Nghiên Cứu Liên Kết Quy Chiếu Trong Tiếng Việt và Tiếng Anh

Chuyên khảo phân tích Liên kết qui chiếu trong văn bản tiếng việt và văn bản tiếng anh, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Sâm
• Trường học: Đại Học Quốc Gia TP.HCM
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Học
• Đề tài: Liên Kết Quy Chiếu Trong Tiếng Việt và Tiếng Anh
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUI CHIẾU VÀ LIÊN KẾT QUI CHIẾU
• 1.1. Giới thuyết chung
• 1.2. Đoàng qui chiếu
• 1.3. Liên kết qui chiếu
• 1.4. Liên kết qui chiếu
• 1.5. Qui chiếu ngoài chệ và nội chệ
• 1.5.1. Qui chiếu ngoài chệ
• 1.5.2. Qui chiếu nội chệ
• 1.6. Qui chiếu hoài chệ
• 1.6.1. Qui chiếu hoài chệ
• 1.6.2. Hoài chệ và tính lược
• 1.7. Qui chiếu khứ chệ
• 1.8. Qui chiếu điển hình và không điển hình
• 1.8.1. Qui chiếu điển hình
• 1.8.2. Qui chiếu không điển hình
• 1.9. Qui chiếu và loại hình ngôn ngữ
• 2. CHƯƠNG 2: LIÊN KẾT QUI CHIẾU TRONG TIẾNG VIỆT
• 2.1. Một số vấn đề về liên kết qui chiếu trong tiếng Việt
• 2.2. Liên kết qui chiếu chỉ ngoài trong tiếng Việt
• 2.2.1. Đặc điểm cấu tạo
• 2.2.2. Đặc điểm ngữ nghĩa
• 2.2.3. Đặc điểm cú pháp
• 2.2.4. Chức năng qui chiếu
• 2.2.5. Đặc điểm ngữ dụng
• 2.3. Liên kết qui chiếu chỉ định trong tiếng Việt
• 2.3.1. Đặc điểm cấu tạo
• 2.3.2. Đặc điểm ngữ nghĩa
• 2.3.3. Đặc điểm cú pháp
• 2.3.4. Chức năng thay thế
• 2.3.5. Chức năng qui chiếu hoài chệ và chỉ xuất
• 2.3.6. Đặc điểm ngữ dụng
• 2.4. Liên kết qui chiếu so sánh trong tiếng Việt
• 2.4.1. Đặc điểm cấu tạo
• 2.4.2. Đặc điểm ngữ nghĩa
• 2.4.3. Đặc điểm cú pháp
• 2.4.4. Chức năng qui chiếu
• 2.4.5. Đặc điểm ngữ dụng
• 3. CHƯƠNG 3: LIÊN KẾT QUI CHIẾU TRONG TIẾNG ANH (SO SÁNH VỚI TIẾNG VIỆT)
• 3.1. Một số vấn đề về liên kết qui chiếu trong tiếng Anh
• 3.1.1. Một số quan điểm về liên kết qui chiếu
• 3.1.2. Hiện tượng mô hoà trong liên kết qui chiếu
• 3.1.3. Chuỗi liên kết hoài chệ
• 3.1.4. Ngoài chệ và nội chệ
• 3.1.5. Khái niệm hoài chệ và tính lược
• 3.1.6. Mối quan hệ không đồng qui chiếu trong liên kết hoài qui
• 3.1.7. Hoài chệ và chỉ xuất
• 3.1.8. Mạo từ xác định và mạo từ không xác định
• 3.2. Liên kết qui chiếu chỉ ngoài trong tiếng Anh
• 3.2.1. Đặc điểm cấu tạo
• 3.2.2. Đặc điểm ngữ nghĩa
• 3.2.3. Đặc điểm cú pháp
• 3.2.4. Đặc điểm ngữ dụng
• 3.2.5. Đại từ nhân xưng “it”
• 3.2.6. Về mối quan hệ giữa tiền ngữ và từ hoài chệ
• 3.2.7. Đối sánh với tiếng Việt
• 3.3. Liên kết qui chiếu chỉ định trong tiếng Anh
• 3.3.1. Đặc điểm cấu tạo
• 3.3.2. Đặc điểm ngữ nghĩa
• 3.3.3. Đặc điểm cú pháp
• 3.3.4. Chức năng qui chiếu
• 3.3.5. Đặc điểm ngữ dụng
• 3.3.6. Mạo từ xác định “the” và mạo từ không xác định “a”
• 3.3.7. Đối sánh với tiếng Việt
• 3.4. Liên kết qui chiếu so sánh trong tiếng Anh
• 3.4.1. Lớp qui chiếu so sánh khái quát
• 3.4.1.1. Đặc điểm cấu tạo
• 3.4.1.2. Đặc điểm ngữ nghĩa
• 3.4.1.3. Đặc điểm cú pháp
• 3.4.1.4. Chức năng qui chiếu
• 3.4.2. Lớp qui chiếu so sánh cụ thể
• 3.4.2.1. Đặc điểm cấu tạo
• 3.4.2.2. Đặc điểm ngữ nghĩa
• 3.4.2.3. Đặc điểm cú pháp
• 3.4.2.4. Chức năng qui chiếu
• 3.4.3. Đặc điểm ngữ dụng
• 3.4.4. Đối sánh với tiếng Việt
• 3.4.5. Một số đề nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• NGUỒN XUẤT XỬ NGỮ LIỆU KHẢO SÁT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Liên Kết Quy Chiếu Khái Niệm Vai Trò

