Luận văn thạc sĩ quản lý môi trường bước đầu nghiên cứu áp dụng mô hình mobilev kiểm kê khí thải do hoạt động giao thông tại thành phố cần thơ

Luận văn thạc sĩ môi trường nghiên cứu quản lý môi trường bước đầu nghiên cứu áp dụng mô hình mobilev kiểm kê khí thải do hoạt động giao, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Vũ Ngọc Quỳnh
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Quốc Bằng
• Trường học: Đại học Quốc gia TP.HCM
• Chuyên ngành: Quản lý Môi trường
• Đề tài: Bước đầu nghiên cứu áp dụng mô hình Mobilev kiểm kê khí thải do hoạt động giao thông tại Cần Thơ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• SUMMARY OF THE THESIS
• LỜI CAM ĐOAN
• CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 1.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.6. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• 1.6.1. Ý nghĩa khoa học của luận văn
• 1.6.2. Ý nghĩa thực tiễn của luận văn
• 1.7. BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ
• 2.1.1. Khái niệm về ô nhiễm không khí
• 2.1.2. Nguyên nhân gây ô nhiễm không khí
• 2.1.2.1. Nguồn gốc tự nhiên
• 2.1.2.2. Nguồn gốc nhân tạo
• 2.1.3. Tác hại của ô nhiễm không khí
• 2.1.4. Thực trạng của ô nhiễm không khí tại các đô thị
• 2.1.4.1. Ô nhiễm không khí tại các đô thị trên thế giới
• 2.1.4.2. Ô nhiễm không khí tại các đô thị tại Việt Nam
• 2.2. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ CÁC MÔ HÌNH TÍNH TOÁN TẢI LƯỢNG Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ
• 2.2.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 2.2.2. Nghiên cứu ở Việt Nam
• 2.3. TỔNG QUAN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Đặc điểm khí tượng khu vực nghiên cứu
• 2.3.1.1. Tốc độ gió và hướng gió
• 2.3.2. Môi trường không khí
• 3. CHƯƠNG 3: NGHIÊN CỨU ÁP DỤNG MÔ HÌNH MOBILEV VÀ XÂY DỰNG DỮ LIỆU ĐẦU VÀO CHO MÔ HÌNH
• 3.1. GIỚI THIỆU MÔ HÌNH MOBILEV
• 3.2. NGHIÊN CỨU ÁP DỤNG MÔ HÌNH MOBILEV
• 3.3. CÁC CÔNG THỨC SỬ DỤNG TRONG MÔ HÌNH
• 3.4. THU THẬP, ĐIỀU TRA VÀ KHẢO SÁT SỐ LIỆU ĐẦU VÀO
• 3.4.1. Thu thập thông tin và lựa chọn các tuyến đường chính
• 3.4.2. Thu thập thông tin lưu lượng xe cho từng đường
• 3.4.3. Thu thập thông tin loại xe
• 3.4.4. Thu thập thông tin nhiên liệu sử dụng
• 3.5. THỐNG KÊ VÀ XỬ LÝ SỐ LIỆU ĐẦU VÀO
• 3.5.1. Thống kê, xử lý số liệu đường
• 3.5.2. Thống kê, xử lý số liệu lưu lượng xe cho từng loại đường
• 3.5.3. Thống kê, xử lý số liệu xe
• 3.6. CÁC BƯỚC TÍNH TOÁN BẰNG MÔ HÌNH MOBILEV
• 3.7. PHÁT THẢI TỪ MẠNG LƯỚI CÁC TUYẾN ĐƯỜNG PHỤ
• 3.8. PHÁT THẢI TỪ NHỮNG QUÁ TRÌNH KHÁC LIÊN QUAN ĐẾN HOẠT ĐỘNG GIAO THÔNG
• 3.9. PHÁT THẢI TỪ BẾN XE
• 3.10. PHƯƠNG PHÁP GIS
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ TÍNH TOÁN PHÁT THẢI VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU Ô NHIỄM TỪ HOẠT ĐỘNG GIAO THÔNG
• 4.1. KẾT QUẢ TÍNH TOÁN BẰNG MÔ HÌNH
• 4.2. KẾT QUẢ TÍNH TOÁN TỔNG LƯỢNG PHÁT THẢI TỪ HOẠT ĐỘNG GIAO THÔNG
• 4.3. PHÂN BỐ PHÁT THẢI Ô NHIỄM THEO KHÔNG GIAN
• 4.3.1. Phân bố CO theo không gian
• 4.3.2. Phân bố CO2 theo không gian
• 4.3.3. Phân bố MNVOC theo không gian
• 4.3.4. Phân bố NOx theo không gian
• 4.3.5. Phân bố PM theo không gian
• 4.3.6. Phân bố SO2 theo không gian
• 4.4. ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU Ô NHIỄM TỪ HOẠT ĐỘNG GIAO THÔNG
• 4.4.1. Biện pháp quản lý
• 4.4.2. Biện pháp kỹ thuật
• 4.4.2.1. Giảm số lượng xe gắn máy, tăng số lượng phương tiện công cộng
• 4.4.2.2. Nâng cấp, mở rộng các tuyến đường đáp ứng hoạt động giao thông công cộng
• 4.4.2.3. Nâng cao chất lượng phương tiện
• 4.4.2.4. Nâng cao chất lượng nhiên liệu
• 4.4.2.5. Bảo dưỡng và kiểm định khí thải
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Mobilev Kiểm Kê Khí Thải Giao Thông

Nghiên cứu Mobilev kiểm kê khí thải giao thông Cần Thơ đóng vai trò quan trọng trong bối cảnh ô nhiễm không khí đô thị gia tăng. Tốc độ đô thị hóa và tăng trưởng kinh tế nhanh chóng ở các nước đang phát triển, đặc biệt là tại Cần Thơ, dẫn đến sự gia tăng đáng kể nồng độ các chất ô nhiễm không khí. Các chất ô nhiễm chủ yếu bao gồm CO, SO2, NOx, NMVOC, O3 và bụi mịn PM2.5, thường vượt quá các tiêu chuẩn cho phép. Nguyên nhân chính của tình trạng này là áp lực lên mạng lưới giao thông, xây dựng, dân số và các hoạt động khác. Quá trình đô thị hóa làm tăng tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch cho nấu ăn, điều hòa không khí, vận tải và sản xuất công nghiệp (Zarate, 2007). Bên cạnh đó, chính sách môi trường còn hạn chế và công tác giám sát, quản lý môi trường chưa hiệu quả. Việc kiểm kê khí thải giao thông bằng mô hình Mobilev là bước đầu tiên để hiểu rõ bức tranh ô nhiễm và đề xuất các giải pháp phù hợp.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Kiểm Kê Khí Thải Giao Thông Cần Thơ

