Nghiên cứu Kinh tế - Xã hội huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An thời Nguyễn (1802 - 1884)

Tài liệu nghiên cứu xã hội huyện nghi lộc tỉnh nghệ an thời nguyễn 1802 1884, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về kinh tế.

• Đề tài: Nghiên Cứu Kinh Tế - Xã Hội Huyện Nghi Lộc, Tỉnh Nghệ An Thời Nguyễn (1802 - 1884)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ lịch sử

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
• 2. CHƯƠNG 2: VÀI NÉT VỀ ĐỊA BÀN HUYỆN NGHI LỘC
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT CẤU KINH TẾ HUYỆN NGHI LỘC THỜI NGUYỄN
• 4. CHƯƠNG 4: XÃ HỘI HUYỆN NGHI LỘC THỜI NGUYỄN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Kinh Tế Xã Hội Nghi Lộc Thời Nguyễn 1802 1884

Nghiên cứu kinh tế - xã hội của cộng đồng dân cư là việc làm thiết yếu, gắn liền với nhu cầu vật chất và sinh hoạt. Các hoạt động kinh tế và xã hội có tác động qua lại lẫn nhau, hướng tới xây dựng xã hội dân chủ, công bằng. Việc nghiên cứu này cung cấp hiểu biết chính xác, toàn diện về lịch sử địa phương và dân tộc. Lịch sử Việt Nam thời Nguyễn (1802-1884) thu hút sự quan tâm của nhiều nhà sử học. Tuy nhiên, các nghiên cứu thường tập trung ở tầm vĩ mô, trên phạm vi quốc gia hoặc vùng. Nghiên cứu một địa bàn cụ thể như huyện Nghi Lộc là cần thiết để làm bức tranh lịch sử trở nên sinh động, sát thực tế hơn. Nghi Lộc là huyện đồng bằng ven biển tiêu biểu của Nghệ An, có vị trí chiến lược quan trọng, nơi đặt trấn thành, tỉnh thành. Huyện có 2 cửa sông lớn, có vai trò quan trọng về quân sự, kinh tế và giao thương. Nghi Lộc còn là vùng đất có truyền thống lịch sử, văn hóa lâu đời. Do đó, Nghiên cứu về Nghi Lộc thời Nguyễn là cần thiết để phục dựng bức tranh kinh tế - xã hội.

1.1. Tầm quan trọng của Nghiên cứu Lịch sử Kinh tế Địa phương

Nghiên cứu lịch sử kinh tế địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc hiểu rõ hơn về sự phát triển của quốc gia. Các yếu tố địa phương có thể bị bỏ qua trong các nghiên cứu vĩ mô, nhưng chúng lại có ảnh hưởng đáng kể đến đời sống của người dân. Nghiên cứu này giúp làm sáng tỏ những đặc điểm riêng biệt của kinh tế Nghi Lộc thời Nguyễn, từ đó góp phần vào bức tranh chung của lịch sử kinh tế Việt Nam. Các kết quả nghiên cứu cũng có thể được sử dụng để đưa ra các chính sách phát triển phù hợp với điều kiện địa phương.

1.2. Vai trò của Nghi Lộc trong Bối cảnh Lịch sử Nghệ An

Nghệ An, với vị trí chiến lược và truyền thống văn hóa lâu đời, đóng vai trò quan trọng trong lịch sử Việt Nam. Nghiên cứu về Nghi Lộc góp phần làm rõ hơn về vai trò của Nghệ An trong thời kỳ Nguyễn. Việc Nghi Lộc được chọn làm nơi đóng trấn thành, tỉnh thành cho thấy tầm quan trọng của huyện đối với sự phát triển kinh tế và chính trị của tỉnh. Nghiên cứu sẽ làm rõ hơn sự khác biệt giữa Nghi Lộc và các địa phương khác ở Nghệ An, từ đó hiểu sâu hơn về lịch sử Nghệ An thời Nguyễn.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Kinh Tế Xã Hội Nghi Lộc Thế Kỷ 19

