CHƯƠNG 1. Tính cấp thiết đề tài Tuyến giáp là một bộ phận quan trọng, đóng vai trò giải phóng các hormone giúp điều hòa hoạt động của các tế bào, mô và cơ quan trong cơ thể. Trên thế giới, tỉ lệ người mắc các bệnh lý về tuyến giáp chiếm khoảng 5%, tỉ lệ mắc bệnh tăng lên theo tuổi và thường gặp ở phụ nữ. Các bệnh về tuyến giáp thường bị bỏ sót và không được chẩn đoán kịp thời làm ảnh hưởng đến việc điều trị.
Các chỉ số phổ biến được sử dụng trong xét nghiệm bệnh lý tuyến giáp bao gồm Free thyroxine (gọi tắt là FT4), Free triiodothyronine (gọi tắt là FT3) và thyrotropin (TSH). TSH thường được sử dụng để theo dõi các bệnh nhân đang điều trị thay thế hoặc ức chế hormone tuyến giáp. Dạng tự do FT3, FT4 là dạng có hoạt tính trong máu và nồng độ FT3, FT4 không bị phụ thuộc vào các protein vận chuyển trong các tình trạng như mang thai, dùng thuốc tránh thai, điều trị bằng estrogen…Thông qua các chỉ số này, bác sĩ có thể đánh giá tình trạng bệnh của bệnh nhân là suy giáp, cường giáp hay viêm giáp. Hiện nay, các xét nghiệm này được thực hiện dựa trên nguyên lý miễn dịch – sự tương tác giữa kháng nguyên và kháng thể.
Các kết quả xét nghiệm càng chính xác thì việc điều trị bệnh càng hiệu quả. Do đó, một vấn đề đang được đặt ra và được các phòng xét nghiệm quan tâm thực hiện đó là đảm bảo chất lượng xét nghiệm. Đảm bảo chất lượng xét nghiệm bao gồm toàn bộ các hoạt động có kế hoạch và có hệ thống trong hệ thống quản lý chất lượng như các chính sách, kế hoạch, đào tạo nhân sự, bảo trì và hiệu chuẩn thiết bị xét nghiệm, lựa chọn phương pháp, hóa chất, thuốc thử,…nhằm hạn chế đến mức thấp nhất sai sót có thể xảy ra trong quá trình xét nghiệm. Để đảm bảo chất lượng xét nghiệm cần phải thực hiện việc kiểm tra chất lượng xét nghiệm định kỳ.
Hai công cụ được sử dụng phổ biến trong kiểm tra chất lượng là ngoại kiểm tra chất lượng xét nghiệm (EQA – External Quality Assessment) và nội kiểm tra chất lượng xét nghiệm (IQC - Internal Quality Control). Ngoại kiểm tra chất lượng xét nghiệm phải được đánh giá bởi một tổ chức độc lập, có chức năng thực hiện, trong khi đó nội kiểm tra chất lượng xét nghiệm lại được thực hiện và đánh giá bởi chính phòng xét nghiệm. Các xét nghiệm tuyến giáp cũng là những xét nghiệm cần phải 1 thực hiện EQA và IQC để đảm bảo chất lượng xét nghiệm. Tuy nhiên, để thực hiện EQA và IQC cần có một mẫu kiểm tra chất lượng (mẫu ngoại kiểm và mẫu nội kiểm), tương tự mẫu bệnh phẩm, đáp ứng được các yêu cầu về chất lượng.
Nghiên cứu này chủ yếu tập trung theo hướng sản xuất mẫu ngoại kiểm miễn dịch tuyến giáp do mẫu ngoại kiểm được các phòng xét nghiệm đặc biệt quan tâm và không yêu cầu khắt khe về mặt chất lượng như mẫu nội kiểm. Hiện nay, trên thế giới các mẫu ngoại kiểm miễn dịch tuyến giáp được sản xuất sản xuất ở dạng lỏng hoặc đông khô, thời hạn sử dụng của mẫu từ 4 đến 6 tháng tùy vào hãng sản xuất. Một số công ty như Randox và Biorad lại sản xuất mẫu ngoại kiểm sinh hóa với nhiều thông số trong đó bao gồm cả các thông số miễn dịch tuyến giáp như T3, T4, TSH, FT3, FT4 mà không có bộ mẫu ngoại kiểm miễn dịch tuyến giáp riêng. Mặt khác, quy trình sản xuất mẫu ngoại kiểm miễn dịch tuyến giáp được các công ty nước ngoài bảo mật hết sức chặt chẽ và hầu như không có các công trình nghiên cứu đăng trên các tạp chí nước ngoài.
