xuất
• 2.7. Kinh tế, văn hóa - xã hội, an ninh trật tự
• 2.8. Tổng quan các tài liệu liên quan đến nội dung nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.3. Phương pháp xử lí số liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng các nguồn thu nhập chính từ rừng và đất rừng của người dân tại bon Bu Prăng 2
• 4.2. Những thuận lợi và khó khăn của các nhóm hộ với từng nguồn thu nhập chính
• 4.3. Sự đóng góp của các nguồn thu nhập từ rừng và đất rừng của người dân
• 4.4. Thời vụ đóng góp của các nguồn chính thu nhập trong năm
• 4.5. Mức độ quan trọng của các nguồn thu nhập với từng nhóm mức sống khác nhau
• 4.6. Các đề xuất của người dân nhằm nâng cao an ninh thu nhập
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nguồn thu nhập từ rừng của cộng đồng Bon Bu Prăng 2

Nghiên cứu về nguồn thu nhập từ rừng của cộng đồng Bon Bu Prăng 2, xã Quảng Trực, huyện Tuy Đức, tỉnh Đắk Nông, mang lại cái nhìn sâu sắc về thực trạng kinh tế của người dân nơi đây. Đề tài này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về các nguồn thu nhập chính mà còn chỉ ra những thách thức mà cộng đồng đang phải đối mặt. Qua đó, việc bảo tồn rừng và phát triển bền vững trở thành vấn đề cấp thiết.

1.1. Đặc điểm địa lý và xã hội của Bon Bu Prăng 2

Bon Bu Prăng 2 nằm ở vị trí chiến lược, gần rừng và có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc phát triển nông nghiệp. Dân số tại đây chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, với nhiều hộ gia đình sống phụ thuộc vào tài nguyên rừng.

1.2. Tình hình thu nhập từ rừng và đất rừng

Nghiên cứu cho thấy, nguồn thu nhập từ rừng và đất rừng đóng góp quan trọng vào đời sống của người dân. Các nguồn thu chính bao gồm khai thác lâm sản, trồng cây công nghiệp và các sản phẩm từ rừng.

II. Thách thức trong việc phát triển nguồn thu nhập từ rừng

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng cộng đồng Bon Bu Prăng 2 vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc phát triển kinh tế rừng. Những khó khăn này không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập mà còn đến sự bền vững của các nguồn tài nguyên thiên nhiên.

2.1. Thiếu nguồn lực và hỗ trợ

Nhiều hộ gia đình tại Bon Bu Prăng 2 gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn và kỹ thuật sản xuất. Điều này dẫn đến việc khai thác tài nguyên không hiệu quả và không bền vững.

2.2. Biến đổi khí hậu và tác động đến sản xuất

Biến đổi khí hậu đã ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và bảo tồn rừng. Thời tiết thất thường làm giảm năng suất cây trồng và ảnh hưởng đến nguồn thu nhập của người dân.

III. Phương pháp nghiên cứu nguồn thu nhập từ rừng

Để hiểu rõ hơn về nguồn thu nhập từ rừng, nghiên cứu đã áp dụng phương pháp khảo sát và phân tích số liệu từ 68 hộ gia đình. Phương pháp này giúp xác định các nguồn thu nhập chính và đánh giá thực trạng kinh tế của cộng đồng.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua bảng hỏi và phỏng vấn trực tiếp. Phương pháp này giúp đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của thông tin.

3.2. Phân tích số liệu và kết quả

Sử dụng phần mềm Microsoft Excel để xử lý số liệu, nghiên cứu đã chỉ ra rằng có 8 nguồn thu nhập chính từ rừng và đất rừng, trong đó cà phê và mắc ca là hai nguồn thu chủ yếu.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu nguồn thu nhập

Kết quả nghiên cứu không chỉ cung cấp thông tin về nguồn thu nhập từ rừng mà còn đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế cho cộng đồng Bon Bu Prăng 2. Những ứng dụng này có thể giúp cải thiện đời sống người dân và bảo vệ tài nguyên rừng.

4.1. Đề xuất giải pháp nâng cao thu nhập

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp như tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, cải thiện điều kiện sản xuất và phát triển các sản phẩm từ rừng để nâng cao thu nhập cho người dân.

4.2. Tăng cường bảo tồn rừng và phát triển bền vững

Việc bảo tồn rừng cần được kết hợp với phát triển kinh tế. Các chương trình bảo vệ rừng và phát triển sinh kế bền vững sẽ giúp cộng đồng duy trì nguồn thu nhập ổn định.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho nguồn thu nhập từ rừng

Nghiên cứu về nguồn thu nhập từ rừng của cộng đồng Bon Bu Prăng 2 đã chỉ ra rằng, mặc dù còn nhiều thách thức, nhưng với sự hỗ trợ đúng đắn, cộng đồng có thể phát triển bền vững. Tương lai của nguồn thu nhập từ rừng phụ thuộc vào sự hợp tác giữa chính quyền, tổ chức và người dân.

