Luận án Tiến sĩ về Kinh doanh Du lịch Di sản Văn hóa ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu kinh doanh du lịch di sản văn hóa ở việt nam, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp khoa học cho vấn đề thực tiễn.

• Tác giả: Lê Thị Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thắng
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Kinh Doanh Du Lịch Di Sản Văn Hóa Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các công trình nghiên cứu về kinh doanh du lịch
• 1.2. Các nghiên cứu về nội dung của du lịch và kinh doanh du lịch
• 1.3. Nghiên cứu về vai trò và tác động của kinh doanh du lịch
• 1.4. Các công trình nghiên cứu Du lịch Di sản văn hóa
• 1.5. Du lịch di sản văn hóa: Lịch sử và nội hàm
• 1.6. Về tiềm năng và cơ hội của Du lịch di sản văn hóa
• 1.7. Về vai trò, lợi ích và sự tác động của Du lịch di sản văn hóa
• 1.8. Về các yếu tố thành công của hoạt động du lịch di sản văn hóa
• 1.9. Các nghiên cứu thực tiễn kinh doanh du lịch di sản văn hóa tại một số quốc gia
• 1.10. Đánh giá chung về các kết quả của các công trình khoa học trước luận án
• 1.11. Hướng nghiên cứu của luận án
• 1.12. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ KINH DOANH DU LỊCH DI SẢN VĂN HÓA
• 2.1. Cơ sở lý luận về kinh doanh du lịch di sản văn hóa
• 2.2. Các khái niệm cơ bản
• 2.3. Vai trò và lợi ích của kinh doanh du lịch di sản văn hóa
• 2.4. Hình thức kinh doanh du lịch di sản văn hóa
• 2.5. Các tiêu chí đánh giá tiềm năng và thực trạng kinh doanh du lịch di sản văn hóa
• 2.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến kinh doanh du lịch di sản văn hóa
• 2.7. Thực tiễn kinh doanh du lịch di sản văn hóa ở một số nơi trên thế giới
• 2.8. Các hình thức kinh doanh du lịch di sản văn hóa trên thế giới
• 2.9. Một số kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.10. Mô hình nghiên cứu của luận án
• 2.11. Quy trình nghiên cứu. Khung phân tích
• 2.12. Thiết kế mô hình đánh giá sự hài lòng của khách du lịch tại các điểm di sản văn hóa
• 2.13. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: TIỀM NĂNG VÀ THỰC TRẠNG KINH DOANH DU LỊCH DI SẢN VĂN HÓA Ở VIỆT NAM, TRƯỜNG HỢP PHỐ CỔ HỘI AN
• 3.1. Tiềm năng kinh doanh du lịch di sản văn hóa ở Việt Nam
• 3.2. Tiềm năng về cầu du lịch di sản văn hóa
• 3.3. Tiềm năng về cung du lịch di sản văn hóa
• 3.4. Các loại hình kinh doanh du lịch di sản văn hóa ở Việt Nam
• 3.5. Kinh doanh dịch vụ tham quan bảo tàng
• 3.6. Kinh doanh dịch vụ lưu trú gắn với di sản văn hóa
• 3.7. Kinh doanh dịch vụ vận chuyển gắn với di sản văn hóa
• 3.8. Kinh doanh dịch vụ ẩm thực tại điểm di sản
• 3.9. Kinh doanh dịch vụ giải trí tại điểm di sản
• 3.10. Đánh giá hoạt động kinh doanh du lịch di sản văn hóa ở Việt Nam
• 3.11. Số lượng khách du lịch nội địa và quốc tế đến
• 3.12. Đóng góp của du lịch di sản văn hóa cho nền kinh tế quốc gia
• 3.13. Các đánh giá của khách du lịch về môi trường tại điểm di sản
• 3.14. Sự hài lòng của khách du lịch về chất lượng dịch vụ DLDSVH ở Việt Nam
• 3.15. Đặc điểm của khách du lịch tham gia khảo sát
• 3.16. Kết quả trả lời các câu hỏi điều tra (Frequencies Statistics)
• 3.17. Kiểm định độ tin cậy của thang đo. Phân tích nhân tố khám phá EFA
• 3.18. Xem xét sự tương quan giữa các khái niệm
• 3.19. Xây dựng phương trình hồi quy tuyến tính
• 3.20. Đánh giá chung về thực trạng kinh doanh DLDSVH ở Việt Nam
• 3.21. Nghiên cứu trường hợp điểm du lịch di sản văn hóa phố cổ Hội An
• 3.22. Khái quát Hội An
• 3.23. Các hình thức kinh doanh du lịch di sản văn hóa ở phố cổ Hội An
• 3.24. Đánh giá hoạt động kinh doanh du lịch di sản văn hóa tại Hội An
• 3.25. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY KINH DOANH DU LỊCH DI SẢN VĂN HÓA Ở VIỆT NAM
• 4.1. Bối cảnh phát triển du lịch di sản văn hóa hiện nay
• 4.2. Thách thức
• 4.3. Các giải pháp thúc đẩy kinh doanh du lịch di sản văn hóa
• 4.4. Giải pháp chung
• 4.5. Giải pháp dành cho các chủ thể kinh doanh du lịch di sản văn hóa nói chung
• 4.6. Các giải pháp thúc đẩy kinh doanh du lịch di sản văn hóa đối với phố cổ Hội An
• 4.7. Giải pháp đối với các cơ quan quản lý của thành phố Hội An
• 4.8. Giải pháp dành cho các chủ thể kinh doanh
• 4.9. Hạn chế của luận án và gợi ý cho các nghiên cứu trong tương lai
• 4.10. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu về du lịch di sản tại Việt Nam đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu. Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng kinh doanh du lịch di sản văn hóa không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Theo Timothy (2011), du lịch di sản là một trong những hình thức du lịch hiện đại nổi bật, giúp du khách trải nghiệm và học hỏi về văn hóa. Tuy nhiên, việc quản lý du lịch di sản vẫn gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc cân bằng giữa bảo tồn và phát triển kinh tế. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng sự thương mại hóa có thể làm suy giảm tính xác thực của di sản, nhưng cũng có thể củng cố bản sắc văn hóa nếu được thực hiện đúng cách. Do đó, việc xác định các yếu tố thành công trong kinh doanh du lịch di sản là rất cần thiết.

1.1 Các công trình nghiên cứu về kinh doanh du lịch

Nhiều công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng ngành du lịch tại Việt Nam có tiềm năng lớn, đặc biệt là trong lĩnh vực du lịch di sản. Các nghiên cứu đã phân tích vai trò của du lịch văn hóa trong việc phát triển kinh tế địa phương. Hơn nữa, các nghiên cứu cũng đã chỉ ra rằng tài nguyên văn hóa là yếu tố quan trọng trong việc thu hút khách du lịch. Tuy nhiên, việc phát triển du lịch bền vững vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc quản lý và bảo tồn các địa điểm du lịch di sản. Các nhà nghiên cứu đã đề xuất nhiều giải pháp để cải thiện tình hình này, bao gồm việc nâng cao nhận thức của cộng đồng và các chủ thể kinh doanh về tầm quan trọng của du lịch di sản.

