I. Hướng dẫn nghiên cứu lịch sử các học thuyết kinh tế P1
Nghiên cứu lịch sử các học thuyết kinh tế là hành trình khám phá sự tiến hóa của tư duy con người về sản xuất, phân phối và tiêu dùng. Khác với các môn khoa học tự nhiên, kinh tế học không phải là một tập hợp các nguyên tắc bất biến mà là một hình thức sống động của đàm luận tri thức, thay đổi qua các thời kỳ. Phần 1 của chuỗi nghiên cứu này tập trung vào giai đoạn nền tảng, từ những tư tưởng sơ khai thời cổ đại cho đến khi kinh tế học cổ điển định hình như một khoa học độc lập. Giai đoạn này đặt ra những câu hỏi cơ bản về giá trị, của cải và vai trò của nhà nước, tạo tiền đề cho tất cả các cuộc tranh luận kinh tế sau này. Việc hiểu rõ nguồn gốc kinh tế học không chỉ mang lại kiến thức lịch sử mà còn cung cấp một lăng kính để phân tích các vấn đề kinh tế đương đại. Các học thuyết không chỉ là những lý thuyết trừu tượng, chúng phản ánh bối cảnh xã hội, chính trị và công nghệ của thời đại mà chúng ra đời. Từ việc quản lý gia đình của người Hy Lạp cổ đại đến các chính sách quốc gia của chủ nghĩa trọng thương, mỗi tư tưởng đều là một nỗ lực giải quyết các thách thức thực tiễn. Nghiên cứu giai đoạn này giúp nhận diện những sợi dây liên kết tư tưởng xuyên suốt lịch sử, ví dụ như sự phát triển của lý thuyết giá trị lao động hay vai trò của kinh tế chính trị học. Bài viết này sẽ hệ thống hóa các trường phái kinh tế chính, phân tích đóng góp của các nhà tư tưởng tiêu biểu và làm rõ bối cảnh ra đời của chúng, tạo nên một cái nhìn toàn diện và sâu sắc về nền móng của khoa học kinh tế.
1.1. Đối tượng và vai trò của môn lịch sử tư tưởng kinh tế
Đối tượng chính của môn lịch sử các học thuyết kinh tế là sự tiến hóa và phát triển của lý thuyết kinh tế chính thống, hay 'trào lưu chính'. Môn học này không chỉ ghi chép các sự kiện mà còn phân tích các học thuyết và kết quả từ quyết định của con người. Theo Joseph Schumpeter, việc này cung cấp một 'lộ trình trí tuệ', cho thấy cách các vấn đề và phương pháp phân tích thay đổi qua thời gian. Vai trò của môn học là giúp hiểu rõ nguồn gốc của kinh tế học đương đại, đánh giá những thành công và thất bại trong quá khứ, và nhận thức được rằng kinh tế học là một cuộc đối thoại tri thức không ngừng nghỉ chứ không phải là một tập hợp các nguyên tắc đã được xác lập. Nghiên cứu này cũng làm nổi bật sự 'dẻo dai' của một số tư tưởng, giải thích tại sao một số khái niệm tồn tại lâu dài trong khi những khái niệm khác nhanh chóng thất bại.
1.2. Khám phá nguồn gốc kinh tế học từ thời cổ đại
Nguồn gốc kinh tế học có thể truy vết từ tư tưởng kinh tế thời cổ đại, đặc biệt là từ người Hy Lạp. Thuật ngữ 'kinh tế học' bắt nguồn từ chữ 'Oeconomicus' của Xenophon, vốn chỉ gói gọn trong việc quản lý gia đình. Người Hy Lạp đã đóng góp cách tiếp cận hợp lý cho khoa học xã hội, đặt con người làm trung tâm của mọi vấn đề. Họ phát triển các khái niệm sơ khai như tính toán hưởng lạc, giá trị chủ quan, và hiệu quả phân bổ tài nguyên. Các nhà tư tưởng như Plato và Aristotle đã phân tích về sự chuyên môn hóa, phân công lao động và bản chất của trao đổi. Mặc dù họ chưa phát hiện ra thị trường tự điều tiết, những tư tưởng của họ về quản lý, giá trị và vai trò của nhà nước đã gieo những mầm mống quan trọng cho sự phát triển của kinh tế chính trị học sau này.
