Luận văn thạc sĩ nghiên cứu mô hình quản lý vận hành bền vững cho hệ thống cấp nước sinh hoạt 6 xã khu c huyện bình lục tỉnh hà nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu mô hình quản lý vận hành bền vững hệ thống cấp nước sinh hoạt tại 6 xã khu C, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam.

• Tác giả: Đỗ Hoàng Hải
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Trung Dũng
• Trường học: Đại học Thủy lợi
• Chuyên ngành: Kinh tế Tài nguyên Thiên nhiên và Môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu mô hình quản lý vận hành bền vững hệ thống cấp nước sinh hoạt tại 6 xã huyện Bình Lục, Hà Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CẤP NƯỚC SẠCH NÔNG THÔN
• 1.1. Nước sạch và vai trò của nước sạch đối với con người
• 1.2. Tình hình thực hiện Chương trình quốc gia về cấp nước sạch nông thôn hiện nay
• 1.3. Tình hình cấp nước sạch nông thôn tại tỉnh Hà Nam
• 1.3.1. Cấp nước tập trung
• 1.3.2. Cấp nước từ giếng đào
• 1.3.3. Cấp nước từ giếng khoan hộ gia đình
• 1.3.4. Cấp nước từ nước mặt tự nhiên, nước mưa
• 1.4. Vai trò quan trọng của nghiên cứu mô hình quản lý bền vững hệ thống cấp nước sạch nông thôn
• 1.4.1. Khái niệm về quản lý hệ thống cấp nước
• 1.4.2. Đánh giá về tính bền vững hệ thống cấp nước sạch nông thôn
• 1.5. Một số mô hình quản lý cấp nước sạch nông thôn ở Việt Nam hiện nay
• 1.6. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG MÔ HÌNH QUẢN LÝ VẬN HÀNH HỆ THỐNG CẤP NƯỚC SINH HOẠT CHO 6 XÃ KHU C HUYỆN BÌNH LỤC TỈNH HÀ NAM
• 2.1. Giới thiệu khái quát về 6 xã khu C huyện Bình Lục tỉnh Hà Nam
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Tình hình phát triển kinh tế
• 2.1.3. Cơ sở hạ tầng
• 2.1.4. Hiện trạng sử dụng nước sạch & VSMT
• 2.1.4.1. Cấp nước sinh hoạt
• 2.1.4.2. Về thoát nước thải
• 2.2. Hiện trạng mô hình quản lý cấp nước cho 6 xã khu C huyện Bình Lục tỉnh Hà Nam
• 2.2.1. Khái quát dự án cấp nước sạch cho 6 xã khu C huyện Bình Lục tỉnh Hà Nam
• 2.2.2. Mô hình quản lý cấp nước cho 6 xã khu C huyện Bình Lục
• 2.2.2.1. Định hướng xây dựng mô hình
• 2.2.2.2. Xây dựng mô hình
• 2.3. Đánh giá mô hình quản lý khai thác hệ thống cấp nước cho 6 xã khu C huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam hiện nay
• 2.3.1. Đánh giá hiệu quả của các mô hình quản lý khai thác hệ thống cấp nước sạch nông thôn tỉnh Hà Nam
• 2.3.2. Hiệu quả của mô hình quản lý cấp nước sạch 6 xã khu C huyên Bình Lục tỉnh Hà Nam
• 2.3.3. Hạn chế của mô hình quản lý cấp nước sạch 6 xã khu C huyên Bình Lục, tỉnh Hà Nam
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH QUẢN LÝ VẬN HÀNH BỀN VỮNG HỆ THỐNG CẤP NƯỚC SINH HOẠT CHO 6 XÃ KHU C HUYỆN BÌNH LỤC, TỈNH HÀ NAM
• 3.1. Định hướng phát triển và hoàn thiện hệ thống các công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn
• 3.1.1. Định hướng của nhà nước về phát triển và hoàn thiện hệ thống cấp nước sạch nông thôn
• 3.1.2. Định hướng phát triển của đơn vị quản lý hệ thống cấp nước sạch 6 xã khu C huyện Bình Lục
• 3.2. Các nguyên tắc đề xuất mô hình
• 3.3. Đề xuất và lựa chọn mô hình quản lý phù hợp
• 3.3.1. Cơ sở đề xuất mô hình
• 3.3.2. Dự báo những thuận lợi và khó khăn trong mô hình đề xuất
• 3.3.2.1. Mô hình hoạt động của HTX dịch vụ nông nghiệp hiện nay ở 6 xã khu C huyện Bình Lục
• 3.3.2.2. Dự báo nhưng thuận lợi của mô hình đề xuất
• 3.3.2.3. Dự báo những khó khăn của mô hình đề xuất
• 3.3.3. Mô hình đề xuất
• 3.3.3.1. Mô hình tổ chức
• 3.3.3.2. Chức năng nhiệm vụ của các phòng ban, tổ đội quản lý
• 3.4. Tính bền vững trong mô hình đề xuất
• 3.5. Đề nghị các bước áp dụng
• 3.6. Đánh giá hiệu quả hoạt động của mô hình lựa chọn
• 3.7. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về cấp nước sạch nông thôn