II. Cơ sở khoa học và mô hình nghiên cứu

Cơ sở lý luận về kinh doanh du lịch di sản văn hóa được xây dựng dựa trên các khái niệm cơ bản về du lịch và văn hóa Việt Nam. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng du lịch di sản không chỉ đơn thuần là việc tham quan mà còn là trải nghiệm văn hóa sâu sắc. Hình thức kinh doanh du lịch này cần phải được đánh giá dựa trên các tiêu chí cụ thể, bao gồm tiềm năng và thực trạng của du lịch di sản. Các yếu tố ảnh hưởng đến kinh doanh du lịch di sản cũng cần được xem xét kỹ lưỡng, từ đó xây dựng mô hình nghiên cứu phù hợp. Mô hình này sẽ giúp đánh giá sự hài lòng của khách du lịch tại các địa điểm du lịch di sản, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện chất lượng dịch vụ.

2.1 Các khái niệm cơ bản

Các khái niệm về du lịch di sản và kinh doanh du lịch cần được làm rõ để có thể áp dụng vào thực tiễn. Du lịch di sản được định nghĩa là loại hình du lịch tập trung vào việc khám phá và trải nghiệm các giá trị văn hóa, lịch sử của một địa phương. Kinh doanh du lịch di sản văn hóa không chỉ nhằm mục đích lợi nhuận mà còn phải đảm bảo việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa. Việc xây dựng các tiêu chí đánh giá tiềm năng và thực trạng của kinh doanh du lịch di sản là rất cần thiết để có thể phát triển bền vững trong tương lai.

III. Tiềm năng và thực trạng kinh doanh du lịch di sản văn hóa ở Việt Nam

Việt Nam có tiềm năng lớn trong lĩnh vực du lịch di sản văn hóa, với nhiều địa điểm du lịch được UNESCO công nhận. Tuy nhiên, thực trạng kinh doanh du lịch di sản vẫn còn nhiều hạn chế. Các loại hình kinh doanh dịch vụ tại các điểm di sản như dịch vụ tham quan, lưu trú, và ẩm thực chưa được phát triển đồng bộ. Đặc biệt, sự hài lòng của khách du lịch về chất lượng dịch vụ tại các địa điểm du lịch di sản còn thấp. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc nâng cao chất lượng dịch vụ và cải thiện môi trường kinh doanh là rất cần thiết để thu hút khách du lịch. Đánh giá hoạt động kinh doanh du lịch di sản tại các điểm như phố cổ Hội An cho thấy sự cần thiết phải có các giải pháp cụ thể để phát triển bền vững.

3.1 Tiềm năng kinh doanh du lịch di sản văn hóa ở Việt Nam

Tiềm năng của du lịch di sản ở Việt Nam rất lớn, với hàng nghìn địa điểm du lịch có giá trị văn hóa và lịch sử. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng du lịch di sản không chỉ thu hút khách du lịch trong nước mà còn quốc tế. Tuy nhiên, để khai thác tiềm năng này, cần có sự đầu tư đồng bộ vào cơ sở hạ tầng và dịch vụ. Việc phát triển các loại hình kinh doanh du lịch gắn với di sản văn hóa sẽ góp phần nâng cao giá trị kinh tế và bảo tồn các giá trị văn hóa. Các giải pháp cần thiết bao gồm việc nâng cao nhận thức của cộng đồng và các chủ thể kinh doanh về tầm quan trọng của du lịch di sản.

IV. Các giải pháp thúc đẩy kinh doanh du lịch di sản văn hóa ở Việt Nam

Để thúc đẩy kinh doanh du lịch di sản văn hóa, cần có các giải pháp cụ thể nhằm cải thiện chất lượng dịch vụ và nâng cao trải nghiệm của khách du lịch. Các giải pháp này bao gồm việc đào tạo nhân lực, nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của du lịch di sản, và phát triển các sản phẩm du lịch đa dạng. Bên cạnh đó, cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý nhà nước trong việc xây dựng chính sách phát triển du lịch bền vững. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển lâu dài của kinh doanh du lịch di sản.

4.1 Giải pháp chung

Giải pháp chung cho việc phát triển kinh doanh du lịch di sản bao gồm việc xây dựng các chương trình đào tạo cho nhân viên trong ngành du lịch, nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ. Đồng thời, cần có các chiến dịch quảng bá mạnh mẽ để thu hút khách du lịch. Việc phát triển các sản phẩm du lịch gắn với văn hóa Việt Nam cũng cần được chú trọng, từ đó tạo ra những trải nghiệm độc đáo cho du khách. Các cơ quan quản lý cần phối hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp để xây dựng một hệ thống du lịch bền vững, đảm bảo lợi ích cho cả cộng đồng và du khách.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu "Kinh doanh du lịch di sản văn hóa ở Việt Nam" của tác giả Lê Thị Thanh Huyền là luận án tiến sĩ ngành Quản trị kinh doanh (mã số 9.01), được bảo vệ năm 2021 tại Học viện Khoa học xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Thắng và PGS. Đỗ Hương Lan.

Thông tin tổng quan	Nội dung chi tiết
Tên luận án	Kinh doanh du lịch di sản văn hóa ở Việt Nam
Tác giả	Lê Thị Thanh Huyền
Ngành học / Mã số	Quản trị kinh doanh / 9.01
Cơ sở đào tạo	Học viện Khoa học xã hội – Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
Người hướng dẫn	TS. Nguyễn Thắng (Thầy hướng dẫn 1), PGS. Đỗ Hương Lan (Thầy hướng dẫn 2)
Năm bảo vệ	2021

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Di sản văn hóa (DSVH) là tài nguyên du lịch quan trọng và du lịch di sản văn hóa (DLDSVH) là một trong những loại hình du lịch lâu đời, giữ vị trí nổi bật trong ngành du lịch hiện đại (Timothy, 2011; Bonarou, 2011). Về mặt quản lý, tồn tại mâu thuẫn giữa mô hình bảo tồn và việc thương mại hóa: các nhà bảo tồn lo ngại hoạt động thương mại làm suy giảm tính toàn vẹn và tính xác thực của di sản (Breathnach, 2009; Cohen, 1988), trong khi việc thiếu chú trọng đến các nguyên tắc và thực hành kinh doanh đã dẫn đến tỷ lệ thất bại cao ở các điểm di sản (Bramley, 2001; Prideaux & Kininmont, 1999; Young, 2006). Hoạt động kinh doanh đúng đắn có thể củng cố bản sắc văn hóa và tạo nguồn lực tái đầu tư cho bảo tồn (Halewood & Hannam, 2001).