II. Thách thức chính khi nghiên cứu các học thuyết kinh tế
Việc nghiên cứu lịch sử các học thuyết kinh tế giai đoạn đầu đối mặt với nhiều thách thức. Đầu tiên, tư tưởng kinh tế không tồn tại như một ngành khoa học riêng biệt. Nó bị phân mảnh và lồng ghép trong các lĩnh vực khác như triết học luân lý, luật học và thần học. Việc tìm kiếm các nguyên tắc kinh tế thuần túy đòi hỏi phải bóc tách chúng ra khỏi bối cảnh xã hội và triết học rộng lớn hơn. Ví dụ, các tác phẩm của Aristotle về trao đổi bị chi phối bởi các cân nhắc về công bằng hơn là hiệu quả kinh tế. Thách thức thứ hai là sự thiếu nhất quán và liên tục giữa các tác giả. Không giống như các nhà kinh tế hiện đại, các nhà tư tưởng thời kỳ chủ nghĩa trọng thương hay kinh tế học trung cổ hiếm khi có một bộ công cụ phân tích chung. Thông tin trao đổi giữa họ rất kém, dẫn đến một hệ thống tư tưởng rời rạc. Một khó khăn nữa là việc diễn giải các thuật ngữ và khái niệm cũ theo lăng kính hiện đại. Các khái niệm như 'giá công bằng' (just price) thời trung cổ mang nặng tính quy phạm và đạo đức, khác xa với khái niệm 'giá thị trường' khách quan ngày nay. Việc áp đặt các mô hình phân tích hiện đại vào bối cảnh lịch sử có thể dẫn đến những hiểu lầm về ý định thực sự của các tác giả. Cuối cùng, các tài liệu gốc thường không đầy đủ hoặc chỉ tồn tại qua các bản dịch, sao chép nhiều lần, làm tăng nguy cơ sai lệch ý nghĩa ban đầu.
2.1. Phân tích tư tưởng kinh tế thời kỳ trung cổ rời rạc
Kinh tế học trung cổ là sản phẩm của các giáo sĩ, đặc biệt là các nhà triết học Kinh viện. Mối quan tâm chính của họ là công bằng, không phải cơ chế thị trường. Tư tưởng của họ dựa trên việc diễn giải lại các tác phẩm của Aristotle và Kinh Thánh. Phương pháp của họ mang tính suy diễn, dựa vào uy quyền của các văn bản cổ hơn là kinh nghiệm thực tế. Điều này tạo ra một hệ thống tư tưởng tập trung vào các khái niệm quy phạm như 'giá công bằng' và lên án việc cho vay nặng lãi. Sự pha trộn giữa các khái niệm giá trị ban đầu của Aristotle với tư tưởng cân bằng đã tạo ra một chuỗi lập luận kinh tế kéo dài, nhưng không tích hợp được hai quan điểm: giá trị quyết định bởi chi phí và giá trị quyết định bởi nhu cầu. Do đó, tư tưởng thời kỳ này mang tính chắp vá và thiếu hệ thống.
2.2. Khó khăn khi hệ thống hóa các trường phái kinh tế
Việc hệ thống hóa các trường phái kinh tế sơ khai rất phức tạp. Ví dụ, chủ nghĩa trọng thương không phải là một học thuyết thống nhất mà là một tập hợp các quan điểm rời rạc của các thương gia, quan chức và nhà văn từ nhiều quốc gia khác nhau. Họ thiếu các công cụ phân tích chung và mục tiêu của họ thường chỉ nhằm phục vụ lợi ích riêng hoặc lợi ích quốc gia hẹp hòi. Tương tự, chủ nghĩa trọng nông tuy có hệ thống hơn với các đại biểu như François Quesnay, nhưng lại bị giới hạn bởi giả định rằng chỉ có nông nghiệp mới tạo ra 'sản phẩm ròng'. Việc cố gắng tạo ra một chuỗi phát triển tuyến tính từ các trường phái này là một sự đơn giản hóa quá mức, vì các tư tưởng thường chồng chéo và mâu thuẫn với nhau.
