Nghiên Cứu Liên Kết Quy Chiếu Trong Tiếng Việt và Tiếng Anh

Chuyên khảo phân tích Liên kết qui chiếu trong văn bản tiếng việt và văn bản tiếng anh, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Sâm
• Trường học: Đại Học Quốc Gia TP.HCM
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Học
• Đề tài: Liên Kết Quy Chiếu Trong Tiếng Việt và Tiếng Anh
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUI CHIẾU VÀ LIÊN KẾT QUI CHIẾU
• 1.1. Giới thuyết chung
• 1.2. Đoàng qui chiếu
• 1.3. Liên kết qui chiếu
• 1.4. Liên kết qui chiếu
• 1.5. Qui chiếu ngoài chệ và nội chệ
• 1.5.1. Qui chiếu ngoài chệ
• 1.5.2. Qui chiếu nội chệ
• 1.6. Qui chiếu hoài chệ
• 1.6.1. Qui chiếu hoài chệ
• 1.6.2. Hoài chệ và tính lược
• 1.7. Qui chiếu khứ chệ
• 1.8. Qui chiếu điển hình và không điển hình
• 1.8.1. Qui chiếu điển hình
• 1.8.2. Qui chiếu không điển hình
• 1.9. Qui chiếu và loại hình ngôn ngữ
• 2. CHƯƠNG 2: LIÊN KẾT QUI CHIẾU TRONG TIẾNG VIỆT
• 2.1. Một số vấn đề về liên kết qui chiếu trong tiếng Việt
• 2.2. Liên kết qui chiếu chỉ ngoài trong tiếng Việt
• 2.2.1. Đặc điểm cấu tạo
• 2.2.2. Đặc điểm ngữ nghĩa
• 2.2.3. Đặc điểm cú pháp
• 2.2.4. Chức năng qui chiếu
• 2.2.5. Đặc điểm ngữ dụng
• 2.3. Liên kết qui chiếu chỉ định trong tiếng Việt
• 2.3.1. Đặc điểm cấu tạo
• 2.3.2. Đặc điểm ngữ nghĩa
• 2.3.3. Đặc điểm cú pháp
• 2.3.4. Chức năng thay thế
• 2.3.5. Chức năng qui chiếu hoài chệ và chỉ xuất
• 2.3.6. Đặc điểm ngữ dụng
• 2.4. Liên kết qui chiếu so sánh trong tiếng Việt
• 2.4.1. Đặc điểm cấu tạo
• 2.4.2. Đặc điểm ngữ nghĩa
• 2.4.3. Đặc điểm cú pháp
• 2.4.4. Chức năng qui chiếu
• 2.4.5. Đặc điểm ngữ dụng
• 3. CHƯƠNG 3: LIÊN KẾT QUI CHIẾU TRONG TIẾNG ANH (SO SÁNH VỚI TIẾNG VIỆT)
• 3.1. Một số vấn đề về liên kết qui chiếu trong tiếng Anh
• 3.1.1. Một số quan điểm về liên kết qui chiếu
• 3.1.2. Hiện tượng mô hoà trong liên kết qui chiếu
• 3.1.3. Chuỗi liên kết hoài chệ
• 3.1.4. Ngoài chệ và nội chệ
• 3.1.5. Khái niệm hoài chệ và tính lược
• 3.1.6. Mối quan hệ không đồng qui chiếu trong liên kết hoài qui
• 3.1.7. Hoài chệ và chỉ xuất
• 3.1.8. Mạo từ xác định và mạo từ không xác định
• 3.2. Liên kết qui chiếu chỉ ngoài trong tiếng Anh
• 3.2.1. Đặc điểm cấu tạo
• 3.2.2. Đặc điểm ngữ nghĩa
• 3.2.3. Đặc điểm cú pháp
• 3.2.4. Đặc điểm ngữ dụng
• 3.2.5. Đại từ nhân xưng “it”
• 3.2.6. Về mối quan hệ giữa tiền ngữ và từ hoài chệ
• 3.2.7. Đối sánh với tiếng Việt
• 3.3. Liên kết qui chiếu chỉ định trong tiếng Anh
• 3.3.1. Đặc điểm cấu tạo
• 3.3.2. Đặc điểm ngữ nghĩa
• 3.3.3. Đặc điểm cú pháp
• 3.3.4. Chức năng qui chiếu
• 3.3.5. Đặc điểm ngữ dụng
• 3.3.6. Mạo từ xác định “the” và mạo từ không xác định “a”
• 3.3.7. Đối sánh với tiếng Việt
• 3.4. Liên kết qui chiếu so sánh trong tiếng Anh
• 3.4.1. Lớp qui chiếu so sánh khái quát
• 3.4.1.1. Đặc điểm cấu tạo
• 3.4.1.2. Đặc điểm ngữ nghĩa
• 3.4.1.3. Đặc điểm cú pháp
• 3.4.1.4. Chức năng qui chiếu
• 3.4.2. Lớp qui chiếu so sánh cụ thể
• 3.4.2.1. Đặc điểm cấu tạo
• 3.4.2.2. Đặc điểm ngữ nghĩa
• 3.4.2.3. Đặc điểm cú pháp
• 3.4.2.4. Chức năng qui chiếu
• 3.4.3. Đặc điểm ngữ dụng
• 3.4.4. Đối sánh với tiếng Việt
• 3.4.5. Một số đề nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• NGUỒN XUẤT XỬ NGỮ LIỆU KHẢO SÁT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Liên Kết Quy Chiếu Khái Niệm Vai Trò

Nghiên cứu về liên kết quy chiếu từ lâu đã thu hút sự quan tâm của giới ngôn ngữ học. Khi ngữ pháp mở rộng phạm vi khảo sát đến các chỉnh thể giao tiếp lớn hơn câu, và ngữ dụng học nghiên cứu ngôn ngữ trong quá trình hành chức, vấn đề quy chiếu nổi lên như một phương thức liên kết văn bản quan trọng. Giao tiếp, về bản chất, liên quan mật thiết đến quy chiếu. Tuy nhiên, mỗi ngôn ngữ lại sở hữu những phương tiện quy chiếu riêng, tạo ra những thách thức cho người học ngoại ngữ. Hơn nữa, quy chiếu còn liên quan đến đặc điểm văn hóa và tâm lý dân tộc. Một trong những yếu tố then chốt biến tổ hợp câu thành văn bản là tính liên kết, bao gồm nhiều bình diện khác nhau, trong đó liên kết quy chiếu đóng vai trò then chốt. Đây là phương thức gắn liền với ngữ cảnh giao tiếp, và nếu tách rời khỏi nó, tính liên thông và mạch lạc sẽ bị ảnh hưởng.