Việc nghiên cứu kinh tế - xã hội Nghi Lộc thời Nguyễn đối mặt với nhiều thách thức. Thứ nhất, nguồn tài liệu đầy đủ và chi tiết còn hạn chế. Các ghi chép chính thức thường tập trung vào các vấn đề quốc gia hoặc vùng lớn hơn. Các tài liệu địa phương như hương ước, gia phả có thể cung cấp thông tin chi tiết, nhưng đòi hỏi công sức sưu tầm, phân tích lớn. Thứ hai, việc tái hiện bức tranh đời sống người dân Nghi Lộc thời Nguyễn một cách chân thực là khó khăn. Các tài liệu thường mang quan điểm của tầng lớp thống trị, ít phản ánh tiếng nói của người dân thường. Cuối cùng, việc so sánh kinh tế Nghi Lộc với các địa phương khác đòi hỏi thu thập thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, đảm bảo tính chính xác và khách quan.

2.1. Khó khăn trong Tiếp cận và Giải mã Tài liệu Lịch sử

Nguồn tài liệu lịch sử Nghi Lộc thường rải rác và khó tiếp cận. Các văn bản cổ viết bằng chữ Hán - Nôm đòi hỏi người nghiên cứu phải có kiến thức chuyên sâu về cổ ngữ. Việc giải mã các tài liệu này cũng gặp nhiều khó khăn do chữ viết mờ nhạt, thiếu thông tin hoặc thông tin không rõ ràng. Bên cạnh đó, nhiều tài liệu có thể đã bị thất lạc hoặc hư hỏng theo thời gian, gây khó khăn cho việc khôi phục lại bức tranh lịch sử hoàn chỉnh. Việc tìm kiếm tài liệu nghiên cứu kinh tế - xã hội cần sự kiên trì và am hiểu về phương pháp nghiên cứu lịch sử.

2.2. Hạn chế về Thông tin Đời sống của Người Dân Nghi Lộc

Các tài liệu lịch sử thường tập trung vào các sự kiện chính trị, kinh tế vĩ mô, ít đề cập đến đời sống người dân Nghi Lộc thời Nguyễn. Thông tin về phong tục tập quán, sinh hoạt hàng ngày, các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng thường rất hạn chế. Việc tái hiện văn hóa Nghi Lộc thời Nguyễn đòi hỏi phải kết hợp nhiều nguồn thông tin khác nhau, bao gồm cả các tài liệu truyền miệng, khảo cổ học và các nghiên cứu dân tộc học. Cần có sự nhạy bén và phương pháp tiếp cận phù hợp để thu thập và phân tích thông tin một cách chính xác.

III. Cách Tiếp Cận Nghiên Cứu Kinh Tế Nghi Lộc Dưới Triều Nguyễn

Luận án tiếp cận nghiên cứu kinh tế Nghi Lộc thời Nguyễn một cách toàn diện, từ ruộng đất, nông nghiệp, thủ công nghiệp đến thương nghiệp. Nguồn tài liệu địa bạ được khai thác triệt để để nghiên cứu về ruộng đất. Về xã hội, luận án tập trung vào tổ chức hành chính, bộ máy quản lý xã thôn, kết cấu xã hội, đời sống nhân dân, giáo dục, tôn giáo tín ngưỡng, lễ hội. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trên địa bàn huyện Nghi Lộc thời Nguyễn, gồm 4 tổng: Đặng Xá, Kim Nguyên, Ngô Trường, Thượng Xá. Luận án sử dụng các nguồn tài liệu chính thống, thư tịch cổ, kết quả nghiên cứu của các tác giả đi trước và tài liệu địa phương để nghiên cứu.