Nước sạch đóng vai trò thiết yếu trong đời sống con người, phục vụ cho các nhu cầu sinh hoạt hàng ngày. Hệ thống cấp nước sinh hoạt là một trong những hệ thống phổ biến nhất, chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số các hệ thống hiện có. Để đảm bảo sức khỏe, nước sinh hoạt cần đạt tiêu chuẩn về hóa học, lý học và vi sinh. Tại Việt Nam, mặc dù một số công trình cấp nước đạt tiêu chuẩn vệ sinh, nhưng tình trạng ô nhiễm và hạ tầng cũ nát vẫn là vấn đề nghiêm trọng. Theo Bộ Y tế, nhu cầu nước uống hàng ngày cho mỗi người là từ 1,5 đến 2,5 lít. Việc đảm bảo chất lượng nước sạch không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn cần sự tham gia của cộng đồng.

1.1. Tình hình thực hiện Chương trình quốc gia về cấp nước sạch nông thôn

Chương trình quốc gia về cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn đã đạt được nhiều thành tựu. Đến cuối năm 2010, tỷ lệ dân số nông thôn sử dụng nước hợp vệ sinh đã tăng lên 75%. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tỉnh có tỷ lệ thấp, đặc biệt là vùng miền núi và Tây Nguyên. Sự chênh lệch giữa các tỉnh cho thấy cần có những chính sách phù hợp để nâng cao chất lượng nước sạch. Các mô hình quản lý cấp nước hiện tại cần được cải thiện để đảm bảo tính bền vững và hiệu quả trong việc cung cấp nước sạch cho cộng đồng.

II. Thực trạng mô hình quản lý vận hành hệ thống cấp nước sinh hoạt cho 6 xã khu C huyện Bình Lục tỉnh Hà Nam

Mô hình quản lý cấp nước tại 6 xã khu C huyện Bình Lục đang đối mặt với nhiều thách thức. Hiện trạng sử dụng nước sạch và vệ sinh môi trường tại đây chưa đạt yêu cầu. Các công trình cấp nước đã được xây dựng nhưng chưa phát huy hiệu quả tối đa. Việc quản lý và khai thác hệ thống cấp nước cần được cải thiện để đảm bảo tính bền vững. Đánh giá hiệu quả của các mô hình quản lý hiện tại cho thấy nhiều hạn chế, từ cơ sở hạ tầng đến quy trình vận hành. Cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống cấp nước, đảm bảo cung cấp nước sạch cho người dân.

2.1. Khái quát dự án cấp nước sạch cho 6 xã khu C huyện Bình Lục

Dự án cấp nước sạch cho 6 xã khu C huyện Bình Lục được triển khai nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Tuy nhiên, việc thực hiện dự án gặp nhiều khó khăn do thiếu nguồn lực và sự phối hợp giữa các bên liên quan. Mô hình quản lý hiện tại chưa đáp ứng được yêu cầu về tính bền vững. Cần có sự tham gia tích cực từ cộng đồng và các cơ quan chức năng để đảm bảo dự án hoạt động hiệu quả. Việc đánh giá mô hình quản lý hiện tại là cần thiết để đưa ra những giải pháp cải thiện phù hợp.

III. Đề xuất mô hình quản lý vận hành bền vững hệ thống cấp nước sinh hoạt cho 6 xã khu C huyện Bình Lục tỉnh Hà Nam

Đề xuất mô hình quản lý vận hành bền vững cho hệ thống cấp nước sinh hoạt tại 6 xã khu C huyện Bình Lục cần dựa trên các nguyên tắc cơ bản về phát triển bền vững. Mô hình này cần đảm bảo sự tham gia của cộng đồng trong quá trình quản lý và khai thác. Các nguyên tắc đề xuất bao gồm việc nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của nước sạch, cải thiện cơ sở hạ tầng và quy trình vận hành. Đề xuất mô hình cần được thực hiện qua các bước cụ thể, từ việc khảo sát thực trạng đến việc xây dựng kế hoạch hành động. Đánh giá hiệu quả hoạt động của mô hình sau khi triển khai sẽ giúp điều chỉnh và hoàn thiện hơn nữa.