Tại Việt Nam, hiện chưa có công trình nghiên cứu nào được công bố về sản xuất mẫu ngoại kiểm miễn dịch tuyến giáp. Hơn nữa, các đơn vị có chức năng nghiên cứu sản xuất mẫu ngoại kiểm rất ít, chỉ có các Trung tâm kiểm chuẩn xét nghiệm thực hiện các nghiên cứu này. Đối với việc cung cấp mẫu và triển khai chương trình ngoại kiểm miễn dịch tuyến giáp cũng chỉ có các Trung tâm kiểm chuẩn xét nghiệm được phép thực hiện. Mẫu ngoại kiểm miễn dịch tuyến giáp được định hướng nghiên cứu ở dạng mẫu đông khô nhằm tăng độ ổn định của mẫu và sẽ thực hiện tối ưu hóa quy trình đông khô để kéo dài thời hạn mẫu 12 tháng.
Theo thống kê của Trung tâm Kiểm chuẩn Xét nghiệm Thành phố thì số lượng các đơn vị tham gia ngoại kiểm miễn dịch tuyến giáp khá cao so với vi sinh, đông máu, tim mạch… và tăng lên theo từng năm. Năm 2019 là 142 đơn vị, 2020 là 154 đơn vị, năm 2021 là 176 đơn vị và năm 2022 là 178 đơn vị. Do đó, nhu cầu về mẫu ngoại kiểm là rất lớn nên việc chủ động sản xuất mẫu trong nước giúp giảm rất nhiều chi phí, thuận lợi cho phòng xét nghiệm trong việc lựa chọn mẫu ngoại kiểm. 2 Dựa trên hình hình triển khai công tác đảm bảo chất lượng cho xét nghiệm miễn dịch tuyến giáp, được sự đồng ý của phía Trung tâm kiểm chuẩn trong công tác hỗ trợ nghiên cứu sản xuất mẫu, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu tạo mẫu ngoại kiểm miễn dịch tuyến giáp chứa thông số Free Triiodothyronine, Free Thyroxine, Thyrotropin dùng trong đánh giá chất lượng xét nghiệm”.
Đề tài sản xuất mẫu ngoại kiểm miễn dịch tuyến giáp sẽ giúp cho công tác đảm bảo chất lượng xét nghiệm, đạt đến sự tin tưởng và thừa nhận kết quả lẫn nhau tại các bệnh viện và phòng xét nghiệm trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và Việt Nam nói chung, đồng thời có giá thành hợp lý, tiết kiệm nhiều cho ngân sách Nhà nước. Mục tiêu đề tài 1. Mục tiêu tổng quát: Tạo bộ mẫu ngoại kiểm miễn dịch tuyến giáp dạng đông khô chứa các thông số: TSH, FT3, FT4 để đánh giá chất lượng xét nghiệm tại các cơ sở y tế. Mục tiêu cụ thể: - Pha chế mẫu ngoại kiểm miễn dịch tuyến giáp dạng lỏng từ huyết tương bệnh phẩm sau khi thu thập từ các bệnh viện.
- Sàng lọc các yếu tố ảnh hưởng đến nồng độ của TSH, FT3, FT4 trong mẫu ngoại kiểm miễn dịch tuyến giáp khi thực hiện đông khô. - Tối ưu thành phần các chất bảo quản mẫu ngoại kiểm miễn dịch tuyến giáp dạng đông khô. - Thẩm định chất lượng mẫu qua các tiêu chí đánh giá độ đồng nhất và ổn định của mẫu ngoại kiểm miễn dịch tuyến giáp dạng đông khô sau khi tối ưu hóa và xác định giá trị ban đầu của mẫu tương ứng với các phương pháp xét nghiệm. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 1.
