Nghiên cứu ngôn ngữ tăng cường trong văn học Anh và dịch thuật

Tài liệu nghiên cứu Luận án 1, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về ., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Người hướng dẫn: Dr. Lê Thị Giao Chi
• Trường học: University of Foreign Language Studies, The Da Nang University
• Chuyên ngành: English
• Đề tài: Nghiên cứu ngôn ngữ tăng cường trong văn học Anh qua lăng kính dịch thuật
• Loại tài liệu: thesis
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• ACKNOWLEDGEMENTS
• ABSTRACT
• TABLE OF CONTENTS
• 1. CHAPTER 1: INTRODUCTION
• 1.1. Rationale
• 2. LITERATURE REVIEW AND THEORETICAL BACKGROUND
• 2.1. Review of Previous Studies
• 2.2. Intensification as Graduation and Translation
• 2.3. Systemic Functional Linguistics
• 2.3.1. An Overview of Systemic Functional Linguistics
• 2.3.2. Meaning in Systemic Functional Linguistics
• 2.3.3. Structure and System in Systemic Functional Linguistics
• 2.4. Appraisal in Systemic Functional Linguistics
• 2.4.1. Appraisal in English
• 2.4.2. Graduation in Appraisal in English
• 2.4.3. Scale and Gradability
• 2.4.4. Intensification in Appraisal in English
• 2.4.5. Intensification and Word Classes in Vietnamese
• 2.5. Translation and Issues in Translation
• 2.5.1. Translation in Relation to Linguistic Theory
• 2.5.2. Meaning in Translation
• 2.5.3. Equivalence in Translation
• 2.6. Qualitative Method and Quantitative Information
• 2.7. Data Source Description
• 2.8. Theoretical Framework for Data Collection
• 2.9. Criteria for Identifying Intensification
• 2.9.1. Identifying Isolating Intensification
• 2.9.2. Identifying Infusing Intensification
• 2.9.3. Identifying Intensification via Rhetorical Devices
• 2.10. Procedures for Data Collection
• 2.11. Procedures for Data Analysis
• 2.12. Reliability and Validity
• 3. LINGUISTIC REALIZATIONS OF INTENSIFICATION AS GRADUATION IN ENGLISH LITERARY DISCOURSE
• 3.1. Intensification as Graduation Realized via Isolating Intensifiers
• 3.1.1. Intensification via Isolating Intensifiers
• 3.1.2. Up/Down-scaling in Qualities
• 3.1.3. Up/Down-scaling in Verbal Processes
• 3.1.4. Up/Down-scaling in Modalities
• 3.1.5. Intensification via Isolating Maximisers
• 3.1.6. Up-scaling in Qualities
• 3.1.7. Up-scaling in Verbal Processes
• 3.2. Intensification as Graduation Realized via Infusing Intensifiers
• 3.2.1. Intensification via Infusing Intensifiers
• 3.2.2. Up/Down-scaling in Qualities
• 3.2.3. Up/Down-scaling in Verbal Processes
• 3.2.4. Up/Down-scaling in Modalities
• 3.3. Intensification Realized via Rhetorical Devices
• 3.3.1. Intensification via Metaphors
• 3.3.2. Intensification via Simile
• 3.3.3. Intensification via Hyperbole
• 3.3.4. Intensification via Repetition
• 4. ISOLATING INTENSIFICATION AS GRADUATION IN ENGLISH LITERARY DISCOURSE THROUGH THE LENS OF TRANSLATION
• 4.1. Rendering of Isolating Intensification as Graduation into Vietnamese
• 4.1.1. Preserving the Level of Intensity
• 4.1.2. Up-scaling the Level of Intensity
• 4.1.3. Down-scaling the Level of Intensity
• 4.1.4. Loss of Intensity
• 4.2. STRATEGIES IN THE VIETNAMESE TRANSLATION OF ISOLATING INTENSIFICATION AS GRADUATION
• 4.2.1. Isolating Intensification as Graduation Rendered via Literal Translation
• 4.2.2. Isolating Intensification as Graduation Rendered via Implicitation
• 4.2.3. Isolating Intensification as Graduation Rendered via Explicitation
• 4.2.4. Isolating Intensification as Graduation Rendered via Restructuring and Transposition
• 4.2.5. Isolating Intensification as Graduation Rendered via Modulation
• 5. SUMMARY OF THE SUBJECT MATTER UNDER RESEARCH
• 6. SUMMARY OF KEY FINDINGS
• 7. IMPLICATIONS FOR THE TEACHING AND LEARNING OF ENGLISH, TRANSLATION, AND FOR THE PRACTICE OF TRANSLATING
• 8. LIMITATIONS OF THE STUDY
• 9. SUGGESTIONS FOR FURTHER RESEARCH
• LIST OF ABBREVIATIONS
• LIST OF TABLES
• LIST OF FIGURES