3.1. Định hướng phát triển và hoàn thiện hệ thống các công trình cấp nước sinh hoạt

Định hướng phát triển hệ thống cấp nước sinh hoạt cần tập trung vào việc cải thiện chất lượng nước và nâng cao hiệu quả quản lý. Cần có sự đầu tư vào công nghệ và hạ tầng để đảm bảo nước sạch được cung cấp liên tục và ổn định. Các đơn vị quản lý cần xây dựng kế hoạch dài hạn để duy trì và phát triển hệ thống cấp nước, đồng thời cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội. Việc áp dụng các mô hình quản lý tiên tiến sẽ giúp nâng cao tính bền vững của hệ thống cấp nước sinh hoạt tại 6 xã khu C huyện Bình Lục.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng cấp nước sạch sinh hoạt tại khu vực nông thôn Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức lớn về chất lượng nguồn nước và hiệu quả khai thác công trình sau đầu tư. Theo số liệu khảo sát thực tế trên 1.500 giếng khoan tại 6 xã khu C huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam gồm Hưng Công, Ngọc Lũ, Bối Cầu, An Nội, Vũ Bản và An Ninh, có tới 94,8% mẫu nước ngầm bị ô nhiễm Asen vượt ngưỡng cho phép theo quy chuẩn của Bộ Y tế. Nguồn nước ô nhiễm đe dọa trực tiếp đến sức khỏe của 41.963 người dân địa phương, chiếm 28,85% dân số toàn huyện Bình Lục. Nhằm giải quyết tình trạng khẩn cấp này, Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Nam đã phê duyệt dự án cấp nước sạch tập trung với tổng mức đầu tư 64,40 tỷ đồng, xây dựng hai cụm nhà máy khai thác nguồn nước mặt sông Châu có tổng công suất 5.500 m3/ngày đêm.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là làm thế nào để quản lý, vận hành hệ thống cấp nước quy mô liên xã một cách hiệu quả và bền vững sau khi hoàn thành xây dựng. Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá toàn diện thực trạng hoạt động của hệ thống cấp nước 6 xã khu C, phân tích các mô hình quản lý hiện có trên địa bàn tỉnh Hà Nam, từ đó đề xuất mô hình công ty cổ phần quản lý vận hành phù hợp nhất. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian 6 xã khu C huyện Bình Lục trong giai đoạn vận hành từ năm 2011 đến năm 2013 và định hướng phát triển bền vững đến năm 2015. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi giúp nâng cao tỷ lệ hộ dân tiếp cận nước sạch đạt chuẩn từ mức 29,41% lên gần 90%, đồng thời thiết lập cơ chế tài chính minh bạch cho dịch vụ công ích nông thôn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết kinh tế tài nguyên và dịch vụ công, xác định nước sạch sinh hoạt nông thôn là loại hàng hóa công cộng đặc thù chịu sự kiểm tiết của Nhà nước nhưng cần vận hành theo cơ chế thị trường định hướng tại Nghị định số 117/2007/NĐ-CP. Nghiên cứu tích hợp khung phân tích tính bền vững của hệ thống cấp nước nông thôn theo mô hình của Sara và Katz năm 2005, đánh giá mối tương quan giữa các yếu tố thể chế, tài chính, kỹ thuật và mức độ sẵn sàng chi trả của cộng đồng.

Đồng thời, đề tài vận dụng bộ tiêu chí đánh giá tính bền vững cấp nước dựa vào cộng đồng của Tiến sĩ Nguyễn Thị Lan Hương năm 2010 với 5 nhóm nhân tố chính: chất lượng nguồn nước, năng lực quản lý, năng lực tài chính, thị trường công nghệ và môi trường chính sách pháp lý. Các chỉ số đánh giá được đối chiếu theo Quyết định số 51/2008/QĐ-BNN và Quyết định số 2570/QĐ-BNN-TCTL của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, tập trung vào 6 tiêu chuẩn cốt lõi: bộ máy tổ chức, hiệu suất khai thác trên 70% công suất thiết kế, thu đủ bù đắp chi phí, tỷ lệ thất thoát nước dưới 15%, chất lượng nước đầu ra đạt quy chuẩn QCVN 02:2009/BYT và tính liên tục trong cung cấp dịch vụ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng hệ thống dữ liệu sơ cấp và thứ cấp phong phú với cỡ mẫu khảo sát thực tế gồm 1.500 giếng khoan hộ gia đình để phân tích nồng độ Asen và mẫu điều tra xã hội học từ 8.780 hộ tiêu thụ nước sạch tại 6 xã. Ngoài ra, tác giả thu thập dữ liệu thứ cấp từ 55 công trình cấp nước tập trung trên toàn tỉnh Hà Nam, phân bổ tại 5 huyện và thành phố Phủ Lý.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên theo từng địa bàn xã được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho các nhóm đối tượng có mức thu nhập và tập quán sinh hoạt khác nhau. Về phương pháp phân tích, tác giả sử dụng thống kê mô tả, phân tích so sánh kinh tế - kỹ thuật giữa các mô hình quản lý, phương pháp ngoại suy xu hướng nhu cầu dùng nước và đánh giá chi phí - lợi ích tài chính. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm phản ánh chính xác bức tranh vận hành thực tế, lượng hóa các chỉ số kỹ thuật và tạo căn cứ khoa học vững chắc để tái cấu trúc mô hình quản lý. Timeline nghiên cứu được thực hiện từ tháng 3 năm 2011 đến cuối năm 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu phát hiện mức độ ô nhiễm Asen trong nước ngầm tại khu vực 6 xã khu C ở mức báo động đỏ. Kết quả kiểm tra 1.500 giếng khoan cho thấy có tới 94,8% mẫu nước có hàm lượng Asen vượt quá 50 µg/l theo QCVN 02:2009/BYT; đặc biệt 7,5% số giếng có nồng độ cực độc trên 500 µg/l, cá biệt một số điểm tại xã Hưng Công và Ngọc Lũ đạt 1.250 đến 1.500 µg/l, vượt tiêu chuẩn cho phép từ 25 đến 30 lần.