Tại Việt Nam, với nhiều di sản được UNESCO ghi danh và hơn 3.000 di tích cấp quốc gia cùng chủ trương phát triển du lịch bền vững gắn với bảo tồn di sản theo Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 16/01/2017 của Bộ Chính trị, tiềm năng phát triển KDDLDSVH là rất lớn. Tuy nhiên, thực tế kinh doanh du lịch di sản còn mang tính đơn lẻ, manh mún, rời rạc; các chủ thể chưa nhận thức bản thân là một mắt xích trong chuỗi cung ứng dịch vụ. Về mặt học thuật, các nghiên cứu quốc tế về DLDSVH rất đa dạng, song các công trình lý luận về kinh doanh du lịch di sản văn hóa (KDDLDSVH), các tiêu chí đánh giá tiềm năng và thực trạng, cũng như mô hình đo lường sự hài lòng của du khách đối với chất lượng dịch vụ du lịch di sản tại Việt Nam chưa được nghiên cứu hệ thống.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của luận án là đánh giá tiềm năng và thực trạng kinh doanh du lịch di sản văn hóa ở Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp thúc đẩy kinh doanh dịch vụ du lịch di sản văn hóa ở Việt Nam.

Để đạt được mục tiêu này, tác giả xác định ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa các vấn đề lý luận và thực tiễn về KDDLDSVH, xây dựng các tiêu chí đánh giá tiềm năng KDDLDSVH và các tiêu chí đánh giá hoạt động KDDLDSVH.
2. Khảo sát, phân tích, đánh giá tiềm năng và hình thức kinh doanh, một số nội dung về thực trạng kinh doanh DLDSVH ở Việt Nam hiện nay (nghiên cứu trường hợp điển hình là phố cổ Hội An).
3. Dựa trên kết quả nghiên cứu về tiềm năng và thực trạng, đề xuất một số giải pháp thúc đẩy KDDLDSVH ở Việt Nam hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận và thực tiễn về kinh doanh du lịch di sản văn hóa của một quốc gia; nghiên cứu trường hợp điển hình là hoạt động KDDLDSVH tại di sản văn hóa phố cổ Hội An.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào tiềm năng DLDSVH (phía cung và phía cầu); các hình thức kinh doanh; môi trường kinh doanh; chủ thể kinh doanh; đánh giá sự hài lòng của du khách về chất lượng dịch vụ và đánh giá kết quả kinh doanh cũng như sự đóng góp của các ngành dịch vụ tại điểm đến di sản (ẩm thực, lưu trú, giải trí, vận chuyển).
• Phạm vi không gian: Khảo sát trên phạm vi toàn quốc tại các điểm di sản đại diện gồm Phố cổ Hội An (Quảng Nam) làm trường hợp nghiên cứu trọng tâm, kết hợp khảo sát tại Văn Miếu Quốc Tử Giám (Hà Nội), Thành nhà Hồ (Thanh Hóa), Quần thể di tích Cố đô Huế (Thừa Thiên Huế) và một số vùng phụ cận.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thứ cấp được thu thập trong giai đoạn 2010–2020; dữ liệu sơ cấp điều tra, khảo sát thực địa được thực hiện trong các tháng của năm 2018 và 2019; tầm nhìn giải pháp đề xuất định hướng đến năm 2030.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước mà tác giả điểm lại

Tác giả đã phân loại và phân tích hệ thống tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước theo ba mảng trọng tâm:

1. Các công trình nghiên cứu về kinh doanh du lịch:

   • Bản chất và cấu trúc ngành: J. Christopher Holloway, Claire Humphreys và Rob Davidson (2009) trong công trình The business of tourism đã phân tích cấu trúc sản phẩm, chuỗi cung ứng, hệ thống trung gian phân phối và các tác động kinh tế - xã hội của du lịch. Thomas Lea Davidson (1994), Cameron Jean Walker (2009), Tucker và Sundberg (1988), Dimitri Ioannides và Keith G. Debbage (1998) thảo luận việc nhìn nhận du lịch dưới góc độ hiện tượng kinh tế - xã hội. Leiper (1990) đề xuất khái niệm "công nghiệp hóa một phần" của ngành du lịch. Stephen J. Skripkak (2018) phân nhóm các ngành du lịch thành lưu trú, ăn uống, giải trí, sự kiện.
   • Mô hình kinh doanh du lịch: Rossitza Ohridska-Olson và Stanislav Ivanov (2010) đề xuất mô hình kinh doanh du lịch sáng tạo với 5 nhóm yếu tố. Saeed Nosratabadi và Rolandas Drejeris (2016) nghiên cứu mô hình du lịch nông thôn gồm 6 thành phần. Peric và cộng sự (2016) xây dựng mô hình du lịch thể thao bền vững gồm 4 danh mục và 27 yếu tố. Sahebalzamani và Bertella (2018) tổng quan về mô hình kinh doanh trong du lịch tự nhiên.
   • Khung phân tích cung - cầu: Clare A. Gunn và Turgut Var (2002) đưa ra mô hình Hệ thống các chức năng du lịch (The Functioning Tourism System - FTS) phân tích mối quan hệ tương hỗ giữa cung (điểm tham quan, dịch vụ, giao thông, thông tin, quảng bá) và cầu thị trường; mô hình này được Shelby R. Herrin (2015) vận dụng và hiệu chỉnh để đánh giá du lịch di sản. Marica Mazurek (2014) khảo sát 7 mô hình cạnh tranh điểm đến qua trường hợp Áo và Thụy Sĩ.
   • Các nghiên cứu tại Việt Nam: Nguyễn Văn Lưu (1998) phân định 4 nhóm cơ sở kinh doanh du lịch; Nguyễn Hồng Giáp (2002) nghiên cứu kinh tế du lịch và môi trường đầu tư; Đỗ Hương Lan (2013) phân tích thị trường dịch vụ và xuất khẩu dịch vụ du lịch; Nguyễn Quyết Thắng (2014) hệ thống hóa quản trị kinh doanh khách sạn và ẩm thực; Nguyễn Văn Đính (2018) đúc rút kinh nghiệm phát triển du lịch bền vững; Lê Thị Thanh Huyền (2020) bổ sung thành tố an ninh, trật tự vào mô hình FTS.

2. Các công trình nghiên cứu về du lịch di sản văn hóa:

   • Lịch sử và định nghĩa: Destination BC Corp. (2014), Monica Rowland (2006), Christina Bonarou (2011) truy nguyên nguồn gốc du lịch di sản từ các cuộc hành hương tôn giáo và các chuyến Grand Tour; Hall và Zeppel (1990, 1992), Lord (1999), János Csapó (2012), Burr (2011), The National Trust for Historic Preservation làm rõ ranh giới giữa sản phẩm di sản vật thể và phi vật thể.
   • Yếu tố thành công và quản trị di sản: Michael Hughes và Jack Carlsen (2010) xác định các yếu tố thành công then chốt (CSFs) của du lịch di sản tại Úc; Rosenfeld (2008) nhấn mạnh tính xác thực, marketing phân đoạn và hạ tầng; Marianne Lehtimaki (2008) chỉ ra tính cấp thiết của quản trị hệ thống DLDSVH tại các thành phố châu Âu; PLC (2014) làm rõ sự chuyển dịch từ du lịch giải trí thuần túy sang trải nghiệm tự khám phá bản sắc.