Nghiên cứu về liên kết quy chiếu từ lâu đã thu hút sự quan tâm của giới ngôn ngữ học. Khi ngữ pháp mở rộng phạm vi khảo sát đến các chỉnh thể giao tiếp lớn hơn câu, và ngữ dụng học nghiên cứu ngôn ngữ trong quá trình hành chức, vấn đề quy chiếu nổi lên như một phương thức liên kết văn bản quan trọng. Giao tiếp, về bản chất, liên quan mật thiết đến quy chiếu. Tuy nhiên, mỗi ngôn ngữ lại sở hữu những phương tiện quy chiếu riêng, tạo ra những thách thức cho người học ngoại ngữ. Hơn nữa, quy chiếu còn liên quan đến đặc điểm văn hóa và tâm lý dân tộc. Một trong những yếu tố then chốt biến tổ hợp câu thành văn bản là tính liên kết, bao gồm nhiều bình diện khác nhau, trong đó liên kết quy chiếu đóng vai trò then chốt. Đây là phương thức gắn liền với ngữ cảnh giao tiếp, và nếu tách rời khỏi nó, tính liên thông và mạch lạc sẽ bị ảnh hưởng.

1.1. Định Nghĩa và Phân Loại Liên Kết Quy Chiếu

Liên kết quy chiếu là một phương thức liên kết văn bản mà trong đó, một yếu tố ngôn ngữ (ví dụ: đại từ, danh từ, cụm từ) tham chiếu đến một yếu tố khác trong hoặc ngoài văn bản để tạo ra sự mạch lạc và tính nhất quán. Có nhiều cách phân loại liên kết quy chiếu, bao gồm hồi chỉ (anaphora), khứ chỉ (cataphora), ngoại chỉ (exophora) và nội chỉ (endophora). Mỗi loại quy chiếu này đóng vai trò khác nhau trong việc xây dựng ý nghĩa của văn bản.

1.2. Vai Trò Của Liên Kết Quy Chiếu Trong Giao Tiếp

Liên kết quy chiếu đóng vai trò quan trọng trong giao tiếp bằng cách giúp người nghe/đọc hiểu rõ hơn về ý nghĩa của văn bản. Bằng cách sử dụng các phương tiện quy chiếu một cách hiệu quả, người nói/viết có thể tạo ra những văn bản mạch lạc, dễ hiểu và thuyết phục. Ngược lại, việc sử dụng quy chiếu không chính xác hoặc mơ hồ có thể dẫn đến sự hiểu lầm và gây khó khăn cho quá trình giao tiếp. Ví dụ, trong đoạn đối thoại, việc sử dụng đại từ không rõ ràng có thể khiến người nghe không biết đại từ đó đang ám chỉ đến đối tượng nào.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Liên Kết Quy Chiếu Trong Ngôn Ngữ

Việc nghiên cứu liên kết quy chiếu đặt ra nhiều thách thức, đặc biệt khi so sánh giữa các ngôn ngữ khác nhau như tiếng Việt và tiếng Anh. Mỗi ngôn ngữ có những phương tiện quy chiếu riêng, phản ánh cấu trúc ngữ pháp, ngữ nghĩa và ngữ dụng đặc thù. Sự khác biệt này có thể gây khó khăn cho người học ngoại ngữ và những người làm công tác dịch thuật. Hơn nữa, quy chiếu còn liên quan mật thiết đến văn hóa và tâm lý dân tộc, đòi hỏi người nghiên cứu phải có kiến thức sâu rộng về các yếu tố này. Việc giải quyết các vấn đề liên quan đến sự mơ hồ trong liên kết quy chiếu cũng là một thách thức lớn, đặc biệt trong các văn bản phức tạp.