Thứ hai, qua khảo sát 55 công trình cấp nước tập trung nông thôn trên địa bàn tỉnh Hà Nam, hiệu quả hoạt động chung còn rất thấp. Tỷ lệ công trình hoạt động tốt chỉ đạt 29% (16 công trình), hoạt động trung bình 29% (16 công trình) và có tới 42% (23 công trình) hoạt động kém hiệu quả hoặc ngừng hoạt động hoàn toàn. Trong các mô hình quản lý, mô hình tổ quản lý chiếm 43,6% (24 hệ thống) và Ủy ban nhân dân xã quản lý chiếm 25,5% (14 hệ thống) bộc lộ nhiều điểm yếu nhất về năng lực kỹ thuật và bảo trì.

Thứ ba, việc thành lập Công ty Cổ phần Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn tỉnh Hà Nam từ tháng 3 năm 2011 đã tạo bước đột phá trong quản lý 2 nhà máy nước tại 6 xã khu C. Sau thời gian ngắn đi vào vận hành, công ty đã cấp nước ổn định cho 8.780 hộ dân, nâng tỷ lệ hộ gia đình sử dụng nước máy đạt gần 90%, đồng thời đảm bảo chất lượng nước xử lý từ nguồn sông Châu luôn đạt quy chuẩn vệ sinh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa khiến 42% công trình cấp nước nông thôn toàn tỉnh rơi vào tình trạng hư hỏng là do cơ chế quản lý phân tán, thiếu kinh phí duy tu thường xuyên và giá nước chưa được tính đúng, tính đủ chi phí khấu hao theo quy định hiện hành. Cán bộ tại các tổ quản lý và hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp chủ yếu làm kiêm nhiệm, thiếu chứng chỉ chuyên môn về vận hành trạm xử lý hóa chất và mạng lưới đường ống.

Trong khi đó, mô hình Công ty Cổ phần với vốn điều lệ 59,63 tỷ đồng tại 6 xã khu C huyện Bình Lục đã chứng minh tính ưu việt nhờ cơ cấu sở hữu kết hợp: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đại diện vốn Nhà nước giữ 86,79%, còn đại diện người dân 6 xã sở hữu 13,21% cổ phần. Cấu trúc này vừa bảo đảm sự điều tiết an sinh của Nhà nước, vừa phát huy vai trò giám sát cộng đồng của người tiêu dùng.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn sinh động qua biểu đồ cơ cấu các mô hình quản lý cấp nước toàn tỉnh và bảng so sánh nồng độ Asen theo từng phân vùng xã. Kết quả khảo sát mức chi trả cho thấy chi phí dùng nước máy trung bình của mỗi hộ dao động từ 20.000 đến 35.000 đồng/tháng, hoàn toàn tương thích với mức thu nhập bình quân 16,30 triệu đồng/người/năm tại địa phương, khẳng định tính bền vững về mặt kinh tế - xã hội của dự án.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện và nâng cao tính bền vững cho hệ thống cấp nước sinh hoạt 6 xã khu C huyện Bình Lục, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, kiện toàn cơ cấu tổ chức và chuẩn hóa quy trình vận hành kỹ thuật. Ban Giám đốc công ty cần tái cấu trúc 4 phòng chức năng gồm Phòng Hành chính tổng hợp, Phòng Kỹ thuật và Quản lý chất lượng, Phòng Kế toán, Phòng Kinh doanh cùng 2 ban quản lý nhà máy nước. Thực hiện mục tiêu kéo giảm tỷ lệ thất thoát nước từ 18% hiện nay xuống dưới 12% trong vòng 6 tháng đầu năm 2014 thông qua việc lắp đặt đồng hồ đo lưu lượng phân vùng và ứng dụng phần mềm quản lý mạng lưới cấp nước.

Thứ hai, thực hiện cơ chế tài chính tính đúng, tính đủ theo Nghị định 117/2007/NĐ-CP và Thông tư liên tịch số 75/TTLT-BTC-BXD-BNN. Đơn vị quản lý phối hợp Sở Tài chính Hà Nam trình Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành lộ trình điều chỉnh giá nước trong giai đoạn 2014 - 2015, đảm bảo bù đắp 100% chi phí vận hành, chi phí xử lý hóa chất và trích lập đủ quỹ khấu hao tài sản cố định nhằm tái đầu tư nâng công suất.