Việc kiểm kê phát thải giúp xác định nguồn gây ô nhiễm chính và các chất ô nhiễm cụ thể. Điều này cho phép các nhà hoạch định chính sách đưa ra các biện pháp kiểm soát và giảm thiểu ô nhiễm hiệu quả hơn. Hiện nay, Cần Thơ chưa có các thống kê đầy đủ về phát thải khí thải giao thông, dẫn đến thiếu cái nhìn tổng quan về nguyên nhân gây ô nhiễm không khí. Nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin quan trọng để lập kế hoạch và phát triển bền vững.

1.2. Vấn Đề Ô Nhiễm Không Khí Đô Thị Tại Việt Nam Hiện Nay

Ô nhiễm không khí tại các đô thị Việt Nam là một vấn đề cấp bách. Theo các nghiên cứu của cơ quan Bảo vệ Môi Trường Mỹ (John, 2011), các chất ô nhiễm từ giao thông như bụi mịn PM2.5 gây ra các bệnh hô hấp, ung thư phổi và tử vong. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính rằng ô nhiễm không khí đô thị gây ra hàng ngàn ca tử vong mỗi năm ở các nước đang phát triển (WHO, 2005). Việc kiểm soát phát thải giao thông là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

II. Thực Trạng Ô Nhiễm và Thách Thức Kiểm Kê Khí Thải Giao Thông

Thành phố Cần Thơ, là trung tâm kinh tế của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, đang đối mặt với áp lực lớn từ quá trình đô thị hóa và phát triển giao thông. Quận Ninh Kiều và Bình Thủy, hai quận trung tâm của thành phố, có mật độ dân số cao và mạng lưới giao thông dày đặc, dẫn đến tình trạng ô nhiễm không khí ngày càng nghiêm trọng. Các con đường lớn như Quốc lộ 1A cũ, Quốc lộ 91B và QL 91 có lưu lượng xe cộ lớn, gây ra sự gia tăng nồng độ các chất ô nhiễm. Việc thiếu dữ liệu và công cụ phù hợp để kiểm kê khí thải giao thông là một thách thức lớn. Các phương pháp truyền thống thường tốn kém và đòi hỏi nhiều thời gian.

2.1. Mức Độ Ô Nhiễm Tại Quận Ninh Kiều Và Bình Thủy Cần Thơ

Quận Ninh Kiều và Bình Thủy có diện tích và dân số khác nhau, nhưng đều chịu ảnh hưởng của ô nhiễm khí thải giao thông. Ninh Kiều có mật độ dân số cao hơn, trong khi Bình Thủy có diện tích lớn hơn với nhiều tuyến đường giao thông huyết mạch. Việc đánh giá chính xác mức độ ô nhiễm và xác định các nguồn phát thải chính là rất quan trọng để đưa ra các giải pháp phù hợp cho từng khu vực.

2.2. Những Khó Khăn Trong Việc Thu Thập Dữ Liệu Giao Thông Cần Thơ

Việc thu thập dữ liệu về lưu lượng giao thông, loại xe, nhiên liệu sử dụng và các thông số khác là một thách thức lớn. Các phương pháp thu thập dữ liệu thủ công thường tốn kém và không chính xác. Việc sử dụng công nghệ và các phương pháp thống kê hiện đại có thể giúp cải thiện độ chính xác và hiệu quả của quá trình thu thập dữ liệu.

2.3. Các quy định tiêu chuẩn khí thải Việt Nam hiện nay

Việt Nam đã ban hành các tiêu chuẩn khí thải cho các phương tiện giao thông, tuy nhiên việc thực thi và giám sát còn nhiều hạn chế. Việc tăng cường kiểm tra khí thải và áp dụng các biện pháp khuyến khích sử dụng các phương tiện thân thiện với môi trường là rất quan trọng để giảm thiểu ô nhiễm.

III. Phương Pháp Mobilev Kiểm Kê Khí Thải Giao Thông Cần Thơ

Mô hình Mobilev là một công cụ mạnh mẽ để tính toán phát thải khí thải từ hoạt động giao thông. Nó cho phép các nhà nghiên cứu và quản lý môi trường ước tính lượng khí thải từ các loại phương tiện khác nhau dựa trên các thông số như lưu lượng giao thông, loại xe, tốc độ và điều kiện đường xá. Mobilev được sử dụng rộng rãi trên thế giới và đã được điều chỉnh để phù hợp với điều kiện địa phương. Nghiên cứu này sẽ áp dụng mô hình Mobilev để kiểm kê khí thải giao thông tại Cần Thơ và đánh giá hiệu quả của các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm.

3.1. Giới Thiệu Chi Tiết Về Mô Hình Mobilev và Ưu Điểm

Mobilev là một mô hình phát thải được phát triển bởi Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA). Nó sử dụng các phương trình toán học để tính toán lượng khí thải từ các loại phương tiện giao thông khác nhau. Ưu điểm của Mobilev là khả năng mô phỏng các kịch bản khác nhau và đánh giá tác động của các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm.

3.2. Quy Trình Áp Dụng Mô Hình Mobilev Cho Cần Thơ Chi Tiết

Quy trình áp dụng Mobilev bao gồm các bước sau: thu thập dữ liệu đầu vào, thiết lập mô hình, chạy mô hình và phân tích kết quả. Dữ liệu đầu vào bao gồm lưu lượng giao thông, loại xe, tốc độ, điều kiện đường xá và các thông số khác. Kết quả của mô hình cho phép ước tính lượng khí thải từ các loại phương tiện khác nhau.