Đối tượng nghiên cứu: Mẫu nghiên cứu là mẫu huyết tương/huyết thanh của người gồm có các chỉ số tuyến giáp (TSH, FT3, FT4) ở ngưỡng giá trị bệnh lý suy giáp cận lâm sàng, được thu thập từ các phòng xét nghiệm, bệnh viện (dự kiến: bệnh viện Xuyên Á, Nguyễn 3 Tri Phương, bệnh viện Ung bướu…) và mẫu huyết tương ngưỡng giá trị bình thường từ bệnh viện Truyền máu huyết học. Việc thu nhận mẫu tuân thủ theo quy định về y đức và theo thông tư 40/2018/TT-BYT ban hành ngày 7 tháng 12 năm 2018 quy định về quản lý mẫu bệnh phẩm bệnh truyền nhiễm. Phạm vi nghiên cứu: - Mẫu được thử nghiệm tại phòng xét nghiệm của Trung tâm kiểm chuẩn xét nghiệm TP.HCM, các phòng xét nghiệm tại TP.HCM và một số phòng xét nghiệm ở tỉnh. - Đề tài được nghiên cứu được thực hiện từ tháng 04/2023 đến tháng 10/2023 - Hướng nghiên cứu thực hiện sản xuất bộ mẫu ngoại kiểm miễn dịch ở bệnh cảnh suy giáp.
Phương pháp nghiên cứu: - Thu thập mẫu và xử lý mẫu tuân theo các yêu cầu về an toàn sinh học. - Sàng lọc các yếu tố ảnh hưởng đến nồng độ của TSH, FT3, FT4 trong mẫu ngoại kiểm miễn dịch tuyến giáp khi thực hiện đông khô bằng ma trận Plackett- Burman. - Tối ưu thành phần các chất bảo quản mẫu ngoại kiểm miễn dịch tuyến giáp dạng đông khô bằng phuong pháp đáp ứng bề mặt – Cấu trúc có tâm (RSM- CCD). - Thẩm định chất lượng mẫu bằng cách đánh giá độ đồng nhất và độ ổn định (theo thời gian và trong điều kiện vận chuyển) theo hướng dẫn ISO Guide 34 và Guide 35 (Organization, 2017) từ đó xác định giá trị đích ban đầu của mẫu với các phương pháp xét nghiệm.
- Xử lý thống kê bằng phần mềm Design expert®7.0 và Microsoft Excell. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Quy trình chế tạo mẫu kiểm chuẩn dùng trong kiểm soát chất lượng tại phòng xét nghiệm (PXN) là một bí mật công nghệ hàng đầu của các công ty thương mại. Việc nghiên cứu đề tài thành công này sẽ giúp Việt Nam lần đầu 4 tiên có thể tiến hành sản xuất được mẫu sinh phẩm miễn dịch tuyến giáp đáp ứng các nhu cầu về mẫu kiểm tra trong thử nghiệm thành thạo, góp phần quan trọng đánh giá chất lượng xét nghiệm tuyến giáp nhằm nâng cao chất lượng của các phòng xét nghiệm ở Việt Nam, đồng thời là tiền đề khoa học cho việc nghiên cứu các mẫu khác như đông máu, tim mạch, sinh học phân tử…phục vụ cho công tác quản lý chất lượng xét nghiệm.
Ý nghĩa thực tiễn đề tài Hiện nay, các mẫu ngoại kiểm miễn dịch tuyến giáp đang có tại Việt Nam chủ yếu phụ thuộc vào nhà cung cấp nước ngoài như Biorad, Randox; điều này khiến cho hoạt động ngoại kiểm của ngành bị phụ thuộc, thiếu tính chủ động. Đồng thời, giá thành cung cấp mẫu cao, dẫn đến tăng chi phí cho hoạt động ngoại kiểm của đơn vị. Do đó, việc nghiên cứu sản xuất mẫu ngoại kiểm miễn dịch tuyến giáp trong nước là một việc hết sức cần thiết để có thể chủ động nguồn mẫu, giảm giá thành, tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai ngoại kiểm. Qua đó, các đơn vị y tế có thể dễ dàng hơn trong việc đạt được yêu cầu về đảm bảo chất lượng xét nghiệm, hướng các phòng xét nghiệm đến một chuẩn chất lượng chung, đạt mục tiêu liên thông kết quả xét nghiệm theo như Quyết định 316/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Đề án Tăng cường năng lực hệ thống quản lý chất lượng xét nghiệm y học giai đoạn 2016-2025.
Tổng quan tuyến giáp Tuyến giáp thuộc hệ nội tiết, nằm phía trước cổ có hình bướm với hai thùy ở bên trái và phải thanh quản. Đây là một trong những tuyến lớn nhất của cơ thể. Mô tuyến giáp có kết cấu xốp màu nâu đỏ, được cung cấp nhiều máu.