Thứ ba, tăng cường kiểm soát chất lượng nước đầu vào và đầu ra. Phòng Kỹ thuật và Quản lý chất lượng phải duy trì xét nghiệm định kỳ hàng tuần 14 chỉ tiêu hóa lý, vi sinh tại nguồn nước thô sông Châu và mạng lưới đường ống theo Thông tư 05/2009/TT-BYT. Đảm bảo 100% mẫu nước kiểm tra đạt tiêu chuẩn chất lượng sinh hoạt của Bộ Y tế, bảo dưỡng định kỳ hệ thống lắng lọc và châm hóa chất khử trùng tự động.

Thứ tư, đẩy mạnh truyền thông cộng đồng và mở rộng dịch vụ khách hàng. Phòng Kinh doanh liên kết với các đoàn thể chính quyền 6 xã khu C tổ chức chiến dịch tuyên truyền về tác hại của ô nhiễm Asen từ nước ngầm. Mục tiêu trong năm 2014 đến năm 2015 là nâng tỷ lệ hộ sử dụng 100% nước máy thay thế hoàn toàn giếng khoan từ 90% lên trên 98%, đồng thời triển khai hợp đồng dịch vụ cấp nước minh bạch đến từng khách hàng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, các cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp và phát triển nông thôn, đặc biệt là Chi cục Thủy lợi và Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn tại các tỉnh đồng bằng sông Hồng. Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn để chuyển đổi mô hình cho 55 công trình cấp nước kém hiệu quả sang hình thức doanh nghiệp cổ phần hóa.

Thứ hai, lãnh đạo các công ty cấp nước, hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp và doanh nghiệp tư nhân đang kinh doanh trong lĩnh vực nước sạch nông thôn. Tài liệu là cẩm nang hữu ích về xây dựng sơ đồ tổ chức, phân định chức năng nhiệm vụ các phòng ban và quản trị dòng tiền cho các trạm cấp nước công suất 2.000 đến 5.000 m3/ngày đêm.

Thứ ba, các tổ chức quốc tế và định chế tài chính phát triển như Ngân hàng Thế giới (WB), UNICEF, Quỹ Phát triển Nông nghiệp Quốc tế đang tài trợ các dự án nước sạch và vệ sinh môi trường. Đây là case study điển hình về giải pháp khắc phục sự cố ô nhiễm môi trường Asen khẩn cấp kết hợp thể chế hóa doanh nghiệp cổ phần có cộng đồng tham gia góp vốn.

Thứ tư, giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Kinh tế Môi trường, Quản trị Dịch vụ công và Kỹ thuật Tài nguyên nước sử dụng làm tài liệu tham khảo chuyên sâu trong nghiên cứu và giảng dạy.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình công ty cổ phần có ưu điểm gì vượt trội so với mô hình Ủy ban nhân dân xã hay hợp tác xã quản lý? Mô hình công ty cổ phần hoạt động theo Luật Doanh nghiệp, có bộ máy chuyên trách, hạch toán kinh tế độc lập và tính đúng chi phí khấu hao. Điều này giúp khắc phục triệt để tình trạng thiếu vốn bảo trì, vận hành thiếu kỹ thuật vốn khiến 42% công trình do xã và tổ quản lý tại Hà Nam bị xuống cấp.

Mức độ ô nhiễm Asen tại nguồn nước ngầm 6 xã khu C huyện Bình Lục nghiêm trọng ra sao? Khảo sát trên 1.500 giếng khoan ghi nhận 94,8% giếng vượt ngưỡng cho phép 50 µg/l theo QCVN 02:2009/BYT. Cá biệt tại xã Ngọc Lũ và Hưng Công, nồng độ Asen đạt 1.250 đến 1.500 µg/l, vượt ngưỡng an toàn tới 30 lần, gây nguy cơ ngộ độc thạch tín mãn tính cho hơn 4 vạn dân.

Làm thế nào để đảm bảo tính an sinh xã hội khi chuyển giao cấp nước cho doanh nghiệp quản lý? Cơ cấu sở hữu với 86,79% vốn Nhà nước do Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nắm giữ đảm bảo giá nước luôn được kiểm soát chặt chẽ. Đồng thời, 13,21% cổ phần thuộc về đại diện người dân 6 xã giúp cộng đồng trực tiếp giám sát chất lượng và tính minh bạch của dịch vụ.

Các chỉ số nào phản ánh một công trình cấp nước nông thôn hoạt động bền vững? Theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, công trình bền vững phải đạt 6 tiêu chí: bộ máy quản lý chuẩn hóa, hiệu suất trên 70% công suất thiết kế, giá nước thu đủ bù chi phí và có tích lũy, thất thoát nước dưới 15%, chất lượng đạt QCVN 02:2009/BYT và cấp nước liên tục 24/7.