3.3. Các công thức sử dụng trong mô hình Mobilev

Mô hình sử dụng nhiều công thức phức tạp để tính toán phát thải, bao gồm các công thức về hệ số phát thải, tốc độ, và quãng đường di chuyển. Các công thức này được điều chỉnh để phù hợp với từng loại xe và điều kiện giao thông khác nhau.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Mobilev Phân Tích Khí Thải Giao Thông Cần Thơ

Kết quả tính toán phát thải cho thấy xe gắn máy là nguồn thải chính từ hoạt động giao thông tại Cần Thơ. CO, NOx, VOCs, PM và SO2 chiếm tỉ lệ lớn trong tổng phát thải giao thông, lần lượt là 96%, 45.5%, 91.5%, 85% và 69.6%. Những kết quả này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát khí thải xe máy để cải thiện chất lượng không khí. Phân bố phát thải theo không gian cũng cho thấy các khu vực có lưu lượng giao thông cao có nồng độ ô nhiễm cao hơn.

4.1. Xe Gắn Máy Thủ Phạm Chính Gây Ô Nhiễm Khí Thải Giao Thông

Xe gắn máy là phương tiện giao thông phổ biến nhất ở Cần Thơ, nhưng cũng là nguồn phát thải lớn nhất. Việc kiểm soát khí thải xe máy là rất quan trọng để giảm thiểu ô nhiễm. Các biện pháp như kiểm tra khí thải định kỳ, khuyến khích sử dụng xe máy điện và cải thiện chất lượng nhiên liệu có thể giúp giảm thiểu phát thải.

4.2. Bản Đồ Phân Bố Ô Nhiễm Không Gian Các Chất CO NOx PM SO2

Bản đồ phân bố ô nhiễm cho thấy các khu vực có lưu lượng giao thông cao, như các tuyến đường chính và khu vực trung tâm, có nồng độ ô nhiễm cao hơn. Điều này cho thấy cần tập trung các biện pháp kiểm soát ô nhiễm vào các khu vực này. Phân bố của từng chất ô nhiễm (CO, NOx, PM, SO2) cũng khác nhau, phản ánh sự khác biệt trong nguồn phát thải và quá trình phát tán.

4.3. So sánh và đánh giá kết quả kiểm kê khí thải với các đô thị khác

Việc so sánh kết quả kiểm kê khí thải với các đô thị khác giúp đánh giá mức độ ô nhiễm của Cần Thơ so với các khu vực khác. Đồng thời, nó cũng cho phép học hỏi kinh nghiệm và áp dụng các biện pháp kiểm soát ô nhiễm hiệu quả từ các thành phố khác.

V. Giải Pháp Giảm Phát Thải Khí Giao Thông Cải Thiện Môi Trường Cần Thơ

Luận văn đề xuất các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm không khí từ hoạt động giao thông tại Cần Thơ, bao gồm các biện pháp quản lý và kỹ thuật. Các biện pháp quản lý bao gồm kiểm soát khí thải giao thông, khuyến khích sử dụng phương tiện công cộng và quy hoạch đô thị hợp lý. Các biện pháp kỹ thuật bao gồm nâng cao chất lượng phương tiện, sử dụng nhiên liệu sạch hơn và bảo trì định kỳ. Việc kết hợp các biện pháp này sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm và cải thiện chất lượng không khí.

5.1. Biện Pháp Quản Lý Khí Thải Giao Thông Cần Thơ Hiệu Quả

Các biện pháp quản lý bao gồm kiểm tra khí thải giao thông định kỳ, áp dụng các tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt, khuyến khích sử dụng phương tiện công cộng và hạn chế sử dụng xe cá nhân. Việc tăng cường kiểm tra và xử phạt các phương tiện vi phạm cũng là rất quan trọng.

5.2. Áp Dụng Biện Pháp Kỹ Thuật Giảm Phát Thải Khí Nhà Kính Giao Thông

Các biện pháp kỹ thuật bao gồm nâng cao chất lượng phương tiện, sử dụng nhiên liệu sạch hơn (như xăng sinh học, khí CNG), áp dụng công nghệ động cơ tiên tiến và bảo trì định kỳ. Việc khuyến khích sử dụng xe điện và xe hybrid cũng là một giải pháp tiềm năng.

5.3. Phát triển giao thông công cộng và quy hoạch đô thị hợp lý

Phát triển hệ thống giao thông công cộng hiệu quả, tiện lợi và giá cả phải chăng là một giải pháp quan trọng để giảm sự phụ thuộc vào xe cá nhân. Quy hoạch đô thị hợp lý, khuyến khích sử dụng phương tiện giao thông ít phát thải và tạo ra các khu vực đi bộ và đi xe đạp thân thiện cũng góp phần giảm ô nhiễm.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Mô Hình Mobilev

Nghiên cứu Mobilev kiểm kê khí thải giao thông tại Cần Thơ đã cung cấp những thông tin quan trọng về nguồn phát thải và mức độ ô nhiễm. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa lớn trong công tác bảo vệ môi trường và quản lý chất lượng không khí. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm và xây dựng các kịch bản phát thải trong tương lai.

6.1. Tóm Tắt Những Kết Quả Chính Từ Nghiên Cứu Mobilev Cần Thơ

Nghiên cứu đã xác định xe gắn máy là nguồn phát thải chính và CO, NOx, VOCs, PM, SO2 là các chất ô nhiễm quan trọng. Bản đồ phân bố ô nhiễm cho thấy các khu vực có lưu lượng giao thông cao có nồng độ ô nhiễm cao hơn. Các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm cần tập trung vào kiểm soát khí thải xe máy và phát triển giao thông công cộng.

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Khí Thải Giao Thông Đô Thị

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm, xây dựng các kịch bản phát thải trong tương lai, đánh giá tác động của ô nhiễm không khí lên sức khỏe cộng đồng và phát triển các công cụ dự báo ô nhiễm không khí.