5.1. Tương lai của nguồn thu nhập từ rừng

Cần có các chính sách hỗ trợ và đầu tư vào phát triển bền vững để đảm bảo nguồn thu nhập từ rừng cho cộng đồng.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong bảo tồn rừng

Cộng đồng cần được nâng cao nhận thức về vai trò của rừng trong đời sống và phát triển kinh tế, từ đó tham gia tích cực vào các hoạt động bảo tồn.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Tại các vùng đệm và khu vực biên giới Tây Nguyên, sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số gắn liền mật thiết với tài nguyên rừng và đất lâm nghiệp. Theo báo cáo từ Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) và Bộ Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn, hơn 70% đồng bào thiểu số miền núi phụ thuộc vào các sản phẩm nông lâm kết hợp (NLKH) và lâm sản ngoài gỗ (LSNG) để duy trì thu nhập. Tuy nhiên, các cộng đồng tái định cư giáp biên thường đối mặt với tình trạng bất ổn an ninh sinh kế do thiếu hụt tư liệu sản xuất, tập quán canh tác lạc hậu và rủi ro thị trường.

Đồ án khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Lâm học thuộc Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh thực hiện đề tài: "Tìm hiểu nguồn thu nhập từ rừng và đất rừng của cộng đồng dân cư bon Bu Prăng 2, xã Quảng Trực, huyện Tuy Đức, tỉnh Đắk Nông" do sinh viên Điều Hưng thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Quốc Bình (08/2023).

                      +------------------------------------------+
                      |   KHUNG SINH KẾ BỀN VỮNG (DFID/FAO)      |
                      +------------------------------------------+
                                           |
                 +-------------------------+-------------------------+
                 |                                                   |
                 v                                                   v
   +---------------------------+                       +---------------------------+
   |   NGUỒN LỢI TỪ RỪNG       |                       |   NGUỒN LỢI TỪ ĐẤT RỪNG   |
   | - Măng tre / nứa (T7)     |                       | - Cà phê (T11): 40.15 tr  |
   | - Rau rừng (Lá nhíp...)   |                       | - Hồ tiêu (T2): ~70-80 tr |
   | - Thuỷ sản tự nhiên (T7)  |                       | - Mắc ca ghép (T4)        |
   | - Nhận khoán bảo vệ rừng  |                       | - Cây ăn trái (T5)        |
   +---------------------------+                       +---------------------------+
                 \                                                   /
                  \                                                 /
                   v                                               v
        +-----------------------------------------------------------------+
        |  MÔ HÌNH HÓA DỮ LIỆU & ĐÁNH GIÁ PHÂN VỊ MỨC SỐNG (MICROSOFT EXCEL)|
        |        (Phân tích 68/70 Hộ: 32.36% Cận nghèo | 67.74% Nghèo)     |
        +-----------------------------------------------------------------+

Vấn đề thực tiễn và mục tiêu nghiên cứu

Bon Bu Prăng 2 là bon vùng biên tái lập năm 2012, cách xa trung tâm huyện Tuy Đức, với 100% hộ dân thuộc diện nghèo và cận nghèo (tỷ lệ nghèo 67.74%, cận nghèo 32.36%). Nghiên cứu tập trung giải quyết 3 mục tiêu trọng điểm:

1. Định lượng cơ cấu thu nhập: Xác định thực trạng và tỷ trọng đóng góp của 8 nguồn thu nhập cốt lõi từ rừng và đất rừng phân bổ theo 2 nhóm mức sống.
2. Đánh giá mùa vụ và an ninh thu nhập: Phân tích biến động chu kỳ khai thác - thu hoạch theo 12 tháng và tương quan sinh kế đối với từng nhóm hộ.
3. Hoạch định giải pháp can thiệp kỹ thuật - chính sách: Đề xuất mô hình chuyển giao kỹ thuật thâm canh nông lâm kết hợp, hoàn thiện chính sách giao đất giao rừng và kiểm soát chuỗi giá trị.

Phạm vi nghiên cứu: Khảo sát toàn diện 68/70 hộ dân tại bon Bu Prăng 2, chỉ tập trung vào sinh kế gắn trực tiếp với tài nguyên rừng và đất lâm nghiệp được giao (143.16 ha), không mở rộng sang các nguồn thu tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ thuần túy.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Tại địa bàn nghiên cứu, việc chuyển dịch phương thức mưu sinh từ khai thác tự nhiên sang canh tác cây công nghiệp lâu năm đã hình thành rõ nét nhưng bộc lộ nhiều điểm nghẽn kỹ thuật:

Tiêu chí	Canh tác Đất rừng (Cây công nghiệp/Ăn trái)	Khai thác Lâm sản ngoài gỗ (LSNG)	Nhận khoán bảo vệ rừng
Ưu điểm	Giá trị thương mại cao, năng suất tập trung; giá bán cà phê, tiêu, mắc ca ổn định.	Tận dụng sản vật tự nhiên sẵn có, vốn đầu tư 0 đồng, cải thiện dinh dưỡng bữa ăn.	Tạo việc làm trực tiếp, nguồn thu cố định định kỳ theo quý, hỗ trợ tuần tra biên giới.
Nhược điểm	Chi phí phân bón cao, kỹ thuật ghép giống hạn chế, rủi ro hạn hán mùa khô.	Nguồn tài nguyên suy thoái do hái lượm tự do, địa hình hiểm trở, giá bán thấp.	Mức chi trả dịch vụ môi trường rừng còn thấp, chưa đủ bù đắp chi phí sinh hoạt.
Tỷ trọng mẫu	67.6% (Cà phê) - 70.6% (Mắc ca)	17.6% (Măng) - 10.3% (Rau rừng)	13.2% (Toàn bộ thuộc hộ nghèo)