1.1. Định Nghĩa và Phân Loại Liên Kết Quy Chiếu

Liên kết quy chiếu là một phương thức liên kết văn bản mà trong đó, một yếu tố ngôn ngữ (ví dụ: đại từ, danh từ, cụm từ) tham chiếu đến một yếu tố khác trong hoặc ngoài văn bản để tạo ra sự mạch lạc và tính nhất quán. Có nhiều cách phân loại liên kết quy chiếu, bao gồm hồi chỉ (anaphora), khứ chỉ (cataphora), ngoại chỉ (exophora) và nội chỉ (endophora). Mỗi loại quy chiếu này đóng vai trò khác nhau trong việc xây dựng ý nghĩa của văn bản.

1.2. Vai Trò Của Liên Kết Quy Chiếu Trong Giao Tiếp

Liên kết quy chiếu đóng vai trò quan trọng trong giao tiếp bằng cách giúp người nghe/đọc hiểu rõ hơn về ý nghĩa của văn bản. Bằng cách sử dụng các phương tiện quy chiếu một cách hiệu quả, người nói/viết có thể tạo ra những văn bản mạch lạc, dễ hiểu và thuyết phục. Ngược lại, việc sử dụng quy chiếu không chính xác hoặc mơ hồ có thể dẫn đến sự hiểu lầm và gây khó khăn cho quá trình giao tiếp. Ví dụ, trong đoạn đối thoại, việc sử dụng đại từ không rõ ràng có thể khiến người nghe không biết đại từ đó đang ám chỉ đến đối tượng nào.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Liên Kết Quy Chiếu Trong Ngôn Ngữ

Việc nghiên cứu liên kết quy chiếu đặt ra nhiều thách thức, đặc biệt khi so sánh giữa các ngôn ngữ khác nhau như tiếng Việt và tiếng Anh. Mỗi ngôn ngữ có những phương tiện quy chiếu riêng, phản ánh cấu trúc ngữ pháp, ngữ nghĩa và ngữ dụng đặc thù. Sự khác biệt này có thể gây khó khăn cho người học ngoại ngữ và những người làm công tác dịch thuật. Hơn nữa, quy chiếu còn liên quan mật thiết đến văn hóa và tâm lý dân tộc, đòi hỏi người nghiên cứu phải có kiến thức sâu rộng về các yếu tố này. Việc giải quyết các vấn đề liên quan đến sự mơ hồ trong liên kết quy chiếu cũng là một thách thức lớn, đặc biệt trong các văn bản phức tạp.

2.1. Sự Khác Biệt Về Ngữ Pháp và Ngữ Nghĩa Giữa Tiếng Việt và Tiếng Anh

Tiếng Việt và tiếng Anh có những khác biệt đáng kể về ngữ pháp và ngữ nghĩa, ảnh hưởng đến cách thức liên kết quy chiếu được sử dụng trong mỗi ngôn ngữ. Ví dụ, tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập, trong khi tiếng Anh là ngôn ngữ biến hình. Điều này dẫn đến sự khác biệt trong việc sử dụng đại từ, danh từ và các phương tiện quy chiếu khác. Ngoài ra, ngữ nghĩa của các từ và cụm từ cũng có thể khác nhau giữa hai ngôn ngữ, gây khó khăn cho việc dịch thuật và so sánh.

2.2. Vấn Đề Mơ Hồ Trong Liên Kết Quy Chiếu và Cách Giải Quyết

Sự mơ hồ trong liên kết quy chiếu là một vấn đề phổ biến trong cả tiếng Việt và tiếng Anh. Điều này xảy ra khi một yếu tố ngôn ngữ có thể tham chiếu đến nhiều đối tượng khác nhau trong văn bản, gây khó khăn cho người đọc/nghe trong việc xác định đối tượng được ám chỉ. Để giải quyết vấn đề này, cần phải phân tích ngữ cảnh, kiến thức nền và các yếu tố khác để xác định ý định của người nói/viết. Các thuật toán và mô hình xử lý ngôn ngữ tự nhiên cũng có thể được sử dụng để tự động giải quyết tham chiếu.

III. Phương Pháp Phân Tích Liên Kết Quy Chiếu Hướng Tiếp Cận

Để nghiên cứu liên kết quy chiếu một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp phân tích phù hợp. Một trong những phương pháp phổ biến là phân tích diễn ngôn, tập trung vào việc xem xét quy chiếu trong ngữ cảnh rộng hơn của văn bản. Phương pháp này giúp hiểu rõ hơn về ý định của người nói/viết và cách quy chiếu được sử dụng để tạo ra sự mạch lạc và tính nhất quán. Ngoài ra, phương pháp ngôn ngữ học đối chiếu cũng được sử dụng để so sánh liên kết quy chiếu giữa các ngôn ngữ khác nhau, nhằm tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt.

3.1. Phân Tích Diễn Ngôn Ngữ Cảnh và Kiến Thức Nền

Phân tích diễn ngôn là một phương pháp quan trọng để nghiên cứu liên kết quy chiếu, bởi vì nó nhấn mạnh vai trò của ngữ cảnh và kiến thức nền trong việc giải thích ý nghĩa của văn bản. Ngữ cảnh bao gồm các yếu tố như tình huống giao tiếp, mối quan hệ giữa người nói/viết và người nghe/đọc, và mục đích của giao tiếp. Kiến thức nền bao gồm những thông tin mà người nghe/đọc đã biết về chủ đề của văn bản. Bằng cách xem xét ngữ cảnh và kiến thức nền, người phân tích có thể hiểu rõ hơn về ý định của người nói/viết và cách quy chiếu được sử dụng để tạo ra sự mạch lạc.

