Chương 1 HHIỆN VAT BẢO TANG VÀ VAI TRÒ CỦA NGUÔN SỬ LIỆU NÀY TRONG NGIHÊN CỨU LICH SỬ 1. - HIỆN VAT BẢO TANG - KHÁI NIEM, THUỘC TÍNH VÀ PHAN LOẠI 1. Khói niệm : Chủ nghĩa Mác - Lênin đã khẳng định thế giới mà loài người đang sáng trong đó là do vật chất tạo nên. Con người và tất cả những gì tồn tại xung quanh con người đều là những sản phẩm của thế giới vật chất.
Tong suốt tiến trình của lịch sử để có thể tồn tại được, con người luôn lun phải đấu tranh không ngừng để cải tạo thiên nhiên, cải tạo xã hội nlam vươn tới một cuộc sống đầy đủ hơn. Kết qua của quá trình đấu trunh đó đã để lại những di vật khác nhau rất đa dạng và phong phú như cá: tài liệu văn tự cổ, bút tích cổ và vô vàn các di vật khác v. Mỗi một sa phẩm mà con người tạo ra cho đời sống văn hóa vật chất và văn hóa tỉnh than của mình đều là một hiện thực vật chất, trong đó chứa dung nộ dung lịch sử và nội dung văn hóa tương đương. Chúng ta có thể gọi ching tất cả những sản phẩm còn được lưu giữ và truyền lại cho các thé hệsau là hiện vật lịch sử hay đi sẵn văn hóa dân tộc.
Trong tác phẩm nổi tiếng của mình là bộ sách “ Tư bản ”, C. Mác đã từng viết: “ Những di tích của các tư liệu lao động ngày xưa đối với việc ngiên cứu những hình thức kinh tế của các xã hội đã diệt vong cũng có mé tầm quan trọng như là các bộ xương hóa thạch đối với việc tìm hiểu nguen cứu sự cau tạo của các chủng loại đã tuyệt điệt. Điều phan biệt 16 {adi đại kinh tế này với thời đại kinh tế khác không phải là cái mà người tì chế tạo ra, mà chính là cách chế tạo, là những tư liệu lao động mà người ta dùng dé chế tao. Mác thi các hiện vật ma con người còn giữ được trong cic bảo tàng chính là những Avén vật lịch sử, những căn cứ xác thực dé nzhiên cứu, tìm hiểu về thời đại quá khứ của lịch sử tự nhiên và lịch sử xi hội.
Trong những căn cứ xác thie ấy của xã hội loài người thì C. Mác dic biệt quan tâm đến những cái nói lên được phương thức chế tạo sản phẩm, đó chính là những công cụ sản xuất mà loài người đã dùng từ xưa đến nay, nó biểu hiện được trình độ tiến hóa của loài người. Ví dụ: cái rìu đá, cái lưỡi cuốc bằng đồng, cái lưỡi cày bằng sắt, cái khung dệt cửu đến chiếc máy hơi nước, máy phát điện, máy nguyên tử vv. Toàn bộ những công cụ sản xuất này chứa đựng những kiến thức lich sử, khoa học tiêu biểu nhất của loài người và diễn tả một cách sinh động quá trình tiến hóa của loài người.
Bảo tàng chính là nơi bảo tồn những giá trị vật chất và giá trị tỉnh thân. Do đó, có thể nói đối với những người làm công tác bảo tàng không có gì nguy hiểm hơn là sự không hiểu biết về giá trị của hiện vật bảo tàng. Chỉ có thể trỏ thành cán bộ khoa học bảo tàng thật su để gìn giữ “ ngọn lửa vĩnh củu ” cho đời sống văn hóa của nhân loại khi mà hiểu được gia tri to lớn của hiện vật bao tang và sự nghiệp bao tàng. Trong công cuộc đổi mới hiện nay, bao tàng ton tại „hư một thiết chế van hóa, khoa học và giío due quan trọng.