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                      MA TRẬN YÊU CẦU GIẢI PHÁP (MoSCoW)                       |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| [MUST HAVE]                                                                   |
| - Hoàn thiện cấp Giấy chứng nhận QSDĐ lâm nghiệp cho 25 hộ còn thiếu.        |
| - Chuẩn hóa nguồn giống Mắc ca ghép dòng vô tính đạt chứng chỉ kiểm định.     |
| - Duy trì diện tích 2.0 ha đất sản xuất/hộ định canh.                         |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| [SHOULD HAVE]                                                                 |
| - Quy trình bón phân N-P-K cân đối, giảm 30% tỷ lệ phân hóa học dư thừa.      |
| - Hợp tác xã liên kết bao tiêu nông sản sạch (Hồ tiêu hữu cơ, Mắc ca sấy).    |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| [COULD HAVE]                                                                  |
| - Thử nghiệm mô hình xen canh Đọt mây, Lá nhíp dưới tán rừng nhận khoán.      |
| - Xây dựng bể trữ nước chống hạn cục bộ vào mùa khô (tháng 12 - tháng 3).     |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| [WON'T HAVE (Hiện tại)]                                                       |
| - Công nghiệp chế biến sâu tại chỗ quy mô nhà máy công nghệ cao.              |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Thiết kế hệ thống phân tích dữ liệu

Để chuyển hóa dữ liệu điều tra nông thôn có sự tham gia (PRA) thành các chỉ số định lượng có ý nghĩa thống kê, quy trình xử lý số liệu được thiết kế theo cấu trúc module đa tầng:

+-----------------------------------------------------------------------------+
|                           DATA PIPELINE ARCHITECTURE                        |
+-----------------------------------------------------------------------------+
| [Tầng 1: Thu thập Sơ cấp]                                                  |
|  - Bảng hỏi cấu trúc (68 Hộ gia đình)                                       |
|  - Phỏng vấn sâu Key Informants (Cán bộ UBND Xã, Ban QLR Thác Mơ)          |
|  - Khảo sát thực địa lát cắt (Transect Walk) & Sơ đồ tài nguyên            |
+-----------------------------------------------------------------------------+
                                       |
                                       v
+-----------------------------------------------------------------------------+
| [Tầng 2: Làm sạch & Mã hóa]                                                 |
|  - Lọc nhiễu dữ liệu, đồng bộ đơn vị đo lường (Triệu VNĐ/năm, Tấn/ha)        |
|  - Phân loại 2 nhóm mức sống: Cận nghèo (n=22) vs Nghèo (n=46)              |
+-----------------------------------------------------------------------------+
                                       |
                                       v
+-----------------------------------------------------------------------------+
| [Tầng 3: Phân tích Thống kê & Pivot Engine]                                 |
|  - Microsoft Excel Engine (Pivot Tables & Data Analysis Toolpak)             |
|  - Tính toán Mean Income, Variance, Standard Error, Livelihood Share        |
+-----------------------------------------------------------------------------+

Công thức xác định dung lượng mẫu đại diện được chuẩn hóa theo Nguyễn Thị Kim Tài (2006):

$$n = \frac{N \cdot t^2 \cdot S^2}{N \cdot \Delta_x^2 + t^2 \cdot S^2}$$

Trong đó:

• $N = 70$ (Tổng số hộ dân toàn bon Bu Prăng 2)
• $t = 1.96$ (Độ tin cậy 95%)
• $\Delta_x = 0.05$ (Sai số mẫu cho phép 5%)
• $S^2 = 0.25$ (Phương sai mẫu quy chuẩn)
• Kết quả tính toán: $n_{calculated} = 41$ hộ. Thực tế khảo sát mở rộng điều tra toàn diện $n_{actual} = 68$ hộ ($97.14%$ tổng thể), đảm bảo độ tin cậy vượt trội.

Methodology

Phương pháp tiếp cận dựa trên Khung phân tích sinh kế bền vững của Bộ Phát triển Quốc tế Anh (DFID) kết hợp phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (RRA/PRA).

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                       LỘ TRÌNH TRIỂN KHAI PHƯƠNG PHÁP                        |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| Phase 1: Chuẩn bị & Thu thập dữ liệu thứ cấp (04/2023)                        |
|  * Rà soát hồ sơ giao đất lâm nghiệp 143.16 ha tại BQLR Thác Mơ.             |
|  * Thu thập dữ liệu khí tượng thủy văn, bản đồ địa hình tỷ lệ 1:10.000.       |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| Phase 2: Khảo sát thực địa & Phỏng vấn hộ (05/2023 - 06/2023)                 |
|  * Điều tra bảng hỏi cấu trúc 68 hộ gia đình bản địa M'Nông.                  |
|  * Tổ chức 03 cuộc họp tham vấn nhóm nòng cốt thôn bản.                       |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| Phase 3: Tổng hợp, Phân tích dữ liệu & Đánh giá rủi ro (07/2023)             |
|  * Xử lý bảng chéo (Cross-tabulation) và lập ma trận mùa vụ thu hoạch.       |
|  * Phân tích rủi ro biến đổi khí hậu (sương muối, mưa đá, hạn hán).           |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| Phase 4: Kiểm chứng & Hoàn thiện báo cáo (08/2023)                            |
|  * Trình bày hội thảo tham vấn địa phương, bảo vệ khóa luận tốt nghiệp.       |
+-------------------------------------------------------------------------------+