3.1. Phương pháp Phân tích Địa bạ trong Nghiên cứu Ruộng đất

Địa bạ là nguồn tài liệu quan trọng để nghiên cứu về tình hình ruộng đất thời Nguyễn. Phương pháp phân tích địa bạ bao gồm việc thống kê, phân loại các loại ruộng đất, xác định diện tích, chủ sở hữu và các thông tin liên quan. Từ đó, có thể đánh giá được sự phân bố ruộng đất, chính sách ruộng đất của nhà nước và tác động của nó đến đời sống người dân. Việc phân tích địa bạ cần kết hợp với các nguồn tài liệu khác để có cái nhìn toàn diện và chính xác về tình hình ruộng đất ở Nghi Lộc.

3.2. Kết hợp Phương pháp Sử học và Xã hội học

Nghiên cứu kinh tế - xã hội đòi hỏi sự kết hợp giữa phương pháp sử học và xã hội học. Phương pháp sử học giúp tái hiện lại các sự kiện, quá trình lịch sử, trong khi phương pháp xã hội học giúp phân tích các mối quan hệ xã hội, cơ cấu xã hội và các yếu tố ảnh hưởng đến đời sống người dân. Việc kết hợp hai phương pháp này giúp có cái nhìn sâu sắc và toàn diện về sự phát triển của xã hội Nghi Lộc thời Nguyễn.

3.3. Sử dụng Nguồn tư liệu Truyền miệng và Khảo sát Thực địa

Để khắc phục sự thiếu hụt thông tin từ các văn bản chính thống, có thể sử dụng nguồn tư liệu truyền miệng và khảo sát thực địa. Tư liệu truyền miệng, nếu được xử lý theo phương pháp khoa học, là nguồn thông tin giá trị, góp phần thiết thực vào quá trình nghiên cứu. Thực hiện các cuộc khảo sát, điều tra thực địa cũng giúp nhà nghiên cứu có cái nhìn chân thực hơn về đời sống kinh tế, xã hội và văn hóa của người dân địa phương, đặc biệt là những yếu tố ít được đề cập trong các văn bản chính thống.

IV. Ứng Dụng Thực Tế Phục Dựng Kinh Tế Xã Hội Nghi Lộc Thế Kỷ 19

Nghiên cứu này có đóng góp về mặt khoa học, khôi phục một cách cụ thể, toàn diện và có hệ thống về tình hình kinh tế, xã hội huyện Nghi Lộc thời Nguyễn, qua đó góp phần nghiên cứu và làm sáng tỏ những vấn đề lịch sử, xã hội của khu vực Nghệ Tĩnh nói riêng cũng như cả nước giai đoạn này. Luận án đi sâu làm rõ nét tiêu biểu về kinh tế, xã hội của huyện Nghi Lộc so với các vùng, các khu vực lân cận. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để khảo sát, nghiên cứu và biên soạn lịch sử địa phương, các bài giảng lịch sử địa phương cho học sinh, sinh viên, và góp thêm những luận chứng, luận cứ cụ thể cho việc hoạch định và thực hiện các chính sách phát triển kinh tế, xã hội của huyện Nghi Lộc hiện nay.

4.1. Góp phần Nghiên cứu Lịch sử Địa phương Nghệ An

Nghiên cứu về kinh tế - xã hội Nghi Lộc thời Nguyễn góp phần bổ sung vào bức tranh lịch sử địa phương Nghệ An. Các thông tin chi tiết về đời sống kinh tế, xã hội của người dân, các hoạt động sản xuất, buôn bán, các phong tục tập quán sẽ giúp hiểu rõ hơn về sự phát triển của Nghệ An trong giai đoạn này. Nghiên cứu này cũng có thể được sử dụng để so sánh sự phát triển của Nghi Lộc với các địa phương khác trong tỉnh, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm cho sự phát triển trong tương lai. Góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa lịch sử của địa phương.