3. Thực tiễn kinh doanh du lịch di sản tại các quốc gia:

   • Ebru Gunlu, Kamil Yagcı và Ige Pırnar (2015) khảo sát trường hợp Izmir (Thổ Nhĩ Kỳ); Vargas-Hernández (2012) áp dụng mô hình định chuẩn tại Jalisco (Mexico); Karren El Beyrouty và Andrew Tessler lượng hóa tác động kinh tế của du lịch di sản tại Vương quốc Anh (đóng góp 5,1 tỷ bảng trực tiếp vào GDP); NJHTTF (2010) xây dựng kế hoạch du lịch di sản New Jersey dựa trên 4 trụ cột chiến lược; Ricardo Nuñez Fernandez phân tích khung quản lý di sản tại vùng Caribê; Xing Huibin, Azizan Marzuki, Arman Abdul Razak (2012) xây dựng mô hình phát triển bảo vệ áp dụng tại phố cổ Lệ Giang (Trung Quốc).

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Luận án chỉ ra hai khoảng trống nghiên cứu chính:

• Khoảng trống lý luận: Các nghiên cứu trước đây phân tích sâu về DLDSVH hoặc kinh doanh du lịch tổng quát, nhưng chưa định hình khái niệm chuẩn xác về "kinh doanh du lịch di sản văn hóa", thiếu hệ thống tiêu chí lượng hóa tiềm năng và thực trạng KDDLDSVH, đồng thời chưa xây dựng được mô hình đo lường sự hài lòng của du khách về chất lượng dịch vụ du lịch tại điểm di sản.
• Khoảng trống thực tiễn: Hầu hết các công trình nghiên cứu kinh doanh du lịch di sản tập trung vào bối cảnh nước ngoài. Tại Việt Nam, các nghiên cứu về di sản văn hóa đa phần tiếp cận dưới lăng kính bảo tồn, lịch sử học hoặc văn hóa học. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng cách nghiên cứu KDDLDSVH dưới góc độ quản trị kinh doanh trên quy mô quốc gia và phân tích thực nghiệm tại trường hợp điển hình Phố cổ Hội An.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Lý thuyết, khái niệm và khung phân tích

Luận án vận dụng các khái niệm và nền tảng lý thuyết sau:

• Khái niệm cơ bản: Du lịch, sản phẩm du lịch, thị trường du lịch theo Luật Du lịch Việt Nam (2005, 2017) và nghiên cứu của Nguyễn Văn Lưu (1998); Khái niệm dịch vụ du lịch theo Hệ thống phân loại công nghiệp Bắc Mỹ (NAICS) và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO, 2017).
• Lý thuyết chất lượng dịch vụ và sự hài lòng: Tiếp thu các quan điểm của Gronroos (1982, 1984), Parasuraman, Zeithaml và Berry (1988), Cronin và Taylor (1992), Teas (1993), Lassar và cộng sự (2000), Schneider (2004), Sarkar (2010), Kumar (2008), Guedes (1998), Sultana và Rana (2010), Bolton và Drew (1991). Chất lượng dịch vụ được xem là yếu tố tiền đề quyết định mức độ hài lòng và ý định hành vi của khách hàng.
• Khung phân tích và mô hình nghiên cứu: Tác giả dựa trên mô hình Hệ thống các chức năng du lịch (FTS) của Clare A. Gunn (1988, 2002, 2020) và các hiệu chỉnh của Shelby R. Herrin (2015), Lê Thị Thanh Huyền (2020) để xây dựng khung phân tích tiềm năng và mô hình đánh giá sự hài lòng của du khách tại điểm di sản. Phía cung gồm hệ thống các dịch vụ và đặc tính di sản; phía cầu thể hiện qua kỳ vọng và sự trải nghiệm của du khách.

Mô hình đo lường sự hài lòng bao gồm 8 nhóm thang đo được mã hóa chi tiết:

• Dịch vụ ẩm thực (Bảng 2.1)
• Dịch vụ giải trí (Bảng 2.2)
• Dịch vụ lưu trú (Bảng 2.3)
• Dịch vụ vận chuyển (Bảng 2.4)
• Dịch vụ cung cấp kiến thức về di sản (Bảng 2.5)
• Đặc điểm của di sản (Bảng 2.6)
• Sự hài lòng chung (Bảng 2.7)
• Ý định quay trở lại và sẵn sàng giới thiệu về di sản văn hóa Việt Nam (Bảng 2.8)

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp giữa định tính và định lượng:

• Phương pháp nghiên cứu định tính: Sử dụng thống kê mô tả, tổng hợp và so sánh tài liệu thứ cấp; phỏng vấn sâu các chuyên gia, nhà quản lý (thuộc Viện Khảo cổ học, Ban Quản lý Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Trung tâm Hỗ trợ du khách Hội An, các nhà khoa học); phương pháp quan sát thực địa và trải nghiệm (tác giả đóng vai du khách trực tiếp khảo sát thực địa trong năm 2018 và 2019 để đánh giá chất lượng dịch vụ và quy trình phục vụ); phương pháp nghiên cứu trường hợp (case study) áp dụng sâu cho phố cổ Hội An.
• Phương pháp nghiên cứu định lượng: Sử dụng phần mềm SPSS 20 để xử lý dữ liệu khảo sát thu thập bằng bảng hỏi. Trình tự phân tích dữ liệu gồm: thống kê tần số (Frequencies Statistics) mô tả đặc điểm mẫu; kiểm định độ tin cậy của thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha; phân tích nhân tố khám phá (Exploratory Factor Analysis - EFA) kết hợp kiểm định KMO and Bartlett's Test; phân tích tương quan Pearson; và phân tích hồi quy tuyến tính đa biến nhằm xác định mức độ tác động của các nhóm dịch vụ đến sự hài lòng chung của du khách.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo, số liệu thống kê từ Tổng cục Du lịch Việt Nam (VNAT), Tổng cục Thống kê (GSO), Trung tâm Di sản Thế giới (WHC), Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO), Hội đồng Du lịch và Lữ hành Thế giới (WTTC), Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), ban quản lý các di sản và các công trình khoa học đã công bố trong giai đoạn 2010–2020.
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập từ khảo sát diện rộng bằng bảng hỏi cấu trúc dành cho du khách nội địa, du khách quốc tế và các doanh nghiệp/hộ kinh doanh tại các điểm di sản (Hội An, Văn Miếu Quốc Tử Giám, Cố đô Huế, Thành nhà Hồ), kết hợp các biên bản phỏng vấn sâu chuyên gia thực hiện trong các đợt thực địa năm 2018 và 2019.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 1 khái quát quá trình phát triển của các nghiên cứu về du lịch, kinh doanh du lịch và du lịch di sản văn hóa trên thế giới và tại Việt Nam. Tác giả tổng thuật các nghiên cứu về bản chất ngành kinh tế du lịch, các mô hình kinh doanh du lịch đặc thù (du lịch sáng tạo, du lịch nông thôn, du lịch thể thao, du lịch sinh thái), vai trò của du lịch đối với việc làm, tăng trưởng kinh tế và giảm nghèo (ILO, UNWTO, WTTC).