2.1. Sự Khác Biệt Về Ngữ Pháp và Ngữ Nghĩa Giữa Tiếng Việt và Tiếng Anh

Tiếng Việt và tiếng Anh có những khác biệt đáng kể về ngữ pháp và ngữ nghĩa, ảnh hưởng đến cách thức liên kết quy chiếu được sử dụng trong mỗi ngôn ngữ. Ví dụ, tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập, trong khi tiếng Anh là ngôn ngữ biến hình. Điều này dẫn đến sự khác biệt trong việc sử dụng đại từ, danh từ và các phương tiện quy chiếu khác. Ngoài ra, ngữ nghĩa của các từ và cụm từ cũng có thể khác nhau giữa hai ngôn ngữ, gây khó khăn cho việc dịch thuật và so sánh.

2.2. Vấn Đề Mơ Hồ Trong Liên Kết Quy Chiếu và Cách Giải Quyết

Sự mơ hồ trong liên kết quy chiếu là một vấn đề phổ biến trong cả tiếng Việt và tiếng Anh. Điều này xảy ra khi một yếu tố ngôn ngữ có thể tham chiếu đến nhiều đối tượng khác nhau trong văn bản, gây khó khăn cho người đọc/nghe trong việc xác định đối tượng được ám chỉ. Để giải quyết vấn đề này, cần phải phân tích ngữ cảnh, kiến thức nền và các yếu tố khác để xác định ý định của người nói/viết. Các thuật toán và mô hình xử lý ngôn ngữ tự nhiên cũng có thể được sử dụng để tự động giải quyết tham chiếu.

III. Phương Pháp Phân Tích Liên Kết Quy Chiếu Hướng Tiếp Cận

Để nghiên cứu liên kết quy chiếu một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp phân tích phù hợp. Một trong những phương pháp phổ biến là phân tích diễn ngôn, tập trung vào việc xem xét quy chiếu trong ngữ cảnh rộng hơn của văn bản. Phương pháp này giúp hiểu rõ hơn về ý định của người nói/viết và cách quy chiếu được sử dụng để tạo ra sự mạch lạc và tính nhất quán. Ngoài ra, phương pháp ngôn ngữ học đối chiếu cũng được sử dụng để so sánh liên kết quy chiếu giữa các ngôn ngữ khác nhau, nhằm tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt.

3.1. Phân Tích Diễn Ngôn Ngữ Cảnh và Kiến Thức Nền

Phân tích diễn ngôn là một phương pháp quan trọng để nghiên cứu liên kết quy chiếu, bởi vì nó nhấn mạnh vai trò của ngữ cảnh và kiến thức nền trong việc giải thích ý nghĩa của văn bản. Ngữ cảnh bao gồm các yếu tố như tình huống giao tiếp, mối quan hệ giữa người nói/viết và người nghe/đọc, và mục đích của giao tiếp. Kiến thức nền bao gồm những thông tin mà người nghe/đọc đã biết về chủ đề của văn bản. Bằng cách xem xét ngữ cảnh và kiến thức nền, người phân tích có thể hiểu rõ hơn về ý định của người nói/viết và cách quy chiếu được sử dụng để tạo ra sự mạch lạc.

3.2. Ngôn Ngữ Học Đối Chiếu So Sánh Tiếng Việt và Tiếng Anh

Ngôn ngữ học đối chiếu là một phương pháp hữu ích để so sánh liên kết quy chiếu giữa tiếng Việt và tiếng Anh. Phương pháp này cho phép người nghiên cứu xác định những điểm tương đồng và khác biệt trong cách thức quy chiếu được sử dụng trong mỗi ngôn ngữ. Ví dụ, có thể so sánh cách sử dụng đại từ, danh từ và các phương tiện quy chiếu khác trong tiếng Việt và tiếng Anh để tìm ra những quy luật và xu hướng chung. Kết quả của phân tích đối chiếu có thể được sử dụng để cải thiện việc dạy và học ngoại ngữ, cũng như để phát triển các hệ thống dịch thuật tự động.

IV. Liên Kết Quy Chiếu Chỉ Ngôi Đặc Điểm Trong Tiếng Việt

Liên kết quy chiếu chỉ ngôi, hay còn gọi là quy chiếu nhân xưng, là một loại quy chiếu phổ biến trong tiếng Việt. Nó sử dụng các đại từ nhân xưng (ví dụ: tôi, bạn, anh ấy, cô ấy) để tham chiếu đến người hoặc vật đã được đề cập trước đó trong văn bản. Liên kết quy chiếu chỉ ngôi đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra sự mạch lạc và tính nhất quán cho văn bản. Tuy nhiên, việc sử dụng đại từ nhân xưng không chính xác hoặc mơ hồ có thể dẫn đến sự hiểu lầm.