III. Phương pháp phân tích các học thuyết kinh tế tiền cổ điển
Để hiểu rõ giai đoạn tiền cổ điển trong lịch sử các học thuyết kinh tế, cần áp dụng một phương pháp phân tích đa chiều. Thay vì chỉ xem xét các lý thuyết một cách độc lập, cần đặt chúng trong bối cảnh lịch sử, chính trị và xã hội cụ thể. Giai đoạn này chứng kiến sự trỗi dậy của các quốc gia-dân tộc, sự mở rộng thương mại và sự suy tàn của chế độ phong kiến. Chủ nghĩa trọng thương ra đời như một hệ thống tư tưởng phục vụ cho việc xây dựng sức mạnh quốc gia. Phân tích học thuyết này đòi hỏi phải xem xét các chính sách thực tế như bảo hộ thương mại, tích lũy vàng bạc và vai trò của nhà nước trong việc điều tiết kinh tế. Các tác giả như Thomas Mun hay Jean-Baptiste Colbert không chỉ là nhà lý thuyết mà còn là những người thực hành chính sách. Tiếp theo, sự ra đời của chủ nghĩa trọng nông ở Pháp là một phản ứng trực tiếp đối với những hạn chế của chủ nghĩa trọng thương. Để phân tích trường phái này, cần tập trung vào các khái niệm cốt lõi như 'sản phẩm ròng' (produit net) và trật tự tự nhiên (ordre naturel). Đặc biệt, Biểu kinh tế Quesnay là một công cụ phân tích đột phá, mô tả dòng chu chuyển của của cải giữa các giai cấp trong xã hội. Đây là nỗ lực đầu tiên nhằm mô hình hóa toàn bộ nền kinh tế, tạo tiền đề cho các phân tích kinh tế vĩ mô sau này. Phương pháp phân tích hiệu quả là so sánh sự đối lập giữa hai trường phái này: trọng thương tập trung vào thương mại và của cải danh nghĩa (vàng), trong khi trọng nông nhấn mạnh nông nghiệp và của cải thực tế (sản phẩm nông nghiệp).
3.1. Chủ nghĩa trọng thương Kinh tế học của chủ nghĩa dân tộc
Chủ nghĩa trọng thương (Mercantilism) là học thuyết kinh tế thống trị từ thế kỷ 16 đến 18, gắn liền với sự nổi lên của các quốc gia-dân tộc. Trọng tâm của nó là làm tăng sức mạnh và sự giàu có của quốc gia. Các nhà trọng thương tin rằng của cải thế giới là cố định, do đó thương mại là một 'trò chơi có tổng bằng không', nơi lợi ích của một quốc gia là thiệt hại của quốc gia khác. Mục tiêu chính là đạt được thặng dư thương mại (xuất khẩu nhiều hơn nhập khẩu) để tích lũy vàng và bạc. Chính phủ đóng vai trò trung tâm trong việc điều tiết kinh tế thông qua các chính sách bảo hộ, trợ cấp cho xuất khẩu, hạn chế nhập khẩu và thành lập các công ty độc quyền. Tư tưởng này xem tiền tệ như nguồn của cải chính, một quan điểm mà sau này bị Adam Smith kịch liệt phê phán.
3.2. Chủ nghĩa trọng nông và học thuyết về sản phẩm ròng
Chủ nghĩa trọng nông (Physiocracy) phát triển ở Pháp vào giữa thế kỷ 18 như một sự phản ứng lại chủ nghĩa trọng thương. Các nhà trọng nông, dẫn đầu bởi François Quesnay, cho rằng của cải thực sự của một quốc gia đến từ nông nghiệp. Họ đưa ra khái niệm 'sản phẩm ròng' (produit net), là phần thặng dư mà sản xuất nông nghiệp tạo ra sau khi trừ đi chi phí. Họ coi công nghiệp và thương mại là 'không sinh lợi' (sterile) vì chúng chỉ biến đổi hình thức của của cải chứ không tạo ra giá trị mới. Công cụ phân tích nổi tiếng nhất của họ là Biểu kinh tế Quesnay, mô tả dòng chu chuyển tuần hoàn của sản phẩm và thu nhập giữa ba giai cấp: giai cấp sản xuất (nông dân), giai cấp sở hữu (địa chủ) và giai cấp không sinh lợi (thợ thủ công, thương gia). Họ cũng là những người ủng hộ mạnh mẽ chính sách 'laissez-faire' (để mặc cho nó làm), cho rằng nền kinh tế vận hành tốt nhất theo 'trật tự tự nhiên' mà không cần sự can thiệp của chính phủ.