4.2. Cơ sở Hoạch định Chính sách Phát triển Kinh tế Xã hội

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm cơ sở để hoạch định các chính sách phát triển kinh tế - xã hội cho huyện Nghi Lộc hiện nay. Việc hiểu rõ về các yếu tố lịch sử, văn hóa, kinh tế đã ảnh hưởng đến sự phát triển của huyện trong quá khứ sẽ giúp đưa ra các quyết định chính sách phù hợp và hiệu quả hơn. Đặc biệt, việc khai thác những lợi thế về điều kiện tự nhiên, nguồn nhân lực, tài nguyên đất và biển cần dựa trên cơ sở hiểu biết sâu sắc về lịch sử và văn hóa địa phương để đảm bảo sự phát triển bền vững. Phục vụ cho công tác quy hoạch, quản lý và điều hành phát triển kinh tế xã hội của địa phương.

V. Kết luận Giá trị và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Kinh Tế Nghi Lộc

Nghiên cứu kinh tế - xã hội huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An thời Nguyễn (1802 - 1884) có ý nghĩa khoa học và thực tiễn quan trọng. Luận án đã khôi phục lại một cách cụ thể, toàn diện và có hệ thống về tình hình kinh tế, xã hội của huyện Nghi Lộc thời Nguyễn, đồng thời làm rõ nét tiêu biểu của huyện so với các vùng lân cận. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để nghiên cứu lịch sử địa phương, biên soạn bài giảng lịch sử, và hoạch định chính sách phát triển kinh tế, xã hội. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các khía cạnh cụ thể của kinh tế, xã hội huyện Nghi Lộc, cũng như so sánh với các địa phương khác trong khu vực để có cái nhìn toàn diện hơn về lịch sử Việt Nam thời Nguyễn.

5.1. Đề xuất Hướng Nghiên cứu Chuyên sâu về Thương mại Nghi Lộc

Nghiên cứu chuyên sâu về thương mại Nghi Lộc thời Nguyễn là một hướng đi tiềm năng. Cần tập trung vào vai trò của các cửa sông như Cửa Xá (Cửa Lò) và Cửa Hội trong hoạt động giao thương, buôn bán với bên ngoài. Tìm hiểu về các mặt hàng được trao đổi, các thương nhân tham gia và tác động của hoạt động thương mại đến đời sống kinh tế của người dân. Nghiên cứu này sẽ giúp hiểu rõ hơn về vai trò của Nghi Lộc trong mạng lưới thương mại của khu vực và quốc gia.

5.2. Mở rộng Nghiên cứu về Đời sống Văn hóa Tinh thần Nghi Lộc

Nghiên cứu về đời sống văn hóa tinh thần Nghi Lộc thời Nguyễn cũng là một hướng đi quan trọng. Cần tập trung vào các phong tục tập quán, tín ngưỡng tôn giáo, lễ hội truyền thống và các hoạt động văn hóa nghệ thuật của người dân. Tìm hiểu về vai trò của các thiết chế văn hóa như đình làng, chùa miếu trong đời sống cộng đồng. Nghiên cứu này sẽ giúp hiểu rõ hơn về bản sắc văn hóa độc đáo của Nghi Lộc và vai trò của văn hóa trong sự phát triển xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu quá trình nghiên cứu về địa lý, lịch sử, văn học, tư tưởng truyền thống của khu vực Nghệ Tĩnh là cuốn Nghệ An ký của Bùi Dương Lịch. Đây là một bộ địa lý học - lịch sử khá nổi trội so với các sách địa lý học - lịch sử đương thời. Nghệ An ký ghi chép về trấn Nghệ An, bao gồm cả Nghệ An và Hà Tĩnh, được viết vào khoảng thập niên thứ 10 hoặc 20 của thế kỷ XIX (được dịch và xuất bản năm 1993). Sách viết khá kỹ về vấn đề cương vực, duyên cách địa lý của Nghệ An xưa, trong đó có đề cập đến một số vấn đề địa lý của huyện Nghi Lộc.