Boi vậy các chuyên gia; các nhà bao tang học đã không ngừng nghiên cứu nhằm hoàn thiện các khái niêm cd bản của bao tàng học như khái niệm về bao tàng, hiện vật bao tang, sưu tập bảo tàng v. và củng cố vị trí của bảo tàng học trong hệ thíng các khoa học nhân văn hiện đại. Hiện nay tổ chức ICOM, các chuyên gia bao tang của nước Cộng hòa dân chu Duc ( cũ), Liên Xô (cũ ) đã khăng định: “ Bao tàng là một thiết chế thông tin xã hội đa chức năng 17 [ Bạt Ho quất yew Ì m aa ' : vd weal a = V- L.2⁄2 | được hình thành mang tính lịch sử nhằm: bao quan những giá trị lịch sử ng - an hóa và khoa hoc tự nhiên ; tích lũy và phổ cập thông tin thông qua hên vật bảo tàng; nhàm tài liệu hóa các hiện tượng tự nhiên và xã hội ; V vậy bảo tàng phải kiện toàn nghiên cứu sưu tầm và bảo quản hiện vật bio tàng, sử dụng chúng vào mục đích khoa học, tuyên truyền và khai trí z1o dục. 26 ] Như vậy bảo tàng ngày càng phát triển và có ảnh hưởng to lớn đến sông tác giáo dục và nâng cao dân trí trong xã hội.
Song song với định nga về bao tàng thì kAdi niềm hiện vật bao tang cũng là một trong nlững khái niệm quan trọng trong lý luận bao tàng học đã thường xuyên lôicuốn sự chú ý nghiên cứu của nhiều học giả phương Tây cũng như các họ: gia Mác xít. Ngay từ thế kỷ XVII “ hiện tượng hiện vật bảo tàng ” đã sớm được cum tâm. Ông Maiôr trong công trình nghiên cứu của mình “ bảo tang lọ: miêu tả - MY3EOTPA®UrECKUE COfUHEHUE ” có viếu: “ Hiện vật bảo tàng phải là hing hiện vật nam trong các bảo tàng và nó được gìn giữ lâu dài như phing vật chân chính có thật lấy từ cuộc sống hiện tại của nó, hiện vật bắc tàng phải là những hiện vật mang tính quý hiếm. Sang thế kỷ XIX do sự chuyên môn hóa của khoa học thì hiện vật trog bao tàng ngày càng dược xem như nguồn sử liệu gốc của nhiều nzinh khoa học khác nhau bao gồm những đồ vật, những tác phẩm nghệ thuit, các loại dụng cụ nghiên cứu khoa học, các tiêu bản thiên nhiên vv.
với mục đích, yêu cầu và bản chất của vấn dé đặt ra để nghiên cứu, baoquan nên chúng đã được liên kết, tập hợp thành sưu tập trong bao tens. Đên nay kij¿íñ niệm hiện vat bao tàng van được nhiều nha bảo tang hoc các chuyên gia bảo tàng các nước trên the giới nghiên cứu. Chúng tôi xin lượs trình bay một số khái niệm sau đây: Trong cuốn cơ sở bao Làng hee cual ban nam 1970 của Liên Xô( cũ ) có viết: “ Hiện vật bao tàng là ete L536 — 18 nguồn gốc đầu tiên của tri thức, mà nhờ có nguồn gốc đầu tiên của tri thức ấy, bảo tàng mới trở thành cơ quan nghiên cứu khoa học, mới có khả trỏ thành cơ sở tư liệu phục vụ cho các ngành khoa học, tổ chức kinh tế, xa hội, cơ quan văn hóa khác. 106 | Trong các bài giảng về bao tàng học và bảo vệ sử dụng các di tích lịch sử văn hóa, chuyên gia bao tang học, của CHLB Nga bà Klara Mikhailôpna Gadalôva đã đưa ra định nghĩa như sau “ Hiện vật bảo tàng là tư liệu gốc, là nguồn kế thừa đầu tiên của khoa học.