6.3. Tính đến biến đổi khí hậu và tác động đến phát thải giao thông

Nghiên cứu trong tương lai có thể xem xét tác động của biến đổi khí hậu đến phát thải giao thông. Các yếu tố như nhiệt độ, lượng mưa và mực nước biển dâng có thể ảnh hưởng đến lưu lượng giao thông và hiệu quả của các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đô thị hóa và tăng trưởng kinh tế nhanh chóng tại thành phố Cần Thơ đang tạo ra áp lực nặng nề lên chất lượng môi trường không khí đô thị. Với quy mô dân số đạt khoảng 1.260.000 người và tổng diện tích tự nhiên 1.409 km², thành phố giữ vai trò là trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học kỹ thuật hạt nhân của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Trong đó, quận Ninh Kiều và quận Bình Thủy là hai địa bàn trung tâm tập trung mật độ dân cư và hoạt động giao thông cao nhất toàn thành phố. Theo số liệu thống kê, quận Ninh Kiều có diện tích tự nhiên 29 km² với dân số 260.256 người, tạo ra mật độ dân số lên tới 8.974 người/km²; trong khi quận Bình Thủy có diện tích 71 km², dân số 119.748 người và mật độ dân số 1.687 người/km².

Hoạt động giao thông vận tải đường bộ, đặc biệt là sự gia tăng ồ ạt của các phương tiện cơ giới cá nhân lưu thông qua các trục giao thông huyết mạch như Quốc lộ 1A cũ, Quốc lộ 91 và Quốc lộ 91B, là nguyên nhân hàng đầu làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng không khí. Trước thực trạng hai quận trung tâm chưa từng có nghiên cứu kiểm kê phát thải bài bản, việc xác định các nguồn phát thải ô nhiễm không khí trở thành nhiệm vụ cấp bách. Nghiên cứu được thực hiện nhằm áp dụng mô hình Mobilev kết hợp hệ thống thông tin địa lý GIS để kiểm kê chi tiết tải lượng phát thải từ nguồn giao thông đường bộ trên địa bàn quận Ninh Kiều và Bình Thủy trong khung thời gian từ ngày 15/02/2015 đến ngày 15/05/2015.

Công trình tập trung định lượng 6 chất ô nhiễm không khí chính bao gồm Monoxide carbon (CO), Dioxide carbon (CO2), Oxit nito (NOx), các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi không chứa metan (NMVOC/VOCs), Bụi tổng số (PM) và Dioxide lưu huỳnh (SO2). Kết quả kiểm kê không chỉ lượng hóa chính xác mức độ đóng góp của từng dòng phương tiện mà còn xây dựng bản đồ số phân bố không gian, tạo lập cơ sở khoa học tin cậy giúp các cơ quan quản lý ban hành các giải pháp điều tiết giao thông và kiểm soát ô nhiễm không khí bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết kiểm kê phát thải giao thông theo chuẩn châu Âu (CORINAIR) do Cao ủy Bảo vệ Môi trường Châu Âu (EEA) ban hành, vốn là cơ sở cốt lõi của các mô hình tính toán hiện đại như COPERT IV, MOBILE6 và Mobilev. Theo nguyên lý này, tổng tải lượng phát thải từ phương tiện giao thông đường bộ được xác định dựa trên tổng hòa của ba quá trình nhiệt động học: phát thải khi động cơ đã đạt trạng thái vận hành ổn định (phát thải nóng - Ehot), phát thải trong giai đoạn khởi động máy khi động cơ chưa đạt nhiệt độ tối ưu (phát thải lạnh - Ecold) và phát thải các chất hữu cơ do quá trình bay hơi nhiên liệu từ bình chứa hay hệ thống dẫn (phát thải bay hơi - Eevap), biểu diễn qua phương trình: E = Ehot + Ecold + Eevap.

Mô hình Mobilev được phát triển và chuyển giao trong khuôn khổ dự án quốc tế "Không khí sạch cho các thành phố nhỏ ở Đông Nam Á" do Cơ quan Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) tài trợ. Mô hình kết hợp tính năng vượt trội của hai cách tiếp cận: phương pháp tiếp cận từ dưới lên (Bottom-up) với độ chi tiết cao về không gian, thời gian và phương pháp tiếp cận từ trên xuống (Top-down) dựa trên tổng mức tiêu thụ năng lượng. Nghiên cứu vận dụng chặt chẽ 4 khái niệm trọng tâm: Hệ số phát thải (Emission Factor - EF), Kiểm kê phát thải (Emission Inventory - EI), Phân cấp phương tiện theo tiêu chuẩn khí thải Euro, và Hệ thống chất ô nhiễm sơ cấp - thứ cấp theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng không khí xung quanh.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ quá trình điều tra thực địa toàn diện kết hợp thống kê thứ cấp từ Sở Giao thông Vận tải Cần Thơ, Sở Tài nguyên và Môi trường Cần Thơ và Niên giám thống kê thành phố. Về cỡ mẫu, nghiên cứu đã triển khai điều tra, phỏng vấn trực tiếp 300 phiếu khảo sát đại diện cho 5 nhóm phương tiện cơ giới chính, bao gồm: xe máy/mô tô hai bánh, xe ô tô con cá nhân, xe buýt/xe khách, xe tải nhẹ (tải trọng dưới hoặc bằng 3,5 tấn) và xe tải nặng (tải trọng trên 3,5 tấn).

Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp khảo sát lưu lượng theo thời gian thực được thực hiện liên tục trong 3 tháng (từ ngày 15/02/2015 đến ngày 15/05/2015). Đề tài đã thiết lập các trạm đếm xe và ghi nhận đường cong lưu lượng phương tiện theo giờ đối với ngày trong tuần, thứ Bảy và Chủ nhật trên 4 phân loại đường: đường quốc lộ (đại diện là trục đường Ba Tháng Hai), đường nội thị chính (đại diện là trục đường Nguyễn Văn Cừ), đường tỉnh lộ (đại diện là trục đường Cách Mạng Tháng Tám) và mạng lưới đường nội thị phụ (đại diện là trục đường Thủ Khoa Huân).