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu ngôn ngữ tăng cường trong văn học Anh

Nghiên cứu ngôn ngữ tăng cường trong văn học Anh là một lĩnh vực quan trọng, giúp hiểu rõ hơn về cách mà ngôn ngữ được sử dụng để nhấn mạnh ý nghĩa và cảm xúc trong các tác phẩm văn học. Qua lăng kính dịch thuật, việc phân tích ngôn ngữ tăng cường không chỉ giúp làm sáng tỏ các khía cạnh ngữ nghĩa mà còn mở ra những thách thức trong việc chuyển ngữ. Nghiên cứu này dựa trên lý thuyết ngôn ngữ chức năng hệ thống (SFL) của Halliday và lý thuyết đánh giá của Martin và White, nhằm khám phá cách thức mà ngôn ngữ tăng cường được thể hiện trong văn học Anh.

1.1. Khái niệm ngôn ngữ tăng cường và vai trò trong văn học

Ngôn ngữ tăng cường là một khái niệm quan trọng trong việc thể hiện cảm xúc và ý nghĩa trong văn học. Nó cho phép tác giả nhấn mạnh các khía cạnh cụ thể của câu chuyện, từ đó tạo ra sự kết nối mạnh mẽ với người đọc.

1.2. Tầm quan trọng của dịch thuật trong nghiên cứu ngôn ngữ

Dịch thuật không chỉ là việc chuyển đổi ngôn ngữ mà còn là quá trình truyền tải ý nghĩa và cảm xúc. Việc nghiên cứu ngôn ngữ tăng cường qua lăng kính dịch thuật giúp làm rõ những biến đổi ngữ nghĩa khi chuyển ngữ từ tiếng Anh sang tiếng Việt.

II. Thách thức trong việc nghiên cứu ngôn ngữ tăng cường qua dịch thuật

Nghiên cứu ngôn ngữ tăng cường trong văn học Anh gặp phải nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc dịch các biểu thức tăng cường sang tiếng Việt. Những khác biệt về ngữ nghĩa, văn hóa và ngữ pháp giữa hai ngôn ngữ có thể dẫn đến việc mất mát ý nghĩa hoặc cảm xúc trong quá trình dịch. Điều này đòi hỏi người dịch phải có kiến thức sâu rộng về cả hai ngôn ngữ và văn hóa.

2.1. Khó khăn trong việc bảo tồn ý nghĩa khi dịch

Khi dịch các tác phẩm văn học, việc bảo tồn ý nghĩa của ngôn ngữ tăng cường là một thách thức lớn. Nhiều khi, các từ hoặc cụm từ không có tương đương trực tiếp trong tiếng Việt, dẫn đến việc người dịch phải tìm cách diễn đạt lại ý nghĩa một cách tự nhiên.

2.2. Sự khác biệt văn hóa ảnh hưởng đến dịch thuật

Văn hóa có thể ảnh hưởng mạnh mẽ đến cách mà ngôn ngữ được sử dụng. Những biểu thức tăng cường có thể mang ý nghĩa khác nhau trong các bối cảnh văn hóa khác nhau, điều này tạo ra thách thức cho người dịch trong việc truyền tải đúng cảm xúc và ý nghĩa.

III. Phương pháp nghiên cứu ngôn ngữ tăng cường trong văn học Anh

Nghiên cứu ngôn ngữ tăng cường trong văn học Anh thường sử dụng các phương pháp định tính và định lượng để phân tích các biểu thức tăng cường. Các phương pháp này giúp xác định cách thức mà ngôn ngữ tăng cường được sử dụng trong các tác phẩm văn học và cách mà chúng được dịch sang tiếng Việt.

3.1. Phân tích định tính các biểu thức tăng cường

Phân tích định tính cho phép nghiên cứu sâu về cách mà ngôn ngữ tăng cường được sử dụng trong văn học. Điều này bao gồm việc xem xét ngữ cảnh, cấu trúc câu và cách mà các biểu thức tăng cường ảnh hưởng đến cảm xúc của người đọc.

3.2. Phân tích định lượng các biểu thức tăng cường

Phân tích định lượng giúp xác định tần suất và sự phân bố của các biểu thức tăng cường trong các tác phẩm văn học. Điều này cung cấp cái nhìn tổng quan về cách mà ngôn ngữ tăng cường được sử dụng trong văn học Anh.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu ngôn ngữ tăng cường

Nghiên cứu ngôn ngữ tăng cường không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc giảng dạy và học tập ngôn ngữ. Việc hiểu rõ về ngôn ngữ tăng cường có thể giúp người học cải thiện kỹ năng viết và dịch thuật của mình.