Khả năng chi trả tiền nước máy hàng tháng của người dân 6 xã khu C như thế nào? Chi phí sử dụng nước sạch của mỗi hộ dân trung bình dao động từ 20.000 đến 35.000 đồng/tháng, chỉ chiếm khoảng 1,5% đến 2,5% thu nhập bình quân của hộ nông thôn (16,30 triệu đồng/người/năm). Hơn 8.780 hộ dân hoàn toàn sẵn sàng thanh toán để bảo vệ sức khỏe gia đình.

Kết luận

• Luận văn đã giải quyết thành công bài toán cấp thiết về cấp nước sạch thay thế nguồn nước ngầm nhiễm Asen cực nặng cho 41.963 người dân tại 6 xã khu C huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam.
• Khẳng định tính ưu việt của mô hình Công ty Cổ phần Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn với cơ cấu vốn kết hợp giữa Nhà nước (86,79%) và đại diện nhân dân hưởng lợi (13,21%).
• Đưa ra hệ thống giải pháp toàn diện về hoàn thiện tổ chức, cơ chế giá nước, kiểm soát kỹ thuật và truyền thông nhằm duy trì tỷ lệ bao phủ cấp nước trên 90%.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn giúp tái cấu trúc và nâng cao hiệu quả cho 55 công trình cấp nước tập trung trên địa bàn tỉnh Hà Nam và vùng đồng bằng sông Hồng.
• Lộ trình thực hiện các khuyến nghị cần được triển khai quyết liệt trong giai đoạn 2014 - 2015 nhằm đảm bảo 100% công trình vận hành an toàn và bền vững lâu dài.

Đề tài là tài liệu tham khảo có giá trị cao cho các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp quan tâm đến phát triển hạ tầng nước sạch nông thôn bền vững. Hãy liên hệ và nghiên cứu toàn văn luận văn để áp dụng hiệu quả các mô hình quản lý tiên tiến vào thực tiễn địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ CẤP NƯỚC SẠCH NÔNG THÔN 1. Nước sạch và vai trò của nước sạch đối với con người Nước sạch là nước phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt của con người như nước dùng để ăn, uống, tắm rửa, giặt, chuẩn bị nấu ăn, cho các khu vệ sinh, tưới đường, tưới cây…Loại nước này chiếm đa số trong các khu dân cư. Hệ thống cấp nước sinh hoạt là phổ biến nhất và chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số các hệ thống cấp nước hiện có.

Nưới dùng trong sinh hoạt phải đảm bảo các tiêu chuẩn về hóa học, lý học và vi sinh theo các yêu cầu của quy phạm đề ra, không chứa các thành phần lý, hóa học và vi sinh ảnh hưởng đến sức khỏe của con người. Đối với hệ thống cấp nước sinh hoạt hoàn chỉnh và hiện đại, nước ở bất kỳ điểm lấy nước nào trên mạng lưới đều là nước uống trực tiếp được. Yêu cầu này thường đạt được ở các nước phát triển. Ở nước ta, nước tại trạm sử lý nơi phát vào mạng lưới tại một số công trình cấp nước cũng đạt được tiêu chuẩn vệ sinh cần thiết để có thể uống trực tiếp được, nhưng tại các nơi tiêu dùng nước chưa đảm bảo được độ tin cậy cần thiết do đường ống cũ nát, bị rò rỉ nhiều tại các mối nối và các phụ kiện [11,15-16].

Nước chiếm tỷ trọng lớn trong cơ thể con người (70% -75%). Thiếu nước sẽ gây ra các bệnh về da, não, nội tiết. Nước đưa các chất dinh dưỡng vào cơ thể và giúp thải các chất cặn bã ra ngoài để duy trì sự sống. Nhu cầu nước uống cho một người là từ 1,5 đến 2,5 lít mỗi ngày.

Bộ y tế đã ban hành một số thông tư ban hành quy chuẩn, tiêu chuẩn về chất lượng nước như: Thông tư 05/2009/TT-BYT ngày 17/6/2009 ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước sinh hoạt gồm 14 chỉ tiêu; Thông tư 04/2009/TT-BYT ngày 17/6/2009 ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước ăn uống gồm 109 chỉ tiêu. Tình hình thực hiện Chương trình quốc gia về cấp nước sạch nông thôn hiện nay Đến cuối năm 2010, kết thúc giai đoạn II Chương trình MTQG nước sạch và VSMT nông thôn (2006 -2010), tổng số dân nông thôn được sử dụng nước hợp vệ sinh là: 45.000 người, tăng 5.000 người so với cuối năm 2005; tỷ lệ dân số nông thôn được sử dụng nước hợp vệ sinh tăng từ 62% lên 75%, trung bình tăng 2,6% /năm. Trong đó, tỷ lệ số dân nông thôn được sử dụng nước sinh hoạt đạt QCVN 02/BYT trở lên là 35%, thấp hơn kế hoạch 15%. Trong 7 vùng kinh tế, vùng Đông nam Bộ có tỷ lệ số dân nông thôn sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh đạt 89%, cao hơn trung bình cả nước 14%.