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích tích hợp mô hình Mobilev và phần mềm ArcGIS xuất phát từ tính phức tạp của mạng lưới giao thông đô thị gồm 2.120,2 km đường bộ tại Cần Thơ. Việc kết hợp này giúp xử lý linh hoạt ma trận dữ liệu về lưu lượng xe trung bình ngày (ADT), thành phần nhiên liệu tiêu thụ (xăng, dầu diesel), tình trạng vận hành của động cơ và tự động trích xuất các lớp bản đồ phân bố tải lượng ô nhiễm đa điểm, khắc phục hoàn toàn nhược điểm ước tính sai số lớn của các phương pháp thống kê thủ công truyền thống.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích kết quả mô phỏng từ mô hình Mobilev cho thấy xe mô tô, xe gắn máy hai bánh là nguồn phát thải áp đảo và chi phối toàn diện cấu trúc ô nhiễm không khí từ giao thông đường bộ tại quận Ninh Kiều và quận Bình Thủy. Cụ thể, lượng phát thải từ xe máy chiếm tới 96,0% tổng phát thải Monoxide carbon (CO), 91,5% tổng phát thải các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi không chứa metan (NMVOC/VOCs), 85,0% tổng lượng bụi phát sinh (PM), 69,6% tổng phát thải Dioxide lưu huỳnh (SO2) và 45,5% tổng phát thải Oxit nito (NOx).

Ngược lại, mặc dù chỉ chiếm tỷ trọng dưới 5,0% trong tổng số lượng phương tiện lưu thông trên đường, nhóm xe tải nặng, xe buýt và xe khách sử dụng động cơ diesel lại là nguồn phát sinh chính đối với khí NOx, đóng góp hơn 50,0% tổng lượng NOx còn lại trong khu vực nghiên cứu. Đối với khí nhà kính CO2, lượng phát thải có sự phân bổ đồng đều hơn giữa nhóm xe máy cá nhân và các phương tiện vận tải thương mại tải trọng lớn.

Phân tích dữ liệu diễn biến lưu lượng theo thời gian cho thấy tải lượng phát thải đạt đỉnh rõ rệt vào hai khung giờ cao điểm trong ngày: buổi sáng từ 7h00 đến 8h30 và buổi chiều từ 16h30 đến 18h00. Trên các trục đường huyết mạch như đường Ba Tháng Hai, đường 30 Tháng Tư và đường Cách Mạng Tháng Tám, lưu lượng phương tiện tăng đột biến gấp từ 2,5 đến 3,8 lần so với các khung giờ thấp điểm, dẫn đến nồng độ các chất ô nhiễm cục bộ tăng vọt trong không gian hẹp.

Thảo luận kết quả

Cơ cấu phát thải bất cân xứng này xuất phát từ thực trạng hạ tầng và thói quen tiêu dùng giao thông tại địa phương. Toàn thành phố Cần Thơ có 2.120,2 km đường giao thông nhưng tỷ lệ nhựa hóa chỉ đạt 59,3%, mặt đường nhiều nơi xuống cấp làm gia tăng lực cản lăn và lượng bụi tái cuốn. Hơn 90,0% phương tiện tham gia giao thông là xe máy hai bánh, trong đó tỷ lệ lớn là xe đã qua nhiều năm sử dụng, xuất xứ từ các công nghệ cũ chưa đáp ứng tiêu chuẩn kiểm soát khí thải nghiêm ngặt và không được bảo dưỡng định kỳ đúng quy chuẩn.

So sánh với các nghiên cứu chất lượng không khí tại các vùng đô thị lớn như Thành phố Hồ Chí Minh (nơi tỷ lệ vượt quy chuẩn bụi lơ lửng tại các nút giao thông lên tới 64,96% theo QCVN 05:2013/BTNMT) hay thành phố Hà Nội (hàm lượng bụi PM10 gấp 4 lần mức khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới WHO), nồng độ các chất ô nhiễm tại Cần Thơ đang có xu hướng diễn tiến tương tự nếu không có biện pháp can thiệp sớm. Việc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chính thức xếp khí thải động cơ diesel vào nhóm 1 các chất gây ung thư càng nhấn mạnh tính nguy hại của nồng độ NOx và bụi mịn do các dòng xe tải nặng phát thải trên địa bàn quận Bình Thủy.

Toàn bộ dữ liệu tính toán trong luận văn được trực quan hóa qua hệ thống bảng số liệu tải lượng chi tiết cho từng chất ô nhiễm và biểu đồ cơ cấu phần trăm phát thải theo từng loại phương tiện. Đặc biệt, thông qua việc chồng lớp dữ liệu trên nền bản đồ số GIS, nghiên cứu đã thành lập 6 bản đồ phân bố không gian hoàn chỉnh cho các chất CO, CO2, NMVOC, NOx, PM và SO2. Các bản đồ nhiệt này phản ánh rõ nét sự tập trung phát thải mật độ cao tại vùng lõi đô thị quận Ninh Kiều và các giao lộ kết nối khu công nghiệp Trà Nóc thuộc quận Bình Thủy.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm kiểm soát và giảm thiểu tải lượng phát thải ô nhiễm không khí từ hoạt động giao thông đường bộ, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, nâng cấp hạ tầng và phát triển mạng lưới vận tải hành khách công cộng. Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ cùng Sở Giao thông Vận tải cần đẩy nhanh tiến độ nâng cấp tỷ lệ nhựa hóa mạng lưới 2.120,2 km đường bộ đạt trên 85,0% vào năm 2028; đồng thời mở rộng các tuyến xe buýt chất lượng cao kết nối trung tâm Ninh Kiều với Bình Thủy, Cái Răng và Ô Môn, đặt mục tiêu nâng thị phần vận tải hành khách công cộng đạt 15,0% đến 20,0% vào năm 2030 để giảm tải lưu lượng xe máy cá nhân.

Thứ hai, thiết lập quy chế kiểm định khí thải bắt buộc và bảo dưỡng định kỳ đối với xe mô tô, xe gắn máy. Chi cục Bảo vệ Môi trường phối hợp cùng Sở Giao thông Vận tải và lực lượng Cảnh sát Giao thông triển khai các trạm kiểm định khí thải lưu động và cố định, đặt mục tiêu loại bỏ các phương tiện cũ nát không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật, hướng tới giảm thiểu 25,0% đến 30,0% lượng phát thải CO và NMVOC trong giai đoạn 2026 - 2030.

Thứ ba, thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu nhiên liệu sạch và phương tiện giao thông xanh. Sở Khoa học và Công nghệ cùng Sở Công Thương cần ban hành chính sách ưu đãi cho các doanh nghiệp vận tải chuyển đổi sang sử dụng khí nén thiên nhiên (CNG), nhiên liệu sinh học E5/E10 và xe buýt điện, hướng tới mục tiêu đạt 30,0% phương tiện vận tải công cộng sử dụng năng lượng sạch vào năm 2028.