Hiện vật bảo tàng phan ánh khách quan sự phát triển của các hiện tượng tự nhiên và xã hội và môi trường xunh quanh, được tập hợp thành sưu tầm bảo tàng. Hiện vật bao tang làm cơ sở cho mọi hoạt động của bao tang. 36 ] Gần đây nhất, trong cuốn bảo tàng học của tập thể giáo sư CHDC Đức (cũ ) và Liên Xô( cũ ) là K.Kherbotst có viết : “ Hiện vật bảo tàng là hiện vật mang giá trị bảo tàng được lấy ra từ thế giới đồ vật trong hiện thực khách quan, nó được sắp xếp vào các sưu tập bảo tàng để tổ chức việc bảo quản và sử dụng thuận tiện, lâu dài. Hiện vat bao tang là vật mang thông tin xã hội hoặc thông tin khoa học, nó là nguồn sử liệu quan trọng cung cấp những tri thức cần thiết về tự nhiên, xã hội và về con người cho những ai tiếp cận với nó.
Hiện vật bảo tàng nào cũng chứa đựng một giá trị lịch sử - văn hóa nhất định, vì thế nó là một bộ phận của di sản văn hóa dân tộc”[ 83 ; Tr. Để làm ro và định nghĩa thế nào là Aién vật bao tàng, tập thể giảng viên khoa Bao tang bộ môn bao tàng học trường Dai học Văn.hóa Ha Nội đã nghiên cứu và căn cứ vào chức nang xa hội, những nhiệm vụ xã hội mà bảo tang dược giao và trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác- Lénin về nhận thức đã nêu : “Hiện vật bảo tàng là nguồn nhận thức trực tiếp cảm tính cho nhận thức của con người, tiêu biểu về văn hóa vật chất và văn hóa tỉnh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử cùng những hiện vật về thế 19 rới tự nhiên xung quanh ta, ban than nó chứng minh cho sự kiện, hiện trọng nhất định nào đó trong quá trình phát triển của xã hội va tự nhiên pati hợp với loại hình bảo tang được sưu tam, bảo quản nhằm phục vu clo nghiên cứu và giáo dục khoa học ”[ 5; Tr. Thông qua các khái niêm trên đây, các chuyên gia bảo tàng học đã king định hiện vật mang giá trị bảo tàng và có vai trò to lớn đối với sự re đời, ton tại và phát triển của bao tàng. Như vậy, hiện vật bao tàng tride hết phải là những di tích gốc( hiện vật gốc - gọi một cách day đủ là hin vật lịch sử ) của lịch sử tự nhiên và lịch sử xã hội được lấy ra trực sp từ hiện thực xung quanh ta, vì vậy nó có tính khách quan và tinh chin thực lịch sử.
Khong ai có thể sáng tạo ra chúng theo ý muốn chủ quan. Hiện vật lịch sử nguyên gốc được sưu tầm nghiên cứu gìn giữ bao quin trong bảo tàng về căn ban vẫn giữ nguyên được những đặc điểm về hình thức và ban chất của chính nó. Hiện vật gốc chính là cơ sở thực tiễn cl» sự nảy nở và phát triển những nhận thức về các hiện tượng lịch sử tự nhên và lịch sử xã hội. Những hiện vật gốc ấy chứa đựng những thông tir lịch sử khoa học tự nhiên và khoa hoc xã hội tiêu biển nhất của loài ngiời qua từng thời kỳ lịch sử, và phản ánh một cách sinh động, khách cun quá trình phát sinh, phát triển không ngừng của xã hội loài người.
Hin vật gốc( di tích gốc ) được xem như vật chứng chân thực có thật cu: các sự kiện, hiện tượng lịch sử tự nhiên và xã hội.