Tuy vẫn còn những hạn chế nhất định về quan điểm, phương pháp nhưng Nghệ An ký được xem là tác phẩm có chất lượng và đáng tin cậy trong thể loại địa phương chí, cung cấp nhiều thông tin khi nghiên cứu về địa phương tỉnh Nghệ An nói chung và các huyện trong tỉnh nói riêng. Tiếp đến là công trình nghiên cứu về vùng đất An Tĩnh của học giả người Pháp - H.Le Breton, với tác phẩm Le vieux An Tinh (An Tĩnh cổ lục, 1936), được dịch và xuất bản năm 2005. Dựa trên các nguồn tài liệu thành văn và tài liệu điền dã sưu tầm tại địa phương từ cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, Le Breton đã bước đầu tái hiện diện mạo lịch sử, văn hóa truyền thống của vùng đất Nghệ Tĩnh qua những địa danh, công trình kiến trúc nổi tiếng. Ông đặc biệt chú trọng đến dòng họ, việc tra cứu các gia phả, các sự tích, các tác phẩm để thấy được diện mạo sinh động của “xứ Nghệ”.

Những nội dung nghiên cứu về huyện Nghi Lộc trong tác phẩm này còn rất hạn chế, chủ yếu điểm qua một số địa danh, công trình kiến trúc trên địa bàn huyện. Tuy còn nhiều hạn chế về mặt tư liệu và phương pháp biên soạn nhưng có thể coi An Tĩnh cổ lục là công trình nghiên cứu tiêu biểu, có giá trị khoa học cao nhất trong số những tác phẩm của các học giả nước ngoài nghiên cứu về khu vực Nghệ Tĩnh trước năm 1945. Bên cạnh đó, một số công trình nghiên cứu về các địa phương lân cận như Thanh Hóa, Hà Tĩnh của các học giả nước ngoài cũng có nhiều giá trị tham khảo nhằm đối chiếu, so sánh để rút ra những nét tương đồng giữa Nghệ An với các tỉnh trong khu vực Bắc Trung kỳ. Đáng chú ý là cuốn La province de Ha Tinh (Tỉnh Hà Tĩnh) của R.Bulateau và La province Thanh Hoa (Tỉnh Thanh Hóa) của H.

Hai công trình này đã đề cập đến điều kiện tự nhiên của các tỉnh nằm trong khu vực Bắc Trung bộ, đồng thời cung cấp nhiều tư liệu cụ thể về kinh tế, xã hội của các 12 huyện ở Hà Tĩnh, Thanh Hóa. Những công trình nghiên cứu trên sẽ góp thêm tài liệu và làm cơ sở giúp chúng tôi liên hệ, so sánh với địa bàn nghiên cứu của đề tài luận án. Ngoài ra, tại Thư viện Nghệ An hiện còn lưu giữ nhiều bài viết của các học giả nước ngoài có liên quan đến đề tài mà chúng tôi nghiên cứu. Các bài viết này đã được biên dịch và lưu trữ tại phòng Địa chí.

Điểm chung là đều đề cập đến kinh tế nông nghiệp và đời sống nông dân ở Nghệ An (trong đó có Nghi Lộc) thời thuộc Pháp. Tiêu biểu như: Chuyên luận nông nghiệp Nghệ An (1930) của M.Castagnol đã giới thiệu khái quát về điều kiện canh tác, thổ nhưỡng, cơ cấu cây trồng, diện tích, năng suất ở Nghệ An; Kế hoạch mở rộng Vinh - Bến Thủy (1930) của Barbier có điểm qua về thực trạng kinh tế, xã hội của Vinh - Bến Thủy, từ đó đề ra kế hoạch mở rộng, sử dụng và khai thác thành phố này; Diễn văn của Toàn quyền Đông Dương nhân dịp khánh thành dẫn thủy nhập điền ở miền Bắc Nghệ An (1937) của J.Brévié ghi nhận vai trò quan trọng của công tác thủy lợi trong nông nghiệp. Nhìn chung, những công trình nghiên cứu của các học giả Pháp là nguồn tài liệu tham khảo, giúp chúng tôi đối chiếu, liên hệ và so sánh với thời kỳ nhà Nguyễn; đồng thời cung cấp lý luận, phương pháp nghiên cứu mới trong quá trình phân tích, nghiên cứu các vấn đề liên quan đến kinh tế, xã hội huyện Nghi Lộc thời Nguyễn. * Sau Cách mạng tháng Tám (1945): Nghiên cứu về Nghệ An được đẩy mạnh và đạt được nhiều kết quả cụ thể.