Chương này trình bày chi tiết lịch sử hình thành DLDSVH, các yếu tố thành công then chốt (CSFs), các xung đột giữa bảo tồn và thương mại hóa, cùng các bài học thực tiễn từ Anh, Mỹ, Thổ Nhĩ Kỳ, Mexico, Trung Quốc. Tác giả chỉ ra các khoảng trống tri thức: chưa có công trình định hình khung lý thuyết hoàn chỉnh về KDDLDSVH tại Việt Nam, chưa có bộ tiêu chí định lượng đánh giá tiềm năng và thực trạng, và thiếu mô hình thực nghiệm đo lường chất lượng dịch vụ DLDSVH.

Chương 2: Cơ sở khoa học và mô hình nghiên cứu về kinh doanh du lịch di sản văn hóa

Chương 2 tập trung xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài. Tác giả hệ thống hóa các khái niệm cơ bản về du lịch, sản phẩm du lịch, thị trường du lịch, dịch vụ du lịch, chất lượng dịch vụ và sự hài lòng của khách hàng. Luận án đề xuất khái niệm mới về "kinh doanh du lịch di sản văn hóa", phân tích vai trò kinh tế - xã hội, các hình thức KDDLDSVH và các yếu tố ảnh hưởng.

Tác giả thiết lập hệ thống tiêu chí đánh giá tiềm năng (dựa trên cung tài nguyên di sản, cầu thị trường, hạ tầng tiếp cận) và tiêu chí đánh giá thực trạng kinh doanh. Trên nền tảng mô hình FTS của C. Gunn và các lý thuyết chất lượng dịch vụ, tác giả xây dựng quy trình nghiên cứu, khung phân tích và mô hình nghiên cứu thực nghiệm gồm 8 nhóm thang đo với các biến quan sát cụ thể (từ Bảng 2.1 đến Bảng 2.8) để đo lường các nhóm dịch vụ cấu thành: ẩm thực, giải trí, lưu trú, vận chuyển, dịch vụ cung cấp kiến thức di sản, đặc điểm di sản, tác động đến sự hài lòng chung và ý định hành vi của du khách.

Chương 3: Tiềm năng và thực trạng kinh doanh du lịch di sản văn hóa ở Việt Nam, trường hợp phố cổ Hội An

Chương 3 là chương thực nghiệm trọng tâm của luận án, trình bày kết quả phân tích dữ liệu thứ cấp và dữ liệu khảo sát sơ cấp.

1. Đánh giá tiềm năng kinh doanh DLDSVH: Tác giả phân tích tiềm năng về cầu (sự tăng trưởng khách quốc tế, nội địa, xu hướng tiêu dùng di sản) và tiềm năng về cung (hệ thống di sản thế giới, hơn 3.000 di tích cấp quốc gia, tài nguyên ẩm thực, lễ hội và phong tục tập quán).
2. Khảo sát các loại hình kinh doanh DLDSVH: Phân tích thực trạng hoạt động của 5 nhóm dịch vụ chính gồm: dịch vụ tham quan bảo tàng/di tích; dịch vụ lưu trú gắn với di sản (khách sạn, homestay); dịch vụ vận chuyển chuyên biệt; dịch vụ ẩm thực truyền thống; dịch vụ biểu diễn văn hóa nghệ thuật và giải trí.
3. Đánh giá hoạt động kinh doanh: Thống kê lượt khách, doanh thu điểm đến di sản năm 2019, đóng góp của du lịch di sản vào GDP quốc gia; phản ánh ý kiến du khách về an ninh trật tự và môi trường tại các điểm di sản (Văn Miếu Quốc Tử Giám, Thành nhà Hồ, Cố đô Huế).
4. Kết quả phân tích định lượng bằng SPSS 20:
   • Trình bày đặc điểm nhân khẩu học của mẫu khảo sát (Frequencies Statistics).
   • Kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha cho thấy các thang đo đạt yêu cầu về độ tin cậy nội tại.
   • Phân tích EFA và kiểm định KMO and Bartlett's Test xác nhận tính thích hợp của dữ liệu và cấu trúc nhân tố.
   • Phân tích tương quan và thiết lập phương trình hồi quy tuyến tính đa biến, xác định mức độ tác động và ý nghĩa thống kê của từng nhóm dịch vụ (ẩm thực, giải trí, lưu trú, vận chuyển, kiến thức di sản) tới sự hài lòng chung và ý định quay trở lại của du khách.
5. Nghiên cứu trường hợp điển hình Phố cổ Hội An: Khái quát lịch sử và không gian di sản; thống kê tăng trưởng lượt khách và đóng góp kinh tế của di sản Hội An (Bảng 3.10, Bảng 3.11); phân tích dữ liệu phỏng vấn sâu các chủ thể kinh doanh (Bảng 3.9); nhận diện những mặt tích cực và các bất cập tại Hội An như quá tải sức chứa, thương mại hóa thiếu kiểm soát và sự đồng nhất sản phẩm lưu niệm.

Chương 4: Các giải pháp thúc đẩy kinh doanh du lịch di sản văn hóa ở Việt Nam

Chương 4 phân tích bối cảnh phát triển du lịch di sản văn hóa và các thách thức về môi trường, suy thoái di sản, tính xác thực và áp lực thị trường. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu ở Chương 3, tác giả đưa ra hệ sinh thái các giải pháp định hướng đến năm 2030:

1. Giải pháp chung cho toàn ngành: Hoàn thiện cơ chế chính sách, nâng cao nhận thức về chuỗi giá trị KDDLDSVH, tăng cường liên kết công - tư, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong marketing và diễn giải di sản.
2. Giải pháp theo chủ thể kinh doanh: Đổi mới mô hình kinh doanh, đào tạo chuẩn hóa kỹ năng và kiến thức di sản cho đội ngũ nhân viên, nâng cao chất lượng các dịch vụ chuyên biệt (lưu trú, ẩm thực, vận chuyển, giải trí).
3. Giải pháp đặc thù cho Phố cổ Hội An:
   • Đối với cơ quan quản lý thành phố: Quy hoạch phân luồng du khách, kiểm soát sức chứa, phân bổ nguồn thu vé tham quan cho công tác bảo tồn nhà cổ, tăng cường kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm và an ninh trật tự.
   • Đối với các chủ thể kinh doanh tại Hội An: Phát triển sản phẩm du lịch sáng tạo dựa trên văn hóa bản địa, nâng cao chất lượng phục vụ, tránh cạnh tranh không lành mạnh và bảo tồn không gian kiến trúc truyền thống trong hoạt động thương mại.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Đưa ra định nghĩa và hệ thống hóa lý luận về "kinh doanh du lịch di sản văn hóa", phân định rõ mối quan hệ giữa bảo tồn giá trị văn hóa và tối ưu hóa lợi ích kinh tế trong bối cảnh nền kinh tế thị trường.
• Vận dụng và hiệu chỉnh mô hình Hệ thống các chức năng du lịch (FTS) của Clare A. Gunn vào bối cảnh di sản văn hóa Việt Nam; xây dựng thành công bộ tiêu chí đánh giá tiềm năng và thực trạng KDDLDSVH.
• Thiết kế mô hình nghiên cứu và hệ thống thang đo chuẩn hóa gồm 8 thành tố để đo lường định lượng sự hài lòng của du khách đối với chất lượng các dịch vụ tại điểm đến di sản văn hóa.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh toàn cảnh, có căn cứ khoa học về tiềm năng và thực trạng kinh doanh du lịch di sản tại Việt Nam thông qua các số liệu thống kê và dữ liệu khảo sát thực nghiệm.
• Làm rõ thực trạng kinh doanh dịch vụ tại di sản thế giới Phố cổ Hội An thông qua phương pháp nghiên cứu trường hợp kết hợp phỏng vấn sâu và điều tra bảng hỏi.
• Đề xuất hệ thống giải pháp thúc đẩy KDDLDSVH đồng bộ, phân loại theo nội dung kinh doanh (ẩm thực, giải trí, lưu trú, vận chuyển), theo không gian (trên bờ, dưới nước), theo quy mô (trong nước, quốc tế) và theo nhóm chủ thể (cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương, tổ chức kinh doanh).
• Xây dựng bộ cơ sở dữ liệu sơ cấp và thứ cấp có tính cập nhật về hoạt động kinh doanh tại các điểm di sản tiêu biểu của Việt Nam, làm tài liệu tham khảo cho công tác quản lý và đào tạo.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

• Về nguồn lực và thời gian: Do nguồn lực có hạn, các khảo sát định lượng diện rộng và nghiên cứu trường hợp chuyên sâu chỉ tập trung vào một số điểm di sản đại diện (chủ yếu là Phố cổ Hội An, kết hợp Văn Miếu Quốc Tử Giám, Thành nhà Hồ và Quần thể di tích Cố đô Huế), chưa thể bao quát toàn bộ hơn 3.000 di tích quốc gia và các dạng thức di sản văn hóa phi vật thể trên cả nước.
• Dữ liệu sơ cấp được thu thập chủ yếu trong năm 2018 và 2019, chưa bao quát được các biến động phức tạp của thị trường du lịch trong giai đoạn chịu ảnh hưởng của các cú sốc ngoại cảnh toàn cầu sau năm 2020.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng phạm vi kiểm chứng mô hình đánh giá sự hài lòng tại các loại hình di sản khác như di sản văn hóa phi vật thể, di sản thiên nhiên kết hợp văn hóa (di sản hỗn hợp) và di sản văn hóa dưới nước.
• Tiếp tục nghiên cứu sâu mô hình liên kết chuỗi giá trị và cơ chế phân chia lợi ích giữa cộng đồng địa phương, doanh nghiệp tư nhân và cơ quan quản lý nhà nước tại các điểm di sản.
• Đánh giá tác động của công nghệ số và chuyển đổi số trong việc nâng cao trải nghiệm của du khách và hiệu quả kinh doanh du lịch di sản văn hóa.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Tổng cục Du lịch, Sở Du lịch/Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch các tỉnh/thành phố, và Ban Quản lý các khu di sản (đặc biệt là thành phố Hội An). Luận án cung cấp căn cứ thực tiễn để hoạch định chính sách điều tiết kinh doanh, kiểm soát sức chứa, và phân bổ nguồn lực tái đầu tư bảo tồn di sản.
• Các doanh nghiệp và chủ thể kinh doanh du lịch: Các công ty lữ hành, cơ sở lưu trú, nhà hàng ẩm thực và hộ kinh doanh cá thể tại các khu di sản có thể ứng dụng kết quả phân tích sự hài lòng để cải thiện chất lượng dịch vụ, hoàn thiện sản phẩm và nâng cao năng lực cạnh tranh.
• Giới nghiên cứu và giảng viên học thuật: Nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành, Kinh tế du lịch và Quản lý văn hóa có thể tham khảo khung lý thuyết, quy trình thiết kế thang đo và phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp EFA - hồi quy tuyến tính trong xử lý số liệu du lịch.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa như thế nào về "Kinh doanh du lịch di sản văn hóa"?
Theo luận án, kinh doanh du lịch di sản văn hóa là việc các chủ thể kinh doanh (doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân, hộ gia đình) tổ chức thực hiện các hoạt động đầu tư, tạo lập và cung ứng các sản phẩm, dịch vụ du lịch (lưu trú, ẩm thực, vận chuyển, giải trí, thông tin - hướng dẫn) gắn với việc khai thác giá trị của các di sản văn hóa tại điểm đến hoặc vùng di sản, nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận kinh tế đồng thời gắn liền với trách nhiệm bảo tồn, duy trì và phát huy các giá trị di sản văn hóa một cách bền vững.

2. Vì sao tác giả lựa chọn Phố cổ Hội An làm nghiên cứu trường hợp điển hình?
Phố cổ Hội An (Quảng Nam) được lựa chọn làm điểm nghiên cứu điển hình vì đây là di sản văn hóa thế giới được UNESCO công nhận, có giá trị lịch sử - văn hóa đặc sắc và đại diện cho một hệ thống du lịch hoàn chỉnh. Nơi đây tập hợp đầy đủ các cấu phần dịch vụ từ lưu trú, ẩm thực, giải trí đến vận chuyển; các chủ thể tham gia kinh doanh đa dạng (từ hộ gia đình, hợp tác xã đến doanh nghiệp lữ hành); và có sự tương tác trực tiếp, liên tục giữa sinh kế của cộng đồng cư dân bản địa với hoạt động thương mại du lịch.

3. Khung phân tích sự hài lòng của du khách trong luận án gồm những nhóm dịch vụ nào?
Khung phân tích được cụ thể hóa thành 8 bảng thang đo (Bảng 2.1 đến 2.8), đánh giá các nhóm dịch vụ cấu thành gồm: Dịch vụ ẩm thực; Dịch vụ giải trí; Dịch vụ lưu trú; Dịch vụ vận chuyển; Dịch vụ cung cấp kiến thức về di sản; Đặc điểm của di sản; Sự hài lòng chung; và Ý định quay trở lại cùng sự sẵn sàng giới thiệu về di sản văn hóa Việt Nam của du khách.