Thứ tư, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số và quan trắc phát thải tích hợp công nghệ GIS. Sở Tài nguyên và Môi trường Cần Thơ cần định kỳ cập nhật cơ sở dữ liệu kiểm kê phát thải giao thông 2 năm một lần, lồng ghép bản đồ phát thải số vào công tác quy hoạch đô thị và quản lý lưu lượng giao thông thông minh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường và giao thông (Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Giao thông Vận tải, Chi cục Bảo vệ Môi trường thành phố Cần Thơ và các tỉnh khu vực Đồng bằng sông Cửu Long): Ứng dụng nguồn số liệu kiểm kê thực tế và bản đồ phân bố phát thải để xây dựng quy hoạch phân luồng giao thông, khoanh vùng các điểm nóng ô nhiễm và ban hành kế hoạch hành động quản lý chất lượng không khí cấp tỉnh.

Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Môi trường: Sử dụng luận văn như một tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận ứng dụng mô hình Mobilev kết hợp phần mềm ArcGIS, làm tiền đề mở rộng nghiên cứu kiểm kê phát thải đa nguồn tại các đô thị loại I và loại II.

Các đơn vị tư vấn và viện nghiên cứu quy hoạch đô thị: Khai thác bộ hệ số phát thải và mô hình tính toán tải lượng để thực hiện các báo cáo Đánh giá Môi trường Chiến lược (ĐMC) và Đánh giá Tác động Môi trường (ĐTM) cho các dự án phát triển hạ tầng giao thông quy mô lớn.

Các tổ chức phát triển quốc tế và tổ chức phi chính phủ (như GIZ, JICA, Ngân hàng Thế giới): Tham khảo dữ liệu kiểm kê thực nghiệm để thiết kế, tài trợ và triển khai các dự án phát triển đô thị các-bon thấp, thành phố không khí sạch và giao thông bền vững tại khu vực Đông Nam Á.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình Mobilev có ưu điểm gì vượt trội so với các phương pháp kiểm kê phát thải giao thông truyền thống? Mô hình Mobilev ứng dụng lý thuyết CORINAIR tiên tiến, cho phép tính toán bóc tách chi tiết cả 3 quá trình phát sinh khí thải: phát thải nóng, phát thải lạnh và bay hơi nhiên liệu. Bằng cách kết hợp linh hoạt giữa phương pháp tiếp cận Bottom-up và Top-down, mô hình xử lý hiệu quả dữ liệu lưu lượng xe thực tế, giúp triệt tiêu sai số lớn mà các phương pháp tính dựa trên lượng xăng dầu tiêu thụ thông thường hay gặp phải.

Tại sao xe máy hai bánh lại là nguồn phát sinh khí thải lớn nhất tại khu vực nghiên cứu? Tại Cần Thơ, xe máy chiếm hơn 90,0% tổng phương tiện lưu thông trên mạng lưới 2.120,2 km đường bộ. Nhiều phương tiện có niên hạn sử dụng lâu năm, chất lượng kỹ thuật kém và không được kiểm định khí thải định kỳ. Do đó, dù kích thước động cơ nhỏ, xe máy vẫn chiếm tới 96,0% lượng CO và 91,5% lượng VOCs trong tổng phát thải giao thông.

Dữ liệu khảo sát đầu vào của luận văn được tổ chức thu thập theo quy mô như thế nào? Dữ liệu được khảo sát liên tục trong thời gian 3 tháng, từ ngày 15/02/2015 đến ngày 15/05/2015 trên địa bàn quận Ninh Kiều và Bình Thủy. Nhóm nghiên cứu đã thực hiện đếm xe xác định đường cong lưu lượng trên 4 cấp đường giao thông và phát 300 phiếu phỏng vấn thực địa phân tầng cho 5 nhóm phương tiện cơ giới đường bộ.

Việc ứng dụng hệ thống thông tin địa lý GIS mang lại giá trị gì cho công tác kiểm kê? Công nghệ GIS cho phép trực quan hóa ma trận số liệu tính toán thành các bản đồ phân bố không gian cho từng chất ô nhiễm cụ thể. Điều này giúp các nhà quản lý nhìn thấy rõ nét các vùng lõi có nồng độ phát thải cao tại quận Ninh Kiều với mật độ dân số 8.974 người/km², từ đó tối ưu hóa công tác giám sát môi trường.

Mô hình và phương pháp nghiên cứu này có thể chuyển giao áp dụng cho các địa phương khác không? Khung phương pháp luận kết hợp mô hình Mobilev và GIS trong luận văn có tính mở và tính tương thích cao. Quy trình này hoàn toàn có thể áp dụng hiệu quả cho các đô thị vừa và nhỏ khác tại Việt Nam có đặc điểm tương đồng về cơ cấu phương tiện xe máy chiếm ưu thế như Đà Nẵng, Hải Phòng, Cà Mau hay An Giang.

Kết luận

Công trình nghiên cứu đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu đề ra với những đóng góp học thuật và thực tiễn nổi bật:

• Thiết lập thành công cơ sở dữ liệu kiểm kê phát thải giao thông đường bộ đầu tiên cho hai quận trung tâm Ninh Kiều và Bình Thủy, định lượng đầy đủ 6 chất ô nhiễm trọng yếu gồm CO, CO2, NOx, NMVOC, PM và SO2.
• Chứng minh bằng số liệu thực nghiệm xe máy là nguồn gây ô nhiễm chính với tỷ trọng phát thải CO chiếm 96,0%, NMVOC chiếm 91,5% và PM chiếm 85,0% tổng lượng phát thải giao thông.
• Ứng dụng thành công mô hình tính toán Mobilev kết hợp công nghệ GIS để xây dựng 6 bản đồ phân bố tải lượng ô nhiễm theo không gian với độ chính xác cao.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp kỹ thuật và quản lý đồng bộ nhằm giảm thiểu ô nhiễm không khí giao thông đô thị giai đoạn 2026 - 2030.
• Định hướng kế hoạch mở rộng kiểm kê phát thải giao thông cho toàn bộ 9 quận, huyện thuộc thành phố Cần Thơ và tích hợp các mô hình khí tượng lan truyền ô nhiễm không khí trong các giai đoạn nghiên cứu tiếp theo.