3.2. Ngôn Ngữ Học Đối Chiếu So Sánh Tiếng Việt và Tiếng Anh

Ngôn ngữ học đối chiếu là một phương pháp hữu ích để so sánh liên kết quy chiếu giữa tiếng Việt và tiếng Anh. Phương pháp này cho phép người nghiên cứu xác định những điểm tương đồng và khác biệt trong cách thức quy chiếu được sử dụng trong mỗi ngôn ngữ. Ví dụ, có thể so sánh cách sử dụng đại từ, danh từ và các phương tiện quy chiếu khác trong tiếng Việt và tiếng Anh để tìm ra những quy luật và xu hướng chung. Kết quả của phân tích đối chiếu có thể được sử dụng để cải thiện việc dạy và học ngoại ngữ, cũng như để phát triển các hệ thống dịch thuật tự động.

IV. Liên Kết Quy Chiếu Chỉ Ngôi Đặc Điểm Trong Tiếng Việt

Liên kết quy chiếu chỉ ngôi, hay còn gọi là quy chiếu nhân xưng, là một loại quy chiếu phổ biến trong tiếng Việt. Nó sử dụng các đại từ nhân xưng (ví dụ: tôi, bạn, anh ấy, cô ấy) để tham chiếu đến người hoặc vật đã được đề cập trước đó trong văn bản. Liên kết quy chiếu chỉ ngôi đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra sự mạch lạc và tính nhất quán cho văn bản. Tuy nhiên, việc sử dụng đại từ nhân xưng không chính xác hoặc mơ hồ có thể dẫn đến sự hiểu lầm.

4.1. Cấu Tạo Ngữ Nghĩa và Ngữ Pháp Của Đại Từ Nhân Xưng

Đại từ nhân xưng trong tiếng Việt có cấu tạo, ngữ nghĩa và ngữ pháp riêng. Về cấu tạo, đại từ nhân xưng có thể là từ đơn (ví dụ: tôi, nó) hoặc từ ghép (ví dụ: chúng tôi, các bạn). Về ngữ nghĩa, đại từ nhân xưng biểu thị ngôi (thứ nhất, thứ hai, thứ ba) và số (ít, nhiều). Về ngữ pháp, đại từ nhân xưng có thể đóng vai trò chủ ngữ, tân ngữ hoặc bổ ngữ trong câu. Việc hiểu rõ cấu tạo, ngữ nghĩa và ngữ pháp của đại từ nhân xưng là rất quan trọng để sử dụng chúng một cách chính xác và hiệu quả.

4.2. Chức Năng Quy Chiếu và Đặc Điểm Ngữ Dụng Của Đại Từ

Đại từ nhân xưng có chức năng chính là quy chiếu đến người hoặc vật đã được đề cập trước đó trong văn bản. Tuy nhiên, việc sử dụng đại từ nhân xưng còn phụ thuộc vào đặc điểm ngữ dụng của văn bản. Ví dụ, trong văn nói, người nói có thể sử dụng đại từ nhân xưng một cách linh hoạt hơn so với văn viết. Ngoài ra, việc lựa chọn đại từ nhân xưng cũng có thể phản ánh mối quan hệ giữa người nói/viết và người nghe/đọc. Ví dụ, việc sử dụng "tôi" thay vì "chúng tôi" có thể tạo ra sự gần gũi và thân mật hơn.

V. Liên Kết Quy Chiếu Chỉ Định Phân Tích Trong Tiếng Anh

Liên kết quy chiếu chỉ định, hay còn gọi là quy chiếu chỉ thị, là một loại quy chiếu sử dụng các từ chỉ định (ví dụ: this, that, these, those) để tham chiếu đến người hoặc vật đã được đề cập trước đó hoặc đang hiện diện trong ngữ cảnh. Liên kết quy chiếu chỉ định đóng vai trò quan trọng trong việc hướng sự chú ý của người đọc/nghe đến một đối tượng cụ thể. Trong tiếng Anh, việc sử dụng mạo từ xác định "the" cũng có thể được coi là một hình thức của quy chiếu chỉ định.

5.1. Cấu Tạo Ngữ Nghĩa và Ngữ Pháp Của Từ Chỉ Định

Từ chỉ định trong tiếng Anh (this, that, these, those) có cấu tạo, ngữ nghĩa và ngữ pháp riêng. Về cấu tạo, chúng là các từ đơn. Về ngữ nghĩa, chúng biểu thị khoảng cách (gần hoặc xa) và số lượng (ít hoặc nhiều). Về ngữ pháp, chúng có thể đóng vai trò tính từ hoặc đại từ. Việc sử dụng chính xác từ chỉ định phụ thuộc vào vị trí của đối tượng được tham chiếu và mối quan hệ giữa người nói/viết và đối tượng đó.

5.2. Chức Năng Quy Chiếu và Đặc Điểm Ngữ Dụng Của Từ Chỉ Định

Chức năng chính của từ chỉ định là quy chiếu đến đối tượng cụ thể. Tuy nhiên, việc sử dụng chúng còn phụ thuộc vào đặc điểm ngữ dụng. Ví dụ, "this" thường được sử dụng để chỉ đối tượng gần người nói/viết, trong khi "that" được sử dụng để chỉ đối tượng xa hơn. Ngoài ra, từ chỉ định còn có thể được sử dụng để nhấn mạnh hoặc tạo sự tương phản giữa các đối tượng. Ví dụ, "This book is interesting, but that one is boring."

VI. Ứng Dụng Nghiên Cứu Liên Kết Quy Chiếu Trong Dịch Thuật và Giáo Dục

Nghiên cứu về liên kết quy chiếu có nhiều ứng dụng thực tiễn trong các lĩnh vực như dịch thuật, giáo dục ngôn ngữ và xử lý ngôn ngữ tự nhiên. Trong dịch thuật, việc hiểu rõ các phương tiện quy chiếu trong cả ngôn ngữ nguồn và ngôn ngữ đích là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và mạch lạc của bản dịch. Trong giáo dục ngôn ngữ, việc giảng dạy về liên kết quy chiếu giúp người học cải thiện khả năng đọc hiểu và viết văn bản. Trong xử lý ngôn ngữ tự nhiên, các thuật toán giải quyết tham chiếu được sử dụng để xây dựng các hệ thống trí tuệ nhân tạo có khả năng hiểu và tạo ra ngôn ngữ tự nhiên.

