CHƯƠNG I TỔNG QUAN Ngành công nghiệp ô tô ngày càng phát triển, số lượng ô tô ngày càng lớn, chất lượng, tiện nghi ô tô ngày càng tăng, xong trong quá trình chuyển động của ô tô, các tác động từ bên ngoài của đường xá, môi trường, các điều kiện chủ quan của con người, chất lượng xe và các hệ thống bảo vệ có ảnh hưởng rất lớn đến an toàn giao thông trên đường. Trước tình trạng tai nạn giao thông ngày càng gia tăng, vấn đề va chạm đang rất được quan tâm, nghiên cứu nhằm hạn chế tối đa những thiệt hại về người và của khi xảy ra tai nạn giao thông. Tình hình TNGT đường bộ 1. Tình hình TNGT đường bộ trên thế giới Theo báo cáo tình hình toàn cầu của WHO, tai nạn giao thông đang trở thành vấn đề lớn về sức khỏe và phát triển con người trên thế giới.
Trung bình mỗi năm trên toàn thế giới có tới 1,2 triệu người chết vì tai nạn giao thông và 50 triệu người bị thương. Những con số tai nạn giao thông được thống kê trên khắp các châu lục trên thế giới (Nguồn: Visual.ly) 2 Qua hình 1.1 ta có thể thấy 10 quốc gia có số người chết do tai nạn giao thông cao nhất trên thế giới là Ấn Độ, Trung Quốc, Mỹ, Nga, Brazil, Iran, Mexico, Indonesia, Nam Phi và Ai Cập. Số người chết do tai nạn giao thông của 10 quốc gia này chiếm tới 62% tổng số người chết vì tai nạn giao thông trên toàn thế giới. Có tới 90% người chết vì tai nạn giao thông xảy ra tại các nước có thu nhập kém và trung bình trong khi đó có tới 50% số lượng phương tiện đăng kí tại các nước phát triển.
Hầu hết 50% người chết vì tai nạn giao thông là người đi xe đạp, đi bộ và đi xe máy. Tỉ lệ người chết do tai nạn giao thông trên tổng số dân tại các nước có thu nhập thấp là 21,5 người chết trên 100.000 dân, ở các nước có thu nhập trung bình là 19,5 người chết trên 100.000 dân và ở các nước có thu nhập cao là 10,3 người chết trên 100. Điều này cho thấy tai nạn giao thông ở các nước có thu nhập thấp và trung bình có mức độ tử vong cao hơn rất nhiều so với các nước có thu nhập cao. Tình hình TNGT đường bộ tại Việt Nam Hình 1.
Thống kê về các tuyến đường hay xảy ra tai nạn giao thông (Nguồn: http://www.vn/) Trong những năm gần đây, tình hình trật tự an toàn giao thông ở nước ta có nhiều diễn biến phức tạp, đặc biệt là trên lĩnh vực giao thông đường bộ. Nguyên nhân gây ra tình trạng tai nạn giao thông cao ở nước ta có rất nhiều. Đó là sự hiểu biết còn hạn chế về an toàn giao thông đường bộ, về quy định giao thông, về các hành vi lái xe an toàn. Số đông dân chúng còn có quan niệm rằng tai nạn giao thông là do số mệnh con người quyết định.
Họ không thấy rằng phần lớn tai nạn giao thông là có thể phòng tránh được. 3 Theo số liệu thống kê từ Cục CSGT, trong 6 tháng đầu năm 2015 toàn quốc xảy ra 11.231 vụ tai nạn giao thông đường bộ, làm chết 4.354 người, bị thương 10. Mặc dù tai nạn giao thông tiếp tục giảm trên cả 3 tiêu chí, tuy nhiên với những thông số cụ thể được phân tích qua các biểu đồ sau đặt ra những vấn đề đáng quan tâm trong việc giảm thiểu tai nạn giao thông trên các tuyến đường bộ. Từ biểu đồ trên cho thấy, tai nạn giao thông xảy ra chủ yếu ở các tuyến quốc lộ, nội thị.