4.1. Cấu Tạo Ngữ Nghĩa và Ngữ Pháp Của Đại Từ Nhân Xưng

Đại từ nhân xưng trong tiếng Việt có cấu tạo, ngữ nghĩa và ngữ pháp riêng. Về cấu tạo, đại từ nhân xưng có thể là từ đơn (ví dụ: tôi, nó) hoặc từ ghép (ví dụ: chúng tôi, các bạn). Về ngữ nghĩa, đại từ nhân xưng biểu thị ngôi (thứ nhất, thứ hai, thứ ba) và số (ít, nhiều). Về ngữ pháp, đại từ nhân xưng có thể đóng vai trò chủ ngữ, tân ngữ hoặc bổ ngữ trong câu. Việc hiểu rõ cấu tạo, ngữ nghĩa và ngữ pháp của đại từ nhân xưng là rất quan trọng để sử dụng chúng một cách chính xác và hiệu quả.

4.2. Chức Năng Quy Chiếu và Đặc Điểm Ngữ Dụng Của Đại Từ

Đại từ nhân xưng có chức năng chính là quy chiếu đến người hoặc vật đã được đề cập trước đó trong văn bản. Tuy nhiên, việc sử dụng đại từ nhân xưng còn phụ thuộc vào đặc điểm ngữ dụng của văn bản. Ví dụ, trong văn nói, người nói có thể sử dụng đại từ nhân xưng một cách linh hoạt hơn so với văn viết. Ngoài ra, việc lựa chọn đại từ nhân xưng cũng có thể phản ánh mối quan hệ giữa người nói/viết và người nghe/đọc. Ví dụ, việc sử dụng "tôi" thay vì "chúng tôi" có thể tạo ra sự gần gũi và thân mật hơn.

V. Liên Kết Quy Chiếu Chỉ Định Phân Tích Trong Tiếng Anh

Liên kết quy chiếu chỉ định, hay còn gọi là quy chiếu chỉ thị, là một loại quy chiếu sử dụng các từ chỉ định (ví dụ: this, that, these, those) để tham chiếu đến người hoặc vật đã được đề cập trước đó hoặc đang hiện diện trong ngữ cảnh. Liên kết quy chiếu chỉ định đóng vai trò quan trọng trong việc hướng sự chú ý của người đọc/nghe đến một đối tượng cụ thể. Trong tiếng Anh, việc sử dụng mạo từ xác định "the" cũng có thể được coi là một hình thức của quy chiếu chỉ định.

5.1. Cấu Tạo Ngữ Nghĩa và Ngữ Pháp Của Từ Chỉ Định

Từ chỉ định trong tiếng Anh (this, that, these, those) có cấu tạo, ngữ nghĩa và ngữ pháp riêng. Về cấu tạo, chúng là các từ đơn. Về ngữ nghĩa, chúng biểu thị khoảng cách (gần hoặc xa) và số lượng (ít hoặc nhiều). Về ngữ pháp, chúng có thể đóng vai trò tính từ hoặc đại từ. Việc sử dụng chính xác từ chỉ định phụ thuộc vào vị trí của đối tượng được tham chiếu và mối quan hệ giữa người nói/viết và đối tượng đó.

5.2. Chức Năng Quy Chiếu và Đặc Điểm Ngữ Dụng Của Từ Chỉ Định

Chức năng chính của từ chỉ định là quy chiếu đến đối tượng cụ thể. Tuy nhiên, việc sử dụng chúng còn phụ thuộc vào đặc điểm ngữ dụng. Ví dụ, "this" thường được sử dụng để chỉ đối tượng gần người nói/viết, trong khi "that" được sử dụng để chỉ đối tượng xa hơn. Ngoài ra, từ chỉ định còn có thể được sử dụng để nhấn mạnh hoặc tạo sự tương phản giữa các đối tượng. Ví dụ, "This book is interesting, but that one is boring."

VI. Ứng Dụng Nghiên Cứu Liên Kết Quy Chiếu Trong Dịch Thuật và Giáo Dục

Nghiên cứu về liên kết quy chiếu có nhiều ứng dụng thực tiễn trong các lĩnh vực như dịch thuật, giáo dục ngôn ngữ và xử lý ngôn ngữ tự nhiên. Trong dịch thuật, việc hiểu rõ các phương tiện quy chiếu trong cả ngôn ngữ nguồn và ngôn ngữ đích là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và mạch lạc của bản dịch. Trong giáo dục ngôn ngữ, việc giảng dạy về liên kết quy chiếu giúp người học cải thiện khả năng đọc hiểu và viết văn bản. Trong xử lý ngôn ngữ tự nhiên, các thuật toán giải quyết tham chiếu được sử dụng để xây dựng các hệ thống trí tuệ nhân tạo có khả năng hiểu và tạo ra ngôn ngữ tự nhiên.