6.1. Cải Thiện Chất Lượng Dịch Thuật Thông Qua Phân Tích Quy Chiếu

Phân tích quy chiếu có thể giúp cải thiện chất lượng dịch thuật bằng cách đảm bảo rằng các tham chiếu trong bản dịch là chính xác và mạch lạc. Điều này đòi hỏi người dịch phải hiểu rõ các phương tiện quy chiếu trong cả ngôn ngữ nguồn và ngôn ngữ đích, cũng như ngữ cảnh và kiến thức nền liên quan. Ví dụ, khi dịch một văn bản từ tiếng Anh sang tiếng Việt, người dịch cần phải chú ý đến sự khác biệt trong cách sử dụng đại từ và các phương tiện quy chiếu khác để đảm bảo rằng bản dịch không gây hiểu lầm.

6.2. Nâng Cao Kỹ Năng Đọc Hiểu và Viết Cho Học Sinh Sinh Viên

Việc giảng dạy về liên kết quy chiếu có thể giúp học sinh, sinh viên nâng cao kỹ năng đọc hiểu và viết. Bằng cách hiểu rõ các phương tiện quy chiếu và cách chúng được sử dụng để tạo ra sự mạch lạc trong văn bản, người học có thể đọc hiểu văn bản một cách hiệu quả hơn. Ngoài ra, việc nắm vững các quy tắc về quy chiếu cũng giúp người học viết văn bản một cách rõ ràng, chính xác và thuyết phục.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống ngôn ngữ học văn bản hiện đại, liên kết quy chiếu đóng vai trò quyết định đến tính mạch lạc và giá trị giao tiếp của diễn ngôn. Khảo cứu thực nghiệm trên 185 trang công trình nghiên cứu được bảo vệ năm 2006 tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đã phân tích hơn 600 ngữ cảnh văn bản điển hình nhằm làm sáng tỏ cơ chế liên kết này. Vấn đề nghiên cứu cốt lõi xuất phát từ thực tế người học ngoại ngữ thường gặp rào cản ngữ dụng nghiêm trọng khi chuyển dịch giữa tiếng Việt và tiếng Anh do sự khác biệt sâu sắc về đặc trưng loại hình ngôn ngữ. Mục tiêu cụ thể của luận văn là miêu tả, phân loại có hệ thống và so sánh đối chiếu 3 nhóm phương thức quy chiếu chủ đạo gồm quy chiếu chỉ ngôi, quy chiếu chỉ định và quy chiếu so sánh trong cả hai ngôn ngữ. Phạm vi khảo sát tập trung vào các văn bản viết thuộc phong cách nghệ thuật, báo chí và giáo trình giao tiếp chuẩn mực xuất bản từ thế kỷ 20 đến những năm đầu thế kỷ 21. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn, góp phần giảm thiểu 35% lỗi sai ngữ dụng phổ biến trong dịch thuật song ngữ, đồng thời nâng cao hơn 25% hiệu quả tiếp nhận văn bản cho người học tiếng Anh tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng dựa trên lý thuyết ngữ pháp chức năng hệ thống của Halliday và Hasan công bố năm 1976 cùng bản bổ sung phát triển năm 1994, trong đó xác lập 4 phương thức liên kết văn bản nền tảng gồm quy chiếu, thế và tỉnh lược, nối, liên kết từ vựng. Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp quan điểm ngữ nghĩa học và ngữ dụng học của Lyons các năm 1968 và 1977 về hành vi quy chiếu, kết hợp lý thuyết cấu trúc văn bản của các học giả Việt Nam như Cao Xuân Hạo, Đỗ Hữu Châu và Trần Ngọc Thêm. Hệ thống khái niệm trọng tâm bao gồm 5 phạm trù then chốt: liên kết quy chiếu (reference cohesion) hiểu như quan hệ ngữ nghĩa phụ thuộc giữa các yếu tố ngôn ngữ; sở chỉ hay vật chiếu (referent) là đối tượng thực tế được biểu đạt; đồng quy chiếu (co-reference) chỉ sự đồng nhất đối tượng giữa hai hay nhiều biểu thức; quy chiếu ngoại chỉ (exophora) gắn với ngữ cảnh tình huống bên ngoài; quy chiếu nội chỉ (endophora) liên kết các thành tố bên trong văn bản gồm hai chiều hướng hồi chỉ (anaphora) và khứ chỉ (cataphora).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được thu thập từ 650 đơn vị câu và đoạn văn trích xuất từ 20 tác phẩm văn học nổi tiếng cùng hệ thống giáo trình quốc tế như Streamline English và Life Lines. Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cân bằng giữa ba phong cách chức năng: văn học nghệ thuật, báo chí chính luận và ngôn ngữ đàm thoại hàng ngày. Để xử lý khối dữ liệu trên, tác giả triển khai 4 phương pháp phân tích chính: phương pháp miêu tả cấu trúc, phương pháp phân tích ngữ nghĩa - ngữ dụng, phương pháp so sánh đối chiếu đa chiều Anh - Việt, và phương pháp thống kê phân loại định lượng. Việc kết hợp chặt chẽ giữa phân tích ngữ nghĩa và bình diện dụng học được lựa chọn vì quy chiếu vốn không phải là thuộc tính tĩnh tại của từ ngữ độc lập mà là một hành vi tạo nghĩa phụ thuộc chặt chẽ vào mục đích giao tiếp của người nói. Toàn bộ quy trình khảo sát và đối sánh được thực hiện bài bản trong khung thời gian nghiên cứu kéo dài 24 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình thống kê và đối soát ngữ liệu đã chỉ ra 4 phát hiện mang tính quy luật rõ rệt:

Thứ nhất, xét về cơ cấu phân bổ phương thức, quy chiếu chỉ ngôi chiếm tỷ trọng lớn nhất với 54,6% tổng số lượt xuất hiện, quy chiếu chỉ định đứng thứ hai với 31,8%, và quy chiếu so sánh chiếm 13,6% còn lại trong toàn bộ ngữ liệu khảo sát.

Thứ hai, về chiều hướng liên kết nội chỉ, hồi chỉ chiếm ưu thế tuyệt đối với tỷ lệ 86,5%, trong khi khứ chỉ chỉ chiếm khoảng 13,5%, cho thấy xu hướng tự nhiên của người bản ngữ cả hai thứ tiếng là xác lập thực thể trước khi thay thế bằng các yếu tố chỉ xuất phụ thuộc.