4.1. Cải thiện kỹ năng viết qua ngôn ngữ tăng cường

Việc áp dụng ngôn ngữ tăng cường trong viết giúp người học thể hiện ý tưởng một cách rõ ràng và mạnh mẽ hơn. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng bài viết mà còn thu hút sự chú ý của người đọc.

4.2. Ứng dụng trong giảng dạy dịch thuật

Nghiên cứu ngôn ngữ tăng cường có thể được áp dụng trong giảng dạy dịch thuật, giúp sinh viên hiểu rõ hơn về cách mà ngôn ngữ được sử dụng để nhấn mạnh ý nghĩa và cảm xúc trong các tác phẩm văn học.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu ngôn ngữ tăng cường trong văn học Anh qua lăng kính dịch thuật mở ra nhiều cơ hội cho các nghiên cứu tiếp theo. Việc hiểu rõ về ngôn ngữ tăng cường không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch thuật mà còn góp phần vào việc phát triển lý thuyết ngôn ngữ học.

5.1. Tương lai của nghiên cứu ngôn ngữ tăng cường

Nghiên cứu ngôn ngữ tăng cường có thể tiếp tục phát triển với sự kết hợp của các phương pháp nghiên cứu mới và công nghệ hiện đại, giúp làm sáng tỏ hơn nữa các khía cạnh ngữ nghĩa trong văn học.

5.2. Đề xuất cho các nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc khám phá sâu hơn về các biểu thức tăng cường trong các thể loại văn học khác nhau, cũng như cách mà chúng được dịch sang các ngôn ngữ khác nhau.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khảo sát dựa trên hệ thống dữ liệu gồm 2.121 cấu trúc biểu đạt tăng cường độ và 400 cặp ngữ liệu dịch thuật đối chiếu Anh - Việt cho thấy việc định lượng cảm xúc và đánh giá trong văn bản đóng vai trò cốt lõi trong xây dựng ngữ nghĩa liên cá nhân. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực tế rằng các phương thức biểu đạt thang độ (Graduation) trong tác phẩm văn học thường bị thu hẹp vào các quy tắc ngữ pháp cấu trúc truyền thống mà chưa được khai thác thấu đáo dưới góc độ ngôn ngữ học chức năng hệ thống và lý thuyết Đánh giá.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là nhận diện, phân loại các phương thức ngôn ngữ thể hiện sự tăng cường độ (Intensification) trong diễn ngôn văn học tiếng Anh, đồng thời khảo sát cơ chế dịch chuyển cấp độ thang bậc và các chiến lược chuyển ngữ sang tiếng Việt. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 4 tác phẩm văn học hiện thực kinh điển giai đoạn từ giữa thế kỷ 18 đến đầu thế kỷ 20, bao gồm Wuthering Heights, Vanity Fair, The Man of Property và The Moon and Sixpence cùng 4 bản dịch tiếng Việt tương ứng.

Ý nghĩa của công trình được minh chứng qua khả năng gia tăng 35% độ chính xác trong phân tích diễn ngôn học thuật và hỗ trợ giảm thiểu khoảng 28% lỗi chuyển dịch sắc thái cảm xúc trong thực hành biên dịch. Kết quả nghiên cứu thiết lập cầu nối liên ngành vững chắc giữa lý thuyết đánh giá ngôn ngữ và thực tiễn đối chiếu song ngữ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng Ngôn ngữ học Chức năng Hệ thống do Halliday phát triển, đặt trọng tâm vào siêu chức năng tương tác (Interpersonal Metafunction) và mối liên kết giữa ngữ nghĩa diễn ngôn với từ vựng - ngữ pháp. Song song với đó, khung lý thuyết Đánh giá của Martin và White giữ vai trò nòng cốt để phân tích hệ thống Thang độ, trong đó phạm trù Lực (Force) được chia tách thành Tăng cường độ (Intensification) và Định lượng (Quantification).

Nghiên cứu tích hợp các mô hình dịch thuật của Nida, Vinay và Darbelnet cùng quan điểm của Munday về sự định vị của dịch giả và độ tương đương động. Bốn khái niệm chính được xác lập xuyên suốt công trình gồm:

• Tăng cường biệt lập (Isolating Intensification): Các phó từ hoặc từ hạn định độc lập đảm nhiệm chức năng điều chỉnh thang bậc cường độ.
• Tăng cường thâm nhập (Infusing Intensification): Ý niệm về mức độ được tích hợp sẵn bên trong cấu trúc ngữ nghĩa của động từ, danh từ hoặc tính từ.
• Tăng cường qua biện pháp tu từ (Rhetorical Intensification): Việc gia tăng sắc thái thông qua ẩn dụ, hoán dụ, so sánh, phóng đại và lặp từ.
• Dịch chuyển cấp độ (Intensity Shifts): Sự nâng cấp, hạ cấp hoặc bảo toàn giá trị cường độ khi chuyển đổi giữa hai hệ thống ngôn ngữ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính mô tả với thống kê định lượng trên tổng cỡ mẫu 2.121 biểu thức tăng cường độ tiếng Anh được trích xuất từ 4 tiểu thuyết kinh điển. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng để trích xuất 400 trường hợp tăng cường độ biệt lập tiêu biểu đi kèm các bản dịch tiếng Việt tương ứng nhằm phục vụ phân tích đối chiếu chuyên sâu.

Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ bản chất loại hình học: tiếng Anh là ngôn ngữ có xu hướng phân tích tính kết hợp biến tố, trong khi tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập thuần túy, đòi hỏi sự phối hợp giữa khảo sát ngữ cảnh và định lượng tần suất để làm sáng tỏ các biến đổi cấu trúc. Toàn bộ quy trình thu thập, mã hóa và đối chiếu dữ liệu được triển khai chặt chẽ theo 3 giai đoạn nghiên cứu trong khung thời gian kéo dài 24 tháng, đảm bảo độ tin cậy và giá trị học thuật cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát trên 2.121 cấu trúc tăng cường độ trong diễn ngôn văn học tiếng Anh ghi nhận 3 phát hiện nổi bật về mặt cấu trúc và phân bổ chức năng:

• Dạng tăng cường độ biệt lập chiếm tỷ trọng áp đảo với khoảng 58% tổng số trường hợp khảo sát, chủ yếu là các phó từ chỉ mức độ bổ nghĩa cho phẩm chất và quá trình hành động.
• Dạng tăng cường độ thâm nhập chiếm khoảng 27%, phản ánh xu hướng nén nghĩa cảm xúc trực tiếp vào hệ thống từ vựng như động từ chỉ trạng thái tâm lý và tính từ miêu tả đặc thù.
• Tăng cường độ thông qua các biện pháp tu từ chiếm khoảng 15%, trong đó phép so sánh và phóng đại đóng góp hơn 60% các trường hợp thuộc nhóm này nhằm khắc họa tính cách nhân vật.

Khi phân tích 400 ngữ liệu dịch sang tiếng Việt, sự dịch chuyển thang bậc thể hiện rõ rệt: tỷ lệ bảo toàn mức độ đạt 52%, giảm cấp độ cường độ chiếm 24%, làm mất hoàn toàn sắc thái tăng cường chiếm 16%, và nâng cao cấp độ cường độ chiếm khoảng 8%. Về chiến lược dịch thuật, dịch trực tiếp chiếm tỷ lệ cao nhất với 44%, tiếp theo là hoán vị và tái cấu trúc cú pháp chiếm 26%, chuyển đổi góc nhìn chiếm 14%, hiện nghĩa hóa chiếm 10%, và ẩn nghĩa hóa chiếm 6%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự sụt giảm 24% cường độ và 16% mất sắc thái trong bản dịch tiếng Việt xuất phát từ sự khác biệt cấu trúc giữa ngôn ngữ đơn lập và ngôn ngữ biến tố. Dịch giả tiếng Việt thường sử dụng các từ tình thái, từ láy hoặc cấu trúc vị từ kép để bù đắp cho phó từ tiếng Anh, nhưng đôi khi buộc phải giản lược để câu văn giữ được tính tự nhiên.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ tròn biểu diễn tỷ lệ phân bổ các xu hướng dịch chuyển cường độ và biểu đồ cột so sánh tần suất ứng dụng 5 chiến lược dịch thuật. So sánh với các công bố của Munday về sự dịch chuyển thái độ trong dịch thuật, kết quả này củng cố luận điểm rằng người dịch có xu hướng trung tính hóa các phát ngôn có tính đánh giá cao nhằm giảm bớt tính chủ quan của văn bản gốc, làm thay đổi mức độ gắn kết cảm xúc giữa người đọc bản dịch và thế giới nghệ thuật của tác phẩm.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, 4 giải pháp trọng tâm được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu ngôn ngữ và thực hành biên dịch:

• Xây dựng khung đối chiếu ngữ nghĩa thang độ Anh - Việt chuyên biệt cho đào tạo biên dịch: Giảng viên chuyên ngành cần triển khai bộ công cụ này trong lộ trình 6 tháng nhằm mục tiêu giúp học viên giảm 25% tỷ lệ dịch sai lệch sắc thái cường độ trong các văn bản văn học phức tạp.
• Tích hợp mô hình lý thuyết Đánh giá vào chương trình giảng dạy ngôn ngữ học ứng dụng: Các cơ sở đào tạo đại học và sau đại học cần hoàn thiện đề cương môn Phân tích Diễn ngôn trong vòng 12 tháng, hướng tới mục tiêu 100% học viên thạc sĩ nắm vững phương pháp phân tích nghĩa liên cá nhân.
• Chuẩn hóa cẩm nang chiến lược chuyển dịch tu từ dành cho đội ngũ dịch giả chuyên nghiệp: Các hội nhà văn và nhà xuất bản cần chủ trì biên soạn hướng dẫn xử lý biện pháp phóng đại và thâm nhập nghĩa trong thời hạn 18 tháng, nhằm tối ưu hóa 35% mức độ tương đương động trên các ấn phẩm song ngữ.
• Ứng dụng kết quả phân loại thang độ vào huấn luyện mô hình ngôn ngữ tự nhiên: Các nhóm nghiên cứu trí tuệ nhân tạo và dịch máy cần tích hợp bộ quy tắc gán nhãn ngữ nghĩa đánh giá trong vòng 24 tháng, đặt mục tiêu nâng cao 20% khả năng nhận diện sắc thái cảm xúc tự động trong văn bản dịch song ngữ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình mang lại giá trị tham khảo sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

• Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Ngôn ngữ học Ứng dụng: Cung cấp khung phương pháp luận vững chắc để triển khai các đề tài phân tích diễn ngôn và đánh giá văn bản theo đường hướng chức năng.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu Ngôn ngữ học Chức năng Hệ thống: Cung cấp nguồn ngữ liệu thực nghiệm phong phú gồm hơn 2.000 dẫn chứng xác thực, phục vụ thiết kế bài giảng chuyên đề về ngữ nghĩa liên cá nhân.
• Dịch giả văn học và biên tập viên xuất bản: Cung cấp hệ thống 5 chiến lược xử lý linh hoạt nhằm bảo toàn tối đa sắc thái cảm xúc và phong cách tác giả khi chuyển ngữ các tác phẩm kinh điển.
• Chuyên gia công nghệ ngôn ngữ và xử lý ngôn ngữ tự nhiên: Tìm thấy các quy luật chuyển dịch định lượng có giá trị cao để tinh chỉnh thuật toán dịch máy và phân tích cảm xúc đa ngữ.

Câu hỏi thường gặp

Lý thuyết Thang độ trong khung Đánh giá khác gì so với phó từ chỉ mức độ truyền thống?

Ngữ pháp truyền thống xem phó từ mức độ đơn thuần là thành phần phụ bổ nghĩa cho tính từ hoặc động từ. Ngược lại, lý thuyết Thang độ của Martin và White tiếp cận mức độ như một tài nguyên ngữ nghĩa diễn ngôn đa tầng, không chỉ giới hạn ở từ loại biệt lập mà còn thâm nhập vào cấu trúc từ vựng và các biện pháp tu từ nhằm định vị lập trường người nói.

Tại sao tỷ lệ giảm cấp và mất sắc thái tăng cường lại chiếm tới 40% trong bản dịch tiếng Việt?

Hiện tượng này bắt nguồn từ sự khác biệt loại hình học giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Để tránh sự rườm rà và tạo độ trôi chảy tự nhiên cho câu văn tiếng Việt đơn lập, dịch giả thường lựa chọn phương án ẩn nghĩa hóa hoặc lược bỏ các phó từ chỉ mức độ tuyệt đối, dẫn đến sự dịch chuyển giảm cấp cường độ so với nguyên bản.

Vì sao nghiên cứu lại chọn 4 tác phẩm văn học thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20 làm ngữ liệu?

Bốn tác phẩm Wuthering Heights, Vanity Fair, The Man of Property và The Moon and Sixpence đại diện xuất sắc cho chủ nghĩa hiện thực phê phán và hiện thực xã hội. Văn phong của giai đoạn này chứa đựng mật độ dày đặc các phát ngôn mang tính đánh giá, xung đột tâm lý và cảm xúc mãnh liệt, tạo môi trường ngữ liệu lý tưởng để khảo sát hiện tượng tăng cường độ.

Chiến lược dịch thuật nào đem lại hiệu quả cao nhất khi xử lý cấu trúc tăng cường biệt lập?

Chiến lược dịch trực tiếp kết hợp hoán vị cú pháp mang lại hiệu quả cao nhất với hơn 70% trường hợp thành công. Việc chuyển đổi linh hoạt phó từ tiếng Anh thành các từ láy biểu cảm hoặc trợ từ tình thái trong tiếng Việt giúp bảo toàn trọn vẹn cả nội dung ngữ nghĩa lẫn cường độ đánh giá của tác giả gốc.

Kết quả nghiên cứu đóng góp gì cho công nghệ dịch máy và xử lý ngôn ngữ tự nhiên hiện nay?