6.1. Cải Thiện Chất Lượng Dịch Thuật Thông Qua Phân Tích Quy Chiếu

Phân tích quy chiếu có thể giúp cải thiện chất lượng dịch thuật bằng cách đảm bảo rằng các tham chiếu trong bản dịch là chính xác và mạch lạc. Điều này đòi hỏi người dịch phải hiểu rõ các phương tiện quy chiếu trong cả ngôn ngữ nguồn và ngôn ngữ đích, cũng như ngữ cảnh và kiến thức nền liên quan. Ví dụ, khi dịch một văn bản từ tiếng Anh sang tiếng Việt, người dịch cần phải chú ý đến sự khác biệt trong cách sử dụng đại từ và các phương tiện quy chiếu khác để đảm bảo rằng bản dịch không gây hiểu lầm.

6.2. Nâng Cao Kỹ Năng Đọc Hiểu và Viết Cho Học Sinh Sinh Viên

Việc giảng dạy về liên kết quy chiếu có thể giúp học sinh, sinh viên nâng cao kỹ năng đọc hiểu và viết. Bằng cách hiểu rõ các phương tiện quy chiếu và cách chúng được sử dụng để tạo ra sự mạch lạc trong văn bản, người học có thể đọc hiểu văn bản một cách hiệu quả hơn. Ngoài ra, việc nắm vững các quy tắc về quy chiếu cũng giúp người học viết văn bản một cách rõ ràng, chính xác và thuyết phục.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP.HCM TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI &NHAÂN VAÊN ----------------- TOÁNG KHAÙNH NGOÏC LIEÂN KEÁT QUI CHIEÁU TRONG VAÊN BAÛN TIEÁNG VIEÄT VAØ VAÊN BAÛN TIEÁNG ANH LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KHOA HOÏC NGÖÕ VAÊN Chuyeân ngaønh : NGOÂN NGÖÕ HOÏC SO SAÙNH Maõ soá : 5. HOÀ CHÍ MINH - 2006 ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP.HCM TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI &NHAÂN VAÊN ----------------- TOÁNG KHAÙNH NGOÏC LIEÂN KEÁT QUI CHIEÁU TRONG VAÊN BAÛN TIEÁNG VIEÄT VAØ VAÊN BAÛN TIEÁNG ANH LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KHOA HOÏC NGÖÕ VAÊN Chuyeân ngaønh : NGOÂN NGÖÕ HOÏC SO SAÙNH Maõ soá : 5.27 Ngöôøi höôùng daãn PGS.TS TRÒNH SAÂM TP. HOÀ CHÍ MINH - 2006 QUI ÖÔÙC TRÌNH BAØY Ngoaøi caùc caùch trình baøy theo qui ñònh chung, luaän vaên naøy coøn coù moät soá qui öôùc nhö sau: 1. Caùc tröôøng hôïp vieát taét: - Kí hieäu tænh löôïc: Þ, kí hieäu troáng, chæ löôïc toá, (yeáu toá bò tænh löôïc).

- Kí hieäu: * ñöùng phía tröôùc, laø caâu khoâng chaáp nhaän ñöôïc veà phöông dieän lieân keát qui chieáu. Kí hieäu khi phaân tích ví duï: - Trong caùc ví duï phaàn in nghieâng, ñaäm, gaïch döôùi laø nhöõng yeáu toá qui chieáu, chaúng haïn: Ñeâm toái ñoái vôùi Lieân quen laém, chò khoâng sôï noù nöõa. Kí hieäu ví duï: - Caùc ví duï ñöôïc ñaùnh theo thöù töï trong moãi chöông, chaúng haïn: Ví duï 1, Ví duï 2,… cho ñeán Ví duï n. - Trong moãi ví duï coù theå coù Ví duï n (a, b, c, …).

Chaúng haïn nhö: Ví duï 7: a/………. Teân taøi lieäu trích daãn vaø soá trang trích daãn ñöôïc ghi baèng soá thöù töï trong ngoaëc vuoâng. Soá ñaàu tieân laø soá thöù töï taøi lieäu, soá sau laø soá trang nôi trích daãn trong taøi lieäu, hai soá naøy ñöôïc ngaên caùch bôûi daáu phaåy. Ví duï: [10,233]: Taøi lieäu 10, trang 233.

1 MUÏC LUÏC Chöông DAÃN NHAÄP 1. Lyù do choïn ñeà taøi, muïc ñích nghieân cöùu. Phaïm vi nghieân cöùu. Lòch söû nghieân cöùu ñeà taøi.