IV. Cách nghiên cứu kinh tế học cổ điển và di sản Adam Smith
Sự ra đời của kinh tế học cổ điển đánh dấu một bước ngoặt trong lịch sử các học thuyết kinh tế. Trường phái này, bắt đầu với Adam Smith và tác phẩm kinh điển 'Của cải của các dân tộc' (1776), đã xây dựng kinh tế học thành một khoa học có hệ thống. Để nghiên cứu hiệu quả, cần tập trung vào các trụ cột chính của tư tưởng cổ điển. Đầu tiên là khái niệm về tư lợi và cạnh tranh. Smith cho rằng khi mỗi cá nhân theo đuổi lợi ích riêng của mình, một 'bàn tay vô hình' sẽ dẫn dắt họ thúc đẩy lợi ích chung của xã hội. Trụ cột thứ hai là lý thuyết giá trị lao động, cho rằng giá trị của một hàng hóa được quyết định bởi lượng lao động cần thiết để sản xuất ra nó. Khái niệm này được David Ricardo phát triển sâu hơn. Thứ ba là tầm quan trọng của phân công lao động và tích lũy vốn như là động lực của tăng trưởng kinh tế. Các nhà kinh tế học cổ điển khác như Thomas Malthus với thuyết dân số và Jean-Baptiste Say với Định luật Say ('cung tạo ra cầu của chính nó') cũng đã bổ sung những mảnh ghép quan trọng vào hệ thống này. Nghiên cứu kinh tế học cổ điển không chỉ là đọc các tác phẩm gốc mà còn phải hiểu được cuộc tranh luận giữa các nhà tư tưởng, chẳng hạn như cuộc tranh luận về Luật Ngũ cốc giữa Ricardo và Malthus. Di sản của trường phái này là vô cùng to lớn, đặt nền móng cho kinh tế học thị trường tự do và vẫn còn ảnh hưởng sâu sắc đến các chính sách kinh tế ngày nay.
4.1. Adam Smith Người xây dựng hệ thống kinh tế chính trị
Adam Smith (1723-1790) được coi là cha đẻ của kinh tế học hiện đại. Tác phẩm vĩ đại của ông, 'Của cải của các dân tộc', đã hệ thống hóa các tư tưởng kinh tế thành một học thuyết mạch lạc. Smith lập luận rằng nguồn gốc của của cải không phải là vàng bạc mà là lao động. Ông nhấn mạnh vai trò của phân công lao động trong việc tăng năng suất. Khái niệm nổi tiếng nhất của ông là 'bàn tay vô hình', theo đó thị trường tự do, thông qua sự tương tác của các cá nhân theo đuổi tư lợi, sẽ tự động điều tiết và mang lại kết quả tối ưu cho toàn xã hội. Ông ủng hộ mạnh mẽ chính sách 'laissez-faire' và hạn chế sự can thiệp của chính phủ vào kinh tế. Phân tích của ông về giá trị, phân phối thu nhập (tiền lương, lợi nhuận, địa tô) và tăng trưởng kinh tế đã đặt nền móng cho toàn bộ trường phái kinh tế học cổ điển.
4.2. David Ricardo và lý thuyết về lợi thế so sánh
David Ricardo (1772-1823) là một trong những nhà tư tưởng sắc sảo nhất của trường phái cổ điển. Ông đã phát triển và hoàn thiện nhiều ý tưởng của Adam Smith. Đóng góp quan trọng nhất của ông là lý thuyết lợi thế so sánh, chứng minh rằng thương mại quốc tế có lợi cho tất cả các quốc gia, ngay cả khi một quốc gia có thể sản xuất mọi thứ hiệu quả hơn quốc gia khác. Lý thuyết này vẫn là nền tảng của lý thuyết thương mại tự do hiện đại. Ricardo cũng làm sâu sắc thêm lý thuyết giá trị lao động, cho rằng giá trị tương đối của hàng hóa được quyết định bởi lượng lao động tương đối cần thiết để sản xuất ra chúng. Ngoài ra, lý thuyết của ông về địa tô chênh lệch và xu hướng giảm sút của tỷ suất lợi nhuận đã có ảnh hưởng lớn đến các nhà kinh tế học sau này, bao gồm cả Karl Marx.