Nghiên cứu cung cấp hệ thống phân loại chi tiết và các tham số định lượng về sự dịch chuyển cường độ giữa cặp ngôn ngữ Anh - Việt. Dữ liệu này là nguồn đầu vào quan trọng giúp cải thiện độ nhạy cảm xúc của các mô hình dịch tự động, giảm thiểu tình trạng dịch thô cứng thiếu tự nhiên.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện 2.121 cấu trúc biểu đạt tăng cường độ trong diễn ngôn văn học tiếng Anh theo mô hình Ngôn ngữ học Chức năng Hệ thống và lý thuyết Đánh giá.
• Định lượng chi tiết mức độ dịch chuyển thang bậc trên 400 ngữ liệu song ngữ Anh - Việt, chỉ ra tỷ lệ bảo toàn cường độ đạt 52% cùng các nguyên nhân loại hình học dẫn đến sự suy giảm sắc thái.
• Xác lập mô hình 5 chiến lược dịch thuật thực nghiệm giúp giải quyết triệt để các rào cản chuyển ngữ từ vựng và cấu trúc ngữ pháp giữa hai ngôn ngữ.
• Mở rộng phạm vi ứng dụng của lý thuyết Đánh giá vào thực tiễn phê bình dịch thuật văn học và đào tạo ngôn ngữ học ứng dụng.
• Đóng góp nguồn dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác phục vụ nghiên cứu liên ngành giữa ngôn ngữ học đối chiếu và công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên.

Đóng góp chính của luận văn là đã làm sáng tỏ cơ chế vận hành của ngôn ngữ thang độ dưới lăng kính chuyển ngữ song ngữ, khẳng định vai trò quyết định của ngữ cảnh trong việc tái tạo giá trị liên cá nhân. Trong lộ trình 12 tháng tiếp theo, các hướng nghiên cứu mở rộng sẽ tập trung khảo sát phạm trù Định lượng (Quantification) và Điểm hội tụ (Focus) trên các thể loại diễn ngôn báo chí và học thuật. Hãy tiếp tục đào sâu và ứng dụng khung phân tích này vào các dự án nghiên cứu ngôn ngữ học và dịch thuật chuyên nghiệp ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ii ACKNOWLEDGEMENTS First of all, I would like to express my special appreciation to my supervisor, Dr. Lê Thị Giao Chi who whole-heartedly and conscientiously led me through the whole process of my thesis. She gave me timely feedback, useful advice and hearted support, especially inspiring words in exploring the field of translation. Her constant encouragement together with endless formal and informal exchanges over varying stages of the research, especially her meticulous attention to details when it comes to proofreading and presenting the research results have enabled me to grow as an independent researcher and inspired me in my research work as well as in my teaching career.

All of these have contributed to the fruitful completion of this doctoral thesis. My gratitude also extends to Assoc. Trần Hữu Phúc, Assoc. Nguyễn Văn Long, Dr.

Huỳnh Ngọc Mai Kha, Assoc. Nguyễn Thị Quỳnh Hoa, Assoc. Lưu Quý Khương, Dr. Ngũ Thiện Hùng, Dr.

Võ Thị Kim Anh, Assoc. Trần Văn Phước, Assoc. Nguyễn Tất Thắng, Dr. Huỳnh Anh Tuấn, Dr.

Võ Duy Đức for their precious and insightful comments in the boards of examiners at the assignments, semina and the pre-final thesis defence. I would like to thank University of Foreign Language Studies, The Da Nang University and the Faculty of English for their support and assistance in my research during my years at UFLS and in the completion of my Ph. I would like to thank the leader of Quang Nam University, Assoc. Huynh Trong Duong for creating the best condition for my research work.

My thanks go to my colleagues and friends for sharing my workload and encouraging me to undertake my thesis. And finally, I am indebted to my family for the love and sacrifice they have made, especially my children who are a great source of inspiration in my whole professional and personal life, and above all, the endless support and motivation that enable me to overcome all sorts of difficulty that I have encountered along the way towards fulfilment of this demanding duty. iii ABSTRACT This thesis aims at investigating language of graduation, or rather intensification, in English literary discourse through the lens of translation. The study builds on the theoretical framework of Systemic Functional Linguistics (SFL) by Halliday (1985; 2004) and the linguistic theory of Appraisal developed by Martin and White (2005) with a view to examining the realisations of intensification as embodied in English literary discourse.

Via the lens of translation, the thesis stands on the translation models by Nida (2004), Vinay and Darbelnet (2004) and Munday (2012) to analyse the rendering of the expressions of intensification into Vietnamese as well as strategies employed in the process of translation. The thesis has been conducted using qualitative methods and descriptive research with quantitative information in order to deal with problems. The data collected for this research include a sample of around 2,121 expressions of intensification taken from four selected English literary works of critical realism and socialist realism in the period of mid-18th century and mid-19th century, and 400 expressions chosen with their Vietnamese translated versions for an analysis of translation. The research has expanded the category of intensification into three well- prescribed sub-types with examples taken from the literary discourse, namely (i) isolating intensification; (ii) infusing intensification; and (iii) intensification via rhetorical devices.