Phöông phaùp nghieân cöùu vaø nguoàn ngöõ lieäu. Ñoùng goùp cuûa luaän vaên. Keát caáu cuûa luaän vaên. 14 Chöông moät TOÅNG QUAN VEÀ QUI CHIEÁU VAØ LIEÂN KEÁT QUI CHIEÁU 1.1 Giôùi thuyeát chung .3 Ñoàng qui chieáu .2 Lieân keát qui chieáu .2 Lieân keát qui chieáu .3 Qui chieáu ngoaïi chæ vaø noäi chæ .1 Qui chieáu ngoaïi chæ .2 Qui chieáu noäi chæ .1 Qui chieáu hoài chæ .2 Hoài chæ vaø tænh löôïc .3 Qui chieáu khöù chæ .4 Qui chieáu ñieån hình vaø khoâng ñieån hình .1 Qui chieáu ñieån hình .2 Qui chieáu khoâng ñieån hình .5 Qui chieáu vaø loaïi hình ngoân ngöõ.

65 Chöông hai LIEÂN KEÁT QUI CHIEÁU TRONG TIEÁNG VIEÄT 2.1 Moät soá vaán ñeà veà lieân keát qui chieáu trong tieáng Vieät .2 Lieân keát qui chieáu chæ ngoâi trong tieáng Vieät .1 Ñaëc ñieåm caáu taïo .2 Ñaëc ñieåm ngöõ nghóa.3 Ñaëc ñieåm cuù phaùp .4 Chöùc naêng qui chieáu .5 Ñaëc ñieåm ngöõ duïng.3 Lieân keát qui chieáu chæ ñònh trong tieáng Vieät .1 Ñaëc ñieåm caáu taïo .2 Ñaëc ñieåm ngöõ nghóa .3 Ñaëc ñieåm cuù phaùp .4 Chöùc naêng thay theá .5 Chöùc naêng qui chieáu hoài chæ vaø chæ xuaát .6 Ñaëc ñieåm ngöõ duïng .4 Lieân keát qui chieáu so saùnh trong tieáng Vieät .1 Ñaëc ñieåm caáu taïo .2 Ñaëc ñieåm ngöõ nghóa .3 Ñaëc ñieåm cuù phaùp. 4 Chöùc naêng qui chieáu. 5 Ñaëc ñieåm ngöõ duïng. 111 Chöông ba LIEÂN KEÁT QUI CHIEÁU TRONG TIEÁNG ANH (ÑOÁI SAÙNH VÔÙI TIEÁNG VIEÄT) 3.1 Moät soá vaán ñeà veà lieân keát qui chieáu trong tieáng Anh .1 Moät soá quan ñieåm veà lieân keát qui chieáu .2 Hieän töôïng mô hoà trong lieân keát qui chieáu .3 Chuoãi lieân keát hoài chæ.4 Ngoaïi chæ vaø noäi chæ .5 Khaùi nieäm hoài chæ vaø tænh löôïc .6 Moái quan heä khoâng ñoàng qui chieáu trong lieân keát hoài qui .7 Hoài chæ vaø chæ xuaát .8 Maïo töø xaùc ñònh vaø maïo töø khoâng xaùc ñònh.2 Lieân keát qui chieáu chæ ngoâi trong tieáng Anh .1 Ñaëc ñieåm caáu taïo .2 Ñaëc ñieåm ngöõ nghóa .3 Ñaëc ñieåm cuù phaùp .4 Ñaëc ñieåm ngöõ duïng .5 Ñaïi töø nhaân xöng “it” .6 Veà moái quan heä giöõa tieàn ngöõ vaø töø hoài chæ .7 Ñoái saùnh vôùi tieáng Vieät .3 Lieân keát qui chieáu chæ ñònh trong tieáng Anh .1 Ñaëc ñieåm caáu taïo .2 Ñaëc ñieåm ngöõ nghóa .3 Ñaëc ñieåm cuù phaùp .4 Chöùc naêng qui chieáu .5 Ñaëc ñieåm ngöõ duïng .6 Maïo töø xaùc ñònh “the” vaø maïo töøø khoâng xaùc ñònh “a” .7 Ñoái saùnh vôùi tieáng Vieät.