4. Tác giả đã hiệu chỉnh mô hình Hệ thống các chức năng du lịch (FTS) của Clare A. Gunn như thế nào?
Trong mô hình FTS gốc của Clare A. Gunn và Turgut Var (2002), phía cung gồm 5 thành tố: Điểm tham quan, Dịch vụ, Giao thông vận tải, Thông tin và Quảng bá. Luận án (kế thừa nghiên cứu năm 2020 của Lê Thị Thanh Huyền) đã tích hợp các yếu tố dịch vụ phù hợp với điểm di sản, ghép nối các thành tố thông tin - quảng bá, và bổ sung thêm thành tố "An toàn, an ninh trật tự" để phản ánh đầy đủ điều kiện đặc thù của hoạt động kinh doanh du lịch di sản tại Việt Nam.

5. Luận án phân loại các giải pháp thúc đẩy kinh doanh theo những chiều cạnh nào?
Các giải pháp ở Chương 4 được phân định theo nhiều chiều cạnh: phân loại theo nhóm chủ thể (giải pháp chung cho cơ quan quản lý nhà nước và giải pháp cho các đơn vị kinh doanh); phân loại theo nội dung dịch vụ (ẩm thực, lưu trú, vận chuyển, giải trí); phân loại theo không gian kinh doanh (dịch vụ trên bờ và dịch vụ dưới nước); phân loại theo quy mô thị trường (trong nước và quốc tế); cùng hệ thống giải pháp đặc thù áp dụng trực tiếp cho địa bàn di sản Phố cổ Hội An.

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Kinh doanh du lịch di sản văn hóa ở Việt Nam" của tác giả Lê Thị Thanh Huyền là công trình nghiên cứu hệ thống về hoạt động kinh doanh dịch vụ du lịch gắn với di sản dưới góc độ quản trị kinh doanh. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và phân tích định lượng dựa trên mô hình FTS hiệu chỉnh, tác giả đã đánh giá toàn diện tiềm năng, thực trạng cung - cầu du lịch di sản trên phạm vi cả nước và phân tích sâu trường hợp Phố cổ Hội An. Các kết quả nghiên cứu, bộ thang đo chất lượng dịch vụ và hệ thống giải pháp đề xuất định hướng đến năm 2030 cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn phục vụ công tác quản lý, khai thác thương mại bền vững và hoạch định chính sách du lịch di sản tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 - Tổng quan tình hình nghiên cứu; Chương 2 - Cơ sở khoa học và mô hình nghiên cứu về kinh doanh DLDSVH; Chương 3 - Tiềm năng và thực trạng kinh doanh DLDSVH ở Việt Nam, nghiên cứu trường hợp phố cổ Hội An; Chương 4 - Các giải pháp thúc đẩy kinh doanh DLDSVH ở Việt Nam. 9 luan an Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Các công trình nghiên cứu của các nhà nghiên cứu khoa học trên thế giới về KDDLDSVH khá đa dạng tuy nhiên chưa thấy có nghiên cứu nào đề cập đến trường hợp KDDLDSVH ở Việt Nam. Du lịch là loại hình kinh doanh dịch vụ có từ lâu đời, do vậy các nghiên cứu là rất phong phú, sâu rộng với rất nhiều chuyên ngành hẹp khác nhau. Kinh doanh du lịch gắn với di sản văn hóa (DSVH) là một khái niệm không xa lạ đối với các nhà nghiên cứu khoa học, các tổ chức, doanh nghiệp kinh doanh du lịch, thậm chí là khách du lịch ở các nước phương Tây như Mỹ, Pháp, Thụy Điển, Anh, Ý… Do vậy, hệ thống lý thuyết, các quan điểm về DLDSVH được định hình và phát triển rất mạnh trên thế giới.

Hiện nay có rất nhiều công trình khoa học nghiên cứu về Du lịch nói chung và mô hình DLDSVH nói riêng với các nội dung và mục đích khác nhau. Kinh doanh du lịch có nhiều mô hình khác nhau như mô hình du lịch cộng đồng (Community-Based tourism), mô hình du lịch sinh thái (Ecotourism), mô hình du lịch sức khỏe (Health & Wellness tourism), mô hình du lịch mạo hiểm (Adventure tourism), mô hình du lịch nông thôn (Rural tourism), mô hình du lịch biển (maritime tourism)… Trong đó, mô hình DLDSVH (Cultural Heritage Tourism) là một mô hình kinh doanh du lịch hướng tới sự phát triển bền vững, có nội hàm phát triển du lịch đồng thời với việc bảo tồn các DSVH. Một số các nghiên cứu mà tác giả được tiếp cận, có thể chia ra thành các chủ đề như sau: 1. Các công trình nghiên cứu về kinh doanh du lịch 1.

Các nghiên cứu về nội dung của du lịch và kinh doanh du lịch Có rất nhiều quan điểm và khái niệm khác nhau về du lịch. Một trong số những nghiên cứu sâu sắc và tổng thể nhất về du lịch là cuốn sách The business of tourism của J Christopher Holloway, Claire Humphreys, Rob Davidson (2009). Cuốn sách trích lược một số khái niệm về du lịch như sau: “Du lịch là những di chuyển ngắn hạn tạm thời của người dân đến các điểm bên ngoài nơi mà họ thường sống và làm việc và các hoạt động trong suốt thời gian họ ở tại các điểm này; nó bao gồm sự di chuyển cho tất cả các mục đích cũng như các chuyến thăm hoặc du ngoạn trong ngày” (Viện nghiên cứu du lịch Anh Quốc, 1976: 8). Định nghĩa này 10 luan an đã được điều chỉnh lại một chút tại Hội nghị Quốc tế về Giải trí - Tái tạo - Du lịch được tổ chức bởi AIEST và Tourism Society năm 1981, Du lịch có thể được xác định theo các hoạt động cụ thể được sàng lọc bởi những lựa chọn và được thực hiện ở bên ngoài môi trường gia đình.

Du lịch có thể không liên quan đến việc ở xa qua đêm. Năm 1993, Ủy ban Thống kê của Liên Hợp Quốc đã trích dẫn định nghĩa về du lịch do WTO đưa ra vào năm 1991 “Du lịch bao gồm các hoạt động của những người đi du lịch và lưu trú ở những nơi bên ngoài môi trường thông thường của họ không quá một lần liên tiếp trong năm để giải trí, kinh doanh hoặc các mục đích khác”. Định nghĩa trên cũng đồng quan điểm và được bổ sung rộng hơn đối với ngành Khách sạn, Dịch vụ ăn uống và Du lịch (Hotels, Catering and Tourism - HCT) bởi Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) đó là “Du lịch không chỉ bao gồm các dịch vụ cung cấp cho khách du lịch mà còn cả cho người dân. Đối với ILO, HCT bao gồm: khách sạn, nhà trọ, nhà nghỉ, trại du lịch và trung tâm nghỉ mát; nhà hàng, quán bar, quán ăn tự phục vụ, quán ăn nhanh, quán rượu, câu lạc bộ đêm và các cơ sở tương tự; tổ chức cung cấp bữa ăn và giải khát trong bệnh viện, nhà máy, căng tin văn phòng, trường học, máy bay và tàu thuyền; các đại lý du lịch, các tổ chức hướng dẫn viên du lịch và văn phòng thông tin du lịch; và các trung tâm hội nghị triển lãm” (ILO, 2011).