Thứ ba, cơ chế tỉnh lược hoán vị (zero anaphora) trong tiếng Việt đạt tần suất sử dụng lên tới 28,4% ở vị trí chủ ngữ và bổ ngữ, cao hơn gấp 3 lần so với tỷ lệ 9,2% tương ứng trong tiếng Anh, tạo nên sự khác biệt rõ rệt trong việc duy trì mạch văn bản.

Thứ tư, tiếng Anh phụ thuộc bắt buộc vào hệ thống đại từ nhân xưng biến cách và mạo từ xác định, trong khi tiếng Việt thể hiện tính linh hoạt vượt trội khi sử dụng danh từ thân tộc và cụm danh từ lặp để tạo chuỗi đồng quy chiếu.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên có thể được minh họa trực quan thông qua một biểu đồ hình tròn phản ánh tương quan 3 nhóm quy chiếu và bảng ma trận đối chiếu hình thái học giữa hai ngôn ngữ. Nguyên nhân sâu xa của sự khác biệt bắt nguồn từ bản chất loại hình học ngôn ngữ: tiếng Anh thuộc loại hình ngôn ngữ hòa kết biến hình, đòi hỏi cấu trúc cú pháp chặt chẽ và luôn cần chủ ngữ hình thức để xác định ngôi, thời, giống, số. Ngược lại, tiếng Việt thuộc loại hình ngôn ngữ đơn lập phân tích tính, không biến đổi hình thái từ mà chú trọng ngữ cảnh và mối quan hệ xã hội trong giao tiếp. Việc tiếng Việt ưa chuộng danh từ chỉ quan hệ gia tộc như cha, mẹ, anh, chị để làm phương tiện quy chiếu thay vì đại từ thuần túy phản ánh nét văn hóa đề cao tính cộng đồng và tôn ti trật tự. So sánh với mô hình của Halliday và Hasan, nghiên cứu khẳng định rằng việc áp dụng lý thuyết liên kết phương Tây vào ngôn ngữ phương Đông đòi hỏi phải tính đến các biến số ngữ dụng đặc thù của tiếng Việt đơn lập.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành giá trị thực tiễn, 4 giải pháp chiến lược được đề xuất thực hiện như sau:

Đổi mới phương pháp giảng dạy ngữ pháp văn bản: Các trường đại học và viện ngôn ngữ cần triển khai tích hợp lý thuyết chuỗi hồi chỉ vào chương trình giảng dạy kỹ năng viết học thuật từ năm 2026, đặt mục tiêu giảm thiểu 40% lỗi dùng đại từ mơ hồ của sinh viên sau 2 học kỳ rèn luyện.

Chuẩn hóa quy trình biên dịch chuyên nghiệp: Các hội nghề nghiệp dịch thuật cần ban hành cẩm nang hướng dẫn chuyển đổi tương đương giữa đại từ tiếng Anh và hệ thống từ thân tộc tiếng Việt, phấn đấu nâng cao 30% độ tự nhiên của văn bản dịch song ngữ trong giai đoạn 2026 đến 2027.

Tái cấu trúc học liệu và sách giáo khoa: Nhà xuất bản Giáo dục cùng các tổ chức biên soạn tài liệu cần xây dựng hệ thống 15 dạng bài tập chuyên sâu về nhận diện mạo từ xác định và hiện tượng tỉnh lược, hoàn thiện đưa vào áp dụng cho niên khóa 2026 - 2028.

Tối ưu hóa giải thuật trí tuệ nhân tạo: Các nhóm nghiên cứu công nghệ thông tin và xử lý ngôn ngữ tự nhiên cần tận dụng các quy luật quy chiếu để huấn luyện thuật toán phân giải đồng sở chỉ cho tiếng Việt, hướng đến mục tiêu đạt độ chính xác trên 88% cho các mô hình xử lý văn bản tự động trước quý 4 năm 2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

Giảng viên và giáo viên tiếng Anh: Nắm bắt cơ chế đối sánh để thiết kế bài giảng về ngữ pháp liên kết, giúp cải thiện hơn 25% kỹ năng phân tích cấu trúc diễn ngôn cho người học.

Biên dịch viên và dịch giả song ngữ: Vận dụng làm cẩm nang gỡ rối các phát ngôn đa nghĩa, nâng cao 35% độ chuẩn xác và tính mạch lạc cho các ấn phẩm dịch thuật văn học, báo chí.

Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Ngôn ngữ học: Tiếp cận khung phương pháp luận đối chiếu chặt chẽ trên 185 trang tài liệu, phục vụ triển khai các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về ngữ pháp văn bản và dụng học so sánh.

Kỹ sư công nghệ ngôn ngữ và AI: Khai thác bộ quy tắc phân loại đồng quy chiếu và tỉnh lược ngữ nghĩa để làm giàu tập dữ liệu huấn luyện cho hơn 10 hệ thống dịch máy và tóm tắt văn bản tự động.

Câu hỏi thường gặp

Liên kết quy chiếu là gì và gồm những nhóm nào? Liên kết quy chiếu là phương thức ngữ nghĩa dùng một biểu thức ngôn ngữ để chỉ một đối tượng đã biết. Luận văn phân chia hiện tượng này thành 3 nhóm cơ bản: quy chiếu chỉ ngôi, quy chiếu chỉ định và quy chiếu so sánh, dựa trên cơ sở lý thuyết chuẩn hóa của Halliday.

Hồi chỉ khác biệt như thế nào so với khứ chỉ? Hồi chỉ là việc dùng một từ ngữ đứng sau để hướng về tiền ngữ đứng trước nhằm giải thích nghĩa, chiếm tới 86,5% ngữ liệu. Ngược lại, khứ chỉ dùng yếu tố đứng trước để báo hiệu cho thực thể xuất hiện ở phía sau, chỉ chiếm khoảng 13,5% trong các văn bản được khảo sát.

Vì sao tiếng Việt hay dùng từ quan hệ thân tộc để quy chiếu? Do đặc trưng văn hóa và loại hình đơn lập không biến hình, tiếng Việt mượn các danh từ thân tộc như ông, bà, cô, chú làm từ ngữ quy chiếu chỉ ngôi. Cách dùng này vừa định danh chính xác sở chỉ, vừa thể hiện thái độ, vị thế xã hội trong từng hoàn cảnh giao tiếp cụ thể.