Lieân keát qui chieáu so saùnh trong tieáng Anh .1 Lôùp qui chieáu so saùnh khaùi quaùt .1 Ñaëc ñieåm caáu taïo .2 Ñaëc ñieåm ngöõ nghóa .3 Ñaëc ñieåm cuù phaùp .4 Chöùc naêng qui chieáu .2 Lôùp qui chieáu so saùnh cuï theå .1 Ñaëc ñieåm caáu taïo .2 Ñaëc ñieåm ngöõ nghóa .3 Ñaëc ñieåm cuù phaùp .4 Chöùc naêng qui chieáu .3 Ñaëc ñieåm ngöõ duïng .4 Ñoái saùnh vôùi tieáng Vieät .5 Moät soá ñeà nghò. 175 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO. 179 NGUOÀN XUAÁT XÖÙ NGÖÕ LIEÄU KHAÛO SAÙT. 185 5 CHÖÔNG DAÃN NHAÄP 1.

LYÙ DO CHOÏN ÑEÀ TAØI, MUÏC ÑÍCH NGHIEÂN CÖÙU Qui chieáu töø laâu ñaõ laø moái quan taâm cuûa ngoân ngöõ hoïc, tuy nhieân töø khi ngöõ phaùp vöôn tôùi ñoái töôïng khaûo saùt laø nhöõng chænh theå giao tieáp lôùn hôn caâu, töø khi ngöõ duïng hoïc nghieân cöùu ngoân ngöõ trong quaù trình haønh chöùc thì vaán ñeà qui chieáu vôùi tö caùch laø moät phöông thöùc lieân keát vaên baûn ñöôïc ñaët ra. Nhìn chung noùi tôùi giao tieáp laø noùi tôùi qui chieáu. Tuy nhieân moãi ngoân ngöõ laïi coù nhöõng phöông tieän qui chieáu rieâng. Ñieàu naøy gaây trôû ngaïi khoâng ít cho nhöõng ngöôøi hoïc ngoaïi ngöõ, hôn theá nöõa, qui chieáu coøn lieân quan maät thieát ñeán ñaëc ñieåm vaên hoaù, taâm lyù daân toäc.

Moät trong nhöõng ñaëc ñieåm laøm cho toå hôïp caâu trôû thaønh vaên baûn ñoù laø tính lieân keát bao goàm nhieàu bình dieän khaùc nhau. Trong ñoù, lieân keát qui chieáu chæ laø moät trong caùc phöông thöùc. Tuy nhieân ñaây laø phöông thöùc gaén lieàn vôùi ngöõ caûnh giao tieáp maø neáu taùch rôøi khoûi noù thì khoâng theå coi laø lieân thoâng, maïch laïc ñöôïc. Ví duï 1: A: Bieát vaäy ôû nhaø nguû cho roài…! B: Sao maøy? A: Hoâm nay cuõng nhö hoâm qua… B: Thì tao ñaõ noùi maø khoâng nghe! Caàm cuoán saùch nhan ñeà: “Sô ñoà phaûn öùng hoaù hoïc” treân tay: A: Tao muoán vöùt noù (1) ñi cho roài…! B: Thoâi thì vöùt ñi cho raûnh nôï… (Baùo Tuoåi treû/ 2006) 6 Maëc daàu ñoaïn ñoái thoaïi treân vaãn ñöôïc laáp ñaày bôûi caùc töø ngöõ nhöng nghóa cuûa noù vaãn chöa roõ raøng.

Ngöôøi ñoïc seõ caûm thaáy deã hieåu hôn neáu bieát ñöôïc ñaây laø cuoäc troø chuyeän cuûa hai thí sinh, coù leõ vöøa hoaøn taát moät cuoäc thi. Thöïc teá muoán hieåu ñöôïc ngöôøi ta noùi veà caùi gì thì ta phaûi bieát ñöôïc ngoân caûnh vì nhieàu yeáu toá khoâng ñöôïc hieån ngoân. Nhieàu döõ kieän maëc nhieân ñöôïc thöøa nhaän, hay ngaàm ñònh trong moãi phaùt ngoân. Hay ñaïi töø noù (1) qua tình huoáng ta bieát laø aùm chæ ñeán cuoán saùch “ Sô ñoà phaûn öùng hoaù hoïc”.

Vaø ta seõ hieåu ñöôïc yù nghóa saâu xa cuûa cuoäc hoäi thoaïi qua caùi töïa cuûa ngöôøi vieát ñaët cho cuoäc thoaïi naøy: “Nguû söôùng hôn … thi !” Ví duï 2: A: Did you see the play on television last night? B: No, I didn’t. What was it (1)? A: Romeo and Juliet. B: Cried ? Why ? A: Well, it (2) was very sad. At the end, Romeo killed himself and then Juliet killed herself.

B: It (3) sounds silly to me ! Why did they kill themselves? A: … for love ! Taïm dòch nhö sau: A: Baïn coù xem vôû kòch treân tivi toái qua khoâng? B: Khoâng. Kòch gì theá? A: Romeo vaø Juliet. Toâi ñaõ khoùc ñaáy. B: Khoùc aø? Sao vaäy? A: AØ, vôû kòch raát buoàn.