Trong khi đó UNWTO định nghĩa “Du lịch là một hiện tượng xã hội, văn hóa và kinh tế đòi hỏi sự di chuyển của mọi người đến các quốc gia hoặc những nơi bên ngoài môi trường thông thường của họ cho mục đích cá nhân hoặc kinh doanh/ chuyên môn. Những người này được gọi là du khách (có thể là khách du lịch hoặc người đi tham quan; cư dân hoặc không phải cư dân) và du lịch phải thực hiện cùng với các hoạt động của họ, một số trong đó liên quan đến chi tiêu du lịch (UNWTO, 2008). UNWTO cũng nói, Các ngành công nghiệp du lịch chủ yếu là lao động và cung cấp việc làm cho nhiều người. Họ bao gồm các chuyên gia được đào tạo tốt, nhưng cũng có một số lượng lớn công nhân gặp khó khăn khi tìm việc ở nơi khác, chẳng hạn như người mới gia nhập vào thị trường lao động (thanh niên và người di cư), phụ nữ có trách nhiệm gia đình chỉ có thể làm việc bán thời gian và công nhân ít trình độ chuyên môn nói chung.

Du lịch cung cấp cho người lao động thu nhập và kinh nghiệm, và do đó đóng góp cho sự hòa nhập xã hội và phát triển cá nhân của họ. 11 luan an Trong cuốn Heritage or Heresy, Archaeology and Culture on Maya Riviera của tác giả Cameron Jean Walker, 2009 có trích dẫn đến quan điểm của Thomas Lea Davidson (1994:22) đến Du lịch rằng “du lịch thường được mô tả theo thuật ngữ kinh tế là một ngành công nghiệp và, như vậy, đã được sử dụng và ghi nhận theo cách tương tự như các ngành công nghiệp khác như nông nghiệp. Trong một bài viết có tiêu đề “Thế nào là Du lịch và lữ hành: Chúng có thực sự là một ngành công nghiệp?” Thomas lập luận rằng chúng ta đang xem du lịch là một ngành công nghiệp đã góp phần gây ra rất nhiều hiểu lầm trong các cuộc thảo luận về du lịch. Trong kinh tế học, một ngành thường được định nghĩa là “một nhóm các doanh nghiệp độc lập và tất cả tạo ra cùng một sản phẩm”; do đó, khi được coi là một ngành công nghiệp, du lịch đề cập đến lợi ích kinh doanh kết hợp lợi ích kinh tế cụ thể của khách sạn, nhà hàng, cơ sở hạ tầng giao thông và địa điểm vui chơi.

Du lịch có thể dễ dàng được coi là một hiện tượng xã hội bởi vì nó tạo ra một trải nghiệm chủ yếu dựa vào chi tiêu thay vì dựa vào các khoản thu”. Đồng quan điểm, cuốn sách The economic Geography of the tourist industry: a supply-side analysis của hai tác giả Dimitri Ioannides và Keith G. Debbage, 1998 đã trích dẫn quan điểm của Tucker và Sundberg (1988:145) “Du lịch không phải là một ngành công nghiệp theo nghĩa thông thường vì nó không có một quy trình sản xuất, sản phẩm đồng nhất hoặc thị trường hạn chế theo địa điểm”. Leiper (1990:602) nói rằng, một công ty trong ngành công nghiệp hay kinh doanh du lịch chỉ vì nó có những khách hàng có thể được mô tả là khách du lịch.

tương tự như việc quan sát những người có mái tóc màu đỏ trong số những khách hàng của người bán thịt, thợ làm bánh hay nhà sản xuất nến và suy ra sự tồn tại của một “ngành công nghiệp đầu đỏ”. Leiper tiếp tục đề xuất rằng, du lịch có thể được mô tả tốt nhất là “công nghiệp hóa một phần”. Điều này, Leiper ý muốn nói là du khách được phục vụ, như một phần của trải nghiệm du lịch, cả bởi các công ty phục vụ gần như độc quyền cho khách cũng như các công ty khác mà khách du lịch chỉ là một phần nhỏ trong cơ sở khách hàng của họ. Quy mô và cấu trúc của ngành du lịch được tạo thành từ các thành phần rất phân tán và đa dạng.

Ngành du lịch bao gồm các thành phần khác nhau như công ty lữ hành, đại lý du lịch, nhà cung cấp chỗ ở, nhà vận chuyển, hiệp hội du lịch, tổ chức điểm đến và tư vấn (Mowforth và Munt 1998). Như 12 luan an Bhatia (2006) đã nêu, đây là tập hợp của nhiều ngành công nghiệp khác nhau với phạm vi hoạt động đa dạng, chủ yếu nhắm vào doanh thu được tạo ra từ du lịch. Trong báo cáo Knowledge Intensive Service Activities in the Tourism Industry in Australia (2004) của Australia Government nói rằng Tổ chức Phân loại công nghiệp tiêu chuẩn Úc và New Zealand (the Australian and New Zealand Standard Industrial Classification - ANZSIC) cũng không công nhận du lịch là “một ngành công nghiệp” riêng biệt bởi vì “các ngành được phân loại theo hàng hóa và dịch vụ mà họ sản xuất, trong khi du lịch phụ thuộc vào trạng thái của người tiêu dùng” (ABS 2004:3). Với mục đích tách biệt tiêu dùng của khách du lịch ra khỏi những người không phải là khách du lịch, du lịch được định nghĩa là “hoạt động của những người đi du lịch và ở những nơi bên ngoài môi trường thông thường của họ không quá một năm liên tiếp để giải trí, kinh doanh hay các mục đích khác không liên quan đến việc thực hiện một hoạt động được trả thù lao từ trong địa điểm đã viếng thăm” (ABS 2004:48).

Định nghĩa này được điều chỉnh từ định nghĩa về du lịch của UNWTO. Tuy nhiên, trong các chương mục của tổ chức ABS Australian National Accounts, du lịch được xác định theo các tiêu chuẩn quốc tế bao gồm khách du lịch là những người đi với mục đích chính là các doanh nghiệp tư nhân hay chính phủ cũng như du lịch quen thuộc hơn là mục đích giải trí (ABS, 2003). Do đó, nó không chỉ bị hạn chế trong hoạt động giải trí mà còn bao gồm cả việc đi công tác và các lí do khác như giáo dục. Nếu người đó ở lại lâu hơn 1 năm tại một địa điểm, họ không được coi là khách du lịch nữa.

Fundamentals of Business của Stephen J. Skripkak (2018) là cuốn sách giáo khoa dành cho khóa học kinh doanh của Đại học Virginia Tech’s Pamplin nói rằng “ngành kinh doanh du lịch thường được coi là ngành công nghiệp lớn nhất trên thế giới, đóng góp 10% GDP của thế giới. Trong năm 2016, có hơn 1,2 tỷ khách du lịch quốc tế: đó là tác động kinh tế đáng kể và sự di chuyển của hàng hóa và dịch vụ”.