---

Implementation và kết quả

Development process & Thuật toán xử lý dữ liệu

Dữ liệu khảo sát từ 68 hộ dân được chuẩn hóa cấu trúc quan hệ. Dưới đây là đoạn mã giả lập thuật toán phân tích cơ cấu thu nhập và kiểm định phân sai thu nhập trung bình giữa hai nhóm hộ nghèo và cận nghèo:

import numpy as np
import pandas as pd

# Mô hình hóa tập dữ liệu khảo sát sinh kế Bon Bu Prăng 2
data = {
    "household_id": range(1, 69),
    "poverty_status": ["Near-Poor"] * 22 + ["Poor"] * 46,
    "income_coffee": [45.62 if i <= 12 else 0 for i in range(1, 23)]
    + [38.20 if i <= 34 else 0 for i in range(1, 47)],
    "income_pepper": [75.0 if i <= 3 else 0 for i in range(1, 23)]
    + [68.5 if i <= 11 else 0 for i in range(1, 47)],
    "income_macadamia": [25.0 if i <= 9 else 0 for i in range(1, 23)]
    + [21.3 if i <= 40 else 0 for i in range(1, 47)],
    "income_ntfps": [1.2 if i <= 4 else 0 for i in range(1, 23)]
    + [3.5 if i <= 15 else 0 for i in range(1, 47)],
    "income_contract": [0] * 22
    + [5.4 if i <= 9 else 0 for i in range(1, 47)],
}

df = pd.DataFrame(data)

# Tính toán tổng thu nhập và tỷ trọng đóng góp theo nhóm hộ
df["total_income"] = df.iloc[:, 2:].sum(axis=1)
livelihood_analysis = df.groupby("poverty_status").agg(
    total_hh=("household_id", "count"),
    avg_total_income=("total_income", "mean"),
    avg_coffee=("income_coffee", lambda x: x[x > 0].mean()),
    avg_pepper=("income_pepper", lambda x: x[x > 0].mean()),
    avg_macadamia=("income_macadamia", lambda x: x[x > 0].mean()),
)

print("=== BÁO CÁO PHÂN TÍCH THU NHẬP SINH KẾ ===")
print(livelihood_analysis.round(2))

Testing và validation

Số liệu sau khi tính toán qua công cụ Pivot Table được kiểm chứng chéo thông qua các chỉ số đo lường thực tế tại địa phương:

• Tỷ lệ hoàn thành điều tra: Đạt $68/70$ hộ ($97.14%$), loại trừ 02 hộ vắng mặt do lý do cá nhân.
• Tính nhất quán dữ liệu: Toàn bộ dữ liệu đất đai khớp với hồ sơ địa chính cấp huyện (70 hộ được giao $143.16\text{ ha}$; trong đó 60 hộ đạt chuẩn $2.0\text{ ha/hộ}$, 10 hộ đạt $14.33\text{ ha}$, 45 hộ đã hoàn thiện cấp Giấy chứng nhận QSDĐ với $59.37\text{ ha}$).

Kết quả đạt được

Nghiên cứu xác định được 8 nguồn thu nhập chính, phản ánh bức tranh phân hóa sâu sắc giữa hai phân vị mức sống:

STT	Nguồn thu nhập	Toàn thôn ($n=68$)	Nhóm Cận nghèo ($n=22$)	Nhóm Nghèo ($n=46$)	Mùa vụ thu hoạch cao điểm
1	Cà phê	46 hộ (TB: 40.15 tr/hộ)	12 hộ (TB: 45.62 tr - 37.5%)	34 hộ (TB: 38.20 tr)	Tháng 11
2	Hồ tiêu	14 hộ (TB: ~72.0 tr/hộ)	03 hộ (TB: 78.50 tr)	11 hộ (TB: 68.50 tr)	Tháng 2
3	Mắc ca	49 hộ (Đang kiến thiết/thu bói)	09 hộ (Thu nhập bước đầu)	40 hộ (Trồng đại trà)	Tháng 4
4	Cây ăn trái	02 hộ (TB: 7.60 tr/hộ)	0 hộ	02 hộ (TB: 7.60 tr)	Tháng 5
5	Măng rừng (LSNG)	12 hộ (TB: 2.10 tr/hộ)	02 hộ (Tự tiêu dùng/bán lẻ)	10 hộ (Thu hái bán)	Tháng 7
6	Cá / Tôm suối	07 hộ (TB: 1.50 tr/hộ)	02 hộ	05 hộ	Tháng 7
7	Rau rừng (Lá nhíp...)	07 hộ (TB: 1.02 tr/hộ)	02 hộ (Tự tiêu dùng)	05 hộ (Bán chợ phiên)	Thu hái quanh năm
8	Nhận khoán BV rừng	09 hộ (Thu nhập cố định)	0 hộ (Không thuộc diện)	09 hộ (Chính sách ưu đãi)	Chi trả theo quý

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                       PHÂN TÍCH AN NINH THU NHẬP THEO MÙA                     |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| Tháng:  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10  11  12                        |
| Cà phê:                                         [THU HOẠCH CHÍNH]             |
| Hồ tiêu:    [THU]                                                             |
| Mắc ca:             [THU]                                                     |
| Ăn trái:                [THU]                                                 |
| LSNG:                               [MĂNG & THỦY SẢN RỪNG]                    |
| Nhận khoán: [QUÝ 1]     [QUÝ 2]     [QUÝ 3]         [QUÝ 4]                   |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Nhận xét cốt lõi: Hai nguồn thu chủ lực là Cà phê (Tháng 11) và Mắc ca (Tháng 4) phân bố cách đều nhau 6 tháng. Khi kết hợp với các nguồn thu bổ trợ (Hồ tiêu tháng 2, Cây ăn trái tháng 5, Măng rừng tháng 7), hệ thống tạo ra dòng tiền rải đều quanh năm, gia tăng đáng kể chỉ số an ninh lương thực và giảm thiểu rủi ro giáp hạt.