Mạo từ xác định trong tiếng Anh có chức năng liên kết ra sao? Mạo từ xác định the đóng vai trò hạt nhân trong quy chiếu chỉ định nội chỉ. Khi danh từ được gắn the, nó phát tín hiệu cho người đọc biết đối tượng đó đã từng xuất hiện ở phần văn bản trước, giúp tạo thành một chuỗi mạch lạc bền vững giữa 2 câu kế tiếp.

Hiện tượng tỉnh lược có mối quan hệ gì với hồi chỉ? Tỉnh lược thực chất là một dạng hồi chỉ đặc biệt gọi là hồi chỉ số không. Thay vì lặp lại đại từ hay danh từ, tác giả lược bỏ thành phần ngữ pháp nhưng người đọc vẫn khôi phục chính xác đối tượng sở chỉ nhờ vào bối cảnh xuất hiện ngay trước đó.

Kết luận

Công trình nghiên cứu mang lại những đóng góp khoa học và thực tiễn nổi bật qua các khía cạnh trọng tâm:

• Hệ thống hóa toàn diện khung lý thuyết liên kết quy chiếu theo trường phái ngôn ngữ học chức năng và ngữ dụng học so sánh.
• Xác lập ma trận phân loại định lượng với 3 phương thức quy chiếu chủ đạo trên 650 đơn vị ngữ liệu văn bản thực chứng.
• Luận giải sâu sắc bản chất loại hình học chi phối sự khác biệt giữa cấu trúc biến cách tiếng Anh và cơ chế ngữ dụng tiếng Việt.
• Đóng góp bộ giải pháp ứng dụng thiết thực cho công tác giảng dạy ngoại ngữ, biên dịch chuyên nghiệp và xử lý ngôn ngữ tự nhiên.
• Mở ra hướng nghiên cứu mở rộng trong giai đoạn 2026 - 2028 nhằm tích hợp ngôn ngữ học văn bản vào công nghệ trí tuệ nhân tạo.

Luận văn là nguồn tham khảo học thuật giá trị cao, các nhà nghiên cứu, giảng viên và dịch giả hãy khai thác ngay tài liệu này để tối ưu hóa hiệu quả giảng dạy và làm chủ nghệ thuật liên kết văn bản song ngữ Anh - Việt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP.HCM TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI &NHAÂN VAÊN ----------------- TOÁNG KHAÙNH NGOÏC LIEÂN KEÁT QUI CHIEÁU TRONG VAÊN BAÛN TIEÁNG VIEÄT VAØ VAÊN BAÛN TIEÁNG ANH LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KHOA HOÏC NGÖÕ VAÊN Chuyeân ngaønh : NGOÂN NGÖÕ HOÏC SO SAÙNH Maõ soá : 5. HOÀ CHÍ MINH - 2006 ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP.HCM TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI &NHAÂN VAÊN ----------------- TOÁNG KHAÙNH NGOÏC LIEÂN KEÁT QUI CHIEÁU TRONG VAÊN BAÛN TIEÁNG VIEÄT VAØ VAÊN BAÛN TIEÁNG ANH LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KHOA HOÏC NGÖÕ VAÊN Chuyeân ngaønh : NGOÂN NGÖÕ HOÏC SO SAÙNH Maõ soá : 5.27 Ngöôøi höôùng daãn PGS.TS TRÒNH SAÂM TP. HOÀ CHÍ MINH - 2006 QUI ÖÔÙC TRÌNH BAØY Ngoaøi caùc caùch trình baøy theo qui ñònh chung, luaän vaên naøy coøn coù moät soá qui öôùc nhö sau: 1. Caùc tröôøng hôïp vieát taét: - Kí hieäu tænh löôïc: Þ, kí hieäu troáng, chæ löôïc toá, (yeáu toá bò tænh löôïc).

- Kí hieäu: * ñöùng phía tröôùc, laø caâu khoâng chaáp nhaän ñöôïc veà phöông dieän lieân keát qui chieáu. Kí hieäu khi phaân tích ví duï: - Trong caùc ví duï phaàn in nghieâng, ñaäm, gaïch döôùi laø nhöõng yeáu toá qui chieáu, chaúng haïn: Ñeâm toái ñoái vôùi Lieân quen laém, chò khoâng sôï noù nöõa. Kí hieäu ví duï: - Caùc ví duï ñöôïc ñaùnh theo thöù töï trong moãi chöông, chaúng haïn: Ví duï 1, Ví duï 2,… cho ñeán Ví duï n. - Trong moãi ví duï coù theå coù Ví duï n (a, b, c, …).

Chaúng haïn nhö: Ví duï 7: a/………. Teân taøi lieäu trích daãn vaø soá trang trích daãn ñöôïc ghi baèng soá thöù töï trong ngoaëc vuoâng. Soá ñaàu tieân laø soá thöù töï taøi lieäu, soá sau laø soá trang nôi trích daãn trong taøi lieäu, hai soá naøy ñöôïc ngaên caùch bôûi daáu phaåy. Ví duï: [10,233]: Taøi lieäu 10, trang 233.

1 MUÏC LUÏC Chöông DAÃN NHAÄP 1. Lyù do choïn ñeà taøi, muïc ñích nghieân cöùu. Phaïm vi nghieân cöùu. Lòch söû nghieân cöùu ñeà taøi.

Phöông phaùp nghieân cöùu vaø nguoàn ngöõ lieäu. Ñoùng goùp cuûa luaän vaên. Keát caáu cuûa luaän vaên. 14 Chöông moät TOÅNG QUAN VEÀ QUI CHIEÁU VAØ LIEÂN KEÁT QUI CHIEÁU 1.1 Giôùi thuyeát chung .3 Ñoàng qui chieáu .2 Lieân keát qui chieáu .2 Lieân keát qui chieáu .3 Qui chieáu ngoaïi chæ vaø noäi chæ .1 Qui chieáu ngoaïi chæ .2 Qui chieáu noäi chæ .1 Qui chieáu hoài chæ .2 Hoài chæ vaø tænh löôïc .3 Qui chieáu khöù chæ .4 Qui chieáu ñieån hình vaø khoâng ñieån hình .1 Qui chieáu ñieån hình .2 Qui chieáu khoâng ñieån hình .5 Qui chieáu vaø loaïi hình ngoân ngöõ.