Đây là các tuyến đường có đặc điểm đường giao cắt nhiều, phương tiện lưu thông hỗn hợp với mật độ đông, dễ xảy ra va chạm, dân cư chủ yếu sống 2 bên đường nên khá phức tạp trong bảo đảm TT ATGT. Đường cao tốc mới được đưa vào sử dụng trong những năm gần đây; đường được phân làn cụ thể, không giao nhau cùng mức với một hoặc các đường khác và chỉ cho xe ra vào ở những điểm nhất định. Đường cao tốc quy định rõ loại phương tiện được phép lưu thông, không có phương tiện hỗn hợp, lưu lượng phương tiện ít; tuy nhiên để bảo đảm an toàn, phòng ngừa tai nạn giao thông xảy ra cần nghiên cứu đầu tư, xây dựng các điều kiện, cơ sở vật chất, hạ tầng giao thông trên các tuyến đường cao tốc. Thống kê về các phương tiện xảy ra tai nạn giao thông (Nguồn: http://www.vn/) Mô tô, xe máy là loại phương tiện chủ yếu trong các vụ TNGT, đây là loại phương tiện chủ yếu tham gia giao thông tại Việt Nam hiện nay, tuy nhiên rất nhiều mô tô, xe máy cũ hoặc không bảo đảm các yêu cầu kỹ thuật và an toàn.
Với tình trạng giao thông hỗn hợp, cơ sở hạ tầng còn nhiều bất cập, việc sử dụng phương tiện cá nhân phổ biến (đặc biệt là mô tô, xe máy) trong khi ý thức của người tham gia giao thông thấp thì các vụ TNGT xảy ra đối với loại phương tiện này có chiều hướng tăng cao. Thống kê về các khoảng thời gian hay xảy ra tai nạn giao thông (Nguồn: http://www.vn/) Gần 70% số vụ TNGT xảy ra vào khoảng thời gian từ 12h đến 24h, đây là khoảng thời gian người điều khiển phương tiện bị tác động tâm lý của sự mệt mỏi, căng thẳng, sự chênh lệch về nhiệt độ, ánh sáng giữa ngày và đêm (đặc biệt đối với phương tiện vận tải hành khách, hàng hóa…). Điều đó cho thấy cần phải nghiên cứu về yếu tố này trong việc xem xét thời gian điều khiển phương tiện của người lái xe chứ không chỉ ở việc tăng số lượng và thay người điều khiển phương tiện. Một phân tích khác từ kết quả của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trong báo cáo thực trạng toàn cầu về ATGT đường bộ, năm 2006 Việt Nam có 12.800 người chết do tai nạn giao thông đường bộ, tức là hơn 30 người chết mỗi ngày.
Tỷ số giữa người chết trên 100.000 dân tại Việt Nam là 15. Cùng với những nước có tỷ lệ người chết cao liên quan đến tai nạn giao thông (trên 10 tử vong/100.000 người dân) còn có Lào, Campuchia, Paraguay, Mexico, Brazil. Trong khi đó, tại CHLB Đức, Anh, Nauy, Singapore và Hà Lan tỷ số này dao động từ 5 đến 6 tử vong/100.000 người dân. Mặt khác, theo kết quả của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2006 tại Việt Nam có 12.800 người chết vì tai nạn giao thông, thế nhưng chấn thương chỉ có 10.
Nếu so sánh với các nước có thống kê cơ sở dữ liệu tốt như Hà Lan, Anh, CHLB Đức, Pháp, Singapore,và Úc thì tại những nước này số người chấn thương bao giờ cũng lớn gấp 15 đến 70 lần số người chết. Điều này chứng tỏ con số chấn thương trong các vụ tai nạn giao thông tại Việt Nam chưa được thu thập và thống kê đầy đủ. Yêu cầu cơ bản về khung và vỏ của ô tô 1. Các yêu cầu chung của khung và vỏ xe a) Các yêu cầu của khung Khung xe là kết cấu chịu lực được gắn lên nó tất cả các bộ phận được treo và không được treo.