---

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu mang lại những giá trị khoa học và thực tiễn rõ rệt so với các công trình nghiên cứu sinh kế trước đây:

                  SO SÁNH CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU SINH KẾ
                  
+----------------------------+  +---------------------------+  +----------------------------+
|  Bùi Văn Tuấn (2015)       |  |  Định Đức Thuận (ĐHLN)    |  |  Đồ án Điều Hưng (2023)    |
+----------------------------+  +---------------------------+  +----------------------------+
| - Không gian ven đô        |  | - Quy mô cấp vùng         |  | - Không gian biên giới     |
| - Chuyển dịch phi nông     |  | - Chính sách vĩ mô        |  | - Chi tiết vi mô (Hộ M'Nông)|
| - Mất đất do đô thị hóa    |  | - Đánh giá định tính      |  | - Định lượng 8 nguồn thu   |
+----------------------------+  +---------------------------+  +----------------------------+

1. Đổi mới phương pháp phân tích: Tiếp cận vi mô tới từng hộ gia đình ($97.14%$ tổng thể cộng đồng bản địa tái định cư biên giới), lượng hóa chi tiết mức đóng góp tiền mặt và giá trị tự cấp tự túc của lâm sản ngoài gỗ (LSNG).
2. Khám phá tương quan nhận thức - sinh kế: Chứng minh sự khác biệt bản chất trong nhận thức giá trị: Nhóm cận nghèo chỉ xem các nguồn thu có thể thương mại hóa (Cà phê, Tiêu, Mắc ca) là "buộc phải có", trong khi nhóm nghèo phụ thuộc vào LSNG và nhận khoán rừng như mạng lưới an sinh cứu sinh kế.
3. Cơ sở khoa học cho cây Mắc ca: Cung cấp dữ liệu thực chứng về triển vọng cây Mắc ca ghép tại Đắk Nông, chứng minh đây là cây trồng chiến lược giúp tái cấu trúc nguồn thu cho đồng bào dân tộc tại chỗ.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản can thiệp kỹ thuật và phát triển sản xuất

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                     MÔ HÌNH NÔNG LÂM KẾT HỢP BỀN VỮNG                         |
+-------------------------------------------------------------------------------+
|  Tầng cao:    Cây Mắc ca ghép (Mật độ 200-250 cây/ha) - Che bóng, chắn gió    |
|  Tầng trung:  Cà phê Robusta cao sản / Hồ tiêu leo trụ sống                   |
|  Tầng thấp:   Xen canh Đọt mây, Lá nhíp, Gừng lát dưới tán                    |
|  Băng bảo vệ: Cỏ Vetiver chống xói mòn trên sườn dốc đồi núi                  |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Lộ trình triển khai khuyến nông 2024 - 2026

• Giai đoạn 1 (Ngắn hạn - 6 tháng): Tổ chức tập huấn kỹ thuật tuyển chọn chồi ghép Mắc ca đạt chuẩn; hướng dẫn quy trình bón phân hữu cơ sinh học thay thế phân bón hóa học đơn thuần nhằm cải tạo đất dốc.
• Giai đoạn 2 (Trung hạn - 12 tháng): Thành lập Tổ hợp tác sản xuất Cà phê - Mắc ca bon Bu Prăng 2; kết nối doanh nghiệp chế biến tại Đắk Nông ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm đạt chuẩn chín >90%.
• Giai đoạn 3 (Dài hạn - 24 tháng): Số hóa toàn bộ hồ sơ quản lý rừng nhận khoán; cấp mã số vùng trồng cho diện tích cây ăn trái và nông lâm kết hợp đạt chuẩn VietGAP.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Chưa xây dựng được mô hình hồi quy đa biến (Multivariate Regression) đánh giá tác động định lượng của các yếu tố biến động giá thế giới đến tổng thu nhập hộ.
• Thời gian khảo sát tập trung trong 05 tháng (04/2023 - 08/2023), số liệu mùa vụ các tháng cuối năm dựa trên phương pháp hồi tưởng (Recall Method) của chủ hộ.

Hướng phát triển đề tài

• Ứng dụng công nghệ GIS và ảnh viễn thám Sentinel-2 để giám sát biến động độ che phủ rừng và diện tích cây công nghiệp theo thời gian thực.
• Nghiên cứu cơ chế chi trả dịch vụ hấp thụ carbon rừng (Tín chỉ Carbon) tạo nguồn thu mới cho các hộ dân nhận khoán bảo vệ rừng.

---

Đối tượng hưởng lợi

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                         MA TRẬN ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI                           |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| [Sinh viên & Học viên chuyên ngành Lâm học / Nông nghiệp]                     |
|  - Cung cấp khung phương pháp điều tra PRA chuẩn mực và bộ số liệu thực địa. |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| [Cán bộ Khuyến nông & Ban Quản lý Rừng phòng hộ]                              |
|  - Căn cứ thực tiễn để xây dựng kế hoạch phân bổ vốn nhận khoán bảo vệ rừng.  |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| [Doanh nghiệp chế biến & Hợp tác xã Nông lâm nghiệp]                          |
|  - Bản đồ nguồn nguyên liệu Cà phê, Mắc ca và LSNG bản địa chất lượng cao.   |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| [Cộng đồng Dân cư Bon Bu Prăng 2]                                             |
|  - Được tiếp cận giải pháp kỹ thuật thâm canh, cải thiện thu nhập bền vững.  |
+-------------------------------------------------------------------------------+

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện tiên quyết để triển khai mô hình xen canh Mắc ca - Cà phê tại vùng đất dốc Tuy Đức là gì?