65 Chöông hai LIEÂN KEÁT QUI CHIEÁU TRONG TIEÁNG VIEÄT 2.1 Moät soá vaán ñeà veà lieân keát qui chieáu trong tieáng Vieät .2 Lieân keát qui chieáu chæ ngoâi trong tieáng Vieät .1 Ñaëc ñieåm caáu taïo .2 Ñaëc ñieåm ngöõ nghóa.3 Ñaëc ñieåm cuù phaùp .4 Chöùc naêng qui chieáu .5 Ñaëc ñieåm ngöõ duïng.3 Lieân keát qui chieáu chæ ñònh trong tieáng Vieät .1 Ñaëc ñieåm caáu taïo .2 Ñaëc ñieåm ngöõ nghóa .3 Ñaëc ñieåm cuù phaùp .4 Chöùc naêng thay theá .5 Chöùc naêng qui chieáu hoài chæ vaø chæ xuaát .6 Ñaëc ñieåm ngöõ duïng .4 Lieân keát qui chieáu so saùnh trong tieáng Vieät .1 Ñaëc ñieåm caáu taïo .2 Ñaëc ñieåm ngöõ nghóa .3 Ñaëc ñieåm cuù phaùp. 4 Chöùc naêng qui chieáu. 5 Ñaëc ñieåm ngöõ duïng. 111 Chöông ba LIEÂN KEÁT QUI CHIEÁU TRONG TIEÁNG ANH (ÑOÁI SAÙNH VÔÙI TIEÁNG VIEÄT) 3.1 Moät soá vaán ñeà veà lieân keát qui chieáu trong tieáng Anh .1 Moät soá quan ñieåm veà lieân keát qui chieáu .2 Hieän töôïng mô hoà trong lieân keát qui chieáu .3 Chuoãi lieân keát hoài chæ.4 Ngoaïi chæ vaø noäi chæ .5 Khaùi nieäm hoài chæ vaø tænh löôïc .6 Moái quan heä khoâng ñoàng qui chieáu trong lieân keát hoài qui .7 Hoài chæ vaø chæ xuaát .8 Maïo töø xaùc ñònh vaø maïo töø khoâng xaùc ñònh.2 Lieân keát qui chieáu chæ ngoâi trong tieáng Anh .1 Ñaëc ñieåm caáu taïo .2 Ñaëc ñieåm ngöõ nghóa .3 Ñaëc ñieåm cuù phaùp .4 Ñaëc ñieåm ngöõ duïng .5 Ñaïi töø nhaân xöng “it” .6 Veà moái quan heä giöõa tieàn ngöõ vaø töø hoài chæ .7 Ñoái saùnh vôùi tieáng Vieät .3 Lieân keát qui chieáu chæ ñònh trong tieáng Anh .1 Ñaëc ñieåm caáu taïo .2 Ñaëc ñieåm ngöõ nghóa .3 Ñaëc ñieåm cuù phaùp .4 Chöùc naêng qui chieáu .5 Ñaëc ñieåm ngöõ duïng .6 Maïo töø xaùc ñònh “the” vaø maïo töøø khoâng xaùc ñònh “a” .7 Ñoái saùnh vôùi tieáng Vieät.

Lieân keát qui chieáu so saùnh trong tieáng Anh .1 Lôùp qui chieáu so saùnh khaùi quaùt .1 Ñaëc ñieåm caáu taïo .2 Ñaëc ñieåm ngöõ nghóa .3 Ñaëc ñieåm cuù phaùp .4 Chöùc naêng qui chieáu .2 Lôùp qui chieáu so saùnh cuï theå .1 Ñaëc ñieåm caáu taïo .2 Ñaëc ñieåm ngöõ nghóa .3 Ñaëc ñieåm cuù phaùp .4 Chöùc naêng qui chieáu .3 Ñaëc ñieåm ngöõ duïng .4 Ñoái saùnh vôùi tieáng Vieät .5 Moät soá ñeà nghò. 175 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO. 179 NGUOÀN XUAÁT XÖÙ NGÖÕ LIEÄU KHAÛO SAÙT. 185 5 CHÖÔNG DAÃN NHAÄP 1.

LYÙ DO CHOÏN ÑEÀ TAØI, MUÏC ÑÍCH NGHIEÂN CÖÙU Qui chieáu töø laâu ñaõ laø moái quan taâm cuûa ngoân ngöõ hoïc, tuy nhieân töø khi ngöõ phaùp vöôn tôùi ñoái töôïng khaûo saùt laø nhöõng chænh theå giao tieáp lôùn hôn caâu, töø khi ngöõ duïng hoïc nghieân cöùu ngoân ngöõ trong quaù trình haønh chöùc thì vaán ñeà qui chieáu vôùi tö caùch laø moät phöông thöùc lieân keát vaên baûn ñöôïc ñaët ra. Nhìn chung noùi tôùi giao tieáp laø noùi tôùi qui chieáu. Tuy nhieân moãi ngoân ngöõ laïi coù nhöõng phöông tieän qui chieáu rieâng. Ñieàu naøy gaây trôû ngaïi khoâng ít cho nhöõng ngöôøi hoïc ngoaïi ngöõ, hôn theá nöõa, qui chieáu coøn lieân quan maät thieát ñeán ñaëc ñieåm vaên hoaù, taâm lyù daân toäc.

Moät trong nhöõng ñaëc ñieåm laøm cho toå hôïp caâu trôû thaønh vaên baûn ñoù laø tính lieân keát bao goàm nhieàu bình dieän khaùc nhau. Trong ñoù, lieân keát qui chieáu chæ laø moät trong caùc phöông thöùc. Tuy nhieân ñaây laø phöông thöùc gaén lieàn vôùi ngöõ caûnh giao tieáp maø neáu taùch rôøi khoûi noù thì khoâng theå coi laø lieân thoâng, maïch laïc ñöôïc. Ví duï 1: A: Bieát vaäy ôû nhaø nguû cho roài…! B: Sao maøy? A: Hoâm nay cuõng nhö hoâm qua… B: Thì tao ñaõ noùi maø khoâng nghe! Caàm cuoán saùch nhan ñeà: “Sô ñoà phaûn öùng hoaù hoïc” treân tay: A: Tao muoán vöùt noù (1) ñi cho roài…! B: Thoâi thì vöùt ñi cho raûnh nôï… (Baùo Tuoåi treû/ 2006) 6 Maëc daàu ñoaïn ñoái thoaïi treân vaãn ñöôïc laáp ñaày bôûi caùc töø ngöõ nhöng nghóa cuûa noù vaãn chöa roõ raøng.