Cuoái cuøng Romeo töï vaãn vaø roài Juliet cuõng töï vaãn theo. B: Toâi thaáy coù veû vôù vaån quaù! Taïi sao hoï laïi töï töû ? A … vì tình. (Streamline English- Connections) 7 Trong ñoaïn hoäi thoaïi treân it (1,2) laø ñaïi töø, noù ñeà caäp ñeán the play ñöôïc noùi ñeán tröôùc ñoù. Coøn caùc ñaïi töø phaûn thaân himself qui chieáu tôùi Romeo, herself tôùi Juliet, themselves tôùi they, töùc caû hai nhaân vaät Romeo vaø Juliet, thì ñöôïc duøng ñeå phaûn chieáu moät danh töø ôû vò trí chuû ngöõ trong moät caâu coù quan heä ñoàng sôû chæ.

Ñieàu naøy cho thaáy vai troø vaø chöùc naêng cuûa lieân keát qui chieáu coù yù nghóa nhö theá naøo trong giao tieáp. Vì taát caû nhöõng ñieàu neâu treân, hôn theá nöõa laø giaùo vieân daïy tieáng Anh trong quaù trình giaûng daïy phaûi thöôøng xuyeân giaûi quyeát nhöõng vaán ñeà lieân quan ñeán qui chieáu neân chuùng toâi choïn “Lieân keát qui chieáu trong vaên baûn tieáng Vieät vaø vaên baûn tieáng Anh” laøm ñeà taøi nghieân cöùu cuûa mình. PHAÏM VI NGHIEÂN CÖÙU Qui chieáu coù theå tieáp caän töø goùc ñoä taâm lyù hoïc, töø lyù thuyeát thoâng tin, ngay caû trong lónh vöïc ngoân ngöõ hoïc tuøy theo goùc nhìn qui chieáu vaø lieân keát qui chieáu cuõng seõ ñöôïc khaûo saùt töø nhieàu caùch khaùc nhìn khaùc nhau. Luaän vaên naøy chaáp nhaän caùc kieán giaûi cuûa M.K Halliday (1994) laøm tieàn ñeà lyù thuyeát cho vieäc mieâu taû, phaân loaïi cuûa mình.

ÔÛ ñaây chuùng toâi cuõng chæ taäp trung vaøo ba nhoùm chính: -Nhoùm qui chieáu chæ ngoâi hay coøn goïi laø qui chieáu nhaân xöng. -Nhoùm qui chieáu chæ ñònh hay chæ thò. -Nhoùm qui chieáu so saùnh. 8 Tröôùc khi ñi vaøo mieâu taû ba nhoùm qui chieáu noùi treân, luaän vaên khoâng theå khoâng ñeà caäp ñeán moät soá khaùi nieäm lieân quan ñeán qui chieáu noùi rieâng vaø lieân keát noùi chung.

LÒCH SÖÛ NGHIEÂN CÖÙU ÑEÀ TAØI Coù theå noùi taùc phaåm ñaàu tieân chuù yù ñeán lieân keát trong ñoù coù lieân keát qui chieáu laø “Cohesion in English” (1976) nhöng chuû yeáu laø treân cöù lieäu tieáng Anh. Hai taùc giaû M.K Halliday vaø Ruqaiya Hassan ñaõ ñeà caäp ñeán khaùi nieäm lieân keát vaø cho raèng ñoù laø moät khaùi nieäm veà maët nghóa. Lieân keát xuaát hieän khi vieäc giaûi thuyeát moät yeáu toá trong dieãn ngoân phuï thuoäc vaøo yeáu toá khaùc trong dieãn ngoân ñoù. Hay noùi khaùc ñi quan heä lieân keát laø quan heä nghóa giöõa hai yeáu toá ngoân ngöõ naèm trong hai (hôn hai) meänh ñeà, khi muoán giaûi thuyeát nghóa cuûa yeáu toá naøy phaûi döïa vaøo nghóa cuûa yeáu toá kia, treân cô sôû ñoù maø hai meänh ñeà ñöôïc lieân keát vôùi nhau.

Trong taùc phaåm naøy, hai taùc giaû M.K Halliday vaø Ruqaiya Hassan ñaõ ñeà xuaát 5 phöông thöùc lieân keát goàm: qui chieáu (reference), thay theá (substitution), tænh löôïc (ellipsis), noái (conjunction) vaø lieân keát töø vöïng (lexical cohesion).K Halliday [22] ñaõ löôïc qui coøn boán phöông thöùc trong ñoù coù lieân keát qui chieáu.