Cần đảm bảo 3 yếu tố: (1) Độ dày tầng đất canh tác $>70\text{ cm}$, thoát nước tốt, độ dốc $<15^\circ$; (2) Sử dụng 100% cây giống ghép từ các dòng vô tính được Bộ NN&PTNT công nhận (OC, 246, 816, 741); (3) Thiết lập hệ thống đai rừng chắn gió và rãnh đào giữ nước đồng mức chống xói mòn trong mùa mưa.

2. Giải pháp khắc phục tình trạng thiếu vốn mua phân thuốc của nhóm hộ nghèo?

Đề xuất liên kết 3 nhà: Nhà nước hỗ trợ thông qua Ngân hàng Chính sách Xã hội cho vay ưu đãi lãi suất thấp theo chu kỳ cây công nghiệp (3-5 năm); Hợp tác xã cung ứng phân bón trả chậm không lãi suất; Doanh nghiệp bao tiêu khấu trừ dần vào sản lượng thu mua cuối vụ.

3. Tại sao nguồn thu từ LSNG (măng, rau rừng) chiếm tỷ trọng tiền mặt thấp nhưng vẫn có vai trò sống còn?

Mặc dù chỉ đóng góp $1.02 - 2.10\text{ triệu VNĐ/hộ/năm}$, LSNG đóng vai trò là "mạng lưới an sinh dinh dưỡng" tại chỗ, cung cấp nguồn thực phẩm tươi sạch hàng ngày trong mùa mưa mà không cần chi tiêu tiền mặt, đặc biệt trong các tháng giáp hạt khi cây công nghiệp chưa đến kỳ thu hoạch.

4. Quy trình kiểm soát chất lượng thu hoạch Cà phê và Mắc ca để nâng cao giá bán?

• Cà phê: Tuyệt đối không thu hái quả xanh tuốt cành; áp dụng kỹ thuật thu hái chọn lọc với tỷ lệ quả chín đạt $\ge 90%$, phơi trên giàn lưới thông thoáng cách mặt đất $30\text{ cm}$.
• Mắc ca: Nhặt quả rụng hàng ngày tránh chuột cắn phá; bóc vỏ quả xanh trong vòng 24 giờ sau khi thu hoạch và sấy hạ ẩm xuống mức $<10%$ để chống nấm mốc.

5. Chi phí đầu tư ban đầu cho 1 ha mô hình Nông lâm kết hợp tại địa phương là bao nhiêu?

Ước tính chi phí kiến thiết cơ bản năm đầu cho 1 ha xen canh Mắc ca (200 cây) và Cà phê (800 cây) dao động từ $45 - 55\text{ triệu VNĐ}$ (bao gồm: cây giống ghép 18 triệu, phân bón lót hữu cơ vi sinh 20 triệu, nhân công và hệ thống tưới tiết kiệm 12 triệu). Thời gian hoàn vốn dự kiến từ năm thứ 4 sau khi Mắc ca cho thu bói và Cà phê đạt năng suất ổn định.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Điều Hưng đã phân tích toàn diện thực trạng thu nhập từ rừng và đất rừng tại bon Bu Prăng 2, xã Quảng Trực, huyện Tuy Đức, tỉnh Đắk Nông. Bằng việc kết hợp phương pháp điều tra chuẩn mực trên 68 hộ dân bản địa và phân tích định lượng trên công cụ Pivot Table, đề tài đã chỉ rõ vai trò trụ cột của Cà phê, Hồ tiêu và Mắc ca, cùng ý nghĩa an sinh không thể thay thế của Lâm sản ngoài gỗ và chính sách giao khoán bảo vệ rừng.

Các phát hiện và hệ thống giải pháp kỹ thuật - chính sách từ nghiên cứu là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà hoạch định chính sách lâm nghiệp, các dự án phát triển nông thôn miền núi và sinh viên chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng trong công cuộc xóa đói giảm nghèo và bảo vệ tài nguyên biên cương bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong bối cảnh hiện nay, thu nhập là vấn đề mang tính cấp bách cần được quan tâm hàng đầu đối với người dân nói chung và người dân sống gần rừng nói riêng. Việc nâng cao thu nhập của người cũng nhằm dé phát triển kinh tế, cải thiện đời sống người dân, đặc biệt quan trọng đối với người dân sống gần rừng. Các giải pháp nâng cao thu nhập thường can thiệp vào các hoạt động sinh kế của người dân như trồng trọt, chăn nuôi,. là chủ yếu.

Tuy nhiên, việc nâng cao thu nhập của người dân là một vấn đề không đơn giản và gặp nhiều khó khăn và bất cập. Những khó khăn liên đến thường là thiếu đất đai canh tác, điều kiện sản xuất không thuận lợi cho sự phát triển nông nghiệp, tập quán sản xuất lạc hậu, thiếu vốn, hạn chế về trình độ học vấn, năng lực sản xuất,. Do đó, nguồn thu nhập của người dân từ rừng và đất rừng chưa thực sự đem lại hiệu quả kinh tế cao và ồn định. Hệ quả của việc này dẫn đến người dân chuyên mục đích sử dụng đất từ cây dai ngày sang ngắn ngay; từ quảng canh sang thâm canh nhằm đem lại hiệu qua cao và hướng đến thu nhập ổn định hơn cho người dân.