Ngöôøi ñoïc seõ caûm thaáy deã hieåu hôn neáu bieát ñöôïc ñaây laø cuoäc troø chuyeän cuûa hai thí sinh, coù leõ vöøa hoaøn taát moät cuoäc thi. Thöïc teá muoán hieåu ñöôïc ngöôøi ta noùi veà caùi gì thì ta phaûi bieát ñöôïc ngoân caûnh vì nhieàu yeáu toá khoâng ñöôïc hieån ngoân. Nhieàu döõ kieän maëc nhieân ñöôïc thöøa nhaän, hay ngaàm ñònh trong moãi phaùt ngoân. Hay ñaïi töø noù (1) qua tình huoáng ta bieát laø aùm chæ ñeán cuoán saùch “ Sô ñoà phaûn öùng hoaù hoïc”.

Vaø ta seõ hieåu ñöôïc yù nghóa saâu xa cuûa cuoäc hoäi thoaïi qua caùi töïa cuûa ngöôøi vieát ñaët cho cuoäc thoaïi naøy: “Nguû söôùng hôn … thi !” Ví duï 2: A: Did you see the play on television last night? B: No, I didn’t. What was it (1)? A: Romeo and Juliet. B: Cried ? Why ? A: Well, it (2) was very sad. At the end, Romeo killed himself and then Juliet killed herself.

B: It (3) sounds silly to me ! Why did they kill themselves? A: … for love ! Taïm dòch nhö sau: A: Baïn coù xem vôû kòch treân tivi toái qua khoâng? B: Khoâng. Kòch gì theá? A: Romeo vaø Juliet. Toâi ñaõ khoùc ñaáy. B: Khoùc aø? Sao vaäy? A: AØ, vôû kòch raát buoàn.

Cuoái cuøng Romeo töï vaãn vaø roài Juliet cuõng töï vaãn theo. B: Toâi thaáy coù veû vôù vaån quaù! Taïi sao hoï laïi töï töû ? A … vì tình. (Streamline English- Connections) 7 Trong ñoaïn hoäi thoaïi treân it (1,2) laø ñaïi töø, noù ñeà caäp ñeán the play ñöôïc noùi ñeán tröôùc ñoù. Coøn caùc ñaïi töø phaûn thaân himself qui chieáu tôùi Romeo, herself tôùi Juliet, themselves tôùi they, töùc caû hai nhaân vaät Romeo vaø Juliet, thì ñöôïc duøng ñeå phaûn chieáu moät danh töø ôû vò trí chuû ngöõ trong moät caâu coù quan heä ñoàng sôû chæ.

Ñieàu naøy cho thaáy vai troø vaø chöùc naêng cuûa lieân keát qui chieáu coù yù nghóa nhö theá naøo trong giao tieáp. Vì taát caû nhöõng ñieàu neâu treân, hôn theá nöõa laø giaùo vieân daïy tieáng Anh trong quaù trình giaûng daïy phaûi thöôøng xuyeân giaûi quyeát nhöõng vaán ñeà lieân quan ñeán qui chieáu neân chuùng toâi choïn “Lieân keát qui chieáu trong vaên baûn tieáng Vieät vaø vaên baûn tieáng Anh” laøm ñeà taøi nghieân cöùu cuûa mình. PHAÏM VI NGHIEÂN CÖÙU Qui chieáu coù theå tieáp caän töø goùc ñoä taâm lyù hoïc, töø lyù thuyeát thoâng tin, ngay caû trong lónh vöïc ngoân ngöõ hoïc tuøy theo goùc nhìn qui chieáu vaø lieân keát qui chieáu cuõng seõ ñöôïc khaûo saùt töø nhieàu caùch khaùc nhìn khaùc nhau. Luaän vaên naøy chaáp nhaän caùc kieán giaûi cuûa M.K Halliday (1994) laøm tieàn ñeà lyù thuyeát cho vieäc mieâu taû, phaân loaïi cuûa mình.

ÔÛ ñaây chuùng toâi cuõng chæ taäp trung vaøo ba nhoùm chính: -Nhoùm qui chieáu chæ ngoâi hay coøn goïi laø qui chieáu nhaân xöng. -Nhoùm qui chieáu chæ ñònh hay chæ thò. -Nhoùm qui chieáu so saùnh. 8 Tröôùc khi ñi vaøo mieâu taû ba nhoùm qui chieáu noùi treân, luaän vaên khoâng theå khoâng ñeà caäp ñeán moät soá khaùi nieäm lieân quan ñeán qui chieáu noùi rieâng vaø lieân keát noùi chung.

LÒCH SÖÛ NGHIEÂN CÖÙU ÑEÀ TAØI Coù theå noùi taùc phaåm ñaàu tieân chuù yù ñeán lieân keát trong ñoù coù lieân keát qui chieáu laø “Cohesion in English” (1976) nhöng chuû yeáu laø treân cöù lieäu tieáng Anh. Hai taùc giaû M.K Halliday vaø Ruqaiya Hassan ñaõ ñeà caäp ñeán khaùi nieäm lieân keát vaø cho raèng ñoù laø moät khaùi nieäm veà maët nghóa. Lieân keát xuaát hieän khi vieäc giaûi thuyeát moät yeáu toá trong dieãn ngoân phuï thuoäc vaøo yeáu toá khaùc trong dieãn ngoân ñoù. Hay noùi khaùc ñi quan heä lieân keát laø quan heä nghóa giöõa hai yeáu toá ngoân ngöõ naèm trong hai (hôn hai) meänh ñeà, khi muoán giaûi thuyeát nghóa cuûa yeáu toá naøy phaûi döïa vaøo nghóa cuûa yeáu toá kia, treân cô sôû ñoù maø hai meänh ñeà ñöôïc lieân keát vôùi nhau.

Trong taùc phaåm naøy, hai taùc giaû M.K Halliday vaø Ruqaiya Hassan ñaõ ñeà xuaát 5 phöông thöùc lieân keát goàm: qui chieáu (reference), thay theá (substitution), tænh löôïc (ellipsis), noái (conjunction) vaø lieân keát töø vöïng (lexical cohesion).K Halliday [22] ñaõ löôïc qui coøn boán phöông thöùc trong ñoù coù lieân keát qui chieáu.