Tất cả các ô tô tải, một số xe ô tô khách có tính thông qua cao và một số ô tô còn có thể tích công tác của động cơ lớn đều sử dụng khung. Khung xe có một số yêu cầu: - Có độ bền uốn và xoắn cao, khối lượng nhỏ, loại bỏ khả năng lung lay và gãy nứt của các phần tử của khung khi xe chạy với sự sai lệch của cầu và bánh xe. - Kết cấu phải hợp lý để có thể lắp ghép các tổng thành, hệ thống, cơ cấu (linh kiện). - Có dạng hình học đảm bảo hạ thấp trọng tâm, đảm bảo hành trình lớn của hệ treo, góc quay lớn của bánh xe dẫn hướng.
- Đảm bảo an toàn chuyển động bao gồm an toàn chủ động và an toàn bị động, đảm bảo hình dạng của khoang hành khách khi xảy ra va chạm. b) Các yêu cầu của vỏ xe Vỏ xe là bộ phận để chứa lái xe, hành khách và hàng hóa, nó cũng là nơi để lắp lên các bộ phận của hệ thống điện, hệ thống điều khiển và các hệ thống tiện nghi khác. Vỏ xe có một số yêu cầu: - Hình dạng vỏ xe phải hợp lý, đảm bảo tính khí động học tốt, nhất là với các xe có tốc độ cao. - Thành bên không có các chuyển tiếp đột ngột.
Kính chắn gió, lưới két nước phải được nghiên cứu để giảm sức cản gió. Gầm xe phẳng cũng giúp giảm bớt lực cản không khí. - Bố trí các cơ quan điều khiển hợp lý và thuận tiện sử dụng, giảm thao tác thừa, giảm sức lao động cho lái xe. - Tầm nhìn phải bao quát rộng với lái xe và hành khách.
Chỗ ngồi của lái xe cao, độ nghiêng tựa nhỏ, kính chắn gió rộng… sẽ giúp nâng cao tầm nhìn. - Thực hiện cách âm, cách nhiệt, cách bụi, cách nước tốt… Như vậy, phải sử dụng keo dán, các loại vật liệu phi kim loại, polime, các tôn, vải, cao su,… - Bố trí tiện nghi cho lái xe và hành khách: bố trí ghế ngồi, thông gió, điều hòa không khí, chiếu sáng bên trong vỏ, cửa lên xuống… 6 1. Đặc tính biến dạng và các yêu cầu của khung vỏ khi va chạm trực diện Khả năng tự bảo vệ cho người lái và hành khách dựa trên nguyên tắc về độ cứng vững của khoang hành khách với việc thiết kế các khu vực biến dạng kết hợp với hệ thống bảo vệ an toàn. Phần đầu xe là khu vực mà ở đó đặc tính biến dạng tối ưu là rất quan trọng.
Kết cấu đầu xe cần thỏa mãn: - Là khung để truyền lực, nó gắn với sát xi, khoang hành khách và các bộ phận khác nên cần phải có đủ độ bền và độ cứng khi xe hoạt động. - Là khu vực biến dạng để bảo vệ cho khoang hành khách và người trên xe khi va chạm trực diện thông qua việc kiểm soát năng lượng hấp thụ. Vì vậy nên đòi hỏi đầu xe cần có một số tiêu chuẩn cụ thể riêng. Do cấu tạo đầu xe rất phức tạp nên việc xác định đặc tính va chạm không phải là dễ dàng vì có nhiều vấn đề phải xem xét.
Các phần tử của đầu xe thường được nghiên cứu bao gồm: a) Hình dạng mặt ngoài đầu xe Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng hình dạng bên ngoài đầu xe có ảnh hưởng khá lớn đến đặc tính biến dạng. Thông thường hình dạng mặt ngoài vát tròn được sử dụng phổ biến khi tạo dáng đầu và đuôi xe.