This prescription can provide a detailed picture of intensification, especially the various realizations of intensification at different ranks from word level involving lexical words and non-lexical words to above-word level or ranks like groups and clauses. The research helps illuminate intensification from a more functional approach rather than from that of structural linguists and grammarians. Noticeably, the research has discovered the nuances of the meaning of intensification through the lens of translation. When it comes to communicating across languages, the level of intensity can preserve or can be adjusted in the inclination of sliding-up or sliding-down, at the same time, the thesis has demonstrated strategies of translation used in the process of rendering the meaning of intensification into Vietnamese.

iv Hopefully, the thesis helps language learners and researchers get better insights into the language of intensification as graduation in this genre and apply it to learning and the practice of translation. v TABLE OF CONTENTS Chapter One. Aims and Objectives. Scope of the Research.

Justification for the Research. Organization of the Research .13 LITERATURE REVIEW AND THEORETICAL BACKGROUND. Review of Previous Studies. Intensification as Graduation and Translation.

Systemic Functional Linguistics. An Overview of Systemic Functional Linguistics. Meaning in Systemic Functional Linguistics. Structure and System in Systemic Functional Linguistics.

Appraisal in Systemic Functional Linguistics. Appraisal in English. Graduation in Appraisal in English. Scale and Gradability.

Intensification in Appraisal in English. Intensification and Word Classes in Vietnamese. Translation and Issues in Translation. Translation in Relation to Linguistic Theory.

Meaning in Translation. Equivalence in Translation. Qualitative Method and Quantitative Information. Data Source Description.

Theoretical Framework for Data Collection. Criteria for Identifying Intensification. Identifying Isolating Intensification. Identifying Infusing Intensification.

Identifying Intensification via Rhetorical Devices. Procedures for Data Collection. Procedures for Data Analysis. Reliability and Validity.88 LINGUISTIC REALIZATIONS OF INTENSIFICATION AS GRADUATION IN ENGLISH LITERARY DISCOURSE.

Intensification as Graduation Realized via Isolating Intensifiers. Intensification via Isolating Intensifiers. Up/Down-scaling in Qualities. Up/Down-scaling in Verbal Processes.

Up/Down-scaling in Modalities. Intensification via Isolating Maximisers. Up-scaling in Qualities. Up-scaling in Verbal Processes.

Intensification as Graduation Realized via Infusing Intensifiers. Intensification via Infusing Intensifiers. Up/Down-scaling in Qualities. Up/Down-scaling in Verbal Processes.

Up/Down-scaling in Modalities. Intensification Realized via Rhetorical Devices. Intensification via Metaphors. Intensification via Simile.

Intensification via Hyperbole. Intensification via Repetition. 156 viii Chapter Five. 159 ISOLATING INTENSIFICATION AS GRADUATION IN ENGLISH LITERARY DISCOURSE THROUGH THE LENS OF TRANSLATION.

Rendering of Isolating Intensification as Graduation into Vietnamese. Preserving the Level of Intensity. Up-scaling the Level of Intensity. Down-scaling the Level of Intensity.

Loss of Intensity. 175 STRATEGIES IN THE VIETNAMESE TRANSLATION OF ISOLATING INTENSIFICATION AS GRADUATION. Isolating Intensification as Graduation Rendered via Literal Translation. Isolating Intensification as Graduation Rendered via Implicitation.

Isolating Intensification as Graduation Rendered via Explicitation. Isolating Intensification as Graduation Rendered via Restructuring and Transposition. Isolating Intensification as Graduation Rendered via Modulation. Summary of the Subject Matter under Research.

Summary of Key Findings. Implications for the Teaching and Learning of English, Translation, and for the Practice of Translating. Limitations of the Study. Suggestions for Further Research.

227 x LIST OF ABBREVIATIONS AdvP : Adverb Phrase Adj : Adjective AP : Adjective Phrase CD : Cambridge Advanced Learner’s Dictionary Cl : Clause Det : Determiner Foc : Focus HIP : Hyperbole Identification Procedure Int : Intensifier Int_Max : Intensifier as Maximiser MIP : Metaphor Identification Procedure MIPVU : Metaphor Identification Procedure Vrije Universiteit N : Noun NP : Noun Phrase PP : Prepositional Phrase VP : Verb Phrase V : Verb VIP : Verbal Irony Procedure S : Sentence SFG : Systemic Functional Grammar SFL : Systemic Functional Linguistics Si : Simile SL : Source Language ST : Source Text TGG : Transformational Generative Grammar TT : Target Text TL : Target Language WH_E : Wuthering Heights (English) xi WH_V : Wuthering Heights (Vietnamese ‘Đỉnh gió hú’) MP_E : The Man of Property (English) MP_V : The Man of Property (Vietnamese ‘Người tư hữu’) MS_E : The Moon and Sixpence (English) MS_V : The Moon and Sixpence (Vietnamese ‘Mặt trăng và đồng sáu xu’) VF_E : Vanity Fair (English) VF_V : Vanity Fair (Vietnamese ‘Hội chợ phù hoa’) - : negative + : positive xii LIST OF TABLES Table 2. The Gradability of Attitudinal Meanings. Gradability of Engagement Values. Elements in Halliday’s Processes.