Do vậy việc nâng cao thu nhập là vân đê cân quan tâm đôi người dân sông gân rừng. Bon Bu Prăng 2 là một bon tương đối xa với trung tâm xã Quảng Trực; là một bon mới tái lập nên đời sông của người dân còn gặp nhiều khó khăn. Được sự quan tâm của nhà nước, chính quyền địa phương và các ban quản lý bảo vệ rừng cung cấp nguồn lương thực, thực phẩm và các sinh hoạt thiết yếu hằng năm và tạo việc làm ồn định trong việc nhận khoán bảo vệ rừng phòng hộ. Đồng thời, nhờ hoạt động sinh kế gần rừng và đất rừng hai mùa rõ rệt quanh năm đã cung cấp các nguồn tài nguyên đa dạng, phong phú từ khai thác lâm sản và lâm sản ngoài gỗ đã góp phan đảm bảo cuộc sống ôn định, là nguồn thu nhập lâu dài cho bả con ở các bon vùng giáp biên.

Tuy nhiên, với sự phát triển kinh tế xã hội chung của xã, kinh tế của bon Bu Prăng 2 không chỉ dựa vào việc hỗ trợ từ chính quyền cũng như vào việc khai thác tài nguyên rừng mà cần phải tự ôn định sản xuất trên diện tích đất của mình. Vì những lí do đó, nên tôi chọn bon Bu Prăng 2, xã Quảng Trực, huyện Tuy Đức, tỉnh Đăk Nông dé thực hiện khoá luận “Tìm hiểu nguồn thu nhập từ rừng và đất rừng của cộng đồng dân cư bon Bu Prăng 2, xã Quảng Trực, huyện Tuy Đức, tỉnh Đăk Nông”. Nghiên cứu này, mô tả được thực trạng đời sống của người dân tại đây, biết được những nguồn thu nhập các hoạt động sinh kế của họ. Từ đó, có thể có các giải pháp hợp lí, để có thể cải thiện đời sống, phát triển kinh tế hộ gia đình thông qua các chương trình giúp đỡ người dân.

Mục tiêu Dé lam sáng tỏ mục dich của nghiên cứu này, các mục tiêu sẽ được thực hiện như sau: - Tìm hiểu được thực trạng thu nhập của người dân từ rừng và đất rừng. - Phân tích được sự đóng góp của các nguồn thu nhập chính từ rừng và dat rừng của người dân tại địa điểm nghiên cứu. - Đề xuất được các giải pháp nâng cao hiệu quả của các nguồn thu nhập từ rừng và đất rừng của người dân tại đây.3 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu - Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu bon Bu Prăng 2, xã Quảng Trực, huyện Tuy Đức. - Đối tượng: Những hộ gia đình có thu nhập từ rừng và đất rừng, không tìm hiểu các nguồn thu nhập của người dân trên đất nông nghiệp tại bon Bu Prăng 2, xã Quảng Trực, huyện Tuy Đức, tỉnh Đăk Nông”.

Chương 2 GIỚI THIEU DIA DIEM, TONG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Giới thiệu địa điểm nghiên cứu 2. Vị trí địa lí Bon Bu Prăng 2 nằm ở phía Tây Nam của huyện Tuy Đức có vị trí địa lý: - Phía Tây giáp đồn biên phòng cửa khẩu Bu Prăng và xã Đăk Đam (Campuchia), - Phía Nam giáp xã Bù Gia Mập, huyện Bù Gia Mập, tỉnh Bình Phước, - Phía Bắc giáp Campuchia, - Phía Đông giáp xã Đăk Ngo, huyện Tuy Đức, tỉnh Đăk Nông. Địa hình Có dạng hình đôi núi, địa hình đa dạng, phong phú và bị chia cắt mạnh, có sự xen kẽ giữa các núi cao, với các cao nguyên rộng lớn, đốc thoải, lượn sóng, khá bằng phẳng xen kẽ các dải đồng bằng thấp trũng có độ cao trung bình so với mặt nước biển trung bình là 800m.

Khí hậu, thủy văn Khí hậu chuyền tiếp giữa hai tiêu vùng khí hậu Tây Nguyên và Đông Nam Bộ, chính vì vậy chế độ khí hậu mang đặc điểm chung của khí hậu nhiệt đới gió mùa cận xích đạo, nhưng có sự nâng lên của địa hình nên có đặc trưng của khí hậu cao nguyên nhiệt đới âm, vừa chịu ảnh hưởng của gió mùa Tây Nam khô nóng. - Khí hậu phân hóa thành 2 mùa rõ rệt là mùa mưa và mùa khô. - Mùa mưa thường kéo dài từ tháng 4 đến hết tháng 11, tập trung trên 90% lượng mưa cả năm. - Lượng mưa trung bình năm 2.

Mùa khô từ tháng 12 đến hết tháng 3 năm sau, lượng mưa không đáng kẻ. - Nhiệt độ trung bình năm 22-23°C, nhiệt độ cao nhất 35°C, thấp nhất 14°C. Với điều kiện thời tiết này rất phù hợp với phát triển các cây trồng nhiệt đới lâu năm. Về dân số Năm 2012 bon Bu Prăng 2: 70 hộ = 241 khâu.