Thấp nhất là vùng Bắc trung Bộ 66% và Tây nguyên 68%, thấp hơn trung bình 8% [5,04], cụ thể như Bảng 1.1: Kết quả cấp nước sạch Chương trình MTQG Nước sạch và VSNT giai đoạn 2006-2010 [5,69] Số dân Đến Đến Đến hết Đến hết Ước hết Địa phương, nông thôn hết hết TT 2006 2008 2010 Ngành 2010 2007 2009 (Người) (%) (%) (%) (%) (%) Tổng 60.300 66 70 75 79 75 1 MN phía Bắc 9.600 69 67 76 81 80 3 Bắc Trung Bộ 8.100 67 76 76 81 66 4 DH miền Trung 5.600 56 61 67 70 68 6 Đông Nam Bộ 6.900 70 71 77 81 75 Nguồn: Số dân nông thôn theo Niên giám thống kê năm 2010 3 Giữa các tỉnh cũng có sự chênh lệch, có 10/63 tỉnh thành đã đạt tỷ lệ số dân nông thôn được sử dụng nước sinh hoạt rất cao (trên 90%) như: Hà Nội(93%), Hải Phòng (92%), Bắc Ninh (92%), Đồng Nai (90%), Bà Rịa Vũng Tàu (98%), Thành phố Hồ Chí Minh (97%), Tiền Giang (96%), Trà Vinh (90%), Sóc Trăng (90%), Kiên Giang (90%); 20/63 tỉnh đã đạt tỷ lệ ở mức cao(từ 83% - 90%); 20/63 tỉnh đạt tỷ lệ trung bình (75% - 83%); 13/63 tỉnh đạt tỷ lệ bao phủ thấp (dưới 75%) [5,05]. Thực hiện Chương trình MTQG nước sạch và VSMT nông thôn từ năm 1998, theo quyết định 237/1998/QĐ-TTg ngày 03/12/1998 đến nay, trên phạm vi toàn quốc đã xây dựng rất nhiều công trình cấp nước tập trung nông thôn với các quy mô khác nhau, từ quy mô cấp thôn, bản đến quy mô cấp xã và liên xã. Công tác quản lý nhà nước về cấp nước sạch nông thôn ở địa phương được giao cho các Sở Nông nghiệp và PTNT và hầu hết các tỉnh giao cho Trung tâm nước sạch &VSMT các tỉnh là đơn vị tham mưu. Công tác quản lý vận hành công trình sau đầu tư được quan tâm hơn so với các giai đoạn trước.

Các đơn vị thực hiện đã xác định mục đích của Chương trình chỉ đạt được khi có cơ chế quản lý khai thác và sử dụng công trình hiệu quả và bền vững. Một số mô hình và cơ chế quản lý vận hành, bảo dưỡng công trình cấp nước tập trung và vệ sinh công cộng phù hợp, bước đầu có hiệu quả, triển vọng bền vững đã xuất hiện ở nhiều địa phương như mô hình sự nghiệp có thu (Trung tâm nước sạch và VSMT tỉnh), mô hình doanh nghiệp công tư phối hợp dựa vào kết quả đầu ra, tư nhân đấu thầu quản lý. Nhiều đơn vị cấp nước đã tổ chức hạch toán, tính đúng, tính đủ các chi phí, xây dựng giá thành nước trên cơ sở Nghị định số 117/NĐ-CP ngày 11 tháng 7 năm 2007 của Chính phủ về sản xuất, cung cấp và tiêu thụ nước sạch; Thông 4 tư liên tịch số 75/TTLT-BTC-BXD-BNN trình cấp thẩm quyền phê duyệt giá bán cho người sử dụng. Nhiều tỉnh đã ban hành khung giá nước tại địa phương với mức giá tính đúng, tính đủ chi phí vận hành bảo dưỡng hợp lý, thu một phần khấu hao cơ bản.

Khung giá nước này đã tạo điều kiện chủ động cho hoạt động tài chính, thúc đẩy sự sáng tạo và hấp dẫn các đơn vị cấp nước [13,7-8]. Tình hình cấp nước sạch nông thôn tại tỉnh Hà Nam Hà Nam là một tỉnh nằm ở vùng đồng bằng sông Hồng, với tổng diện tích tự nhiên 860,49 km2, được chia làm 6 đơn vị hành chính gồm: Thành phố Phủ Lý trực thuộc tỉnh và 5 huyện, 116 xã phường và thị trấn.860 người chủ yếu sống ở vùng nông thôn 704.476 người (chiếm 89,53%), đô thị là 82. GDP bình quân đầu người đạt 32,4 triệu đồng/năm (năm 2011), song Hà Nam vẫn là một tỉnh nghèo, tỷ lệ hộ nghèo 10,68% (năm 2011). Trong những năm gần đây, tỉnh có tốc độ tăng trưởng kinh tế khá, cơ cấu chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ.