4.3. Đóng góp của Thomas Malthus và Jean Baptiste Say
Thomas Malthus và Jean-Baptiste Say là hai đại biểu quan trọng khác của kinh tế học cổ điển. Malthus nổi tiếng với thuyết dân số, lập luận rằng dân số có xu hướng tăng theo cấp số nhân trong khi sản xuất lương thực chỉ tăng theo cấp số cộng. Điều này dẫn đến sự bi quan rằng tình trạng đói nghèo là không thể tránh khỏi. Mặc dù bị chỉ trích, lý thuyết của ông đã đặt ra những câu hỏi quan trọng về mối quan hệ giữa dân số và nguồn lực. Trong khi đó, Jean-Baptiste Say được biết đến nhiều nhất với Định luật Say, khẳng định rằng 'cung tạo ra cầu của chính nó'. Theo ông, tổng sản xuất trong nền kinh tế sẽ tạo ra đủ thu nhập để mua toàn bộ sản phẩm đó, do đó khủng hoảng thừa sản xuất trên quy mô lớn là không thể xảy ra. Định luật này đã trở thành một trụ cột của tư duy kinh tế vĩ mô cổ điển.
V. Ứng dụng nghiên cứu các học thuyết kinh tế vào thực tiễn
Việc nghiên cứu lịch sử các học thuyết kinh tế không chỉ mang giá trị học thuật mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn sâu sắc. Hiểu được di sản của Adam Smith và khái niệm 'bàn tay vô hình' giúp chúng ta nhận thức được cơ sở lý luận đằng sau các nền kinh tế thị trường tự do và các cuộc tranh luận về vai trò của chính phủ. Nguyên tắc này vẫn là trung tâm của các cuộc thảo luận chính sách về tư nhân hóa, bãi bỏ quy định và tự do thương mại. Tương tự, lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo vẫn là lập luận mạnh mẽ nhất ủng hộ thương mại tự do quốc tế, được các tổ chức như WTO sử dụng để thúc đẩy các hiệp định thương mại toàn cầu. Ngược lại, việc phân tích các chính sách của chủ nghĩa trọng thương cung cấp những bài học cảnh báo về sự nguy hiểm của chủ nghĩa bảo hộ và chiến tranh thương mại. Thậm chí những lý thuyết có vẻ lỗi thời như thuyết dân số của Thomas Malthus vẫn còn phù hợp khi phân tích các vấn đề về phát triển bền vững, áp lực dân số lên tài nguyên và môi trường ở nhiều quốc gia đang phát triển. Việc nghiên cứu các mô hình sơ khai như Biểu kinh tế Quesnay giúp nhận ra nỗ lực ban đầu trong việc xây dựng các mô hình kinh tế vĩ mô, tiền thân của các hệ thống tài khoản quốc gia ngày nay. Tóm lại, lịch sử tư tưởng kinh tế cung cấp một 'kho công cụ' các khái niệm và mô hình giúp diễn giải các hiện tượng kinh tế phức tạp trong thế giới hiện đại.
5.1. Phân tích lý thuyết giá trị lao động và các hệ quả
Lý thuyết giá trị lao động là một trong những khái niệm trung tâm của kinh tế học cổ điển. Nó cho rằng lao động là nguồn gốc duy nhất của giá trị kinh tế. Mặc dù lý thuyết này phần lớn đã được thay thế bằng lý thuyết giá trị chủ quan trong kinh tế học chính thống, việc nghiên cứu nó vẫn rất quan trọng. Nó giúp hiểu rõ nền tảng tư tưởng của David Ricardo và đặc biệt là Karl Marx, người đã xây dựng toàn bộ hệ thống phê phán chủ nghĩa tư bản của mình dựa trên khái niệm 'giá trị thặng dư' được rút ra từ lý thuyết này. Phân tích lý thuyết này cũng giúp làm sáng tỏ các cuộc tranh luận lịch sử về phân phối thu nhập giữa lao động và vốn, những vấn đề vẫn còn tính thời sự cho đến ngày nay.
5.2. Di sản của bàn tay vô hình trong chính sách kinh tế
Khái niệm 'bàn tay vô hình' của Adam Smith có lẽ là di sản lâu bền và có ảnh hưởng nhất của kinh tế học cổ điển. Nó cung cấp một cơ sở triết học mạnh mẽ cho niềm tin vào hiệu quả của thị trường tự do. Ý tưởng rằng trật tự kinh tế có thể nảy sinh một cách tự phát từ hành động của các cá nhân tư lợi mà không cần sự chỉ đạo của trung ương đã định hình các chính sách kinh tế ở nhiều quốc gia. Các chính sách bãi bỏ quy định, tư nhân hóa và tự do hóa thương mại đều dựa trên logic của 'bàn tay vô hình'. Tuy nhiên, việc nghiên cứu bối cảnh của Smith cũng cho thấy ông nhận ra vai trò quan trọng của chính phủ trong việc cung cấp hàng hóa công, thực thi luật pháp và bảo vệ công lý, những khía cạnh thường bị bỏ qua trong các diễn giải đơn giản hóa về học thuyết của ông.