Độc giả, các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý quan tâm có thể tiếp cận toàn văn luận văn thạc sĩ để khai thác chi tiết bộ dữ liệu kiểm kê thực nghiệm và quy trình mô phỏng phát thải.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu, nhằm giới thiệu về tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu nghiên cứu, nội dung nghiên cứu của đề tài cũng như phương pháp nghiên cứu. Tiếp theo là Chương 2 Tổng quan về ô nhiễm không khí nhằm giới thiệu về các khái niệm, nguyên nhân, tác hại và thực trạng của ô nhiễm không khí, kế tiếp là tổng quan về tình hình nghiên cứu mô 7 hình tính toán tải lượng ô nhiễm không khí trong và ngoài nước với mục đích giới thiệu sơ lược về các kết quả đạt được của các đề tài, dự án liên quan đã thực hiện trong nước và thế giới, sau đó để hiểu rõ khu vực nghiên cứu đề tài sẽ đi vào tổng quan Quận Ninh Kiều và Bình Thủy - Thành phố Cần Thơ, tình hình phát triển kinh tế xã hội tại khu vực và Hiện trạng chất lượng không khí. Tiếp đến, đề tài sẽ tiến hành thực hiện Chương 3 Nghiên cứu áp dụng mô hình kiểm kê khí thải do hoạt động giao thông kết hợp với việc điều tra, khảo sát nhằm xác định được tải lượng phát thải cho từng chất ô nhiễm và từng loại xe. Chương 4 từ kết quả của chạy mô hình kiểm kê và phương pháp GIS là cơ sở đi đến đề xuất các giải pháp quản lý và kỹ thuật cho hoạt động giao thông trên địa bàn khu vực nghiên cứu.

8 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN 2. TỔNG QUAN VỀ Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ 2. Khái niệm về ô nhiễm không khí Ô nhiễm không khí là sự thay đổi lớn trong thành phần của không khí hoặc có sự xuất hiện các khí lạ làm cho không khí không sạch, có sự tỏa mùi, làm giảm tầm nhìn xa, gây biến đổi khí hậu, gây bệnh cho con người và sinh vật. Chất gây ô nhiễm môi trường không khí: Là những chất mà sự có mặt của nó trong không khí gây ra những ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người, sự sinh trưởng và phát triển của động thực vật… + Chất ô nhiễm sơ cấp: Là chất ô nhiễm xâm nhập trực tiếp vào môi trường từ nguồn phát sinh : SO2, CO2, CO, bụi… + Chất ô nhiễm thứ cấp: Là chất thâm nhập vào môi trường thông qua phản ứng giữa các chất ô nhiễm sơ cấp và phản ứng thông thường của khí quyển: SO3 sinh ra từ SO2 + O2; H2SO4 sinh ra từ : SO2 + O2 + H2O… 2.

Nguyên nhân gây ô nhiễm không khí 2. Nguồn gốc tự nhiên Do các quá trình vận động của tự nhiên như động đất, núi lửa, sol khí biển, cháy rừng, bão bụi, bụi thực vật như bụi gỗ, bông, bụi phấn hoa hay bụi động vật như len, long, quá trình phân hủy thối rữa xác động thực vật tự nhiên cũng phát sinh nhiều chất khí… 2. Nguồn gốc nhân tạo Bụi và khí thải sinh ra từ các quá trình hoạt động của con người như: hoạt động sản xuất (công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp), giao thông vận tải, sinh hoạt và các hoạt động khác.  Ô nhiễm bụi và khí thải do sản xuất công nghiệp 9 Bụi và khí thải công nghiệp rất đa dạng, sự ảnh hưởng của chúng đến môi trường cũng khác nhau, do đó để nghiên cứu thì cần xét cụ thể cho từng loại công nghiệp, từng loại nhà máy.

Các đường ống thải ở các nhà máy thải ra môi trường không khí rất nhiều loại chất độc hại. Trong quá trình sản xuất, các chất độc hại thoát ra do bốc hơi, rò rỉ, tổn hao trên dây chuyền sản xuất, trên các phương tiện dẫn tải. Đặc điểm của bụi và khí thải từ các quá trình sản xuất là nồng độ rất cao và tập trung trong một khoảng không gian nhỏ, thường ở dạng hổn hợp khí và hơi độc. Mỗi một ngành công nghiệp, tùy theo dây chuyền công nghệ, tùy theo loại nhiên liệu sử dụng, đặc điểm sản xuất, quy mô sản xuất, loại nguyên liệu và sản phẩm của nó, tùy theo mức độ cơ giới hóa, tự động hóa và mức độ hiện đại tiên tiến của nhà máy mà lượng chất độc hại, loại chất độc hại sẽ khác nhau.

Một số ngành công nghiệp phát sinh bụi chủ yếu được kể đến như: công nghiệp sản xuất gang thép, công nghiệp sản xuất xi măng, nhà máy nhiệt điện, công nghiệp hóa chất, nhà máy luyện kim, nhà máy lọc dầu, công nghiệp sản xuất giấy, công nghiệp sản xuất nhựa, công nghiệp may mặc, dệt, công nghiệp cơ khí, công nghiệp chế biến thực phẩm…  Ô nhiễm bụi và khí thải do hoạt động giao thông Hoạt động giao thông vận tải của các loại xe cộ, tàu hỏa, máy bay, tàu thủy cũng gây ảnh hưởng rất lớn đến môi trường. Đây cũng là một nguồn ô nhiễm không khí đáng kể trong đó có vấn đề ô nhiễm bụi. Ô tô và các xe gắn máy gây ô nhiễm bụi và khí độc hại do cháy nhiên liệu trong động cơ thải qua ống xả. Các phương tiện giao thông vận tải là nguồn ô nhiễm thấp, nhưng do cường độ giao thông khá lớn nên lượng bụi phát sinh nhiều.