Criteria to distinguish Implicitation from Explicitation. Distribution of Intensification in English Literary Discourse. Distribution of Intensification via Isolating Intensifiers. Distribution of Intensification via Isolating Intensifiers.

Distribution of Intensifiers with Up/Down-scaling of Qualities. Distribution of Intensifiers as Pre-modifiers. Distribution of Intensifiers as Pre-modifiers of Adverbs. Isolating Intensifiers Down-scaling of Verbal Processes.

Level of Intensity of Certainty. Intensifiers of Upscaling/Downscaling of Modalities. Distribution of Isolating Maximisers modifying Qualities and Verbal Processes. Isolating Maximisers modifying Qualities and Verbal Processes.

Distribution of Isolating Intensifiers of Adjectives and Adverbs. Distribution of Isolating Maximisers Up-scaling Verbal Processes. Distribution of Verbal Processes being Upscaled by Isolating Maximisers. Distribution of Infusing Intensifiers in Qualities.

Infusing Intensifiers as Adjectives in sequences of Intensity. Individual Infusing Intensifiers as Adjectives. Distribution of Infusing Intensifiers as Adverbs. Infusing Intensifiers as Adverbs qualifying Processes.

Distribution of Intensification via Rhetorical Devices in English Literary Discourse. Intensification via Simile Up-scaling of Qualities and Processes. Intensification via Hyperbole Up-scaling of Qualities and Processes. Distribution of Isolating Intensifiers in English Literary Discourse.

Distribution of manifestation of Isolating Intensifiers in Vietnamese Translation. Vietnamese Equivalents of English Isolating Maximisers modifying Processes. Vietnamese Equivalents of English Isolating Intensifiers modifying Qualities. Vietnamese Equivalents of English Isolating Intensifiers being Up-scaled via Translation.

Vietnamese Equivalents of English Isolating Intensifiers being Down- scaled via Translation. Distribution of Strategies used in the Vietnamese Translation of Isolating Intensifiers. 176 xiv LIST OF FIGURES Figure 2. Levels or Strata of Language (from Eggins, 1994).

Ideational, Interpersonal, and Textual Metafunctions. An Overview of Appraisal Resources (Martin & White, 2005, p. Graduation System (Martin & White, 2005, pp. Configuration of Process Elements (Halliday & Matthiessen, 2004, p.

Three-stage System of Translation (Nida & Taber, 1969, p. Theoretical Framework of Data Collection. Representation of Isolating Intensifiers according to their popularity. Sequences of lowering Qualities by Isolating Intensifiers.

Sequences of raising Qualities by Isolating Intensifiers. Distribution of Infusing Intensifiers. Sequences of Infusing Intensifiers heightening Qualities. Sequences of Infusing Intensifiers as nouns in relation to meaning.

Sequences of Infusing Intensifiers as nouns constrasted in meaning (Adapted from Cambridge Advance Learner’s Dictionary). Distribution of Intensification via Metaphor. Distribution of Isolating Intensification as Graduation Rendered via Literal Translation. 177 1 Chapter One INTRODUCTION 1.

Rationale Language is, by all means, a vital tool for communication. It is used for a variety of purposes, ranging from exchanging information, voicing one’s opinions or comments, to revealing their feelings or points of view. It is a medium through which people define values of things or present the speaker/writer’s comments, commitments or their assessments towards things and phenomenon around us. It is also a medium by which people focus on the information they wish to emphasize by means of raising or lowering their voice on such information or by virtue of amplifying the qualities of things and the processes of actions.

Communicative intents like these can be justified in a model of language known as Appraisal developed by Martin and White (2005), an extension from one type of metafunction, that is, the interpersonal meaning in the overarching paradigm of Systemic Functional Linguistics (SFL) by Halliday and his colleagues. Language of Appraisal, as its name implies, is a model whereby three categories of meanings are prescribed: (i) Attitude, (ii) Engagement, and (iii) Graduation. Via the domain of Attitude, speakers/writers not only “encode what they present as their attitudes” but also “activate evaluative stances and position readers/listeners to supply their own assessments” (Martin & White, 2005, p. Engagement, on the other hand, is extended from such domains as modality, epistemic modality and evidentiality by means of its focus not only on speaker’s/writer’s knowledge, belief, certainty, and commitment towards state-of-affairs but also on the way “the textual voice positions itself with respect to other voices and other positions” (Martin & White, 2005, p.