VI. Tổng kết nghiên cứu lịch sử học thuyết kinh tế phần 1
Giai đoạn đầu của lịch sử các học thuyết kinh tế là một quá trình tiến hóa đầy biến động, từ những suy ngẫm triết học rời rạc đến việc hình thành một hệ thống khoa học mạch lạc. Bắt đầu từ tư tưởng kinh tế thời cổ đại và trung cổ, nơi các vấn đề kinh tế gắn liền với đạo đức và quản lý, đến chủ nghĩa trọng thương với sự tập trung vào quyền lực quốc gia và của cải danh nghĩa. Phản ứng lại, chủ nghĩa trọng nông đã chuyển trọng tâm sang nông nghiệp và 'trật tự tự nhiên', đặt nền móng cho tư tưởng 'laissez-faire'. Đỉnh cao của giai đoạn này là sự ra đời của kinh tế học cổ điển. Với những bộ óc vĩ đại như Adam Smith, David Ricardo, Thomas Malthus, trường phái này đã xây dựng các nguyên lý cơ bản về thị trường, giá trị, phân phối và tăng trưởng. Họ đã cung cấp một bộ công cụ phân tích mạnh mẽ và một triết lý về tự do kinh tế đã định hình thế giới hiện đại. Tuy nhiên, các học thuyết này cũng có những hạn chế, chẳng hạn như sự bế tắc trong việc giải quyết nghịch lý nước-kim cương hay những dự báo bi quan về 'trạng thái tĩnh'. Những hạn chế này chính là tiền đề, tạo ra không gian cho sự phát triển của các trường phái tư tưởng kế tiếp, bao gồm cả sự phê phán sâu sắc của Karl Marx và cuộc cách mạng tân cổ điển, sẽ được khám phá trong phần tiếp theo của chuỗi bài nghiên cứu.
6.1. Đánh giá những đóng góp và hạn chế của các học thuyết
Các học thuyết kinh tế sơ khai đã có những đóng góp to lớn. Chủ nghĩa trọng thương thúc đẩy việc thu thập dữ liệu kinh tế và nhận thức về tầm quan trọng của cán cân thương mại. Chủ nghĩa trọng nông đưa ra mô hình kinh tế vĩ mô đầu tiên. Kinh tế học cổ điển cung cấp một hệ thống lý thuyết toàn diện về thị trường tự do. Tuy nhiên, chúng cũng có nhiều hạn chế. Chủ nghĩa trọng thương sai lầm khi đồng nhất của cải với tiền. Chủ nghĩa trọng nông quá coi trọng nông nghiệp. Kinh tế học cổ điển gặp khó khăn với lý thuyết giá trị và thường bỏ qua vai trò của cầu. Việc đánh giá khách quan cả đóng góp và hạn chế là điều cần thiết để có cái nhìn cân bằng về lịch sử tư tưởng kinh tế.
6.2. Tiền đề cho sự ra đời của các trường phái kinh tế kế tiếp
Những vấn đề chưa được giải quyết và những mâu thuẫn nội tại của kinh tế học cổ điển đã tạo ra tiền đề cho các phản ứng và sự thay thế. Lý thuyết giá trị lao động của Ricardo, khi được đẩy đến cùng, đã trở thành công cụ để Karl Marx phê phán toàn bộ hệ thống tư bản. Sự tập trung quá mức vào phía cung và định luật Say đã bị các nhà tư tưởng như Malthus (trong các cuộc tranh luận về 'khủng hoảng thừa') và sau này là Keynes kịch liệt phản đối. Sự trừu tượng và tính phổ quát của các định luật kinh tế cổ điển cũng bị trường phái lịch sử ở Đức thách thức. Do đó, việc nghiên cứu kỹ lưỡng giai đoạn này không chỉ để hiểu quá khứ, mà còn để thấy rõ những mầm mống của các cuộc cách mạng tư tưởng sẽ định hình kinh tế học trong thế kỷ 19 và 20.