Sự khuếch tán bụi và khí thải do các phương tiện giao thông phụ thuộc nhiều vào địa hình và bố trí quy hoạch xây dựng trong thành phố hoặc khu dân cư. Ở các thành phố lớn, các khu dân cư đông đúc, các phương tiện giao thông là nguồn gây ô nhiễm môi trường chủ yếu. 10  Ô nhiễm bụi và khí thải do hoạt động sinh hoạt của con người Con người đã sử dụng một khối lượng khá lớn các nhiên liệu đốt như than, củi, dầu, khí đốt để đun nấu và phục vụ cho các mục đích khác. Trong quá trình cháy chúng sẽ tiêu thụ oxy của khí quyển, đồng thời tạo ra nhiều khói bụi, khí CO, CO2,.

Những chất thải này thường tập trung trong không gian nhỏ hẹp (nhà bếp), sự thoát khí ra ngoài chậm chạp nên tạo ra nồng độ lớn trong không gian sống của con người. So với hai nguồn là công nghiệp và giao thông, bụi và khí thải phát sinh từ quá trình sinh hoạt không nhiều, song nó gây ô nhiễm cục bộ và vì ở sát cạnh con người nên gây tác động trực tiếp và nguy hiểm. Theo cơ quan y tế Liên Hợp Quốc, một nửa dân số thế giới sử dụng than, gỗ và nhiên liệu rắn khác để đun nấu thực phẩm và sưởi ấm trong nhà. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho biết, phụ nữ và trẻ em Châu Phi và Châu Á bị tổn thương nhiều nhất do ô nhiễm không khí trong nhà do đốt lửa trần và sử dụng các bếp lò thông gió lạc hậu.

Nguồn: Bằng, 2010 Hình 2. Chu trình ô nhiễm không khí 11 2. Tác hại của ô nhiễm không khí Ô nhiễm không khí ảnh hưởng rất nghiêm trọng đến sức khỏe của hàng triệu người vì phải tiếp xúc với nồng độ cao các chất ô nhiễm độc hại (TSP, PM10 và O3). Mức độ tác động của ô nhiễm phụ thuộc vào nồng độ và hỗn hợp chất ô nhiễm, thời gian phơi nhiễm và độ nhạy cảm của con người, động thực vật.

Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa ô nhiễm không khí và sức khỏe (Le et al, 2008) cho thấy hơn 90% trẻ em dưới 5 tuổi ở Tp.HCM mắc các bệnh khác nhau liên quan đến đường hô hấp. Các chất ô nhiễm không khí bao gồm PM, CO, NOx, SO2, O3,. điều gây tác hại đối với sức khỏe con người, ảnh hưởng mãn tính hay cấp tính, có thê gây tử vong. Ảnh hưởng của bụi đến sức khỏe phụ thuộc vào tính chất, nồng độ và kích thước hạt.

Bụi có thể gây ra nhiều tác dụng đối với sức khỏe con người và môi trường. Bụi có thể gây các bệnh ở đường hô hấp, tim mạch, tiêu hóa, mắt, da, ung thư. Các sol khí và bụi lơ lửng có tác dụng hấp thụ và khuếch tán ánh sáng mặt trời, làm giảm tầm nhìn điều này được giải thích là do khả năng hấp thụ và phân tán bức xạ mặt trời của các hạt trong khí quyển (Watson, 2002; Kim và cộng sự, 2001). Khi lượng bụi trong không khí lớn sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các phương tiện tham gia lưu thông.

Bụi vào mắt, vào đường hô hấp gây nguy hiểm với những xe di chuyển với vận tốc lớn và không có kính bảo vệ… SO2, NOx là chất kích thích, khi tiếp xúc với niêm mạc ẩm ướt tạo thành axít (HNO3, H2SO3, H2SO4). Các chất khí trên vào cơ thể qua đường hô hấp hoặc hòa tan vô nước bọt rồi vào đường tiêu hoá, sau đó phân tán vào máu tuần hoàn. CO là chất khí không màu không mùi, được tạo ra từ khói thải xe, (chiếm hơn 2/3 CO toàn thế giới) và ở các thành phố nơi có hệ thống giao thông dày đặc lượng CO thải ra lên đến 95% tổng phát thải. Ngoài ra CO còn do các lò đốt và nồi hơi của các bệnh viện và các nguồn công nghiệp.

CO rất nguy hiểm cho sức khoẻ của con người, khi đi vào máu làm giảm lượng oxy đến các cơ quan và các tế bào của cơ thể; là mối đe doạ 12 nghiêm trọng cho những người mắc bệnh tim mạch. Nếu tiếp xúc với CO ở nồng độ cao có thể gây rối loạn thị giác, giảm khả năng lao động. Ngoài ảnh hưởng đến sức khoẻ con người, ô nhiễm không khí còn ảnh hưởng đế đời sống động – thực vật, tác động đến môi trường xung quanh gây thiệt hại tài sản, tiền của như mưa axit, hiện tượng phú dưỡng (do khí thải từ các nhá mày điện, khói thải xe. gián tiếp thâm nhập vào nguồn nước), sương mù, ảnh hưởng đến động vật hoang dã (tích tụ chất ô nhiễm trong cơ thể của sinh vật, khuếch đại sinh học nếu sinh vật có trong chuỗi thức ăn), hiện tượng “thủng tầng ozone”, thiệt hại mùa màng (ảnh hưởng từ mưa acid và thủng tầng ozone), biến đổi khí hậu (do phát thải khí nhà kính như CO2, CH4,.

Thực trạng của ô nhiễm không khí tại các đô thị 2. Ô nhiễm không khí tại các đô thị trên thế giới Xu hướng đô thị hóa tại các thành phố lớn ngày càng gia tăng, ở các quốc gia phát triển, hơn 75% dân cư sống ở thành thị. Ở các quốc gia đang phát triển, vẫn có nhiều vùng nông thôn hơn và dân cư sống ở thành thị chỉ có 35%. Bên cạnh những lợi ích về việc phát triển kinh tế, văn hóa và xã hội, quá trình đô thị hóa đã mang lại vô số vấn đề về ô nhiễm không khí.

Đô thị hóa gắn liền với công nghiệp hóa, là nơi tiêu thụ nhiều tài nguyên thiên nhiên, năng lượng và các sản phẩm của xã hội và cũng là nơi làm phát sinh nhiều chất thải gây ô nhiễm môi trường.