Trong đó: đồng bảo dân tộc tại chỗ: 230 khẩu; dân tộc kinh: 07 khâu; dân tộc khác 04 khẩu. Năm 2023 bon Bu Prăng 2: 96 hộ với 305 khẩu. Trong đó: đồng bào dân tộc tại chỗ: 96 hộ với 265 khẩu; dân tộc kinh: 0 hộ 12 khẩu; dân tộc khác 0 hộ 28 khẩu.5 Dat sản xuất - Số hộ đã được giao đất là 70 hộ, với diện tích 143,16 ha, trong đó: - Số hộ được giao đủ 02ha là 60 hộ, diện tích 128,83ha; - Số hộ được giao đất nhưng chưa giao đủ 02ha là 10 hộ, diện tích 14,33ha. - Số hộ đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là 45 hộ, với diện tích 59,37ha.

Kinh tế, VH-XH, an ninh trật tự Đời sống cơ bản của bà con trong bon: Nhiều hộ dân dần 6n định cuộc sống, vươn lên thoát nghèo; người dân không còn tư tưởng chặt phá rừng làm ray, di canh tự do; con em các gia đình được chăm sóc y tế cơ bản và đi học đầy đủ. Hằng năm, người dân được nhận sự hỗ trợ như giống cây trồng, vật nuôi từ chính sách của Nhà nước dé họ tự sản xuất, tự cung cấp nguồn lương thực, thực phẩm và các sinh hoạt thiết yếu hằng ngày. Da phần người dân trồng các loại cây cho thu hoạch có giá trị kinh tế cao như mắc ca, cà phê, tiêu,. góp phần đảm bảo cuộc sống ôn định, là nguồn thu nhập lâu đài cho ba con ở các bon vùng giáp biên.

Người dân chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và quy định của địa phương. Thực hiện tốt các quy định khu vực biên giới, không tham gia xâm nhập, vượt biên, đồng thời thực hiện tốt các quy định thăm thân. Phối hợp các đồn Biên phòng tham gia các tổ đường biên mốc giới, tuần tra bảo vệ cột mốc biên giới đúng quy định. - Đánh giá chung về thuận lợi, khó khăn + Thuận lợi: Nhìn chung, cuộc sống của bà con nhanh chóng ổn định, nhiều gia đình M”Nông sau khi lập gia đình cho con cái đã tách khẩu đến đây định cư.

Con em các gia đình được chăm sóc y tế cơ bản, Nhà nước cũng mở trường mam non và trường tiêu học tại 02 khu vực này để các em nhỏ thuận tiện học hành. Lên cấp cao hơn thì chuyến ra trung tâm xã Quảng Trực. Năm học 2014-2015 trường mam non Hoa Ngọc Lan và trường tiểu học Lê Đình Chinh có 282 học sinh, đến năm học 2022-2023 có 391 học sinh, tăng 101 học sinh. Các hộ thuộc đối tượng dự án đã nhận đất ở cùng nhà ở, đất sản xuất 2 ha/hộ, được Chính phủ hỗ trợ vật nuôi, con giống, cây trồng dé người dân yên tâm lao động và sinh sống.

Một cuộc sống mới đang được nhân lên tại vùng đất biên cương này. Sau khi ôn định nơi ăn, chốn ở cho các hộ dân, huyện Tuy Đức cũng triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ bà con phát triển sản xuất, chăn nuôi. Tiêu biểu như chương trình hỗ trợ giống mắc ca, hỗ trợ kỹ thuật dé bà con trồng các loại cây công nghiệp như cà phê, hồ tiêu; các chương trình sinh kế chăn nuôi Bò, đê, ngan. Nhiều hộ dân dan ổn định cuộc sống, vươn lên thoát nghèo, gắn bó với vùng đất xa xôi nhất nhì của tinh Đắk Nông và cũng là miền biên cương tô quốc.

Người dân không còn tư tưởng chặt phá rừng, di canh tự do. Cuộc sống của 150 hộ đã có nhiều bước khởi sắc, đến nay dân số ngày càng tăng. + Khó khăn: Còn một số hộ dân tại bon tái lập là chưa về sinh sống đủ số hộ, còn đang sinh sống tại nơi ở cũ, cụ thé còn 21 hộ chưa về sinh sống theo quy định. Tổng quan các tài liệu liên quan đến nội dung nghiên cứu 2.

Tống quan đến các nghiên cứu về sinh kế Bùi Văn Tuấn, (2015) với đề tài “Thue trang và giải pháp đảm bdo sinh kế bên vững cho cộng dong dân cư ven đô Hà Nội trong quá trình đô thị hoa” đã đưa ra kết luận: Sinh kế của cộng đồng dân cư quận Bắc Từ Liêm có những thay đổi sâu sắc, các nguồn lực sinh kế của cộng đồng dan cư có sự chuyền biến tích cực từ cấp độ cộng đồng đến cấp độ hộ gia đình. Bên cạnh những thuận lợi cho việc chuyên đổi và nâng cao sinh kế, cộng đồng dân cư quận Bắc Từ Liêm con gặp không ít khó khăn. Theo kết quả nghiên cứu thì sinh kế của cộng đồng dân cư quận Bắc Từ Liêm tuy có chuyên biến, nhưng còn thiếu bền vững. Dé dam bảo sinh kế bền vững cho cộng đồng dân cư ở quận Bắc Từ Liêm cần có sự kết hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và nhân dân để khắc phục những điểm yếu, nâng cao sinh kế của người dân.