Tuy nhiên, trong một thời gian dài, địa bàn Nghệ An và các địa phương trong khu vực này chủ yếu được tiếp cận dưới góc độ khảo cổ học, lịch sử chống ngoại xâm và thành tựu thơ văn. Việc nghiên cứu cụ thể về lịch sử từng huyện hoặc xã cũng như những vấn đề kinh tế, xã hội ở khu vực này nhìn chung chưa được chú trọng. Hạn chế này dần được khắc phục với sự ra đời của nhiều công trình biên khảo về lịch sử kinh tế, xã hội khu vực Nghệ An từ những năm 80, 90 của thế kỷ XX. Các công trình tiêu biểu như: - Sách Lịch sử Nghệ Tĩnh (tập 1, 1984) của Ban Nghiên cứu lịch sử tỉnh Nghệ Tĩnh là công trình nghiên cứu tương đối quy mô và có hệ thống đầu tiên về lịch sử Nghệ An - Hà Tĩnh.

Từ những nguồn tư liệu đáng tin cậy, các tác giả đã bước đầu khôi phục lại quá trình hình thành và phát triển của vùng đất Nghệ Tĩnh từ thời đại nguyên thủy đến giữa thế kỷ XIX. Trong đó, những nội dung kinh tế, xã hội liên quan đến huyện Nghi Lộc cũng như các huyện khác ở Nghệ Tĩnh cũng được đề cập đến, dù không thật hệ thống và cụ thể. 13 - Sách Nghệ Tĩnh hôm qua và hôm nay của Nxb Sự thật (Hà Nội, 1986) chủ yếu trình bày những vấn đề lịch sử Nghệ Tĩnh thời kỳ cận - hiện đại. Một số vấn đề về kinh tế, xã hội của các địa phương cụ thể ở khu vực Nghệ Tĩnh cũng được đề cập đến trong cuốn sách này.

- Sách Địa chí văn hóa dân gian Nghệ Tĩnh do Nguyễn Đổng Chi (Cb, 1995) là công trình có quy mô lớn, được biên soạn công phu. Tác phẩm này đề cập đến hầu hết các lĩnh vực trong đời sống văn hóa dân gian ở vùng đất Nghệ Tĩnh, đồng thời cung cấp nhiều tư liệu quý về tình hình kinh tế, xã hội và văn hóa truyền thống của các huyện trong tỉnh, trong đó có Nghi Lộc. Tuy vậy, do tính chất tổng hợp của thể loại địa chí, hầu hết những vấn đề được trình bày trong sách Địa chí văn hóa dân gian Nghệ Tĩnh chưa thể hiện được tính lịch sử cụ thể và chưa đi sâu vào những đặc điểm riêng của các huyện trong tỉnh. - Sách Lịch sử giáo phận Vinh của Trương Bá Cần, Vương Đình Chữ (1996); Lịch sử về giáo phận Vinh tóm lược (từ 1629 đến 2009) của Giacobe Võ Văn Hậu.

Các tác giả đã đề cập đến sự du nhập của Ki tô giáo ở khu vực Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An. Những nội dung về đời sống tôn giáo, tín ngưỡng của một bộ phận giáo dân trên địa bàn tỉnh Nghệ An, trong đó có huyện Nghi Lộc cũng được đề cập. - Sách Danh nhân Nghệ An của Nhiều tác giả (1998) khảo cứu về thân thế và sự nghiệp của những danh nhân tiêu biểu ở Nghệ An thời kỳ trung đại, trong đó có nhiều vị là người Nghi Lộc như: Nguyễn Xí, Hoàng Phan Thái, Nguyễn Thức Tự. Việc nghiên cứu những nhân vật này đã cung cấp nhiều tư liệu, hiểu biết về lịch sử, văn hóa truyền thống của huyện Nghi Lộc thế kỷ XVIII, XIX.