Bên cạnh việc chú trọng đầu tư phát triển kinh tế, tỉnh cũng đặc biệt quan tâm đến phát triển văn hoá - xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân nhất là vùng nông thôn hướng tới sự phát triển bền vững. Qua 15 năm thực hiện Chương trình MTQG nước sạch và VSNT, tình hình cấp nước sinh hoạt nông thôn đã đạt được những kết quả đáng kể.,từ 40% vào năm 1999, tăng lên 75% năm 2010 và đến 2012 là 77,25% dân số nông thôn được dùng nước sinh hoạt hợp vệ sinh theo tiêu chí đánh giá của Bộ Nông nghiệp và PTNT ban hành theo quyết định 51/2008/QĐ-BNN ngày 14/4/2008 về việc ban hành bộ chỉ số theo dõi và đánh giá nước sạch và VSMT nông thôn. 5 Tuy nhiên, tỷ lệ hộ dân nông thôn sử dụng nước đáp ứng theo QCVN 02: 2009 là khá thấp (29,41%). Tham gia đầu tư xây dựng các công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn có các cấp, các ngành, các tổ chức quốc tế và bằng nhiều nguồn vốn khác nhau, như: Vốn Chương trình MTQG nước sạch & VSMT nông thôn, vốn của tổ chức Quốc tế như UNICEF, Plan, WB, vốn của các doanh nghiệp… và nhân dân tự đầu tư xây dựng công trình.

Hình thức cấp nước phổ biến trên địa bàn nông thôn tỉnh hiện nay gồm 2 hình thức: Cấp nước tập trung và cấp nước phân tán, cụ thể như sau: 1. Cấp nước tập trung Trên địa bàn nông thôn tỉnh Hà Nam hiện nay đã có 55 công trình cấp nước tập trung lớn nhỏ được xây dựng, hầu hết được xây dựng từ năm 1997 trở lại đây, quy mô từ 20m3 đến 3. Tổng số người được cấp nước hợp vệ sinh từ các công trình này đạt 25% dân số nông thôn. Trong đó: - 33 công trình khai thác nguồn nước mặt - 01 công trình khai thác tự chảy - 21 công trình khai thác nước ngầm Hình 1.

Tỷ lệ công trình theo nguồn nước khai thác 6 1. Kết quả tổng hợp, đánh giá hiện trạng các công trình tập trung tỉnh Hà Nam a) Thành phố Phủ Lý Thành phố Phủ Lý hiện có 01 công trình cấp nước tập trung, nhưng trong quá trình đô thị hóa đã làm hư hỏng hệ thống đường ống nên đến nay không hoạt động và cũng chưa có công trình thay thế. b) Huyện Duy Tiên Hiện có 02 công trình cấp nước tập trung: Công trình cấp nước xã Mộc Nam; Công trình cấp nước liên xã Đọi Sơn, Tiên Hiệp, Yên Nam. Hai công trình này được đầu tư bằng nguồn vốn đầu tư từ Chương trình MTQG 60% và vốn doanh nghiệp tư nhân 40%.

Mô hình quản lý vận hành: Do doanh nghiệp tư nhân quản lý vận hành và thu hồi vốn trong 30 năm. c) Huyện Kim Bảng Tổng số có 26 công trình cấp nước tập trung, Các công trình này được đầu tư trong giai đoạn đầu của Chương trình MTQG nước sạch & VSNT (từ năm 1998 đến 2005). Công trình hoạt động tốt có 2 công trình, hoạt động trung bình 8 công trình, còn lại không hoạt động hoặc hoạt động cầm chừng do xuống cấp. Mô hình quản lý vận hành: 03 công trình do HTX quản lý, 06 công trình do UBND xã quản lý, 17 công trình do tổ quản lý.

d) Huyện Lý Nhân Tổng số có 6 công trình cấp nước tập trung, chủ yếu vốn đầu tư từ nguồn vốn Chương trình MTQG nước sạch & VSNT, vốn doanh nghiệp và nhân dân đóng góp. Công trình hoạt động tốt 03 công trình, 03 công trình hoạt động trung bình. Mô hình quản lý vận hành: UBND xã quản lý 01 công trình, tổ 7 quản lý 02 công trình, 01 công trình do Công ty cổ phần trên 50% vốn nhà nước quản lý, 02 công trình do doanh nghiệp tư nhân quản lý. e) Huyện Thanh Liêm Tổng số có 12 công trình cấp nước tập trung đầu tư từ nguồn vốn Chương trình MTQG nước sạch & VSMT nông thôn, vốn tài trợ phi Chính phủ, vốn nhân dân đóng góp và vốn khác.

Công trình hoạt động tốt 05/12 công trình (chiếm 42%).