- Sách Khoa bảng Nghệ An (1075 - 1919) của Đào Tam Tỉnh (2000) là công trình đầu tiên khảo cứu một cách công phu về những thành tựu khoa bảng của Nghệ An từ thế kỷ XI đến đầu thế kỷ XX. Đây là cuốn sách nghiên cứu một cách hệ thống và khá đầy đủ về những sự kiện quan trọng mà người Nghệ An đạt được trong làng khoa bảng nước ta và trong gần 1000 năm xây dựng nền giáo dục Nho học Việt Nam. Từ những nội dung mà tác giả đề cập, có thể xem đây là một dạng “đăng khoa lục” về Nghệ An. Bởi tác giả đã thống kê cụ thể số người đỗ đại khoa, hương khoa của các huyện ở Nghệ An qua các thời kỳ, trong đó có Nghi Lộc.

Đặc biệt, tác giả đã có sự chỉnh sửa, bổ sung một số nhầm lẫn trong các tài liệu viết về khoa bảng Nghệ An trước đây. 14 - Sách Địa danh lịch sử, văn hóa Nghệ An do Trần Viết Thụ (Cb, 2006), được biên soạn theo thể loại từ điển tổng hợp về địa phương Nghệ An. Có thể coi đây là công trình giới thiệu toàn diện về tỉnh Nghệ An trên các phương diện: địa danh, lịch sử, văn hóa, xã hội. Tuy nội dung sách chỉ trình bày theo từng mục từ (gồm phần tên gọi và giải thích tên gọi) nhưng Địa danh lịch sử, văn hóa Nghệ An chứa đựng một dung lượng khá lớn về nội dung lịch sử, văn hóa, xã hội của các làng xã, khu vực trong tỉnh, đặc biệt trong đó có nhiều nội dung liên quan hoặc trực tiếp đề cập đến huyện Nghi Lộc.

- Đáng chú ý hơn cả là các công trình nghiên cứu về Nghệ An của Ninh Viết Giao như: Hương ước Nghệ An (1998); Nghề (làng nghề) thủ công truyền thống ở Nghệ An (1998); Tục thờ thần và thần tích Nghệ An (2000); Văn bia Nghệ An (2003); Nghệ An - Lịch sử, văn hóa (2005).đã đề cập một cách toàn diện các vấn đề kinh tế, giáo dục, văn hóa và phong tục tập quán của các làng xã trên địa bàn Nghệ An, trong đó có huyện Nghi Lộc. Tuy nhiên, những nội dung về kinh tế, xã hội được đề cập trong các công trình trên còn mang tính khái quát về Nghệ An, những nội dung liên quan đến huyện Nghi Lộc lại hết sức sơ lược, thiếu tính cụ thể và hệ thống. - Sách Lịch sử Nghệ An (2 tập) do Trần Văn Thức (Cb, 2012) là công trình đầu tiên nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống về lịch sử hình thành, phát triển của tỉnh Nghệ An từ nguồn gốc đến 2005. Trong đó, tập 1, Lịch sử Nghệ An (từ nguyên thủy đến 1945), đã cung cấp nhiều tư liệu mới, nhiều luận điểm khoa học có giá trị về tình hình kinh tế, xã hội truyền thống của Nghệ An.

Mặc dù một số nội dung kinh tế, xã hội có liên quan đến huyện Nghi Lộc cũng được đề cập đến song hết sức sơ lược, tản mạn và rất chung chung dựa trên quan điểm nghiên cứu tổng thể về lịch sử tỉnh Nghệ An.